Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 4009 3648853 3645252 2026-08-29T07:15:31Z Martin Macha 2111 106691 /* */ 3648853 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Норвегия корольдігі |Шынайы атауы = {{lang-nb|Kongeriket Norge}}<br>{{lang-nn|Kongeriket Noreg}} |Атау септігі = Норвегия |Елтаңба = Coat of Arms of Norway.svg |Байрақ = Flag of Norway.svg |Ұраны = Alt for Norge<br />({{lang-kk|Барлығы Норвегия үшін}}) |Әнұранның аты = Ja, vi elsker dette landet<br />(Иә, бiздiң сүйiктi бұл өлке) |Аудио = Norway (National Anthem).ogg |Картада = Europe-Norway.svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |lat_dir = N|lat_deg = 68|lat_min =50 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min =24 |lon_sec = 0 |region = NO |CoordScale = 5000000 |Тілдері = [[Норвег тілі]]<br />([[букмол]] және [[нюнорск]])<br />жергілікті деңгейде — [[Саам тілдері|саам]]<ref name="Statistisk sentralbyrå">[http://www.ssb.no/english/subjects/00/minifakta_en/ru/ Statistisk sentralbyrå]</ref> |Мемлекеттік діні = |Үкімет түрі = [[Парламенттік монархия|Конституциялық монархия]] |Құрылды = [[872 жыл]] |Тәуелсіздік күні = [[7 маусым]] [[1905 жыл]] (жарияланды)<br />[[26 қазан]] [[1905 жыл]] (мойындалды) |Тәуелсіздігін алды = [[Швед-норвег униясы|Швеция униясынан]] |Астанасы = [[Осло]] |Ірі қалалары = Осло, [[Берген]], [[Тронхейм]], [[Ставангер]] |Басшы қызметі = [[Норвегия корольдерінің тізімі|Король]]<br />[[Норвегия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[VIII Хокон]]<br /> [[Йонас Гар Сторе]] |Жер аумағы = 385 207<ref name="kart_2019">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|accessdate=22 March 2019}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 67 |Судың үлесі = 5,7 |Этнохороним = [[норвегтер]] |Жұрты = {{өсім}} 5 627 400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 120 |Сарап жылы = 2026 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 14,6 |Тығыздық бойынша орны = 213 |ЖІӨ (АҚТ) = 397&nbsp;млрд.<ref name="imf2">{{cite web |title=Norway |publisher=International Monetary Fund |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 46-шы |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 74,065<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 4 |ЖІӨ (номинал) = 443&nbsp;млрд.<ref name="imf2"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 22 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 82,711<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 3 |АДИ = {{өсім}} 0,966<ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2022 |АДИ бойынша орны = 2 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Норвег кронасы]] |Интернет үйшігі = [[.no]] |ISO = |Телефон коды = 47 |Уақыт белдеуі = +1 (жазда +2) |Түсініктемелер = }} '''Норвегия''' ({{lang-nb|Norge}}, {{lang-nn|Noreg}}), ресми атауы — '''Норвегия Патшалығы''' ({{lang-nb|Kongeriket Norge}}, {{lang-nn|Kongeriket Noreg}}) — [[Еуропа]]да орналасқан ел. == Атауы == == Географиясы == Солтүстік Еуропаның [[Скандинавия түбегі]]нде батыс жағалауды барынша иемденіп жатқан ірі елдердің бірі&nbsp;— Норвегия болып табылады. [[Атлант мұхиты]]нан соғатын суық желдің әсері бар, батыстағы таулы қыраттың қытымыр аязы үстемдік құратын өлке қатарынан үш елмен қоңсылас орналасқан: [[Ресей]]мен&nbsp;— 196, [[Финляндия]]мен&nbsp;— 727&nbsp;км, ал [[Швеция]]мен&nbsp;— 1619&nbsp;км шекарасы шектесіп жатыр. Корольдіктің жер аумағы&nbsp;— 386 960&nbsp;км² құрайды. Бұл жағынан келгенде Норвегия Скандинавия елдері ішінде екінші орында. Норвегияның жер қыртыстарын сөз етсек, солтүстіктен басталған аласа таулар легі оңтүстікке қарай биіктеп, таулы өлкеге айналып сала береді. Мемлекеттің ең биік нүктелері&nbsp;— Галлхейпиген (2469 m) мен Глиттертинн (2452 m) шыңдары боп есептеледі. Норвегияның ең ірі өзендері шығыста орналасса, батысында қысқа, бірақ ағысты өзендері ағады. Елдің оңтүстік өлкесі келбетті көлдерге бай. Дегенмен жасылмен жан бағатын елдермен салыстырғанда, Норвегияның өнім беретін өсімдіктері жоқтың қасы. Шыңын мұз басқан таулы, қыратты аймақтың бар болғаны 4 пайызы ғана егістікке қолайлы болып келеді. Сол секілді жануарлар әлемі де корольдікте аса мәз емес. == Әкімшілік бөлінуі == Норвегия жері 19 облысқа бөлінген (жергілікті тілде облысты ''фүлке'' атайды). Әр облыс қалалар мен ауылдық округтерден (коммуна) құралады. Оның әрбірі төрт жылда бір сайланатын кеңеске ие. == Халқы == Халық саны жер аумағына қарай шаққанда аз және қоныстануы да әркелкі. Айталық елде 5 миллион 468 мың халық тұрады. Ал осы аз халықтың үштен бірі&nbsp;— бір Осло-Фьорд аймағына ғана шоғырланған. Ал өзге ірі қалалардағы халықтың қоныстануы төмендегідей: Берген (224 мың), Тронхейм (145 мың), Ставангер (106 мың), Берум (98 мың). Ал елдің қалған бөлігі халық өте сирек қоныстанған аймақ болып саналады. Елдегі бала туу&nbsp;— 11,89% құраса, адам өлімі&nbsp;— 9,51%. Елдегі балалар өлімі ең төменгі деңгейде. Және статистикалық мәліметтерге сүйенсек, әрбір төртінші норвег ауылдық жерді мекен етеді екен. Норвегияның негізгі халқы&nbsp;— германиялық біртекті ұлт. Ал елдің солтүстігінде жалпы саны 20 мыңға жуық [[саамдар|саам халқы]] мекен етеді. Елде [[норвег тілі]]нің екі түрі кездеседі&nbsp;— [[букмол]] және [[нюнорск]]. == Табиғаты == Норвегияның көп бөлігін [[Скандинавия түбегі|Скандинавия]] таулары алып жатыр (ең биік нүктесі – [[Гальхепигген]] тауы 2469 м). [[Солтүстік теңізі|Солтүстік]] және [[Норвег теңізі|Норвег]] теңіздерінің жағалаулары [[фьорд]]тармен тілімделген. Климаты – баяу теңіздік. Қаңтардағы орташа температурасы –2 – 12ӘС, шілдеде 6 – 15ӘС болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шығысында 300 мм-ге, батыс тау беткейлерінде 3000 миллиметрге дейін жетеді. Мұздықтардың жалпы аумағы 3 мың км². Мол сулы ірі өзендері – [[Гломма]], [[Логен]] және тағы басқалары. Жерінің 27 пайызын ормандар (негізінен қылқан жапырақты, жапырақты) алып жатыр. Солтүстігі мен биік жерлерінде таулы тундра мен орманды тундра басым. Жануарлар дүниесін [[түлкі]], [[сілеусін]], [[ақкіс]], [[Сусарлар|сусар]], [[бұлан]], [[солтүстік бұғысы]], [[Тиіндер|ақтиін]], қоян құрайды. Жағалауларында құс базарлары көп. Норвегия теңіздері балыққа бай. Кен байлықтарынан [[темір]], [[никель]], [[мыс]], [[молибден]], [[кобальт]], [[күміс]] кентастары белгілі. 1970 жылы [[Солтүстік теңізі]]нен [[мұнай]] мен [[газ]] кен орны ашылған. == Тарихы == Тәуелсіздікке 1905 жылы ғана қол жеткізсе, бұған дейінгі 1397—1814 жылдары [[Дания]] қарауына еніп, кейінгі 1814—1905 жылдары [[Швеция]]ның отары болған. == Саяси жүйесі == Норвегия&nbsp;— демократиялы конституциялық монархия болып табылатын мемлекет. 1991 жылдың 17 қаңтарынан бері мемлекет королі&nbsp;— [[V Харальд]]. 1814 жылы қабылданып, көптеген рет өзгерістер мен толықтыруларды бастан кешірген ел конституциясына сай, корольдің уысына елдің үш билігі бірдей берілген. Министрлер кабинеті Премьер-министр мен 16 министрден құралады. Үкіметбасыға елдің атқарушы билігі табысталған. ''Стортинг'' аталатын ел парламентіне 169 депутат мүше бола алады. Корольдікте көппартиялық жүйе мықтап қалыптасқан. Норвегияның белді партиялары қатарына&nbsp;— «Норвегия жұмысшылар партиясы», «Социалистік солшылдар партиясы» және «Орталық партия» жатады. == Экономикасы == Норвегияның экономикасы жөнінде алып-қашпа әңгімелер көп. Бұған себеп&nbsp;— үлкен мұнай қорына иелік ете тұра, корольдіктің сыртқы саяси ойында аса белсенділік танытпауында жатыр. Дегенмен, қазіргі таңда ІЖӨ индексі бойынша Норвегия әлемнің ең бай мемлекеттерінің қатарында. 1970 жылдары басталған [[Солтүстік теңізі]] кенішіндегі мұнай мен газ өндірісі елді [[Батыс Еуропа]] нарығындағы ең ірі мұнай шығарушы мемлекет қатарына шығарып, әлемдік саудаға мұнай шығарудан [[Сауд Арабиясы]]нан кейінгі 2-ші орынға көтеріп тастады. 2005 жылы [[Жалпы ішкі өнім|ІЖӨ]] 194,7 млрд. [[АҚШ доллары]]н немесе жан басына шаққанда 42,4 мың АҚШ долларын құрап, Норвегияны үздіктер тізбегіндегі 17 орынға шығарса, 2006 жылы корольдік тағы да бес сатыға жоғарылап, 12-орынға көтерілді. Ел экономикасындағы негізгі сала&nbsp;— мұнай мен газ өндірісі. Алайда елдегі энергия көзі осы мұнайдан алынып отыр деу&nbsp;— жаңсақ. Өйткені Норвегия мұнайы түгелімен экспортқа шығарылады. Ал энергияны олар су көзінен алады. Алдағы уақытта оған «этанол» аталатын химиялық қосалқы энергия көзін қосу&nbsp;— жоспарда. Бұл дегеніңіз&nbsp;— қалдықтарды қайта өңдеу арқылы оны бензинге араластырып, таза экологиялық энергия шығару деген сөз. Норвегия үкіметі химия технологиясына қатты мән береді. Дегенмен бұл жерасты байлығын иемденем дегенге дейін Норвегия экономикалық тұрғыда үлкен қиындықтарды бастан кешіргені белгілі. Өйткені [[XIX ғасыр]] мен [[XX ғасыр]] орта шеніне дейін елдің негізгі экономикалық саласы&nbsp;— ауыл, орман және балық шаруашылығы болғаны белгілі. Корольдік ежелден теңізшілер елі саналады. Соған орай халықтың үлкен бөлігі жағалауға қарай қоныстанған. Ертеректе, дәлірек айтқанда біздің дәуірдің 1000 жылдары [[викингтер]] аталатын тәжірибелі қарақшы-теңізшілер тобы [[Атлант мұхиты]]н кесіп өтіп, [[Жаңа Дүние]]нің есігінен енген. Бұл ерте дәуірден-ақ Норвегия жерінде теңіз шаруашылығының кең өріс алғанынан хабар берсе керек. Бұған елде сақталып қалған зәулім сауда флоты мен жоғары дамыған балық шаруашылығы да дәлел бола алады. Айта кетерлігі аталмыш флот тасымалға шығаратын тауар көлемі жағынан 1997 жылы 6-орынды иеленген. Балық шаруашылығы елде ертеден-ақ жақсы дамыған. 1975 жылы аталмыш шаруашылықты дамыту жөнінен Норвегия дүниежүзі бойынша 5-орынды иеленсе, 1995 жылы 10-орынға тұрақтаған. Корольдікте балық шаруашылығы саласының ең негізгісі&nbsp;— [[майшабақ]]. Бұл жағынан 1996 жылғы есеп бойынша Норвегия ең негізгі бәсекелесі&nbsp;— [[Ұлыбритания]]дан үш есе көп, 330 мың тонна балық аулап, экспортқа шығарған. Орман шаруашылығында да айтарлықтай жетістіктер бар. Өйткені Норвегия жері географиялық жағынан орман шаруашылығына қолайлы. Ел территориясының төрттен бір бөлігі орманды алқап. Алайда ағаш өсімінің өте баяу екенін ескеретін болсақ, бұл саланың ел экономикасының екпінді тірегіне айналмағанына көз жеткізу қиынға соқпайды. Ауыл шаруашылығы Норвегия халқы үшін тиімсіз сала, себебі географиялық жағадайлардың қолайсыз болуы. Мысалы егін егуге корольдіктің таулы, қыратты, құнарсыз топырақты географиясы мен жазы салқын, аса мол жауын-шашынды ауа райы да қолайсыз. 1996 жылы ауыл және орман шаруашылығында еңбекке жарамды халықтың бар болғаны 5,2 пайызы ғана қызмет еткен. Ал ауыл шаруашылығына бөлінген жердің 3 пайызы ғана өңделіп, пайдаланылған. Мұнай өндірісі ашылғанға дейін ел экономикасының негізгі салаларының бірі болғанымен, бүгінде Норвегияда ауыл шаруашылығына аса көңіл бөлінбейді. Норвегияның өңдеу өнеркәсібінде алға қойылған салалар&nbsp;— электрометаллургия, радиоэлектроника мен кеме жасау және жөндеу өнеркәсіптері. Бұл салаларға жалпы еңбекке жарамды халықтың 25 пайызы тартылған. Норвегия сыртқы саудада [[Германия]], [[Швеция]], [[Ұлыбритания]], [[Дания]], [[Нидерланд]], [[Еуропа одағы]] елдерімен және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] мемлекеттерімен тығыз байланыс орнатқан. Экспортқа шығаратын негізгі өнімдері&nbsp;— [[мұнай]] мен [[газ]] (55 пайыз) және дайын өнімдер (36 пайыз). Сондай-ақ, импорттайтын тауарлары&nbsp;— дайын өнімдер (81,6 пайыз) және ауыл шаруашылығы өнімдері (9,1 пайыз). == Мәдениеті == === БАҚ === * [[Schibsted]] медиаконцерні Норвегиядағы ең ірі газеттердің қатарында күнделікті «Верденс ганг» (365 мың дана), «Афтенпостен» (250 мың)<ref>[https://www.aftenposten.no/ Афтенпостен газетінің сайты]</ref>, «Дагбладет» (183 мың)<ref>[https://www.dagbladet.no/ Дагбладет газетінің сайты]</ref> бар, олар сыртқы саяси материалдарды кеңінен ұсынады. Норвегия жан басына шаққандағы мерзімді басылымдар саны бойынша әлемде алдыңғы орындардың бірін алады. Норвегиялық газеттер одағы 1998 жылы 152 газетті біріктірді. Басылымдардың көпшілігін Консервативті партия қолдайды немесе бақылайды — 44 басылым, жалпы таралымы 800 мың дана. Ұлттық ақпарат агенттігі — Норвегия телеграф бюросы — NTB (акционерлік қоғам). 1867 жылы құрылған. NTB - норвегиялық газеттер, радио мен телеарналар үшін бірінші жаңалықтар провайдері. Норвегияның мемлекеттік радио және телехабар таратуын (кабельдік және коммерциялық теледидардан басқа) Норвегиялық хабар тарату корпорациясы (''Norsk Rikskringkasting'', NRK) басқарады, оған NRK P1, NRK P2, NRK P3, NRK1, NRK2 және NRK3 радиоарналары кіреді. Бергендегі коммерциялық ТВ2 телеарнасы 1992 жылы 5 қыркүйекте көрсетіле бастады, танымалдылығы жағынан NRK-мен бәсекелес. Одан кейін TVNorge мен TV3 келеді. Жақында фильмдер мен ойын-сауық бағдарламаларын көрсетуге мамандандырылған жаңа норвегиялық MEtropol телеарнасы ашылды. ==== FM-диапазонында аналогтық хабар таратудан бас тарту ==== Норвегия FM-диапазонындағы аналогтық хабар таратудан толығымен бас тартқан әлемдегі алғашқы ел болды. Өшіру 2017 жылдың 11 қаңтарында басталды. Жоспар бойынша жалпыұлттық радиостанциялар жыл соңына дейін цифрлық сигналға (DAB) ауысуы тиіс; Жергілікті хабар таратушыларға бұл процедураны орындауға бес жыл беріледі. === Мерекелері === {| align="center" class="standard" |- ! Күні ! Аты ! Норвегиялық атау ! Ескертулер |- | [[1 қаңтар]] | [[Жаңа жыл]] | Nyttårsdag | демалыс күні |- | [[21 қаңтар]] | Ханшайым Ингрид Александраның туған күні | HKH Prinsesse Ingrid Alexandras fødselsdag | |- | [[6 ақпан]] | Саам халқының күні | Samefolkets dag | |- | [[21 ақпан]] | [[V Харальд|Король Харальд]]тың туған күні | HM Kong Haralds fødselsdag | |- | өзгеріп отырады | Пасха алдындағы жексенбі | Palmesøndag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | Ұлы бейсенбі | Skjærtorsdag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | Қайырлы жұма | Langfredag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | [[Пасха]]ның бірінші күні | 1. påskedag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | Пасханың 2-ші күні | 2. påskedag | демалыс күні |- | [[1 мамыр]] | Қоғамдық мереке | Offentlig høytidsdag | демалыс күні |- | [[8 мамыр]] | 1945 жылы босату күні | Frigjøringsdag 1945 | |- | [[17 мамыр]] | Конституция күні | Grunnlovsdag | демалыс күні |- | өзгереді | Мәсіхтің көтерілуі | Kristi himmelfartsdag | демалыс күні |- | өзгереді | Троицаның бірінші күні | 1. pinsedag | демалыс күні |- | өзгереді | Троицаның 2-ші күні | 2. pinsedag | демалыс күні |- | [[7 маусым]] | 1905 жылы Швециямен одақтың ыдыраған күні | Unionsoppløsningen 1905 | |- | [[4 шілде]] | [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня патшайым]]ның туған күні | HM Dronning Sonjas fødselsdag | |- | [[20 шілде]] | [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|Мұрагер ханзада Хокон]]ның туған күні | HKH Kronprins Haakons fødselsdag | |- | [[29 шілде]] | Әулие Олаф патшаның қайтыс болған күні | Olsok | |- | [[19 тамыз]] | Мұрагер ханшайым Метте-Мариттің туған күні | HKH Kronprinsesse Mette-Marits fødselsdag | |- | [[24 желтоқсан]] | Рождество | | |- | [[25 желтоқсан]] | [[Рождество]]ның 1-ші күні | 1. juledag | демалыс күні |- | [[26 желтоқсан]] | Рождествоның 2-ші күні | 2. juledag | демалыс күні |- |} == Спорты == Норвегия [[1900 жыл]]ы [[1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Париж ойындары]]нан бастап барлық [[Жазғы Олимпиада ойындары]]на және [[1924 жыл]]ғы [[1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Шамони ойындары]]нан бері барлық қысқы Олимпиада ойындарына қатысты. Жазғы ойындарда жалпы саны 150-ге жуық (оның ішінде елуден астам алтын) және қысқы ойындарда үш жүзден астам (оның ішінде жүзден астам алтын) медальмен, Олимпиада ойындарының жалпы есептік көрсеткіштерінде, Норвегия жазғы ойындарда үздік жиырмалыққа және қысқы ойындарда үшінші орынға табан тіреді. Норвегия екі рет қысқы Олимпиаданы қабылдады. [[1952 жыл]]ы Олимпиада [[1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Ослода]], ал [[1994 жыл]]ы [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Лиллехаммерде]] өтті. Норвегияда [[Ұлттық Олимпиада комитеттері]] [[1900 жыл]]ы құрылды. Қысқы түрлері басымырақ дамыған. Норвегиялықтар [[шаңғы жарысы]] мен [[Конькимен жүгіру|коньки тебу спорты]]нда ең көп медаль жеңіп алды. Биатлон командасы Ресей мен Германиямен бірге әлемдегі ең мықты командалардың бірі. Қазіргі заманғы ең көрнекті биатлоншы — биатлоннан әлемдегі жалғыз сегіз дүркін Олимпиада чемпионы және басқа жарыстардың бірнеше дүркін жүлдегері [[Уле-Эйнар Бьорндален]]. Алайда, кеңінен таралған ойындар хоккей мен футболда басқаларына орын береді. Футбол командасының ең үлкен жетістігі — 1998 жылы Францияда өткен әлем чемпионатының 1/8 финалына шығуы. Ұлттық құрама ойыншыларының көпшілігі Англия чемпионатында ойнайды. Норвегия чемпионатында дәстүрлі түрде «Русенборг» (20 дүркін чемпион), «Бранн», «Волеренга», «Викинг» және басқалары көш бастап тұр. 1990 жылдары «Русенборг» Чемпиондар Лигасында сәтті ойнап, 1/4 финалға дейін жетіп, 2008 жылы Интертото Кубогын жеңіп алды. Атақты футболшылар — [[Уле Гуннар Сульшер]], [[Туре Андре Флу|Туре Андре Фло]], [[Джон Карью]], [[Йон Арне Риисе]], [[Эрлинг Холанд]] және т.б. Норвегиялық шахматшы [[Магнус Карлсен]] 2013 жылдан бері әлем чемпионы және тарихтағы ең жоғары Эло рейтингіне ие. == Музыкасы == Ел аумағында жүргізілген археологиялық қазбалар норвегиялық музыканың ежелгі бастауларын ашады. Көптеген халық аспаптары [[скрипка]], [[арфа]] және [[флейта]]лардың әртүрлі түрлері бар. Норвегиядағы этникалық музыка өте алуан түрлі. Атап айтқанда, оған викинг дәуірінде жасалған лиро-эпикалық мотивтер кіреді. [[Сурет:A-ha cologne1 crop.jpg|нобай|200px|2005 жылы a-ha]] Норвегиялық академиялық музыка [[Батыс Еуропа]]ның көптеген елдеріне қарағанда біршама кеш дами бастады, бұл [[Дания]]ға 400 жылдан астам тәуелділікпен байланысты. XVIII ғасырдың соңында Линнеман ("норвегиялық Бахи") композитор-органистер отбасы даңққа ие болды. Ұлттық музыка мектебінің негізін қалаушылар көбінесе Норвегиялық романсты жасаушы Хальфдан Хьерульф; импровизатор және виртуозды скрипкашы Уле Булл; Рикард Нурдрок — ұлттық музыканы насихаттаушы, мемлекеттік әнұранның авторы. Ең маңызды норвегиялық композиторды норвег романтизмінің негізгі дәстүрлерін салған [[Эдвард Григ]] деп атауға болады. Сонымен қатар, «Григтен кейінгі ең ірі ұлттық композитор» деп аталатын [[Кристиан Синдинг]] норвегиялық музыканың дамуына елеулі үлес қосты; Додекафония принциптерін өз жұмысында қолданған [[Фартейн Вален|Ф.Вален]] ([[Арнольд Шёнберг]]тің шәкірті); Альф Хурум, [[Харальд Северуд]] және т.б. Композитор мен орындаушы [[Кетиль Бьёрнстад]] пен Аксел Кольстадтың отаны. 1970 -ші жылдардың аяғы мен 1980 -ші жылдардың басында Норвегияда Kjøtt, De Press, The Aller Værste!, Blaupunkt сияқты топтардан тұратын «жаңа толқын» пайда болды. Норвегияның ең танымал музыкалық тобы — 1983 жылы Осло қаласында құрылған [[a-ha]] тобы. [[A-ha]] — «жаңа толқынның» соңында пайда болған [[синтипоп]] (электропоп) стилінің жетекші ұжымдарының бірі. Норвегиялық электронды музыканы [[Kygo]], Röyksopp, Сусанна Суннфер және т. б. орындаушылар ұсынады. Америкалық баспасөз [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 жылы Норвегияда өткен Қысқы Олимпиада ойындары]]ның ашылу және жабылу рәсімдеріне қатысқанына, сондай-ақ [[Джеймс Кэмерон]]ның «[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]» фильміндегі вокализді шырқағаны үшін танымал опера әншісі Сиссель Ширшебоны «Норвегияның әнші құсы» деп атады. Норвегияда дамыған метал-сахнасы бар, әсіресе блэк-метал және викинг-метал. Блэк-метал топтарының саны көп, соның ішінде осы стильдің негіз салушылары Норвегиядан бастау алады. Ең атақтылары: [[Antestor]], [[Burzum]], [[Darkthrone]], [[Mayhem]], [[Immortal]], [[Dimmu Borgir]], [[Emperor]], [[Gorgoroth]], [[The Kovenant]], [[Satyricon]], [[Storm (группа)|Storm]], [[Windir]]. Сонымен қатар, Норвегияда симфоник-метал мен готик-метал өте танымал: [[Theatre of Tragedy]], [[Leaves’ Eyes]], [[Tristania]], [[Sirenia (группа)|Sirenia]], [[Mortemia]] және т. б. Норвегиялық джаздағы ең маңызды музыкантты кең стилистикалық диапазонда жұмыс істейтін саксофонист Ян Гарбаректі атауға болады: фри-джаз, этно-джаз, симфониялық музыка. Рой Хан, бірегей барқыт дауыс иесі және Kamelot метал тобының бұрынғы вокалисі, ол да Норвегиядан шыққан. 2014 жылы музыкалық сыншылардың назарын джаз композицияларының жас орындаушысы Анджелина Джордан аударған болатын. Бірнеше стильдерді біріктіретін музыкалық топтардың ішінде Katzenjammer атап көрсетуге болады. Норвегия «[[Eurovision ән байқауы|Eurovision]]» конкурсында үш рет жеңіске жетті (1985, 1995, 2009 жылдар). === Әдебиеті === [[Норвег әдебиеті]] өзінің бай тарихын Норвегиядан қоныс аударушылар жасаған ескі исланд сагаларынан алады. Алайда, [[Кальмар униясы|Даниямен одақ]] жасалғаннан кейін, жазбаша норвег тілі біртіндеп [[дат тілі]]мен алмастырылды, ал [[XX ғасыр]]дың басына дейін норвег жазушылары өз шығармаларын даттан іс жүзінде ажыратылмайтын тілде жасады. Норвегияның мәдени тәуелсіздігі үшін күрескен Генрик Вергеланн Норвегияның әдеби тілінің жандануына айтарлықтай ықпал етті. Оның еңбектері XIX ғасырдың екінші жартысындағы ұлы жазушыларға — [[Генрик Ибсен]] мен [[Бьорнстьерн Бьорнсон]]ға әсер етті. XIX ғасырдың аяғында норвегиялық модернистер өздерін дәлелдей бастады. Кнут Хамсун мен Зигбьорн Обстфеллер модернизмнің көрнекті өкілдері болды. Модернизм 1960 жылдары дамыды. Осло университетінде шығатын «Профиль» ({{lang-no|Profil}} студенттік журналы әр түрлі әдеби формалармен тәжірибе жасаған жас авторлардың тобын өз айналасына жинады. Олардың көпшілігі кейіннен норвег әдебиетіне үлкен үлес қосты: Даг Сульстад, [[Тур Обрестад]], [[Эльдрид Лунден]] және басқалар. Драматург Юн Фоссе де модернизмнің көрнекті өкілі. ХХ ғасырдың көрнекті норвегиялық жазушыларының ішінде [[Юхан Борген]] мен [[Аксель Сандемусе]]ні де атап өтуге болады. Алдағы мыңжылдықта олар өте танымал, соның ішінде Ресейде [[Ларс Соби Кристенсен]], [[Николай Фробениус]] және [[Эрленд Лу]]. Норвегиялық жазушылардың үшеуі [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|Әдебиеттен Нобель жүлдесі]] алды: 1903 жылы [[Бьорнстьерне Бьорнсон]], 1920 жылы [[Кнут Гамсун]] және 1928 жылы [[Сигрид Унсет]]. Норвегия [[балалар әдебиеті]]мен де әйгілі болды. 1874 жылы [[Петер Асбьёрнсен]] мен [[Йорген Му]] норвег [[фольклор]]ының негізінде {{langi|no|«Norske Folkeeventyr»}} халық ертегілерінің жинағын шығарды, ол «Норвегиялық [[Ағайынды Гриммдер|ағайынды Гримм]]» деген атқа ие болды. Қазіргі заманғы балалар жазушылары — [[Анна-Катарина Вестли]] және норвегиялық балалар әдебиетінің өсіп келе жатқан жұлдызы Мария Парр бүкіл әлемде үлкен танымалдылыққа ие болды. == Әлеуметтік саласы == == Қарулы күштері == Елдің қорғаныс саласында жаяу әскер, әскери-теңіз және әскери-әуе флоттары бар. Ел заңы бойынша, 19 және 45 жас аралығындағы азаматтар міндетті түрде 6 айдан 1 жылға дейінгі уақыт аралығында әскери қызметте болуы шарт. Запастағы әскер саны&nbsp;— 230 мың. Ал Норвегияның қорғаныс саласына жұмсаған соңғы жылдағы қаржысы ІЖӨ-нің 1,9% құраған. == Түсініктемелер == == Тағы қараңыз == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.dmk.kz/?act=readarticle&id=3059 Балықшы елдің базары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912111033/http://www.dmk.kz/?act=readarticle&id=3059 |date=2007-09-12 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Норвегия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Солтүстік кеңес |Еуропа кеңесі }} [[Санат:Норвегия|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] 2dflind24o4xbr3sanmukk9oomvdsdc 3648854 3648853 2026-08-29T07:19:19Z Martin Macha 2111 106691 /* Саяси жүйесі */ 3648854 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Норвегия корольдігі |Шынайы атауы = {{lang-nb|Kongeriket Norge}}<br>{{lang-nn|Kongeriket Noreg}} |Атау септігі = Норвегия |Елтаңба = Coat of Arms of Norway.svg |Байрақ = Flag of Norway.svg |Ұраны = Alt for Norge<br />({{lang-kk|Барлығы Норвегия үшін}}) |Әнұранның аты = Ja, vi elsker dette landet<br />(Иә, бiздiң сүйiктi бұл өлке) |Аудио = Norway (National Anthem).ogg |Картада = Europe-Norway.svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |lat_dir = N|lat_deg = 68|lat_min =50 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min =24 |lon_sec = 0 |region = NO |CoordScale = 5000000 |Тілдері = [[Норвег тілі]]<br />([[букмол]] және [[нюнорск]])<br />жергілікті деңгейде — [[Саам тілдері|саам]]<ref name="Statistisk sentralbyrå">[http://www.ssb.no/english/subjects/00/minifakta_en/ru/ Statistisk sentralbyrå]</ref> |Мемлекеттік діні = |Үкімет түрі = [[Парламенттік монархия|Конституциялық монархия]] |Құрылды = [[872 жыл]] |Тәуелсіздік күні = [[7 маусым]] [[1905 жыл]] (жарияланды)<br />[[26 қазан]] [[1905 жыл]] (мойындалды) |Тәуелсіздігін алды = [[Швед-норвег униясы|Швеция униясынан]] |Астанасы = [[Осло]] |Ірі қалалары = Осло, [[Берген]], [[Тронхейм]], [[Ставангер]] |Басшы қызметі = [[Норвегия корольдерінің тізімі|Король]]<br />[[Норвегия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[VIII Хокон]]<br /> [[Йонас Гар Сторе]] |Жер аумағы = 385 207<ref name="kart_2019">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|accessdate=22 March 2019}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 67 |Судың үлесі = 5,7 |Этнохороним = [[норвегтер]] |Жұрты = {{өсім}} 5 627 400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 120 |Сарап жылы = 2026 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 14,6 |Тығыздық бойынша орны = 213 |ЖІӨ (АҚТ) = 397&nbsp;млрд.<ref name="imf2">{{cite web |title=Norway |publisher=International Monetary Fund |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 46-шы |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 74,065<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 4 |ЖІӨ (номинал) = 443&nbsp;млрд.<ref name="imf2"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 22 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 82,711<ref name="imf2"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 3 |АДИ = {{өсім}} 0,966<ref name="UNDP2023">{{Cite web|url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-indexindicies/HDI|title=2022 Human Development Index Ranking|publisher=United Nations Development Programme|date=2023-03-13|accessdate=2024-03-16|language=en}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2022 |АДИ бойынша орны = 2 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Норвег кронасы]] |Интернет үйшігі = [[.no]] |ISO = |Телефон коды = 47 |Уақыт белдеуі = +1 (жазда +2) |Түсініктемелер = }} '''Норвегия''' ({{lang-nb|Norge}}, {{lang-nn|Noreg}}), ресми атауы — '''Норвегия Патшалығы''' ({{lang-nb|Kongeriket Norge}}, {{lang-nn|Kongeriket Noreg}}) — [[Еуропа]]да орналасқан ел. == Атауы == == Географиясы == Солтүстік Еуропаның [[Скандинавия түбегі]]нде батыс жағалауды барынша иемденіп жатқан ірі елдердің бірі&nbsp;— Норвегия болып табылады. [[Атлант мұхиты]]нан соғатын суық желдің әсері бар, батыстағы таулы қыраттың қытымыр аязы үстемдік құратын өлке қатарынан үш елмен қоңсылас орналасқан: [[Ресей]]мен&nbsp;— 196, [[Финляндия]]мен&nbsp;— 727&nbsp;км, ал [[Швеция]]мен&nbsp;— 1619&nbsp;км шекарасы шектесіп жатыр. Корольдіктің жер аумағы&nbsp;— 386 960&nbsp;км² құрайды. Бұл жағынан келгенде Норвегия Скандинавия елдері ішінде екінші орында. Норвегияның жер қыртыстарын сөз етсек, солтүстіктен басталған аласа таулар легі оңтүстікке қарай биіктеп, таулы өлкеге айналып сала береді. Мемлекеттің ең биік нүктелері&nbsp;— Галлхейпиген (2469 m) мен Глиттертинн (2452 m) шыңдары боп есептеледі. Норвегияның ең ірі өзендері шығыста орналасса, батысында қысқа, бірақ ағысты өзендері ағады. Елдің оңтүстік өлкесі келбетті көлдерге бай. Дегенмен жасылмен жан бағатын елдермен салыстырғанда, Норвегияның өнім беретін өсімдіктері жоқтың қасы. Шыңын мұз басқан таулы, қыратты аймақтың бар болғаны 4 пайызы ғана егістікке қолайлы болып келеді. Сол секілді жануарлар әлемі де корольдікте аса мәз емес. == Әкімшілік бөлінуі == Норвегия жері 19 облысқа бөлінген (жергілікті тілде облысты ''фүлке'' атайды). Әр облыс қалалар мен ауылдық округтерден (коммуна) құралады. Оның әрбірі төрт жылда бір сайланатын кеңеске ие. == Халқы == Халық саны жер аумағына қарай шаққанда аз және қоныстануы да әркелкі. Айталық елде 5 миллион 468 мың халық тұрады. Ал осы аз халықтың үштен бірі&nbsp;— бір Осло-Фьорд аймағына ғана шоғырланған. Ал өзге ірі қалалардағы халықтың қоныстануы төмендегідей: Берген (224 мың), Тронхейм (145 мың), Ставангер (106 мың), Берум (98 мың). Ал елдің қалған бөлігі халық өте сирек қоныстанған аймақ болып саналады. Елдегі бала туу&nbsp;— 11,89% құраса, адам өлімі&nbsp;— 9,51%. Елдегі балалар өлімі ең төменгі деңгейде. Және статистикалық мәліметтерге сүйенсек, әрбір төртінші норвег ауылдық жерді мекен етеді екен. Норвегияның негізгі халқы&nbsp;— германиялық біртекті ұлт. Ал елдің солтүстігінде жалпы саны 20 мыңға жуық [[саамдар|саам халқы]] мекен етеді. Елде [[норвег тілі]]нің екі түрі кездеседі&nbsp;— [[букмол]] және [[нюнорск]]. == Табиғаты == Норвегияның көп бөлігін [[Скандинавия түбегі|Скандинавия]] таулары алып жатыр (ең биік нүктесі – [[Гальхепигген]] тауы 2469 м). [[Солтүстік теңізі|Солтүстік]] және [[Норвег теңізі|Норвег]] теңіздерінің жағалаулары [[фьорд]]тармен тілімделген. Климаты – баяу теңіздік. Қаңтардағы орташа температурасы –2 – 12ӘС, шілдеде 6 – 15ӘС болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шығысында 300 мм-ге, батыс тау беткейлерінде 3000 миллиметрге дейін жетеді. Мұздықтардың жалпы аумағы 3 мың км². Мол сулы ірі өзендері – [[Гломма]], [[Логен]] және тағы басқалары. Жерінің 27 пайызын ормандар (негізінен қылқан жапырақты, жапырақты) алып жатыр. Солтүстігі мен биік жерлерінде таулы тундра мен орманды тундра басым. Жануарлар дүниесін [[түлкі]], [[сілеусін]], [[ақкіс]], [[Сусарлар|сусар]], [[бұлан]], [[солтүстік бұғысы]], [[Тиіндер|ақтиін]], қоян құрайды. Жағалауларында құс базарлары көп. Норвегия теңіздері балыққа бай. Кен байлықтарынан [[темір]], [[никель]], [[мыс]], [[молибден]], [[кобальт]], [[күміс]] кентастары белгілі. 1970 жылы [[Солтүстік теңізі]]нен [[мұнай]] мен [[газ]] кен орны ашылған. == Тарихы == Тәуелсіздікке 1905 жылы ғана қол жеткізсе, бұған дейінгі 1397—1814 жылдары [[Дания]] қарауына еніп, кейінгі 1814—1905 жылдары [[Швеция]]ның отары болған. == Саяси жүйесі == Норвегия&nbsp;— демократиялы конституциялық монархия болып табылатын мемлекет. 2026 жылдың 28 тамыз айынан бастап мемлекет королі&nbsp;— [[VIII Хокон]]. 1814 жылы қабылданып, көптеген рет өзгерістер мен толықтыруларды бастан кешірген ел конституциясына сай, корольдің уысына елдің үш билігі бірдей берілген. Министрлер кабинеті Премьер-министр мен 16 министрден құралады. Үкіметбасыға елдің атқарушы билігі табысталған. ''Стортинг'' аталатын ел парламентіне 169 депутат мүше бола алады. Корольдікте көппартиялық жүйе мықтап қалыптасқан. Норвегияның белді партиялары қатарына&nbsp;— «Норвегия жұмысшылар партиясы», «Социалистік солшылдар партиясы» және «Орталық партия» жатады. == Экономикасы == Норвегияның экономикасы жөнінде алып-қашпа әңгімелер көп. Бұған себеп&nbsp;— үлкен мұнай қорына иелік ете тұра, корольдіктің сыртқы саяси ойында аса белсенділік танытпауында жатыр. Дегенмен, қазіргі таңда ІЖӨ индексі бойынша Норвегия әлемнің ең бай мемлекеттерінің қатарында. 1970 жылдары басталған [[Солтүстік теңізі]] кенішіндегі мұнай мен газ өндірісі елді [[Батыс Еуропа]] нарығындағы ең ірі мұнай шығарушы мемлекет қатарына шығарып, әлемдік саудаға мұнай шығарудан [[Сауд Арабиясы]]нан кейінгі 2-ші орынға көтеріп тастады. 2005 жылы [[Жалпы ішкі өнім|ІЖӨ]] 194,7 млрд. [[АҚШ доллары]]н немесе жан басына шаққанда 42,4 мың АҚШ долларын құрап, Норвегияны үздіктер тізбегіндегі 17 орынға шығарса, 2006 жылы корольдік тағы да бес сатыға жоғарылап, 12-орынға көтерілді. Ел экономикасындағы негізгі сала&nbsp;— мұнай мен газ өндірісі. Алайда елдегі энергия көзі осы мұнайдан алынып отыр деу&nbsp;— жаңсақ. Өйткені Норвегия мұнайы түгелімен экспортқа шығарылады. Ал энергияны олар су көзінен алады. Алдағы уақытта оған «этанол» аталатын химиялық қосалқы энергия көзін қосу&nbsp;— жоспарда. Бұл дегеніңіз&nbsp;— қалдықтарды қайта өңдеу арқылы оны бензинге араластырып, таза экологиялық энергия шығару деген сөз. Норвегия үкіметі химия технологиясына қатты мән береді. Дегенмен бұл жерасты байлығын иемденем дегенге дейін Норвегия экономикалық тұрғыда үлкен қиындықтарды бастан кешіргені белгілі. Өйткені [[XIX ғасыр]] мен [[XX ғасыр]] орта шеніне дейін елдің негізгі экономикалық саласы&nbsp;— ауыл, орман және балық шаруашылығы болғаны белгілі. Корольдік ежелден теңізшілер елі саналады. Соған орай халықтың үлкен бөлігі жағалауға қарай қоныстанған. Ертеректе, дәлірек айтқанда біздің дәуірдің 1000 жылдары [[викингтер]] аталатын тәжірибелі қарақшы-теңізшілер тобы [[Атлант мұхиты]]н кесіп өтіп, [[Жаңа Дүние]]нің есігінен енген. Бұл ерте дәуірден-ақ Норвегия жерінде теңіз шаруашылығының кең өріс алғанынан хабар берсе керек. Бұған елде сақталып қалған зәулім сауда флоты мен жоғары дамыған балық шаруашылығы да дәлел бола алады. Айта кетерлігі аталмыш флот тасымалға шығаратын тауар көлемі жағынан 1997 жылы 6-орынды иеленген. Балық шаруашылығы елде ертеден-ақ жақсы дамыған. 1975 жылы аталмыш шаруашылықты дамыту жөнінен Норвегия дүниежүзі бойынша 5-орынды иеленсе, 1995 жылы 10-орынға тұрақтаған. Корольдікте балық шаруашылығы саласының ең негізгісі&nbsp;— [[майшабақ]]. Бұл жағынан 1996 жылғы есеп бойынша Норвегия ең негізгі бәсекелесі&nbsp;— [[Ұлыбритания]]дан үш есе көп, 330 мың тонна балық аулап, экспортқа шығарған. Орман шаруашылығында да айтарлықтай жетістіктер бар. Өйткені Норвегия жері географиялық жағынан орман шаруашылығына қолайлы. Ел территориясының төрттен бір бөлігі орманды алқап. Алайда ағаш өсімінің өте баяу екенін ескеретін болсақ, бұл саланың ел экономикасының екпінді тірегіне айналмағанына көз жеткізу қиынға соқпайды. Ауыл шаруашылығы Норвегия халқы үшін тиімсіз сала, себебі географиялық жағадайлардың қолайсыз болуы. Мысалы егін егуге корольдіктің таулы, қыратты, құнарсыз топырақты географиясы мен жазы салқын, аса мол жауын-шашынды ауа райы да қолайсыз. 1996 жылы ауыл және орман шаруашылығында еңбекке жарамды халықтың бар болғаны 5,2 пайызы ғана қызмет еткен. Ал ауыл шаруашылығына бөлінген жердің 3 пайызы ғана өңделіп, пайдаланылған. Мұнай өндірісі ашылғанға дейін ел экономикасының негізгі салаларының бірі болғанымен, бүгінде Норвегияда ауыл шаруашылығына аса көңіл бөлінбейді. Норвегияның өңдеу өнеркәсібінде алға қойылған салалар&nbsp;— электрометаллургия, радиоэлектроника мен кеме жасау және жөндеу өнеркәсіптері. Бұл салаларға жалпы еңбекке жарамды халықтың 25 пайызы тартылған. Норвегия сыртқы саудада [[Германия]], [[Швеция]], [[Ұлыбритания]], [[Дания]], [[Нидерланд]], [[Еуропа одағы]] елдерімен және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] мемлекеттерімен тығыз байланыс орнатқан. Экспортқа шығаратын негізгі өнімдері&nbsp;— [[мұнай]] мен [[газ]] (55 пайыз) және дайын өнімдер (36 пайыз). Сондай-ақ, импорттайтын тауарлары&nbsp;— дайын өнімдер (81,6 пайыз) және ауыл шаруашылығы өнімдері (9,1 пайыз). == Мәдениеті == === БАҚ === * [[Schibsted]] медиаконцерні Норвегиядағы ең ірі газеттердің қатарында күнделікті «Верденс ганг» (365 мың дана), «Афтенпостен» (250 мың)<ref>[https://www.aftenposten.no/ Афтенпостен газетінің сайты]</ref>, «Дагбладет» (183 мың)<ref>[https://www.dagbladet.no/ Дагбладет газетінің сайты]</ref> бар, олар сыртқы саяси материалдарды кеңінен ұсынады. Норвегия жан басына шаққандағы мерзімді басылымдар саны бойынша әлемде алдыңғы орындардың бірін алады. Норвегиялық газеттер одағы 1998 жылы 152 газетті біріктірді. Басылымдардың көпшілігін Консервативті партия қолдайды немесе бақылайды — 44 басылым, жалпы таралымы 800 мың дана. Ұлттық ақпарат агенттігі — Норвегия телеграф бюросы — NTB (акционерлік қоғам). 1867 жылы құрылған. NTB - норвегиялық газеттер, радио мен телеарналар үшін бірінші жаңалықтар провайдері. Норвегияның мемлекеттік радио және телехабар таратуын (кабельдік және коммерциялық теледидардан басқа) Норвегиялық хабар тарату корпорациясы (''Norsk Rikskringkasting'', NRK) басқарады, оған NRK P1, NRK P2, NRK P3, NRK1, NRK2 және NRK3 радиоарналары кіреді. Бергендегі коммерциялық ТВ2 телеарнасы 1992 жылы 5 қыркүйекте көрсетіле бастады, танымалдылығы жағынан NRK-мен бәсекелес. Одан кейін TVNorge мен TV3 келеді. Жақында фильмдер мен ойын-сауық бағдарламаларын көрсетуге мамандандырылған жаңа норвегиялық MEtropol телеарнасы ашылды. ==== FM-диапазонында аналогтық хабар таратудан бас тарту ==== Норвегия FM-диапазонындағы аналогтық хабар таратудан толығымен бас тартқан әлемдегі алғашқы ел болды. Өшіру 2017 жылдың 11 қаңтарында басталды. Жоспар бойынша жалпыұлттық радиостанциялар жыл соңына дейін цифрлық сигналға (DAB) ауысуы тиіс; Жергілікті хабар таратушыларға бұл процедураны орындауға бес жыл беріледі. === Мерекелері === {| align="center" class="standard" |- ! Күні ! Аты ! Норвегиялық атау ! Ескертулер |- | [[1 қаңтар]] | [[Жаңа жыл]] | Nyttårsdag | демалыс күні |- | [[21 қаңтар]] | Ханшайым Ингрид Александраның туған күні | HKH Prinsesse Ingrid Alexandras fødselsdag | |- | [[6 ақпан]] | Саам халқының күні | Samefolkets dag | |- | [[21 ақпан]] | [[V Харальд|Король Харальд]]тың туған күні | HM Kong Haralds fødselsdag | |- | өзгеріп отырады | Пасха алдындағы жексенбі | Palmesøndag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | Ұлы бейсенбі | Skjærtorsdag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | Қайырлы жұма | Langfredag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | [[Пасха]]ның бірінші күні | 1. påskedag | демалыс күні |- | өзгеріп отырады | Пасханың 2-ші күні | 2. påskedag | демалыс күні |- | [[1 мамыр]] | Қоғамдық мереке | Offentlig høytidsdag | демалыс күні |- | [[8 мамыр]] | 1945 жылы босату күні | Frigjøringsdag 1945 | |- | [[17 мамыр]] | Конституция күні | Grunnlovsdag | демалыс күні |- | өзгереді | Мәсіхтің көтерілуі | Kristi himmelfartsdag | демалыс күні |- | өзгереді | Троицаның бірінші күні | 1. pinsedag | демалыс күні |- | өзгереді | Троицаның 2-ші күні | 2. pinsedag | демалыс күні |- | [[7 маусым]] | 1905 жылы Швециямен одақтың ыдыраған күні | Unionsoppløsningen 1905 | |- | [[4 шілде]] | [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня патшайым]]ның туған күні | HM Dronning Sonjas fødselsdag | |- | [[20 шілде]] | [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|Мұрагер ханзада Хокон]]ның туған күні | HKH Kronprins Haakons fødselsdag | |- | [[29 шілде]] | Әулие Олаф патшаның қайтыс болған күні | Olsok | |- | [[19 тамыз]] | Мұрагер ханшайым Метте-Мариттің туған күні | HKH Kronprinsesse Mette-Marits fødselsdag | |- | [[24 желтоқсан]] | Рождество | | |- | [[25 желтоқсан]] | [[Рождество]]ның 1-ші күні | 1. juledag | демалыс күні |- | [[26 желтоқсан]] | Рождествоның 2-ші күні | 2. juledag | демалыс күні |- |} == Спорты == Норвегия [[1900 жыл]]ы [[1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Париж ойындары]]нан бастап барлық [[Жазғы Олимпиада ойындары]]на және [[1924 жыл]]ғы [[1924 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Шамони ойындары]]нан бері барлық қысқы Олимпиада ойындарына қатысты. Жазғы ойындарда жалпы саны 150-ге жуық (оның ішінде елуден астам алтын) және қысқы ойындарда үш жүзден астам (оның ішінде жүзден астам алтын) медальмен, Олимпиада ойындарының жалпы есептік көрсеткіштерінде, Норвегия жазғы ойындарда үздік жиырмалыққа және қысқы ойындарда үшінші орынға табан тіреді. Норвегия екі рет қысқы Олимпиаданы қабылдады. [[1952 жыл]]ы Олимпиада [[1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Ослода]], ал [[1994 жыл]]ы [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Лиллехаммерде]] өтті. Норвегияда [[Ұлттық Олимпиада комитеттері]] [[1900 жыл]]ы құрылды. Қысқы түрлері басымырақ дамыған. Норвегиялықтар [[шаңғы жарысы]] мен [[Конькимен жүгіру|коньки тебу спорты]]нда ең көп медаль жеңіп алды. Биатлон командасы Ресей мен Германиямен бірге әлемдегі ең мықты командалардың бірі. Қазіргі заманғы ең көрнекті биатлоншы — биатлоннан әлемдегі жалғыз сегіз дүркін Олимпиада чемпионы және басқа жарыстардың бірнеше дүркін жүлдегері [[Уле-Эйнар Бьорндален]]. Алайда, кеңінен таралған ойындар хоккей мен футболда басқаларына орын береді. Футбол командасының ең үлкен жетістігі — 1998 жылы Францияда өткен әлем чемпионатының 1/8 финалына шығуы. Ұлттық құрама ойыншыларының көпшілігі Англия чемпионатында ойнайды. Норвегия чемпионатында дәстүрлі түрде «Русенборг» (20 дүркін чемпион), «Бранн», «Волеренга», «Викинг» және басқалары көш бастап тұр. 1990 жылдары «Русенборг» Чемпиондар Лигасында сәтті ойнап, 1/4 финалға дейін жетіп, 2008 жылы Интертото Кубогын жеңіп алды. Атақты футболшылар — [[Уле Гуннар Сульшер]], [[Туре Андре Флу|Туре Андре Фло]], [[Джон Карью]], [[Йон Арне Риисе]], [[Эрлинг Холанд]] және т.б. Норвегиялық шахматшы [[Магнус Карлсен]] 2013 жылдан бері әлем чемпионы және тарихтағы ең жоғары Эло рейтингіне ие. == Музыкасы == Ел аумағында жүргізілген археологиялық қазбалар норвегиялық музыканың ежелгі бастауларын ашады. Көптеген халық аспаптары [[скрипка]], [[арфа]] және [[флейта]]лардың әртүрлі түрлері бар. Норвегиядағы этникалық музыка өте алуан түрлі. Атап айтқанда, оған викинг дәуірінде жасалған лиро-эпикалық мотивтер кіреді. [[Сурет:A-ha cologne1 crop.jpg|нобай|200px|2005 жылы a-ha]] Норвегиялық академиялық музыка [[Батыс Еуропа]]ның көптеген елдеріне қарағанда біршама кеш дами бастады, бұл [[Дания]]ға 400 жылдан астам тәуелділікпен байланысты. XVIII ғасырдың соңында Линнеман ("норвегиялық Бахи") композитор-органистер отбасы даңққа ие болды. Ұлттық музыка мектебінің негізін қалаушылар көбінесе Норвегиялық романсты жасаушы Хальфдан Хьерульф; импровизатор және виртуозды скрипкашы Уле Булл; Рикард Нурдрок — ұлттық музыканы насихаттаушы, мемлекеттік әнұранның авторы. Ең маңызды норвегиялық композиторды норвег романтизмінің негізгі дәстүрлерін салған [[Эдвард Григ]] деп атауға болады. Сонымен қатар, «Григтен кейінгі ең ірі ұлттық композитор» деп аталатын [[Кристиан Синдинг]] норвегиялық музыканың дамуына елеулі үлес қосты; Додекафония принциптерін өз жұмысында қолданған [[Фартейн Вален|Ф.Вален]] ([[Арнольд Шёнберг]]тің шәкірті); Альф Хурум, [[Харальд Северуд]] және т.б. Композитор мен орындаушы [[Кетиль Бьёрнстад]] пен Аксел Кольстадтың отаны. 1970 -ші жылдардың аяғы мен 1980 -ші жылдардың басында Норвегияда Kjøtt, De Press, The Aller Værste!, Blaupunkt сияқты топтардан тұратын «жаңа толқын» пайда болды. Норвегияның ең танымал музыкалық тобы — 1983 жылы Осло қаласында құрылған [[a-ha]] тобы. [[A-ha]] — «жаңа толқынның» соңында пайда болған [[синтипоп]] (электропоп) стилінің жетекші ұжымдарының бірі. Норвегиялық электронды музыканы [[Kygo]], Röyksopp, Сусанна Суннфер және т. б. орындаушылар ұсынады. Америкалық баспасөз [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 жылы Норвегияда өткен Қысқы Олимпиада ойындары]]ның ашылу және жабылу рәсімдеріне қатысқанына, сондай-ақ [[Джеймс Кэмерон]]ның «[[Титаник (фильм, 1997)|Титаник]]» фильміндегі вокализді шырқағаны үшін танымал опера әншісі Сиссель Ширшебоны «Норвегияның әнші құсы» деп атады. Норвегияда дамыған метал-сахнасы бар, әсіресе блэк-метал және викинг-метал. Блэк-метал топтарының саны көп, соның ішінде осы стильдің негіз салушылары Норвегиядан бастау алады. Ең атақтылары: [[Antestor]], [[Burzum]], [[Darkthrone]], [[Mayhem]], [[Immortal]], [[Dimmu Borgir]], [[Emperor]], [[Gorgoroth]], [[The Kovenant]], [[Satyricon]], [[Storm (группа)|Storm]], [[Windir]]. Сонымен қатар, Норвегияда симфоник-метал мен готик-метал өте танымал: [[Theatre of Tragedy]], [[Leaves’ Eyes]], [[Tristania]], [[Sirenia (группа)|Sirenia]], [[Mortemia]] және т. б. Норвегиялық джаздағы ең маңызды музыкантты кең стилистикалық диапазонда жұмыс істейтін саксофонист Ян Гарбаректі атауға болады: фри-джаз, этно-джаз, симфониялық музыка. Рой Хан, бірегей барқыт дауыс иесі және Kamelot метал тобының бұрынғы вокалисі, ол да Норвегиядан шыққан. 2014 жылы музыкалық сыншылардың назарын джаз композицияларының жас орындаушысы Анджелина Джордан аударған болатын. Бірнеше стильдерді біріктіретін музыкалық топтардың ішінде Katzenjammer атап көрсетуге болады. Норвегия «[[Eurovision ән байқауы|Eurovision]]» конкурсында үш рет жеңіске жетті (1985, 1995, 2009 жылдар). === Әдебиеті === [[Норвег әдебиеті]] өзінің бай тарихын Норвегиядан қоныс аударушылар жасаған ескі исланд сагаларынан алады. Алайда, [[Кальмар униясы|Даниямен одақ]] жасалғаннан кейін, жазбаша норвег тілі біртіндеп [[дат тілі]]мен алмастырылды, ал [[XX ғасыр]]дың басына дейін норвег жазушылары өз шығармаларын даттан іс жүзінде ажыратылмайтын тілде жасады. Норвегияның мәдени тәуелсіздігі үшін күрескен Генрик Вергеланн Норвегияның әдеби тілінің жандануына айтарлықтай ықпал етті. Оның еңбектері XIX ғасырдың екінші жартысындағы ұлы жазушыларға — [[Генрик Ибсен]] мен [[Бьорнстьерн Бьорнсон]]ға әсер етті. XIX ғасырдың аяғында норвегиялық модернистер өздерін дәлелдей бастады. Кнут Хамсун мен Зигбьорн Обстфеллер модернизмнің көрнекті өкілдері болды. Модернизм 1960 жылдары дамыды. Осло университетінде шығатын «Профиль» ({{lang-no|Profil}} студенттік журналы әр түрлі әдеби формалармен тәжірибе жасаған жас авторлардың тобын өз айналасына жинады. Олардың көпшілігі кейіннен норвег әдебиетіне үлкен үлес қосты: Даг Сульстад, [[Тур Обрестад]], [[Эльдрид Лунден]] және басқалар. Драматург Юн Фоссе де модернизмнің көрнекті өкілі. ХХ ғасырдың көрнекті норвегиялық жазушыларының ішінде [[Юхан Борген]] мен [[Аксель Сандемусе]]ні де атап өтуге болады. Алдағы мыңжылдықта олар өте танымал, соның ішінде Ресейде [[Ларс Соби Кристенсен]], [[Николай Фробениус]] және [[Эрленд Лу]]. Норвегиялық жазушылардың үшеуі [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|Әдебиеттен Нобель жүлдесі]] алды: 1903 жылы [[Бьорнстьерне Бьорнсон]], 1920 жылы [[Кнут Гамсун]] және 1928 жылы [[Сигрид Унсет]]. Норвегия [[балалар әдебиеті]]мен де әйгілі болды. 1874 жылы [[Петер Асбьёрнсен]] мен [[Йорген Му]] норвег [[фольклор]]ының негізінде {{langi|no|«Norske Folkeeventyr»}} халық ертегілерінің жинағын шығарды, ол «Норвегиялық [[Ағайынды Гриммдер|ағайынды Гримм]]» деген атқа ие болды. Қазіргі заманғы балалар жазушылары — [[Анна-Катарина Вестли]] және норвегиялық балалар әдебиетінің өсіп келе жатқан жұлдызы Мария Парр бүкіл әлемде үлкен танымалдылыққа ие болды. == Әлеуметтік саласы == == Қарулы күштері == Елдің қорғаныс саласында жаяу әскер, әскери-теңіз және әскери-әуе флоттары бар. Ел заңы бойынша, 19 және 45 жас аралығындағы азаматтар міндетті түрде 6 айдан 1 жылға дейінгі уақыт аралығында әскери қызметте болуы шарт. Запастағы әскер саны&nbsp;— 230 мың. Ал Норвегияның қорғаныс саласына жұмсаған соңғы жылдағы қаржысы ІЖӨ-нің 1,9% құраған. == Түсініктемелер == == Тағы қараңыз == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.dmk.kz/?act=readarticle&id=3059 Балықшы елдің базары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912111033/http://www.dmk.kz/?act=readarticle&id=3059 |date=2007-09-12 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Норвегия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Солтүстік кеңес |Еуропа кеңесі }} [[Санат:Норвегия|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] bz5dc7kx7b5q8exq7c24r5eiqkyoyab 0 5267 3648811 3618868 2026-08-28T19:35:14Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ Айбын тарихи энциклопедия емес. Бұл жерге тарихи туынды керек, энциклопедия емес, и тем более военный емес 3648811 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қазақстан және Орта Азияның картасы(1428 жылға дейінгі).png|200px|thumb|Ақ Орда]] '''Ақ Орда''' — [[Алтын Орда]]ның шығысындағы протоқазақтық ұлыс, кейіннен тәуелсіз мемлекет. == Мемлекет == XIV-XV ғасырларда [[Орта Азия]] мен [[Қазақстан]] [[Шағатай ұлысы|Шағатай]] мен [[Жошы хан]] ұлыстары тарихы аясында дамыды. Бұл өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы түркілік ру-тайпалар қауымдыстығы ретінде жылқы шаруашылығы, қала мәдениеті мен сәулетшілік өнер, сауда-керуен жолдарын дамытумен болды. Көптеген ұлыстардың жегілікті билеуші әулет өкілдері, билері мен батырлары әлеуметтік ортасын құраған. Хандардың бір ордасы Ақ Орда деп аталды. Ол [[Жайық]] өзенінен [[Ертіс]]ке, [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір ойпаты]]нан [[Сырдария|Сыр]]дың орта шеніне дейін көшіп жүретін хандардың ордасы еді. Ақ Орданың орналасатын ірі қаласының бірі Сырдария өзенінің орта ағысы бойында орналасқан [[Сығанақ]] қаласы болды. Ақ Орданың халқы - [[қыпшақтар|ноғайлы-қыпшақтар жұрты болды]]. Ол қыпшақ қауымдыстығы құрамында арғын, жалайыр, [[наймандар]], [[қоңырат]]тар, [[керейт]]тер, [[Үйсін руы|үйсіндер]], [[қарлұқтар]] болды. Ақ Орда хандары - [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], [[Сартақ хан|Сартақ]], [[Баян хан|Баян]], [[Сасы Бұқа хан]], [[Ерзен хан|Ерзен]], [[Мүбәрәк Қожа хан]], [[Шымтай хан]], [[Ұрыс хан]], [[Қойыршақ хан]], [[Барақ хан|Барақ]], [[Керей хан|Керей]], [[Жәнібек хан]] және т.б. ==Күшейген кезі== Ақ Орданың күшейген кезі XIV ғ. II жартысы. [[1361 жыл]]ы Ақ Орданың билеушісі болған [[Ұрыс хан]] өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда тағын иемденуге күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жылдары [[Еділ]] бойымен жорыққа шыққан ол Сарайды өзіне қаратып, [[Хажы-Тархан]]ды ([[Астрахан]]ды) қоршауға алды. [[Кама]] [[бұлғарлар]]ының жерін бағындырды. Бірақ Ұрыс ханның үстемдігі ұзаққа созылмай, келесі жылы ол Еділ бойынан кетіп, Алтын Ордадағы билікті [[Мамай (беклербек)|Мамай]]ға беруге мәжбүр болды. [[1377 жыл]]ы Ұрыс хан қайтыс болды. Ақ Орда иелігі енді Ұрыс ханның баласы [[Темір Мәлік хан]]ға көшті. Бірақ осы кезде [[Маңғыстау үстірті]]нің билеушісі — Жошы әулеті Түй хожа оғланның баласы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] Орта Азия әміршісі [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]ге сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін [[1379 жыл]]ы Ақ Орда ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие болған ол, [[1380 жыл]]ы Сарайды, Қажытарханды, Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы Мамайдың 1380 жылы [[Куликов шайқасы|Куликово даласында орыс әскерлерінен жеңілуі]] себебінен мүмкін болды. Тоқтамыс мұнымен тоқтаған жоқ. Атап айтқанда, Тоқтамыс Ақсақ Темірдің қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395-жылдары Ақсақ Темірдің Тоқтамысқа қарсы жасаған аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда тас-талқан болып қирайды. Темірдің басқыншылық соғыстарының нәтижесінде және ішкі талас-тартыстан XIV ғ. соңы мен XV ғ. бас кезінде Ақ Орда да әлсіреп қалады. ==Жаңа дәуір== [[1423 жыл|1423]]-[[1424 жыл]]дары [[Ұрыс хан]]ның немересі [[Барақ хан|Барақ]] өзінің бақталастарын жеңіп шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына алды. Алайда, Ақ Орданың басты қаласы Сығанақ, Сырдың орта ағысындағы аудандар Темір әулетінің қолында еді. [[1425 жыл|1425]]-[[1426 жыл]]дары Барақ [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]дің немересі [[Ұлықбек]]ке қарсы жорыққа аттанып, Сығанақты және Сыр бойындағы басқа да қалаларды босатты. Жорықта жүріп Барақ қаза тапқаннан кейін Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]тың билігі [[Шайбани әулеті]]не көшті. Барақ өлген соң олар Ақ Орданың елеулі бөлігін жаулап алды. Сөйтіп, [[1227 жыл]]ы [[Жошы хан|Жошы]] қайтыс болып, оның ұлысы екіге жіктелгенде пайда болған Ақ Орда екі ғасыр өмір сүрді. Ақ Орданың отырықшы аудандарында жерді шартты түрде иелену мен жеке меншіктің түрлері қалыптасты. [[Мал шаруашылығы]] да дамыды. Жер иеленушіліктің інжу, милк, сойырғал сияқты түрлері және [[Тархандық жерлер|тархандық]] сый тарту болған. Ақ Орданың еңбекші халқы хандар мен ақсүйектер пайдасына күпшір, [[зекет]], [[тағар]] тәрізді салықтар төлеп тұрды. Ақ Орданың ресми тілі [[қыпшақ тілі]] болды.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Тұжырымдар== [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Әуезов]] ''«Әдебиет тарихы»'' атты монографиясында ([[1927 жыл|1927]]) Ақ Орда тұсындағы тарихи оқиғаларды талдай келе, көп дәуір «исі түркі жұртының бірлігі мен елдігін ойлаған ұлы батырларды туғызды» деген пікір түйеді. Ондай шығармалардың қатарына ''«Қобыланды», «Ер Тарғын», «Ер Сайын», «Шора батыр»'' жырларын жатқызады. Жазушы бұл тұжырымын: ''«Батырлар әңгімесінің басы ескі түркі бірлігінің заманындағы әңгімелерден шығады. Қазақ елінің ескілігі жалғыз қазақтікі емес, жалпы түрік жұртының ескілігі деп саналуға керек. Бұрынғы түрік, моңғол дәуірі жүрген заманда «Алтын Орда, Ақ Орда күндері»'' айтылатын жерлер бар. [[Ноғай ордасы|Ноғай]], [[Қырым хандығы|Қырым]], [[Қыпшақ хандығы|Қыпшақ]], [[Қырғыздар]]дың бір жалаудың астында бір ел болып жүрген кездерін айтады. Бұл түрік жұрттарының жік-жікке бөлінбей тұрған күндері бірін-бірі жат демей, бауыр көріп журген кездері. Қазақтағы батырлар әңгімесінің осы кездерде шыққаны бір жік болып, кейінгі замандағы шыққандары екінші бір жік болады. "Алғашқы жіктегі - ұлы батырлар" деп одан әрі дамытады. Осы еңбекте түркі тілдес халықтардың бірлігін аңсаған тарихи жырларды ерекше бөліп қарағаны үшін оған [[1927 жыл|1927]]-[[1932 жыл|1932]] және [[1945 жыл|1945]]-[[1951 жыл|1951]] жылдары ''' «Ұлтшыл - ұлы түрікшіл»'', «Алтын Орда»'' мен ''«Ақ Орда»'' дәуірінің тұсындағы хандықты көксеп отыр» деген айып тағылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>''' == Ұлыс шекарасы == Ұлыс шекарасы батысында Мұғалжар тауымен, солтүстігінде сібір ормандарымен, шығысында Ертіс өзенімен және оңтүстігінде Сырдария өзенімен және Балқаш көлімен шектесіп жатты. Шибан ұлысымен қосылғаннан кейін батысында Орал өзенімен тоғысты. Ұлыс аудандарға бөлінген: * [[Сығанақ ауданы]], ұлыстың оңтүстігінде. Орталық — [[Сығанақ]]. * [[Ұлытау ауданы]], ұлыстың орталығында. Орталық — [[Орда-Базар]]. * [[Шығыс ауданы]] (Ертіс ауданы) ұлыстың шығысында орналасқан. * [[Сарайшық ауданы]] ұлыстың батысында орналасқан. Орталық — [[Сарайшық]]. == Хандар тізімі == # [[Орда Ежен хан]], [[Жошы хан]] ұлы 1242—1251 # [[Күнқыран хан]], [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] ұлы 1251—1288, Шибан 1280—1288 ұлысының ханы # Құтұқу хан, Орда Еженнің ұлы # [[Қоныша хан]], [[Сартақтай]] оғлан ұлы, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] немересі 1288—1302 # [[Баян хан]], [[Қоныша хан]] ұлы 1302—1309 # [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға]], [[Баян хан]] ұлы 1309—1320 # [[Ерзен хан|Ерзен-хан]], [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға-хан]] ұлы 1320—1337 # [[Мүбәрәк Қожа хан|Мүбәрәк Қажы-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1337—1341 # [[Шымтай хан|Шымтай-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1344—1361 # [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]], [[Шымтай хан|Шымтай-хан]] ұлы 1361—1377, [[Алтын Орда]] ханы 1374—1375 # [[Тоқтақия хан|Тоқтақия-хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377 # [[Темір Мәлік хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377—1378 # [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]], [[Түй Қожа|Түй-Қожа оғлан]] ұлы 1378—1395 # [[Қойыршақ хан|Кұйыршық]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1395—1410 # [[Барақ хан]], [[Қойыршақ хан]] ұлы 1410—1428, [[Алтын Орда]] ханы 1423—1428 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/a_orda_noajly_duirindegi_azastan/9-1-0-193] — Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан. {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақ мемлекеті]] {{Stub}} dbx22fg3qd8ysxnbxlvusjr1eshks6g 3648813 3648811 2026-08-28T19:37:27Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ Ақ Орда Алтын орданың батысында орналасқан, бұл қазіргі таңда консенсус. Қазақстан жерінде Көк Орда орналасқан. Скоро мақаланы тарихи туындыларға сүйеніп жазып шығамын. 3648813 wikitext text/x-wiki '''Ақ Орда''' — [[Алтын Орда]]ның шығысындағы протоқазақтық ұлыс, кейіннен тәуелсіз мемлекет. == Мемлекет == XIV-XV ғасырларда [[Орта Азия]] мен [[Қазақстан]] [[Шағатай ұлысы|Шағатай]] мен [[Жошы хан]] ұлыстары тарихы аясында дамыды. Бұл өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы түркілік ру-тайпалар қауымдыстығы ретінде жылқы шаруашылығы, қала мәдениеті мен сәулетшілік өнер, сауда-керуен жолдарын дамытумен болды. Көптеген ұлыстардың жегілікті билеуші әулет өкілдері, билері мен батырлары әлеуметтік ортасын құраған. Хандардың бір ордасы Ақ Орда деп аталды. Ол [[Жайық]] өзенінен [[Ертіс]]ке, [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір ойпаты]]нан [[Сырдария|Сыр]]дың орта шеніне дейін көшіп жүретін хандардың ордасы еді. Ақ Орданың орналасатын ірі қаласының бірі Сырдария өзенінің орта ағысы бойында орналасқан [[Сығанақ]] қаласы болды. Ақ Орданың халқы - [[қыпшақтар|ноғайлы-қыпшақтар жұрты болды]]. Ол қыпшақ қауымдыстығы құрамында арғын, жалайыр, [[наймандар]], [[қоңырат]]тар, [[керейт]]тер, [[Үйсін руы|үйсіндер]], [[қарлұқтар]] болды. Ақ Орда хандары - [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], [[Сартақ хан|Сартақ]], [[Баян хан|Баян]], [[Сасы Бұқа хан]], [[Ерзен хан|Ерзен]], [[Мүбәрәк Қожа хан]], [[Шымтай хан]], [[Ұрыс хан]], [[Қойыршақ хан]], [[Барақ хан|Барақ]], [[Керей хан|Керей]], [[Жәнібек хан]] және т.б. ==Күшейген кезі== Ақ Орданың күшейген кезі XIV ғ. II жартысы. [[1361 жыл]]ы Ақ Орданың билеушісі болған [[Ұрыс хан]] өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда тағын иемденуге күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жылдары [[Еділ]] бойымен жорыққа шыққан ол Сарайды өзіне қаратып, [[Хажы-Тархан]]ды ([[Астрахан]]ды) қоршауға алды. [[Кама]] [[бұлғарлар]]ының жерін бағындырды. Бірақ Ұрыс ханның үстемдігі ұзаққа созылмай, келесі жылы ол Еділ бойынан кетіп, Алтын Ордадағы билікті [[Мамай (беклербек)|Мамай]]ға беруге мәжбүр болды. [[1377 жыл]]ы Ұрыс хан қайтыс болды. Ақ Орда иелігі енді Ұрыс ханның баласы [[Темір Мәлік хан]]ға көшті. Бірақ осы кезде [[Маңғыстау үстірті]]нің билеушісі — Жошы әулеті Түй хожа оғланның баласы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] Орта Азия әміршісі [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]ге сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін [[1379 жыл]]ы Ақ Орда ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие болған ол, [[1380 жыл]]ы Сарайды, Қажытарханды, Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы Мамайдың 1380 жылы [[Куликов шайқасы|Куликово даласында орыс әскерлерінен жеңілуі]] себебінен мүмкін болды. Тоқтамыс мұнымен тоқтаған жоқ. Атап айтқанда, Тоқтамыс Ақсақ Темірдің қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395-жылдары Ақсақ Темірдің Тоқтамысқа қарсы жасаған аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда тас-талқан болып қирайды. Темірдің басқыншылық соғыстарының нәтижесінде және ішкі талас-тартыстан XIV ғ. соңы мен XV ғ. бас кезінде Ақ Орда да әлсіреп қалады. ==Жаңа дәуір== [[1423 жыл|1423]]-[[1424 жыл]]дары [[Ұрыс хан]]ның немересі [[Барақ хан|Барақ]] өзінің бақталастарын жеңіп шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына алды. Алайда, Ақ Орданың басты қаласы Сығанақ, Сырдың орта ағысындағы аудандар Темір әулетінің қолында еді. [[1425 жыл|1425]]-[[1426 жыл]]дары Барақ [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]дің немересі [[Ұлықбек]]ке қарсы жорыққа аттанып, Сығанақты және Сыр бойындағы басқа да қалаларды босатты. Жорықта жүріп Барақ қаза тапқаннан кейін Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]тың билігі [[Шайбани әулеті]]не көшті. Барақ өлген соң олар Ақ Орданың елеулі бөлігін жаулап алды. Сөйтіп, [[1227 жыл]]ы [[Жошы хан|Жошы]] қайтыс болып, оның ұлысы екіге жіктелгенде пайда болған Ақ Орда екі ғасыр өмір сүрді. Ақ Орданың отырықшы аудандарында жерді шартты түрде иелену мен жеке меншіктің түрлері қалыптасты. [[Мал шаруашылығы]] да дамыды. Жер иеленушіліктің інжу, милк, сойырғал сияқты түрлері және [[Тархандық жерлер|тархандық]] сый тарту болған. Ақ Орданың еңбекші халқы хандар мен ақсүйектер пайдасына күпшір, [[зекет]], [[тағар]] тәрізді салықтар төлеп тұрды. Ақ Орданың ресми тілі [[қыпшақ тілі]] болды.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Тұжырымдар== [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Әуезов]] ''«Әдебиет тарихы»'' атты монографиясында ([[1927 жыл|1927]]) Ақ Орда тұсындағы тарихи оқиғаларды талдай келе, көп дәуір «исі түркі жұртының бірлігі мен елдігін ойлаған ұлы батырларды туғызды» деген пікір түйеді. Ондай шығармалардың қатарына ''«Қобыланды», «Ер Тарғын», «Ер Сайын», «Шора батыр»'' жырларын жатқызады. Жазушы бұл тұжырымын: ''«Батырлар әңгімесінің басы ескі түркі бірлігінің заманындағы әңгімелерден шығады. Қазақ елінің ескілігі жалғыз қазақтікі емес, жалпы түрік жұртының ескілігі деп саналуға керек. Бұрынғы түрік, моңғол дәуірі жүрген заманда «Алтын Орда, Ақ Орда күндері»'' айтылатын жерлер бар. [[Ноғай ордасы|Ноғай]], [[Қырым хандығы|Қырым]], [[Қыпшақ хандығы|Қыпшақ]], [[Қырғыздар]]дың бір жалаудың астында бір ел болып жүрген кездерін айтады. Бұл түрік жұрттарының жік-жікке бөлінбей тұрған күндері бірін-бірі жат демей, бауыр көріп журген кездері. Қазақтағы батырлар әңгімесінің осы кездерде шыққаны бір жік болып, кейінгі замандағы шыққандары екінші бір жік болады. "Алғашқы жіктегі - ұлы батырлар" деп одан әрі дамытады. Осы еңбекте түркі тілдес халықтардың бірлігін аңсаған тарихи жырларды ерекше бөліп қарағаны үшін оған [[1927 жыл|1927]]-[[1932 жыл|1932]] және [[1945 жыл|1945]]-[[1951 жыл|1951]] жылдары ''' «Ұлтшыл - ұлы түрікшіл»'', «Алтын Орда»'' мен ''«Ақ Орда»'' дәуірінің тұсындағы хандықты көксеп отыр» деген айып тағылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>''' == Ұлыс шекарасы == Ұлыс шекарасы батысында Мұғалжар тауымен, солтүстігінде сібір ормандарымен, шығысында Ертіс өзенімен және оңтүстігінде Сырдария өзенімен және Балқаш көлімен шектесіп жатты. Шибан ұлысымен қосылғаннан кейін батысында Орал өзенімен тоғысты. Ұлыс аудандарға бөлінген: * [[Сығанақ ауданы]], ұлыстың оңтүстігінде. Орталық — [[Сығанақ]]. * [[Ұлытау ауданы]], ұлыстың орталығында. Орталық — [[Орда-Базар]]. * [[Шығыс ауданы]] (Ертіс ауданы) ұлыстың шығысында орналасқан. * [[Сарайшық ауданы]] ұлыстың батысында орналасқан. Орталық — [[Сарайшық]]. == Хандар тізімі == # [[Орда Ежен хан]], [[Жошы хан]] ұлы 1242—1251 # [[Күнқыран хан]], [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] ұлы 1251—1288, Шибан 1280—1288 ұлысының ханы # Құтұқу хан, Орда Еженнің ұлы # [[Қоныша хан]], [[Сартақтай]] оғлан ұлы, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] немересі 1288—1302 # [[Баян хан]], [[Қоныша хан]] ұлы 1302—1309 # [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға]], [[Баян хан]] ұлы 1309—1320 # [[Ерзен хан|Ерзен-хан]], [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға-хан]] ұлы 1320—1337 # [[Мүбәрәк Қожа хан|Мүбәрәк Қажы-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1337—1341 # [[Шымтай хан|Шымтай-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1344—1361 # [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]], [[Шымтай хан|Шымтай-хан]] ұлы 1361—1377, [[Алтын Орда]] ханы 1374—1375 # [[Тоқтақия хан|Тоқтақия-хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377 # [[Темір Мәлік хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377—1378 # [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]], [[Түй Қожа|Түй-Қожа оғлан]] ұлы 1378—1395 # [[Қойыршақ хан|Кұйыршық]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1395—1410 # [[Барақ хан]], [[Қойыршақ хан]] ұлы 1410—1428, [[Алтын Орда]] ханы 1423—1428 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/a_orda_noajly_duirindegi_azastan/9-1-0-193] — Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан. {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақ мемлекеті]] {{Stub}} tto0dpuvysla1xe1fb7yypbupwc2ufo 3648895 3648813 2026-08-29T09:56:52Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ 3648895 wikitext text/x-wiki '''Ақ Орда''' — XIII–XV ғасырлардағы Жошы ұлысының батыс қанаты. == Мемлекет == XIV-XV ғасырларда [[Орта Азия]] мен [[Қазақстан]] [[Шағатай ұлысы|Шағатай]] мен [[Жошы хан]] ұлыстары тарихы аясында дамыды. Бұл өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы түркілік ру-тайпалар қауымдыстығы ретінде жылқы шаруашылығы, қала мәдениеті мен сәулетшілік өнер, сауда-керуен жолдарын дамытумен болды. Көптеген ұлыстардың жегілікті билеуші әулет өкілдері, билері мен батырлары әлеуметтік ортасын құраған. Хандардың бір ордасы Ақ Орда деп аталды. Ол [[Жайық]] өзенінен [[Ертіс]]ке, [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір ойпаты]]нан [[Сырдария|Сыр]]дың орта шеніне дейін көшіп жүретін хандардың ордасы еді. Ақ Орданың орналасатын ірі қаласының бірі Сырдария өзенінің орта ағысы бойында орналасқан [[Сығанақ]] қаласы болды. Ақ Орданың халқы - [[қыпшақтар|ноғайлы-қыпшақтар жұрты болды]]. Ол қыпшақ қауымдыстығы құрамында арғын, жалайыр, [[наймандар]], [[қоңырат]]тар, [[керейт]]тер, [[Үйсін руы|үйсіндер]], [[қарлұқтар]] болды. Ақ Орда хандары - [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], [[Сартақ хан|Сартақ]], [[Баян хан|Баян]], [[Сасы Бұқа хан]], [[Ерзен хан|Ерзен]], [[Мүбәрәк Қожа хан]], [[Шымтай хан]], [[Ұрыс хан]], [[Қойыршақ хан]], [[Барақ хан|Барақ]], [[Керей хан|Керей]], [[Жәнібек хан]] және т.б. ==Күшейген кезі== Ақ Орданың күшейген кезі XIV ғ. II жартысы. [[1361 жыл]]ы Ақ Орданың билеушісі болған [[Ұрыс хан]] өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда тағын иемденуге күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жылдары [[Еділ]] бойымен жорыққа шыққан ол Сарайды өзіне қаратып, [[Хажы-Тархан]]ды ([[Астрахан]]ды) қоршауға алды. [[Кама]] [[бұлғарлар]]ының жерін бағындырды. Бірақ Ұрыс ханның үстемдігі ұзаққа созылмай, келесі жылы ол Еділ бойынан кетіп, Алтын Ордадағы билікті [[Мамай (беклербек)|Мамай]]ға беруге мәжбүр болды. [[1377 жыл]]ы Ұрыс хан қайтыс болды. Ақ Орда иелігі енді Ұрыс ханның баласы [[Темір Мәлік хан]]ға көшті. Бірақ осы кезде [[Маңғыстау үстірті]]нің билеушісі — Жошы әулеті Түй хожа оғланның баласы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] Орта Азия әміршісі [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]ге сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін [[1379 жыл]]ы Ақ Орда ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие болған ол, [[1380 жыл]]ы Сарайды, Қажытарханды, Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы Мамайдың 1380 жылы [[Куликов шайқасы|Куликово даласында орыс әскерлерінен жеңілуі]] себебінен мүмкін болды. Тоқтамыс мұнымен тоқтаған жоқ. Атап айтқанда, Тоқтамыс Ақсақ Темірдің қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395-жылдары Ақсақ Темірдің Тоқтамысқа қарсы жасаған аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда тас-талқан болып қирайды. Темірдің басқыншылық соғыстарының нәтижесінде және ішкі талас-тартыстан XIV ғ. соңы мен XV ғ. бас кезінде Ақ Орда да әлсіреп қалады. ==Жаңа дәуір== [[1423 жыл|1423]]-[[1424 жыл]]дары [[Ұрыс хан]]ның немересі [[Барақ хан|Барақ]] өзінің бақталастарын жеңіп шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына алды. Алайда, Ақ Орданың басты қаласы Сығанақ, Сырдың орта ағысындағы аудандар Темір әулетінің қолында еді. [[1425 жыл|1425]]-[[1426 жыл]]дары Барақ [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]дің немересі [[Ұлықбек]]ке қарсы жорыққа аттанып, Сығанақты және Сыр бойындағы басқа да қалаларды босатты. Жорықта жүріп Барақ қаза тапқаннан кейін Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]тың билігі [[Шайбани әулеті]]не көшті. Барақ өлген соң олар Ақ Орданың елеулі бөлігін жаулап алды. Сөйтіп, [[1227 жыл]]ы [[Жошы хан|Жошы]] қайтыс болып, оның ұлысы екіге жіктелгенде пайда болған Ақ Орда екі ғасыр өмір сүрді. Ақ Орданың отырықшы аудандарында жерді шартты түрде иелену мен жеке меншіктің түрлері қалыптасты. [[Мал шаруашылығы]] да дамыды. Жер иеленушіліктің інжу, милк, сойырғал сияқты түрлері және [[Тархандық жерлер|тархандық]] сый тарту болған. Ақ Орданың еңбекші халқы хандар мен ақсүйектер пайдасына күпшір, [[зекет]], [[тағар]] тәрізді салықтар төлеп тұрды. Ақ Орданың ресми тілі [[қыпшақ тілі]] болды.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Тұжырымдар== [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Әуезов]] ''«Әдебиет тарихы»'' атты монографиясында ([[1927 жыл|1927]]) Ақ Орда тұсындағы тарихи оқиғаларды талдай келе, көп дәуір «исі түркі жұртының бірлігі мен елдігін ойлаған ұлы батырларды туғызды» деген пікір түйеді. Ондай шығармалардың қатарына ''«Қобыланды», «Ер Тарғын», «Ер Сайын», «Шора батыр»'' жырларын жатқызады. Жазушы бұл тұжырымын: ''«Батырлар әңгімесінің басы ескі түркі бірлігінің заманындағы әңгімелерден шығады. Қазақ елінің ескілігі жалғыз қазақтікі емес, жалпы түрік жұртының ескілігі деп саналуға керек. Бұрынғы түрік, моңғол дәуірі жүрген заманда «Алтын Орда, Ақ Орда күндері»'' айтылатын жерлер бар. [[Ноғай ордасы|Ноғай]], [[Қырым хандығы|Қырым]], [[Қыпшақ хандығы|Қыпшақ]], [[Қырғыздар]]дың бір жалаудың астында бір ел болып жүрген кездерін айтады. Бұл түрік жұрттарының жік-жікке бөлінбей тұрған күндері бірін-бірі жат демей, бауыр көріп журген кездері. Қазақтағы батырлар әңгімесінің осы кездерде шыққаны бір жік болып, кейінгі замандағы шыққандары екінші бір жік болады. "Алғашқы жіктегі - ұлы батырлар" деп одан әрі дамытады. Осы еңбекте түркі тілдес халықтардың бірлігін аңсаған тарихи жырларды ерекше бөліп қарағаны үшін оған [[1927 жыл|1927]]-[[1932 жыл|1932]] және [[1945 жыл|1945]]-[[1951 жыл|1951]] жылдары ''' «Ұлтшыл - ұлы түрікшіл»'', «Алтын Орда»'' мен ''«Ақ Орда»'' дәуірінің тұсындағы хандықты көксеп отыр» деген айып тағылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>''' == Ұлыс шекарасы == Ұлыс шекарасы батысында Мұғалжар тауымен, солтүстігінде сібір ормандарымен, шығысында Ертіс өзенімен және оңтүстігінде Сырдария өзенімен және Балқаш көлімен шектесіп жатты. Шибан ұлысымен қосылғаннан кейін батысында Орал өзенімен тоғысты. Ұлыс аудандарға бөлінген: * [[Сығанақ ауданы]], ұлыстың оңтүстігінде. Орталық — [[Сығанақ]]. * [[Ұлытау ауданы]], ұлыстың орталығында. Орталық — [[Орда-Базар]]. * [[Шығыс ауданы]] (Ертіс ауданы) ұлыстың шығысында орналасқан. * [[Сарайшық ауданы]] ұлыстың батысында орналасқан. Орталық — [[Сарайшық]]. == Хандар тізімі == # [[Орда Ежен хан]], [[Жошы хан]] ұлы 1242—1251 # [[Күнқыран хан]], [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] ұлы 1251—1288, Шибан 1280—1288 ұлысының ханы # Құтұқу хан, Орда Еженнің ұлы # [[Қоныша хан]], [[Сартақтай]] оғлан ұлы, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] немересі 1288—1302 # [[Баян хан]], [[Қоныша хан]] ұлы 1302—1309 # [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға]], [[Баян хан]] ұлы 1309—1320 # [[Ерзен хан|Ерзен-хан]], [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға-хан]] ұлы 1320—1337 # [[Мүбәрәк Қожа хан|Мүбәрәк Қажы-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1337—1341 # [[Шымтай хан|Шымтай-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1344—1361 # [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]], [[Шымтай хан|Шымтай-хан]] ұлы 1361—1377, [[Алтын Орда]] ханы 1374—1375 # [[Тоқтақия хан|Тоқтақия-хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377 # [[Темір Мәлік хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377—1378 # [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]], [[Түй Қожа|Түй-Қожа оғлан]] ұлы 1378—1395 # [[Қойыршақ хан|Кұйыршық]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1395—1410 # [[Барақ хан]], [[Қойыршақ хан]] ұлы 1410—1428, [[Алтын Орда]] ханы 1423—1428 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/a_orda_noajly_duirindegi_azastan/9-1-0-193] — Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан. {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақ мемлекеті]] {{Stub}} jb921mq95c1nlntf47qh4hioj25clgn 0 5268 3648818 3628693 2026-08-28T19:56:40Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ 3648818 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Әбілқайыр хандығы |өз атауы = |статусы = Хандық |әнұраны = |байрақ = |байрақ_сипаттамасы = |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |символ = |карта = |size = |сипаттамасы = |p1 = Ақ Орда |flag_p1 = |image_p1 = |құрылуы = 1428 |ыдырауы = 1468 |s1 = Қазақ хандығы |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Шайбанилер мемлекеті |flag_s2 = |image_s2 = |s3 = Ноғай Ордасы |flag_s3 = |image_s3 = |s4 = Сібір хандығы |flag_s4 = |image_s4 = |ұраны = |астана = [[Шыңғы-Тұра|Тұра]] (1428—1430), [[Орба-Тұра]] (1430—1446), [[Сығанақ]] (1446—1468) |қалалары = Сузақ, Аққорған, Иасы, Өзгент |тілі = қыпшақ-түркі тілдері |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = Батыс Сібірден Сырдарияға дейін, Ұлытаудан Жайыққа дейін |халқы = Қыпшақтар, қоңыраттар, қарлұқтар, үйсіндер, наймандар, маңғыттар және т.б. (көшпелі өзбектер, яки қазақтар) |басқару_формасы = Монархия ([[Хандық]]) |династиясы = [[Шайбанилер]] (Жошы хан тармағы) |басқарушылар_титулы = Хан |басқарушы1 = [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілқайыр хан]] |басқарушы_жылы1 = 1428 — 1468 |діні = [[Ислам]] (сүнниттік) |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = Әбілқайырдың хан сайлануы |Уақыт1 = |Жыл1 = 1428 |Кезең2 = Сығанақты басып алу және астана ету |Уақыт2 = |Жыл2 = 1446 |Кезең3 = Керей мен Жәнібектің Моғолстанға көшуі |Уақыт3 = |Жыл3 = 1459 |Кезең4 = Әбілқайырдың қайтыс болуы, хандықтың құлауы |Уақыт4 = |Жыл4 = 1468 |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |ескерту = }} '''Әбілқайыр хандығы''' немесе '''Шибанид хандығы''' — XV ғасырдың алғашқы ширегінде Қазақстанның солтүстік-батыс және орталық аймағында пайда болған.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> Сонымен қатар тарихнамада Көшпелі өзбектер хандығы деген қате атау да қолданылып келді. Қазақстанның орталық, батыс және солтүстік-батыс бетінде бірнеше тәуелсіз феодалдық иеліктер құрылып, олардың арасында билік үшін күрес толассыз жүрді. [[Ноғай Ордасы]] мен Әбілхайыр хандығының пайда болуына әкелді. Осындай жағдайда Жошы әулетіндегі Шайбанның ұрпағы Дәулет Шайхтың баласы Әбілхайыр саяси өмір сахнасына шықты. Орталық және Солтүстік Қазақстан тайпаларын билеп отырған топтардың қолдауымен ол 1428 жылы [[Шыңғы-Тұра]] өңірінде (Батыс Сібір) хан болып жарияланды. 1431 жылы Екіретүп түбінде ірі шайқас болды.<ref>[https://free.atamura.kz/?mbdb_book=%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B-2 Қазақстан тарихы]</ref> Шайқаста Әбілқайыр ханның қарсыластары күйрей жеңілді. Әбілхайыр хан қарсыластарын ығыстырып, Оңтүстік Қазақстан аймағына қарай жорықтарын жалғастырды. Оның хандығының құрамына [[Қияттар]], [[Маңғыттар]], Шынбай, [[Наймандар]], [[Қарлұқтар]], [[Үйсін мемлекеті|Үйсіндер]] т.б. тайпалар кірді. Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті-Қыпшақ]]тың феодалдық бытыраңқы жерлерін біріктірген «көшпелі өзбектер мемлекетінің» яғни Әбілхайыр хандығының [[Қазақстан]] тарихында елеулі орны бар. Оның иелігі [[Ноғай Ордасы]]ның шығыс бетін, батыста [[Жайық]], шығыста [[Балқаш]] жерлеріне дейінгі, оңтүстікте [[Арал теңізі]] мен [[Сырдария|Сырдың]] төменгі ағысына, солтүстікте [[Тобыл]] мен [[Ертіс]] орта ағыстарына дейінгі жерлерді қамтыды. Әбілхайыр басқарған 40 жылдай уақыт ішінде елдің саяси жағдайында тұрақтылық пен тыныштық болмады. Оның қолынан билікті алу үшін күрескен әр түрлі топтармен күрес жүргізуге тура келді. [[Жошы әулеті]]нің оның ішінде [[Орда Ежен хан]], [[Ұрыс хан]]ның ұрпақтары [[Жәнібек хан|Жәнібек]], [[Керей хан|Керей]] Әбілхайырға үнемі қарсы шығып отырды. 1446 жылы оған қарсы болып жүрген күшті шонжарлардың бірі [[Мұстафа хан]]ның әскерлерін талқандады. Сол жылы Әбілхайыр хан [[Сырдария]] мен Қаратау бауырындағы [[Созақ]], [[Сығанақ]], Аққорған, [[Өзкент]] қалаларын басып алып, Сығанақты өз хандығының астанасына айналдырды. 1450 жж. Әбілхайыр Мәуеренахрдағы [[Әмір Темір|Темір]] ұрпақтарының ішкі тартысына араласып, [[Самарқан]] пен [[Бұқара]]ға жорық жасайды. 1456—1457 жж. [[ойраттар]]мен болған шайқастарда жеңіліске ұшыраған Әбілхайыр елдің бірлігін қамтамасыз ете алмады. Оған наразы [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] сұлтандар бастаған халықтың бір бөлігі [[Моғолстан]] жеріне қоныс аударып, [[Шу]] мен Қозыбасы (Талас) өзендерінің бойына орнықты. 1468 ж. Әбілхайыр көп жорықтарының бірінде қайтыс болып, «Көшпелі өзбектер мемлекеті» ыдырап кетті.<ref>Қ19 Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / [[Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев|Ә. Төлеубаев]], Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тарихы}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақ мемлекеті]] [[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:Хандықтар]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Қазақстан тарихындағы мемлекеттер]] 2bsby2sfa8yq911btwmx02wavts04wu 3648819 3648818 2026-08-28T19:57:39Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ 3648819 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Әбілқайыр хандығы |өз атауы = |статусы = Хандық |әнұраны = |байрақ = |байрақ_сипаттамасы = |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |символ = |карта = |size = |сипаттамасы = |p1 = Ақ Орда |flag_p1 = |image_p1 = |құрылуы = 1428 |ыдырауы = 1468 |s1 = Қазақ хандығы |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Шайбанилер мемлекеті |flag_s2 = |image_s2 = |s3 = Ноғай Ордасы |flag_s3 = |image_s3 = |s4 = Сібір хандығы |flag_s4 = |image_s4 = |ұраны = |астана = [[Шыңғы-Тұра|Тұра]] (1428—1430), [[Орба-Тұра]] (1430—1446), [[Сығанақ]] (1446—1468) |қалалары = Сузақ, Аққорған, Иасы, Өзгент |тілі = қыпшақ-түркі тілдері |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = Батыс Сібірден Сырдарияға дейін, Ұлытаудан Жайыққа дейін |халқы = Қыпшақтар, қоңыраттар, қарлұқтар, үйсіндер, наймандар, маңғыттар және т.б. (көшпелі өзбектер, яки қазақтар) |басқару_формасы = Монархия ([[Хандық]]) |династиясы = [[Шайбанилер]] (Жошы хан тармағы) |басқарушылар_титулы = Хан |басқарушы1 = [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)|Әбілқайыр хан]] |басқарушы_жылы1 = 1428 — 1468 |діні = [[Ислам]] (сүнниттік) |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = Әбілқайырдың хан сайлануы |Уақыт1 = |Жыл1 = 1428 |Кезең2 = Сығанақты басып алу және астана ету |Уақыт2 = |Жыл2 = 1446 |Кезең3 = Керей мен Жәнібектің Моғолстанға көшуі |Уақыт3 = |Жыл3 = 1459 |Кезең4 = Әбілқайырдың қайтыс болуы, хандықтың құлауы |Уақыт4 = |Жыл4 = 1468 |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |ескерту = }} '''Әбілқайыр хандығы''' немесе '''Шибанид хандығы''' — XV ғасырдың алғашқы ширегінде Қазақстанның солтүстік-батыс және орталық аймағында пайда болған.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> Сонымен қатар тарихнамада Көшпелі өзбектер хандығы деген қате атау да қолданылып келді. Қазақстанның орталық, батыс және солтүстік-батыс бетінде бірнеше тәуелсіз феодалдық иеліктер құрылып, олардың арасында билік үшін күрес толассыз жүрді. [[Ноғай Ордасы]] мен Әбілхайыр хандығының пайда болуына әкелді. Осындай жағдайда Жошы әулетіндегі Шайбанның ұрпағы Дәулет Шайхтың баласы Әбілхайыр саяси өмір сахнасына шықты. Орталық және Солтүстік Қазақстан тайпаларын билеп отырған топтардың қолдауымен ол 1428 жылы [[Шыңғы-Тұра]] өңірінде (Батыс Сібір) хан болып жарияланды. 1431 жылы Екіретүп түбінде ірі шайқас болды.<ref>[https://free.atamura.kz/?mbdb_book=%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B-2 Қазақстан тарихы]</ref> Шайқаста Әбілқайыр ханның қарсыластары күйрей жеңілді. Әбілхайыр хан қарсыластарын ығыстырып, Оңтүстік Қазақстан аймағына қарай жорықтарын жалғастырды. Оның хандығының құрамына [[Қияттар]], [[Маңғыттар]], Шынбай, [[Наймандар]], [[Қарлұқтар]], [[Үйсін мемлекеті|Үйсіндер]] т.б. тайпалар кірді. Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті-Қыпшақ]]тың феодалдық бытыраңқы жерлерін біріктірген «көшпелі өзбектер мемлекетінің» яғни Әбілхайыр хандығының [[Қазақстан]] тарихында елеулі орны бар. Оның иелігі [[Ноғай Ордасы]]ның шығыс бетін, батыста [[Жайық]], шығыста [[Балқаш]] жерлеріне дейінгі, оңтүстікте [[Арал теңізі]] мен [[Сырдария|Сырдың]] төменгі ағысына, солтүстікте [[Тобыл]] мен [[Ертіс]] орта ағыстарына дейінгі жерлерді қамтыды. Әбілхайыр басқарған 40 жылдай уақыт ішінде елдің саяси жағдайында тұрақтылық пен тыныштық болмады. Оның қолынан билікті алу үшін күрескен әр түрлі топтармен күрес жүргізуге тура келді. [[Жошы әулеті]]нің оның ішінде [[Орда Ежен хан]], [[Ұрыс хан]]ның ұрпақтары [[Жәнібек хан|Жәнібек]], [[Керей хан|Керей]] Әбілхайырға үнемі қарсы шығып отырды. 1446 жылы оған қарсы болып жүрген күшті шонжарлардың бірі [[Мұстафа хан]]ның әскерлерін талқандады. Сол жылы Әбілхайыр хан [[Сырдария]] мен Қаратау бауырындағы [[Созақ]], [[Сығанақ]], Аққорған, [[Өзкент]] қалаларын басып алып, Сығанақты өз хандығының астанасына айналдырды. 1450 жж. Әбілхайыр Мәуеренахрдағы [[Әмір Темір|Темір]] ұрпақтарының ішкі тартысына араласып, [[Самарқан]] пен [[Бұқара]]ға жорық жасайды. 1456—1457 жж. [[ойраттар]]мен болған шайқастарда жеңіліске ұшыраған Әбілхайыр елдің бірлігін қамтамасыз ете алмады. 1468 ж. Әбілхайыр көп жорықтарының бірінде қайтыс болып, «Көшпелі өзбектер мемлекеті» ыдырап кетті.<ref>Қ19 Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / [[Әбдеш Тәшкенұлы Төлеубаев|Ә. Төлеубаев]], Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. — 232 бет, суретті. ISBN 9965-33-633-4</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан тарихы}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақ мемлекеті]] [[Санат:Өзбекстан тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:Хандықтар]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Қазақстан тарихындағы мемлекеттер]] jmbifzksmlx98urnadhd68t5w4s2y5b 0 7735 3648756 3645245 2026-08-28T16:45:08Z AlibekKS 19967 3648756 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы |Шынайы атауы = संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल<br /><small>Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl</small> |Атау септігі = Непал |Елтаңба = |Байрақ = Flag of Nepal.svg|90px |Ұраны = Анам мен Отан аспан патшалығынан қымбаттырақ |Әнұранның аты = सयौं थुँगा फूलका |Аудио = |lat_dir = N |lat_deg = 28 |lat_min = 4 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 84 |lon_min = 17 |lon_sec = 0 |region = NP |CoordScale = 4000000 |Картада = Nepal (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федеративті]] [[парламенттік республика]] |Құрылды = [[1768 жыл]] |Тәуелсіздік күні = [[1 қаңтар]] [[1923 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Британ империясы|Ұлыбританиядан]] |Тілі = [[Непал тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Катманду]] |Ірі қалалары = Катманду |Басшы қызметі = [[Президент]]і<br />[[Вице-президент]]і<br />[[Непал премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Бидхья Деви Бхандари]]<br />[[Нанда Кишор Пун]]<br />[[Кхадга Прасад Шарма Оли]] |Жер аумағы = 147 181 |Жер аумағы бойынша орны = 93 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = Непалдық |Жұрты = 28 982 771 |Халық саны бойынша орны = 48 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 26 494 504<ref name=pre-cen>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2011 (National Report) |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics (Nepal) |accessdate=26 November 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |archivedate=18 April 2013}}</ref> |Санақ жылы = 2011 |Халық тығыздығы = 180 |Тығыздық бойынша орны = 62 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 84 млрд.<ref name=imf2 /> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 2,842<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 7 млрд.<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=12&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Nepal |publisher=International Monetary Fund |accessdate=12 March 2016}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 919<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = {{өсім}} 0,574<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf// |title=Human Development Report |date=2017 |accessdate=22 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archivedate=22 March 2017 }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 149 |АДИ деңгейі = <span style="color:#fc0;">'''орташа'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Непалдық рупия]] |Интернет үйшігі = [[.np]] |ISO = NP |Телефон коды = 977 |Уақыт белдеуі = +5:45&nbsp;<ref>Елде непал уақыт болып тұр.</ref> }} '''Непал''' ({{lang-ne|नेपाल}} {{IPA|[neˈpaːl]}}), ресми атауы — '''Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы''' – Оңтүстік Азиядағы [[Гималай]] тауының орталық бөлігіне орналасқан мемлекет. Жер аумағы 147,2 мың км². Халқы 29,4 млн. Негізгі тұрғындары – непалдықтар. Ресми тілі – непали. Халқының 86%-ы индуизм, қалғандары будда, ислам діндерін ұстанады. Астанасы – [[Катманду]] қаласы Әкімшілік жағынан 14 аймаққа бөлінеді. Конституция бойынша мемлекет басшысы – король. Жоғары заң шығарушы органы – 2 палаталы парламент (Өкілдер палатасы және Ұлттық ассамблея). Ұлттық мерекесі 28 желтоқсан ([[1945]]) – корольдің туған күні. Ақша бірлігі – непал рупиясы. == Географиялық мәліметтер == [[Сурет:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|alt=A.|Эверест-әлемдегі ең биік шың.]] Непал жері таулы келеді. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 қатар тау жотасы созылып жатыр, аралықтарында үлкен аңғарлар мен қазаншұңқырлар бар. Н-дың солт. және шығыс шекараларында әлемдегі ең биік шыңдар Джомолунгма (Эверест, 8848 м) және Канченджанга (8585 м) тұр. Климаты негізінен субэкваторлық, муссондық, биіктік белдеулерде – таулық. Оңт-те шілдедегі орташа температура 30°С, таулы аймақтарда –0 – 20°С; қаңтарда 15°С, таулы өңірлерде –0 – 10°С-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 2000 мм, қазаншұңқырларда 1500 мм. Өзендерінің (Ганг алабы) ағыны қатты, су құламалары көп. Ірі өзендері: Карнали, Гандак, Коси, Багхмати. Гималай етектері мен тау беткейлерінде муссондық қалың орман өскен. Ылғалды жерін батпақты өңір мен джунгли алып жатыр. Тау беткейлерінде мәңгі жасыл жалпақ жапырақты орман және одан жоғары белдеулерде қылқан жапырақты орман қалыптасқан. == Тарихы == Ежелгі заманда Үнді-Ганг жазықтығымен іргелес жатқан ну ормандарды видех, шакья, малла, личхав тайпалары мекендеді. Б.з. бас кезінде Непал алқабында ([[Катманду]] алқабы) Невар мемлекеті пайда болды. Ол 8 ғ-да ұсақ ұлыстарға бөлінді. 13 ғ-да Малл әулеті елді қайта біріктірді. 15 ғ-да бұл мемлекет те бөлшектеніп, Карнали өзеннің алабында 22 князьдік (Джумла, Джаджаркот, тағы басқа) және Гандок өз. алабында 24 князьдік (Палпа, Танахун, тағы басқа) өмір сүрді. Дегенмен 1769 ж. қазіргі билеуші король әулетінің негізін қалаушы Притхви Нараян Шах бытыраңқы князьдіктерді қайта біріктірді. [[1814]] – [[1815]] ж. ағылшындармен соғыста Непал бірқатар жерінен айырылды. [[1846]] ж. ағылшындардың көмегіне сүйенген рана әулеті билікке келді. [[1951]] жылғы төңкеріс нәтижесінде Рана әулеті билікті бұрынғы король әулетіне беруге мәжбүр болды. [[1960]] – [[1980]] ж. елде король әулетінің шексіз билігі орнады. Бірақ экономика жағынан артта қалған Непал үкіметі сыртқы күштердің және ел ішіндегі бұқаралық қозғалыстардың қысымымен [[1990]] ж. саяси реформалар жүргізуге мәжбүр болып, жаңа конституция қабылдады. == Діні == Ресми мәліметтерге сәйкес, халықтың 80,6 пайызы индуизмді ұстанатындар. Тәуелсіз бағалаулар бойынша, индуизмді ұстанатындардың нақты саны небәрі 70%, тіпті одан да аз. Бұл сәйкессіздік ресми түрде индуизмге жататынын жариялағанымен, шын мәнінде анимизм немесе буддизмді ұстанатын көптеген ұлттардың болуына байланысты. Көбінесе нақты сызық сызу қиын, сондықтан бағалаулардың дәлдігі туралы айту мүмкін емес. Бірақ, қалай болғанда да, индуизм Непалдағы басым дін болып табылады. Халықтың шамамен 10,7%, әсіресе Мустанг Корольдігінде өзін буддистер деп санайды. Сондай-ақ ислам дінін ұстанатын азшылықтар, Кирант (Кирант Мандхам – кират халқының ежелгі нанымы) және жекелеген анимистік нанымдарға жататын азшылықтар бар. == Шаруашылығы == Непал – аграрлы ел. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары – күріш, бидай, жүгері, картоп, шай, темекі, мақта. Мал шаруашылығы елдің солтүстік бөлігінде басым дамыған. Өнеркәсібінде ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу басты орын алады. Туризм мен альпинизм дамыған. Экспортқа кілемдер, қарақұмық, қағаз-мақта бұйымдары, майлы дақылдар мен тері шикізаттарын шығарып, сырттан мұнай өнімдерін, машина, құрал-жабдықтар, тұтыну тауарларын алады. Негізгі сауда серіктестері: [[Тайланд]], [[Үндістан]], [[Германия]], [[Қытай]]. <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Basantapur Chowk-16-Palast-2013-gje.jpg|Kathmandu Pashupatinath-Votivstupas-44-Lingam und Yoni-2013-gje.jpg|Pashupatinath Bhaktapur-Yaksheshvara-124-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur Changu Narayan-Garuda Narayana-02-nordost-2013-gje.jpg|Changu Narayan Patan-Palastplatz-58-Degutale-2014-gje.jpg|Patan Gokyo surroundings-22-Gletscher und Berge-2007-gje.jpg|Himalaya Cho La Tsho-10-2007-gje.jpg|Himalaya Mustang-Ghami to Lo Gekar-28-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Tsarang-Lo Manthang-90-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Непал |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Оңтүстік Азия |SAARC |Шанхай ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Непал|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] {{stub}} e1wgxfzyo1cp5v1wec3zylf0mwl9ckv 3648760 3648756 2026-08-28T16:48:20Z AlibekKS 19967 /* Географиялық мәліметтер */ 3648760 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы |Шынайы атауы = संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल<br /><small>Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl</small> |Атау септігі = Непал |Елтаңба = |Байрақ = Flag of Nepal.svg|90px |Ұраны = Анам мен Отан аспан патшалығынан қымбаттырақ |Әнұранның аты = सयौं थुँगा फूलका |Аудио = |lat_dir = N |lat_deg = 28 |lat_min = 4 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 84 |lon_min = 17 |lon_sec = 0 |region = NP |CoordScale = 4000000 |Картада = Nepal (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федеративті]] [[парламенттік республика]] |Құрылды = [[1768 жыл]] |Тәуелсіздік күні = [[1 қаңтар]] [[1923 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Британ империясы|Ұлыбританиядан]] |Тілі = [[Непал тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Катманду]] |Ірі қалалары = Катманду |Басшы қызметі = [[Президент]]і<br />[[Вице-президент]]і<br />[[Непал премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Бидхья Деви Бхандари]]<br />[[Нанда Кишор Пун]]<br />[[Кхадга Прасад Шарма Оли]] |Жер аумағы = 147 181 |Жер аумағы бойынша орны = 93 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = Непалдық |Жұрты = 28 982 771 |Халық саны бойынша орны = 48 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 26 494 504<ref name=pre-cen>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2011 (National Report) |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics (Nepal) |accessdate=26 November 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |archivedate=18 April 2013}}</ref> |Санақ жылы = 2011 |Халық тығыздығы = 180 |Тығыздық бойынша орны = 62 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 84 млрд.<ref name=imf2 /> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 2,842<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 7 млрд.<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=12&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Nepal |publisher=International Monetary Fund |accessdate=12 March 2016}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 919<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = {{өсім}} 0,574<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf// |title=Human Development Report |date=2017 |accessdate=22 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archivedate=22 March 2017 }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 149 |АДИ деңгейі = <span style="color:#fc0;">'''орташа'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Непалдық рупия]] |Интернет үйшігі = [[.np]] |ISO = NP |Телефон коды = 977 |Уақыт белдеуі = +5:45&nbsp;<ref>Елде непал уақыт болып тұр.</ref> }} '''Непал''' ({{lang-ne|नेपाल}} {{IPA|[neˈpaːl]}}), ресми атауы — '''Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы''' – Оңтүстік Азиядағы [[Гималай]] тауының орталық бөлігіне орналасқан мемлекет. Жер аумағы 147,2 мың км². Халқы 29,4 млн. Негізгі тұрғындары – непалдықтар. Ресми тілі – непали. Халқының 86%-ы индуизм, қалғандары будда, ислам діндерін ұстанады. Астанасы – [[Катманду]] қаласы Әкімшілік жағынан 14 аймаққа бөлінеді. Конституция бойынша мемлекет басшысы – король. Жоғары заң шығарушы органы – 2 палаталы парламент (Өкілдер палатасы және Ұлттық ассамблея). Ұлттық мерекесі 28 желтоқсан ([[1945]]) – корольдің туған күні. Ақша бірлігі – непал рупиясы. == Географиялық мәліметтер == [[Сурет:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|alt=A.|Эверест-әлемдегі ең биік шың.]] Непал жері таулы келеді. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 қатар тау жотасы созылып жатыр, аралықтарында үлкен аңғарлар мен қазаншұңқырлар бар. Непалдың солтүстік және шығыс шекараларында әлемдегі ең биік шыңдар [[Джомолунгма]] (Эверест, 8848 м) және [[Канченджанга]] (8585 м) тұр. Климаты негізінен субэкваторлық, муссондық, биіктік белдеулерде – таулық. Оңт-те шілдедегі орташа температура 30°С, таулы аймақтарда –0 – 20°С; қаңтарда 15°С, таулы өңірлерде –0 – 10°С-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 2000 мм, қазаншұңқырларда 1500 мм. Өзендерінің (Ганг алабы) ағыны қатты, су құламалары көп. Ірі өзендері: Карнали, Гандак, Коси, Багхмати. Гималай етектері мен тау беткейлерінде муссондық қалың орман өскен. Ылғалды жерін батпақты өңір мен джунгли алып жатыр. Тау беткейлерінде мәңгі жасыл жалпақ жапырақты орман және одан жоғары белдеулерде қылқан жапырақты орман қалыптасқан. == Тарихы == Ежелгі заманда Үнді-Ганг жазықтығымен іргелес жатқан ну ормандарды видех, шакья, малла, личхав тайпалары мекендеді. Б.з. бас кезінде Непал алқабында ([[Катманду]] алқабы) Невар мемлекеті пайда болды. Ол 8 ғ-да ұсақ ұлыстарға бөлінді. 13 ғ-да Малл әулеті елді қайта біріктірді. 15 ғ-да бұл мемлекет те бөлшектеніп, Карнали өзеннің алабында 22 князьдік (Джумла, Джаджаркот, тағы басқа) және Гандок өз. алабында 24 князьдік (Палпа, Танахун, тағы басқа) өмір сүрді. Дегенмен 1769 ж. қазіргі билеуші король әулетінің негізін қалаушы Притхви Нараян Шах бытыраңқы князьдіктерді қайта біріктірді. [[1814]] – [[1815]] ж. ағылшындармен соғыста Непал бірқатар жерінен айырылды. [[1846]] ж. ағылшындардың көмегіне сүйенген рана әулеті билікке келді. [[1951]] жылғы төңкеріс нәтижесінде Рана әулеті билікті бұрынғы король әулетіне беруге мәжбүр болды. [[1960]] – [[1980]] ж. елде король әулетінің шексіз билігі орнады. Бірақ экономика жағынан артта қалған Непал үкіметі сыртқы күштердің және ел ішіндегі бұқаралық қозғалыстардың қысымымен [[1990]] ж. саяси реформалар жүргізуге мәжбүр болып, жаңа конституция қабылдады. == Діні == Ресми мәліметтерге сәйкес, халықтың 80,6 пайызы индуизмді ұстанатындар. Тәуелсіз бағалаулар бойынша, индуизмді ұстанатындардың нақты саны небәрі 70%, тіпті одан да аз. Бұл сәйкессіздік ресми түрде индуизмге жататынын жариялағанымен, шын мәнінде анимизм немесе буддизмді ұстанатын көптеген ұлттардың болуына байланысты. Көбінесе нақты сызық сызу қиын, сондықтан бағалаулардың дәлдігі туралы айту мүмкін емес. Бірақ, қалай болғанда да, индуизм Непалдағы басым дін болып табылады. Халықтың шамамен 10,7%, әсіресе Мустанг Корольдігінде өзін буддистер деп санайды. Сондай-ақ ислам дінін ұстанатын азшылықтар, Кирант (Кирант Мандхам – кират халқының ежелгі нанымы) және жекелеген анимистік нанымдарға жататын азшылықтар бар. == Шаруашылығы == Непал – аграрлы ел. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары – күріш, бидай, жүгері, картоп, шай, темекі, мақта. Мал шаруашылығы елдің солтүстік бөлігінде басым дамыған. Өнеркәсібінде ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу басты орын алады. Туризм мен альпинизм дамыған. Экспортқа кілемдер, қарақұмық, қағаз-мақта бұйымдары, майлы дақылдар мен тері шикізаттарын шығарып, сырттан мұнай өнімдерін, машина, құрал-жабдықтар, тұтыну тауарларын алады. Негізгі сауда серіктестері: [[Тайланд]], [[Үндістан]], [[Германия]], [[Қытай]]. <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Basantapur Chowk-16-Palast-2013-gje.jpg|Kathmandu Pashupatinath-Votivstupas-44-Lingam und Yoni-2013-gje.jpg|Pashupatinath Bhaktapur-Yaksheshvara-124-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur Changu Narayan-Garuda Narayana-02-nordost-2013-gje.jpg|Changu Narayan Patan-Palastplatz-58-Degutale-2014-gje.jpg|Patan Gokyo surroundings-22-Gletscher und Berge-2007-gje.jpg|Himalaya Cho La Tsho-10-2007-gje.jpg|Himalaya Mustang-Ghami to Lo Gekar-28-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Tsarang-Lo Manthang-90-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Непал |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Оңтүстік Азия |SAARC |Шанхай ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Непал|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] {{stub}} q6zkfe2y0kcuii3zoh2jcuiu85vqs63 3648761 3648760 2026-08-28T16:56:47Z AlibekKS 19967 /* Тарихы */ 3648761 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы |Шынайы атауы = संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल<br /><small>Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl</small> |Атау септігі = Непал |Елтаңба = |Байрақ = Flag of Nepal.svg|90px |Ұраны = Анам мен Отан аспан патшалығынан қымбаттырақ |Әнұранның аты = सयौं थुँगा फूलका |Аудио = |lat_dir = N |lat_deg = 28 |lat_min = 4 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 84 |lon_min = 17 |lon_sec = 0 |region = NP |CoordScale = 4000000 |Картада = Nepal (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федеративті]] [[парламенттік республика]] |Құрылды = [[1768 жыл]] |Тәуелсіздік күні = [[1 қаңтар]] [[1923 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Британ империясы|Ұлыбританиядан]] |Тілі = [[Непал тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Катманду]] |Ірі қалалары = Катманду |Басшы қызметі = [[Президент]]і<br />[[Вице-президент]]і<br />[[Непал премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Бидхья Деви Бхандари]]<br />[[Нанда Кишор Пун]]<br />[[Кхадга Прасад Шарма Оли]] |Жер аумағы = 147 181 |Жер аумағы бойынша орны = 93 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = Непалдық |Жұрты = 28 982 771 |Халық саны бойынша орны = 48 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 26 494 504<ref name=pre-cen>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2011 (National Report) |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics (Nepal) |accessdate=26 November 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |archivedate=18 April 2013}}</ref> |Санақ жылы = 2011 |Халық тығыздығы = 180 |Тығыздық бойынша орны = 62 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 84 млрд.<ref name=imf2 /> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 2,842<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 7 млрд.<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=12&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Nepal |publisher=International Monetary Fund |accessdate=12 March 2016}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 919<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = {{өсім}} 0,574<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf// |title=Human Development Report |date=2017 |accessdate=22 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archivedate=22 March 2017 }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 149 |АДИ деңгейі = <span style="color:#fc0;">'''орташа'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Непалдық рупия]] |Интернет үйшігі = [[.np]] |ISO = NP |Телефон коды = 977 |Уақыт белдеуі = +5:45&nbsp;<ref>Елде непал уақыт болып тұр.</ref> }} '''Непал''' ({{lang-ne|नेपाल}} {{IPA|[neˈpaːl]}}), ресми атауы — '''Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы''' – Оңтүстік Азиядағы [[Гималай]] тауының орталық бөлігіне орналасқан мемлекет. Жер аумағы 147,2 мың км². Халқы 29,4 млн. Негізгі тұрғындары – непалдықтар. Ресми тілі – непали. Халқының 86%-ы индуизм, қалғандары будда, ислам діндерін ұстанады. Астанасы – [[Катманду]] қаласы Әкімшілік жағынан 14 аймаққа бөлінеді. Конституция бойынша мемлекет басшысы – король. Жоғары заң шығарушы органы – 2 палаталы парламент (Өкілдер палатасы және Ұлттық ассамблея). Ұлттық мерекесі 28 желтоқсан ([[1945]]) – корольдің туған күні. Ақша бірлігі – непал рупиясы. == Географиялық мәліметтер == [[Сурет:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|alt=A.|Эверест-әлемдегі ең биік шың.]] Непал жері таулы келеді. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 қатар тау жотасы созылып жатыр, аралықтарында үлкен аңғарлар мен қазаншұңқырлар бар. Непалдың солтүстік және шығыс шекараларында әлемдегі ең биік шыңдар [[Джомолунгма]] (Эверест, 8848 м) және [[Канченджанга]] (8585 м) тұр. Климаты негізінен субэкваторлық, муссондық, биіктік белдеулерде – таулық. Оңт-те шілдедегі орташа температура 30°С, таулы аймақтарда –0 – 20°С; қаңтарда 15°С, таулы өңірлерде –0 – 10°С-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 2000 мм, қазаншұңқырларда 1500 мм. Өзендерінің (Ганг алабы) ағыны қатты, су құламалары көп. Ірі өзендері: Карнали, Гандак, Коси, Багхмати. Гималай етектері мен тау беткейлерінде муссондық қалың орман өскен. Ылғалды жерін батпақты өңір мен джунгли алып жатыр. Тау беткейлерінде мәңгі жасыл жалпақ жапырақты орман және одан жоғары белдеулерде қылқан жапырақты орман қалыптасқан. == Тарихы == Ежелгі заманда Үнді-Ганг жазықтығымен іргелес жатқан ну ормандарды видех, шакья, малла, личхав тайпалары мекендеді. Б.з. бас кезінде Непал алқабында ([[Катманду алқабы]]) Невар мемлекеті пайда болды. Ол 8 ғ-да ұсақ ұлыстарға бөлінді. 13 ғ-да Малл әулеті елді қайта біріктірді. 15 ғ-да бұл мемлекет те бөлшектеніп, Карнали өзеннің алабында 22 князьдік (Джумла, Джаджаркот, тағы басқа) және Гандок өз. алабында 24 князьдік (Палпа, Танахун, тағы басқа) өмір сүрді. Дегенмен 1769 ж. қазіргі билеуші король әулетінің негізін қалаушы Притхви Нараян Шах бытыраңқы князьдіктерді қайта біріктірді. [[1814]] – [[1815]] ж. ағылшындармен соғыста Непал бірқатар жерінен айырылды. [[1846]] ж. ағылшындардың көмегіне сүйенген рана әулеті билікке келді. [[1951]] жылғы төңкеріс нәтижесінде Рана әулеті билікті бұрынғы король әулетіне беруге мәжбүр болды. [[1960]] – [[1980]] ж. елде король әулетінің шексіз билігі орнады. Бірақ экономика жағынан артта қалған Непал үкіметі сыртқы күштердің және ел ішіндегі бұқаралық қозғалыстардың қысымымен [[1990]] ж. саяси реформалар жүргізуге мәжбүр болып, жаңа конституция қабылдады. == Діні == Ресми мәліметтерге сәйкес, халықтың 80,6 пайызы индуизмді ұстанатындар. Тәуелсіз бағалаулар бойынша, индуизмді ұстанатындардың нақты саны небәрі 70%, тіпті одан да аз. Бұл сәйкессіздік ресми түрде индуизмге жататынын жариялағанымен, шын мәнінде анимизм немесе буддизмді ұстанатын көптеген ұлттардың болуына байланысты. Көбінесе нақты сызық сызу қиын, сондықтан бағалаулардың дәлдігі туралы айту мүмкін емес. Бірақ, қалай болғанда да, индуизм Непалдағы басым дін болып табылады. Халықтың шамамен 10,7%, әсіресе Мустанг Корольдігінде өзін буддистер деп санайды. Сондай-ақ ислам дінін ұстанатын азшылықтар, Кирант (Кирант Мандхам – кират халқының ежелгі нанымы) және жекелеген анимистік нанымдарға жататын азшылықтар бар. == Шаруашылығы == Непал – аграрлы ел. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары – күріш, бидай, жүгері, картоп, шай, темекі, мақта. Мал шаруашылығы елдің солтүстік бөлігінде басым дамыған. Өнеркәсібінде ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу басты орын алады. Туризм мен альпинизм дамыған. Экспортқа кілемдер, қарақұмық, қағаз-мақта бұйымдары, майлы дақылдар мен тері шикізаттарын шығарып, сырттан мұнай өнімдерін, машина, құрал-жабдықтар, тұтыну тауарларын алады. Негізгі сауда серіктестері: [[Тайланд]], [[Үндістан]], [[Германия]], [[Қытай]]. <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Basantapur Chowk-16-Palast-2013-gje.jpg|Kathmandu Pashupatinath-Votivstupas-44-Lingam und Yoni-2013-gje.jpg|Pashupatinath Bhaktapur-Yaksheshvara-124-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur Changu Narayan-Garuda Narayana-02-nordost-2013-gje.jpg|Changu Narayan Patan-Palastplatz-58-Degutale-2014-gje.jpg|Patan Gokyo surroundings-22-Gletscher und Berge-2007-gje.jpg|Himalaya Cho La Tsho-10-2007-gje.jpg|Himalaya Mustang-Ghami to Lo Gekar-28-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Tsarang-Lo Manthang-90-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Непал |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Оңтүстік Азия |SAARC |Шанхай ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Непал|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] {{stub}} 2oet8k3xcgptp6hi2d6vcvgqlsze46p 3648850 3648761 2026-08-29T06:28:04Z AlibekKS 19967 3648850 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы |Шынайы атауы = संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल<br /><small>Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl</small> |Атау септігі = Непал |Елтаңба = |Байрақ = Flag of Nepal.svg|90px |Ұраны = Анам мен Отан аспан патшалығынан қымбаттырақ |Әнұранның аты = सयौं थुँगा फूलका |Аудио = |lat_dir = N |lat_deg = 28 |lat_min = 4 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 84 |lon_min = 17 |lon_sec = 0 |region = NP |CoordScale = 4000000 |Картада = Nepal (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федеративті]] [[парламенттік республика]] |Құрылды = [[1768 жыл]] |Тәуелсіздік күні = [[1 қаңтар]] [[1923 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Британ империясы|Ұлыбританиядан]] |Тілі = [[Непал тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Катманду]] |Ірі қалалары = Катманду |Басшы қызметі = [[Президент]]і<br />[[Вице-президент]]і<br />[[Непал премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] |Басшылары = [[Бидхья Деви Бхандари]]<br />[[Нанда Кишор Пун]]<br />[[Кхадга Прасад Шарма Оли]] |Жер аумағы = 147 181 |Жер аумағы бойынша орны = 93 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = Непалдық |Жұрты = 28 982 771 |Халық саны бойынша орны = 48 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = 26 494 504<ref name=pre-cen>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2011 (National Report) |url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics (Nepal) |accessdate=26 November 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |archivedate=18 April 2013}}</ref> |Санақ жылы = 2011 |Халық тығыздығы = 180 |Тығыздық бойынша орны = 62 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 84 млрд.<ref name=imf2 /> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 2,842<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = 7 млрд.<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=12&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=558&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Nepal |publisher=International Monetary Fund |accessdate=12 March 2016}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2018 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 919<ref name=imf2 /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = {{өсім}} 0,574<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf// |title=Human Development Report |date=2017 |accessdate=22 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322153238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archivedate=22 March 2017 }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 149 |АДИ деңгейі = <span style="color:#fc0;">'''орташа'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Непалдық рупия]] |Интернет үйшігі = [[.np]] |ISO = NP |Телефон коды = 977 |Уақыт белдеуі = +5:45&nbsp;<ref>Елде непал уақыт болып тұр.</ref> }} '''Непал''' ({{lang-ne|नेपाल}} {{IPA|[neˈpaːl]}}), ресми атауы — '''Федеративтік Демократиялық Непал Республикасы''' – Оңтүстік Азиядағы [[Гималай]] тауының орталық бөлігінде орналасқан мемлекет. Жер аумағы 147,2 мың км². Халқы 29,4 млн. Негізгі тұрғындары – непалдықтар. Ресми тілі – непали. Халқының 86%-ы индуизм, қалғандары будда, ислам діндерін ұстанады. Астанасы – [[Катманду]] қаласы Әкімшілік жағынан 14 аймаққа бөлінеді. Конституция бойынша мемлекет басшысы – король. Жоғары заң шығарушы органы – 2 палаталы парламент (Өкілдер палатасы және Ұлттық ассамблея). Ұлттық мерекесі 28 желтоқсан ([[1945]]) – корольдің туған күні. Ақша бірлігі – непал рупиясы. == Географиялық мәліметтер == [[Сурет:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|alt=A.|Эверест-әлемдегі ең биік шың.]] Непал жері таулы келеді. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 2 қатар тау жотасы созылып жатыр, аралықтарында үлкен аңғарлар мен қазаншұңқырлар бар. Непалдың солтүстік және шығыс шекараларында әлемдегі ең биік шыңдар [[Джомолунгма]] (Эверест, 8848 м) және [[Канченджанга]] (8585 м) тұр. Климаты негізінен субэкваторлық, муссондық, биіктік белдеулерде – таулық. Оңт-те шілдедегі орташа температура 30°С, таулы аймақтарда –0 – 20°С; қаңтарда 15°С, таулы өңірлерде –0 – 10°С-қа дейін жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 2000 мм, қазаншұңқырларда 1500 мм. Өзендерінің (Ганг алабы) ағыны қатты, су құламалары көп. Ірі өзендері: Карнали, Гандак, Коси, Багхмати. Гималай етектері мен тау беткейлерінде муссондық қалың орман өскен. Ылғалды жерін батпақты өңір мен джунгли алып жатыр. Тау беткейлерінде мәңгі жасыл жалпақ жапырақты орман және одан жоғары белдеулерде қылқан жапырақты орман қалыптасқан. == Тарихы == Ежелгі заманда Үнді-Ганг жазықтығымен іргелес жатқан ну ормандарды видех, шакья, малла, личхав тайпалары мекендеді. Б.з. бас кезінде Непал алқабында ([[Катманду алқабы]]) Невар мемлекеті пайда болды. Ол 8 ғ-да ұсақ ұлыстарға бөлінді. 13 ғ-да Малл әулеті елді қайта біріктірді. 15 ғ-да бұл мемлекет те бөлшектеніп, Карнали өзеннің алабында 22 князьдік (Джумла, Джаджаркот, тағы басқа) және Гандок өз. алабында 24 князьдік (Палпа, Танахун, тағы басқа) өмір сүрді. Дегенмен 1769 ж. қазіргі билеуші король әулетінің негізін қалаушы Притхви Нараян Шах бытыраңқы князьдіктерді қайта біріктірді. [[1814]] – [[1815]] ж. ағылшындармен соғыста Непал бірқатар жерінен айырылды. [[1846]] ж. ағылшындардың көмегіне сүйенген рана әулеті билікке келді. [[1951]] жылғы төңкеріс нәтижесінде Рана әулеті билікті бұрынғы король әулетіне беруге мәжбүр болды. [[1960]] – [[1980]] ж. елде король әулетінің шексіз билігі орнады. Бірақ экономика жағынан артта қалған Непал үкіметі сыртқы күштердің және ел ішіндегі бұқаралық қозғалыстардың қысымымен [[1990]] ж. саяси реформалар жүргізуге мәжбүр болып, жаңа конституция қабылдады. == Діні == Ресми мәліметтерге сәйкес, халықтың 80,6 пайызы индуизмді ұстанатындар. Тәуелсіз бағалаулар бойынша, индуизмді ұстанатындардың нақты саны небәрі 70%, тіпті одан да аз. Бұл сәйкессіздік ресми түрде индуизмге жататынын жариялағанымен, шын мәнінде анимизм немесе буддизмді ұстанатын көптеген ұлттардың болуына байланысты. Көбінесе нақты сызық сызу қиын, сондықтан бағалаулардың дәлдігі туралы айту мүмкін емес. Бірақ, қалай болғанда да, индуизм Непалдағы басым дін болып табылады. Халықтың шамамен 10,7%, әсіресе Мустанг Корольдігінде өзін буддистер деп санайды. Сондай-ақ ислам дінін ұстанатын азшылықтар, Кирант (Кирант Мандхам – кират халқының ежелгі нанымы) және жекелеген анимистік нанымдарға жататын азшылықтар бар. == Шаруашылығы == Непал – аграрлы ел. Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары – күріш, бидай, жүгері, картоп, шай, темекі, мақта. Мал шаруашылығы елдің солтүстік бөлігінде басым дамыған. Өнеркәсібінде ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеу басты орын алады. Туризм мен альпинизм дамыған. Экспортқа кілемдер, қарақұмық, қағаз-мақта бұйымдары, майлы дақылдар мен тері шикізаттарын шығарып, сырттан мұнай өнімдерін, машина, құрал-жабдықтар, тұтыну тауарларын алады. Негізгі сауда серіктестері: [[Тайланд]], [[Үндістан]], [[Германия]], [[Қытай]]. <br><gallery class=center caption="Непал"> Kathmandu-Basantapur Chowk-16-Palast-2013-gje.jpg|Kathmandu Pashupatinath-Votivstupas-44-Lingam und Yoni-2013-gje.jpg|Pashupatinath Bhaktapur-Yaksheshvara-124-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur Changu Narayan-Garuda Narayana-02-nordost-2013-gje.jpg|Changu Narayan Patan-Palastplatz-58-Degutale-2014-gje.jpg|Patan Gokyo surroundings-22-Gletscher und Berge-2007-gje.jpg|Himalaya Cho La Tsho-10-2007-gje.jpg|Himalaya Mustang-Ghami to Lo Gekar-28-2015-gje.jpg|Mustang Mustang-Tsarang-Lo Manthang-90-2015-gje.jpg|Mustang </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Непал |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Оңтүстік Азия |SAARC |Шанхай ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Непал|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] {{stub}} 1834tv0std5nfejtqxgdl0iyaxp44qy 0 10823 3648803 3647879 2026-08-28T19:19:49Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ Кәзіргі түркілер және ежелгі түркі халықтары мен тайпалары екі түрлі түсінік. Вики ссылка кәзіргі түркілерге дұрыс емес, оқырмандарға дұрыс емес ой тудырады, будто алтын орда да түріктер, азерлер, және т.б., вобщем бәрі тұрған деген қате ой тудырады 3648803 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Алтын Орда |өз атауы = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы |статусы = Ортағасырлық [[мемлекет]] |әнұраны = |байрақ = Golden_Horde_flag_1339.svg |байрақ_сипаттамасы =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |карта = XIII–XIV ғасырлардағы Алтын Орда.png |size = 250px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = |flag_p1 = |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1242 |ыдырауы = 1502 |type_after = |s1 = Ақ Орда (мемлекет) |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ноғай ордасы |flag_s2 =Nogay Horde.svg |image_s2 = |s3 = Сібір хандығы |flag_s3 =Siberian Khanate map English revised.svg |image_s3 = |s4 = Қазан хандығы |flag_s4 = Flag of the Kazan Khanate.svg |image_s4 = |s5 = Қырым хандығы |flag_s5 = Gerae-tamga.svg |s6 = Астрахан хандығы |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны = |астана = [[Сарай-Бату]] <br />[[Сарай-Берке]] <br /> |қалалары = [[Сарай-Бату]], Қазан, [[Астрахан]] және т.б. |тілі = алғашқы кезен: [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]], соңғы уақыт: ескі[[татар тілі]] |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = шм. 6 млн км² |халқы = Түркілер, түркіленген моңғолдар және т.б. |басқару_формасы = |династиясы = |басқарушылар_титулы = Негізін салған хан |басқарушы1 = [[Жошы хан]] |басқарушы_жылы1 = [[1182]] — [[1227]] |басқарушылар_титулы2 = Соңғы ханы |басқарушы2 = [[Ахмат хан]] |басқарушы_жылы2 = [[1465]] — [[1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = |басқарушы_жылы3 = |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = |басқарушы_жылы4 = |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[тәңіршілдік]], [[ислам]] [[тибет буддизмі]] |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Алтын Орда''',<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Шыңғыс хан империясының батыс бөлігінде орналасқан түркі-моңғол ұлысы.<ref>[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''"The Mongols and Russia"'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953</ref><ref name="Columbia">"[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}", [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.</ref><ref name="May">T. May, "[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]", North Georgia College and State University.</ref><ref name="Britannica1">"[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]", in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: "''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады."''</ref> — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.<ref name="Britannica1" /> [[File:Batu.png|thumb|right|200px|[[Бату хан]], ортағасырлық қытай суреті]] ==Атауы== [[Моңғолия]] тарихы Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі. Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]] «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді. Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]<nowiki/>» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін. Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды. Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған. == Әуелгі тарихы == {{main|Алтын Орда тарихы}} Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.<ref>Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article</ref><ref>B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski "''The Golden Horde and its Downfall''"</ref> <nowiki/>[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]] [[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды. [[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]] Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды. [[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.<ref>Denis Sinor, "[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}", Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).</ref> Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын. == Алтын Орданың шарықтау дәуірі == [[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]] === Ішкі құрылымы === === Одақтастары мен бағыныштылары === == Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары == * [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында), [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында) * [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында) *[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256) * [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257) *[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266) * [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282) * [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287) * Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291) * [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312) * [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342) * [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342) * [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357) * [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359) * [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360) * [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361) * [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362) * [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361) * Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361) * [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369) * Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365) * [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367) * Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367) * [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370) * [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372) * [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375) * [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395) * [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379) * [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399) * [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407) * [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411) * [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412) * [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413) * [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416) * [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416) * [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419) * [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432) * Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422) * Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424) * [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423) * [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459) * Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465) * [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481) == Саяси дамуы == [[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]] <big>Ірі жазу</big>== Бөлшектенуі == [[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]] [[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]] Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді. 15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай Ордасы]]н құрды. [[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілқайыр хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады. Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]<nowiki/>» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді. [[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді. == Тағы қараңыз == * [[Оба індеті]] * [[Казактар|Орыс-казактар]] * [[Құмандар]] * [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]] * [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]] *[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]] * [[Алтын Орданың хандарының тізімі]] * [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]] * [[Моңғолдардың Русь жорығы]] * [[Көшпенділер]] * [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]] * [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]] == Еренсілтемелер == * [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Mongol Empire}} {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Саясат]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Татар мемлекеттері]] [[Санат:Моңғолия тарихы]] [[Санат:Моңғол империясы]] [[Санат:Түркі мемлекеттері]] [[Санат:Ресей тарихы]] [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] {{Stub}} 2fljdf4wo28g1p0cjep0tn7nr477qxj 3648805 3648803 2026-08-28T19:25:18Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 3648805 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Алтын Орда |өз атауы = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы |статусы = Ортағасырлық [[мемлекет]] |әнұраны = |байрақ = Golden_Horde_flag_1339.svg |байрақ_сипаттамасы =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |карта = XIII–XIV ғасырлардағы Алтын Орда.png |size = 250px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = |flag_p1 = |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1242 |ыдырауы = 1502 |type_after = |s1 = Ақ Орда (мемлекет) |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ноғай ордасы |flag_s2 =Nogay Horde.svg |image_s2 = |s3 = Сібір хандығы |flag_s3 =Siberian Khanate map English revised.svg |image_s3 = |s4 = Қазан хандығы |flag_s4 = Flag of the Kazan Khanate.svg |image_s4 = |s5 = Қырым хандығы |flag_s5 = Gerae-tamga.svg |s6 = Астрахан хандығы |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны = |астана = [[Сарай-Бату]] <br />[[Сарай-Берке]] <br /> |қалалары = [[Сарай-Бату]], Қазан, [[Астрахан]] және т.б. |тілі = алғашқы кезен: [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]], соңғы уақыт: ескі[[татар тілі]] |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = шм. 6 млн км² |халқы = Түркілер, түркіленген моңғолдар және т.б. |басқару_формасы = |династиясы = |басқарушылар_титулы = Негізін салған хан |басқарушы1 = [[Жошы хан]] |басқарушы_жылы1 = [[1182]] — [[1227]] |басқарушылар_титулы2 = Соңғы ханы |басқарушы2 = [[Ахмат хан]] |басқарушы_жылы2 = [[1465]] — [[1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = |басқарушы_жылы3 = |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = |басқарушы_жылы4 = |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[тәңіршілдік]], буддизм; 1320 жылдан бастап — [[ислам]] |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Алтын Орда''',<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Шыңғыс хан империясының батыс бөлігінде орналасқан түркі-моңғол ұлысы.<ref>[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''"The Mongols and Russia"'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953</ref><ref name="Columbia">"[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}", [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.</ref><ref name="May">T. May, "[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]", North Georgia College and State University.</ref><ref name="Britannica1">"[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]", in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: "''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады."''</ref> — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.<ref name="Britannica1" /> [[File:Batu.png|thumb|right|200px|[[Бату хан]], ортағасырлық қытай суреті]] ==Атауы== [[Моңғолия]] тарихы Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі. Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]] «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді. Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]<nowiki/>» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін. Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды. Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған. == Әуелгі тарихы == {{main|Алтын Орда тарихы}} Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.<ref>Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article</ref><ref>B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski "''The Golden Horde and its Downfall''"</ref> <nowiki/>[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]] [[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды. [[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]] Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды. [[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.<ref>Denis Sinor, "[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}", Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).</ref> Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын. == Алтын Орданың шарықтау дәуірі == [[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]] === Ішкі құрылымы === === Одақтастары мен бағыныштылары === == Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары == * [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында), [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында) * [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында) *[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256) * [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257) *[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266) * [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282) * [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287) * Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291) * [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312) * [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342) * [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342) * [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357) * [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359) * [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360) * [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361) * [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362) * [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361) * Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361) * [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369) * Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365) * [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367) * Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367) * [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370) * [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372) * [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375) * [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395) * [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379) * [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399) * [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407) * [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411) * [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412) * [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413) * [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416) * [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416) * [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419) * [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432) * Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422) * Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424) * [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423) * [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459) * Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465) * [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481) == Саяси дамуы == [[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]] <big>Ірі жазу</big>== Бөлшектенуі == [[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]] [[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]] Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді. 15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай Ордасы]]н құрды. [[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілқайыр хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады. Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]<nowiki/>» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді. [[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді. == Тағы қараңыз == * [[Оба індеті]] * [[Казактар|Орыс-казактар]] * [[Құмандар]] * [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]] * [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]] *[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]] * [[Алтын Орданың хандарының тізімі]] * [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]] * [[Моңғолдардың Русь жорығы]] * [[Көшпенділер]] * [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]] * [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]] == Еренсілтемелер == * [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Mongol Empire}} {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Саясат]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Татар мемлекеттері]] [[Санат:Моңғолия тарихы]] [[Санат:Моңғол империясы]] [[Санат:Түркі мемлекеттері]] [[Санат:Ресей тарихы]] [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] {{Stub}} 9hp08avzf8wfqjn91as32k1n57exfbl 3648806 3648805 2026-08-28T19:26:42Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ 3648806 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Алтын Орда |өз атауы = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы |статусы = Ортағасырлық [[мемлекет]] |әнұраны = |байрақ = Golden_Horde_flag_1339.svg |байрақ_сипаттамасы =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |карта = XIII–XIV ғасырлардағы Алтын Орда.png |size = 250px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = |flag_p1 = |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1242 |ыдырауы = 1502 |type_after = |s1 = Ақ Орда (мемлекет) |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ноғай ордасы |flag_s2 =Nogay Horde.svg |image_s2 = |s3 = Сібір хандығы |flag_s3 =Siberian Khanate map English revised.svg |image_s3 = |s4 = Қазан хандығы |flag_s4 = Flag of the Kazan Khanate.svg |image_s4 = |s5 = Қырым хандығы |flag_s5 = Gerae-tamga.svg |s6 = Астрахан хандығы |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны = |астана = [[Сарай-Бату]] <br />[[Сарай-Берке]] <br /> |қалалары = [[Сарай-Бату]], Қазан, [[Астрахан]] және т.б. |тілі = алғашқы кезен: [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]], соңғы уақыт: ескі[[татар тілі]] |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = шм. 6 млн км² |халқы = Түркілер, түркіленген моңғолдар және т.б. |басқару_формасы = |династиясы = |басқарушылар_титулы = Негізін салған хан |басқарушы1 = [[Жошы хан]] |басқарушы_жылы1 = [[1182]] — [[1227]] |басқарушылар_титулы2 = Соңғы ханы |басқарушы2 = [[Ахмат хан]] |басқарушы_жылы2 = [[1465]] — [[1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = |басқарушы_жылы3 = |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = |басқарушы_жылы4 = |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[тәңіршілдік]], буддизм; 1320 жылдан бастап — [[ислам]] (мемлекеттік дін) |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Алтын Орда''',<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Шыңғыс хан империясының батыс бөлігінде орналасқан түркі-моңғол ұлысы.<ref>[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''"The Mongols and Russia"'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953</ref><ref name="Columbia">"[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}", [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.</ref><ref name="May">T. May, "[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]", North Georgia College and State University.</ref><ref name="Britannica1">"[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]", in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: "''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады."''</ref> — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.<ref name="Britannica1" /> [[File:Batu.png|thumb|right|200px|[[Бату хан]], ортағасырлық қытай суреті]] ==Атауы== [[Моңғолия]] тарихы Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі. Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]] «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді. Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]<nowiki/>» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін. Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды. Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған. == Әуелгі тарихы == {{main|Алтын Орда тарихы}} Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.<ref>Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article</ref><ref>B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski "''The Golden Horde and its Downfall''"</ref> <nowiki/>[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]] [[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды. [[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]] Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды. [[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.<ref>Denis Sinor, "[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}", Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).</ref> Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын. == Алтын Орданың шарықтау дәуірі == [[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]] === Ішкі құрылымы === === Одақтастары мен бағыныштылары === == Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары == * [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында), [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында) * [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында) *[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256) * [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257) *[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266) * [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282) * [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287) * Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291) * [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312) * [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342) * [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342) * [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357) * [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359) * [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360) * [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361) * [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362) * [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361) * Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361) * [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369) * Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365) * [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367) * Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367) * [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370) * [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372) * [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375) * [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395) * [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379) * [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399) * [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407) * [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411) * [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412) * [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413) * [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416) * [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416) * [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419) * [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432) * Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422) * Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424) * [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423) * [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459) * Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465) * [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481) == Саяси дамуы == [[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]] <big>Ірі жазу</big>== Бөлшектенуі == [[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]] [[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]] Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді. 15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай Ордасы]]н құрды. [[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілқайыр хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады. Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]<nowiki/>» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді. [[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді. == Тағы қараңыз == * [[Оба індеті]] * [[Казактар|Орыс-казактар]] * [[Құмандар]] * [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]] * [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]] *[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]] * [[Алтын Орданың хандарының тізімі]] * [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]] * [[Моңғолдардың Русь жорығы]] * [[Көшпенділер]] * [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]] * [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]] == Еренсілтемелер == * [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Mongol Empire}} {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Саясат]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Татар мемлекеттері]] [[Санат:Моңғолия тарихы]] [[Санат:Моңғол империясы]] [[Санат:Түркі мемлекеттері]] [[Санат:Ресей тарихы]] [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] {{Stub}} oywgtc5chyf2wod2q0scbzzc6cqyybv 3648807 3648806 2026-08-28T19:29:12Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ Жошы бірінші хан, бірақта кім құрғаны екіге бөлінетін тақырып. Жошы мен Бату хан тақырыбын дұрыс жазып шығу керек жалпы. 3648807 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Алтын Орда |өз атауы = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы |статусы = Ортағасырлық [[мемлекет]] |әнұраны = |байрақ = Golden_Horde_flag_1339.svg |байрақ_сипаттамасы =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |карта = XIII–XIV ғасырлардағы Алтын Орда.png |size = 250px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = |flag_p1 = |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1242 |ыдырауы = 1502 |type_after = |s1 = Ақ Орда (мемлекет) |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ноғай ордасы |flag_s2 =Nogay Horde.svg |image_s2 = |s3 = Сібір хандығы |flag_s3 =Siberian Khanate map English revised.svg |image_s3 = |s4 = Қазан хандығы |flag_s4 = Flag of the Kazan Khanate.svg |image_s4 = |s5 = Қырым хандығы |flag_s5 = Gerae-tamga.svg |s6 = Астрахан хандығы |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны = |астана = [[Сарай-Бату]] <br />[[Сарай-Берке]] <br /> |қалалары = [[Сарай-Бату]], Қазан, [[Астрахан]] және т.б. |тілі = алғашқы кезен: [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]], соңғы уақыт: ескі[[татар тілі]] |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = шм. 6 млн км² |халқы = Түркілер, түркіленген моңғолдар және т.б. |басқару_формасы = |династиясы = |басқарушылар_титулы = Бірінші ханы |басқарушы1 = [[Жошы хан]] |басқарушы_жылы1 = [[1182]] — [[1227]] |басқарушылар_титулы2 = Соңғы ханы |басқарушы2 = [[Ахмат хан]] |басқарушы_жылы2 = [[1465]] — [[1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = |басқарушы_жылы3 = |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = |басқарушы_жылы4 = |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[тәңіршілдік]], буддизм; 1320 жылдан бастап — [[ислам]] (мемлекеттік дін) |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Алтын Орда''',<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Шыңғыс хан империясының батыс бөлігінде орналасқан түркі-моңғол ұлысы.<ref>[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''"The Mongols and Russia"'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953</ref><ref name="Columbia">"[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}", [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.</ref><ref name="May">T. May, "[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]", North Georgia College and State University.</ref><ref name="Britannica1">"[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]", in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: "''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады."''</ref> — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.<ref name="Britannica1" /> [[File:Batu.png|thumb|right|200px|[[Бату хан]], ортағасырлық қытай суреті]] ==Атауы== [[Моңғолия]] тарихы Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі. Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]] «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді. Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]<nowiki/>» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін. Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды. Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған. == Әуелгі тарихы == {{main|Алтын Орда тарихы}} Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.<ref>Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article</ref><ref>B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski "''The Golden Horde and its Downfall''"</ref> <nowiki/>[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]] [[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды. [[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]] Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды. [[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.<ref>Denis Sinor, "[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}", Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).</ref> Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын. == Алтын Орданың шарықтау дәуірі == [[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]] === Ішкі құрылымы === === Одақтастары мен бағыныштылары === == Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары == * [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында), [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында) * [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында) *[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256) * [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257) *[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266) * [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282) * [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287) * Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291) * [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312) * [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342) * [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342) * [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357) * [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359) * [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360) * [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361) * [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362) * [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361) * Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361) * [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369) * Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365) * [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367) * Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367) * [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370) * [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372) * [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375) * [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395) * [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379) * [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399) * [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407) * [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411) * [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412) * [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413) * [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416) * [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416) * [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419) * [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432) * Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422) * Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424) * [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423) * [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459) * Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465) * [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481) == Саяси дамуы == [[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]] <big>Ірі жазу</big>== Бөлшектенуі == [[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]] [[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]] Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді. 15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай Ордасы]]н құрды. [[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілқайыр хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады. Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]<nowiki/>» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді. [[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді. == Тағы қараңыз == * [[Оба індеті]] * [[Казактар|Орыс-казактар]] * [[Құмандар]] * [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]] * [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]] *[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]] * [[Алтын Орданың хандарының тізімі]] * [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]] * [[Моңғолдардың Русь жорығы]] * [[Көшпенділер]] * [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]] * [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]] == Еренсілтемелер == * [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Mongol Empire}} {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Саясат]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Татар мемлекеттері]] [[Санат:Моңғолия тарихы]] [[Санат:Моңғол империясы]] [[Санат:Түркі мемлекеттері]] [[Санат:Ресей тарихы]] [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] {{Stub}} ou7821ntl4ma2um2agxya8pzpd85nxc 3648808 3648807 2026-08-28T19:31:51Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ Бұл Бату хан емес. Бір Манжур. Бұл портрет айналасында қате түсінік қалыптасқан деп айтылады. 3648808 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Алтын Орда |өз атауы = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы |статусы = Ортағасырлық [[мемлекет]] |әнұраны = |байрақ = Golden_Horde_flag_1339.svg |байрақ_сипаттамасы =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |карта = XIII–XIV ғасырлардағы Алтын Орда.png |size = 250px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = |flag_p1 = |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1242 |ыдырауы = 1502 |type_after = |s1 = Ақ Орда (мемлекет) |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ноғай ордасы |flag_s2 =Nogay Horde.svg |image_s2 = |s3 = Сібір хандығы |flag_s3 =Siberian Khanate map English revised.svg |image_s3 = |s4 = Қазан хандығы |flag_s4 = Flag of the Kazan Khanate.svg |image_s4 = |s5 = Қырым хандығы |flag_s5 = Gerae-tamga.svg |s6 = Астрахан хандығы |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны = |астана = [[Сарай-Бату]] <br />[[Сарай-Берке]] <br /> |қалалары = [[Сарай-Бату]], Қазан, [[Астрахан]] және т.б. |тілі = алғашқы кезен: [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]], соңғы уақыт: ескі[[татар тілі]] |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = шм. 6 млн км² |халқы = Түркілер, түркіленген моңғолдар және т.б. |басқару_формасы = |династиясы = |басқарушылар_титулы = Бірінші ханы |басқарушы1 = [[Жошы хан]] |басқарушы_жылы1 = [[1182]] — [[1227]] |басқарушылар_титулы2 = Соңғы ханы |басқарушы2 = [[Ахмат хан]] |басқарушы_жылы2 = [[1465]] — [[1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = |басқарушы_жылы3 = |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = |басқарушы_жылы4 = |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[тәңіршілдік]], буддизм; 1320 жылдан бастап — [[ислам]] (мемлекеттік дін) |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Алтын Орда''',<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Шыңғыс хан империясының батыс бөлігінде орналасқан түркі-моңғол ұлысы.<ref>[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''"The Mongols and Russia"'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953</ref><ref name="Columbia">"[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}", [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.</ref><ref name="May">T. May, "[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]", North Georgia College and State University.</ref><ref name="Britannica1">"[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]", in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: "''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады."''</ref> — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.<ref name="Britannica1" /> ==Атауы== [[Моңғолия]] тарихы Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі. Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]] «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді. Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]<nowiki/>» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін. Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды. Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған. == Әуелгі тарихы == {{main|Алтын Орда тарихы}} Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.<ref>Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article</ref><ref>B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski "''The Golden Horde and its Downfall''"</ref> <nowiki/>[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]] [[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды. [[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]] Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды. [[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.<ref>Denis Sinor, "[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}", Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).</ref> Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын. == Алтын Орданың шарықтау дәуірі == [[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]] === Ішкі құрылымы === === Одақтастары мен бағыныштылары === == Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары == * [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында), [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында) * [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында) *[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256) * [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257) *[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266) * [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282) * [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287) * Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291) * [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312) * [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342) * [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342) * [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357) * [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359) * [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360) * [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361) * [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362) * [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361) * Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361) * [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369) * Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365) * [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367) * Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367) * [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370) * [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372) * [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375) * [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395) * [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379) * [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399) * [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407) * [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411) * [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412) * [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413) * [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416) * [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416) * [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419) * [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432) * Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422) * Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424) * [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423) * [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459) * Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465) * [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481) == Саяси дамуы == [[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]] <big>Ірі жазу</big>== Бөлшектенуі == [[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]] [[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]] Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді. 15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай Ордасы]]н құрды. [[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілқайыр хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады. Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]<nowiki/>» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді. [[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді. == Тағы қараңыз == * [[Оба індеті]] * [[Казактар|Орыс-казактар]] * [[Құмандар]] * [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]] * [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]] *[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]] * [[Алтын Орданың хандарының тізімі]] * [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]] * [[Моңғолдардың Русь жорығы]] * [[Көшпенділер]] * [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]] * [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]] == Еренсілтемелер == * [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Mongol Empire}} {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Саясат]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Татар мемлекеттері]] [[Санат:Моңғолия тарихы]] [[Санат:Моңғол империясы]] [[Санат:Түркі мемлекеттері]] [[Санат:Ресей тарихы]] [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] {{Stub}} 8clzsyjvj70xelgowa8gdqnchn1v82v 3648809 3648808 2026-08-28T19:33:13Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 /* */ 3648809 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Алтын Орда |өз атауы = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы |статусы = Ортағасырлық [[мемлекет]] |әнұраны = |байрақ = Golden_Horde_flag_1339.svg |байрақ_сипаттамасы =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған) |елтаңбасы = |елтаңба_сипаттамасы = |карта = XIII–XIV ғасырлардағы Алтын Орда.png |size = 250px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = |flag_p1 = |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1242 |ыдырауы = 1502 |type_after = |s1 = Ақ Орда (мемлекет) |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ноғай ордасы |flag_s2 =Nogay Horde.svg |image_s2 = |s3 = Сібір хандығы |flag_s3 =Siberian Khanate map English revised.svg |image_s3 = |s4 = Қазан хандығы |flag_s4 = Flag of the Kazan Khanate.svg |image_s4 = |s5 = Қырым хандығы |flag_s5 = Gerae-tamga.svg |s6 = Астрахан хандығы |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны = |астана = [[Сарай-Бату]] <br />[[Сарай-Берке]] <br /> |қалалары = [[Сарай-Бату]], Қазан, [[Астрахан]] және т.б. |тілі = [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]] |валютасы = |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = шм. 6 млн км² |халқы = Түркілер, түркіленген моңғолдар және т.б. |басқару_формасы = |династиясы = |басқарушылар_титулы = Бірінші ханы |басқарушы1 = [[Жошы хан]] |басқарушы_жылы1 = [[1182]] — [[1227]] |басқарушылар_титулы2 = Соңғы ханы |басқарушы2 = [[Ахмат хан]] |басқарушы_жылы2 = [[1465]] — [[1481]] |басқарушылар_титулы3 = |басқарушы3 = |басқарушы_жылы3 = |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = |басқарушы_жылы4 = |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[тәңіршілдік]], буддизм; 1320 жылдан бастап — [[ислам]] (мемлекеттік дін) |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Алтын Орда''',<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Шыңғыс хан империясының батыс бөлігінде орналасқан түркі-моңғол ұлысы.<ref>[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''"The Mongols and Russia"'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953</ref><ref name="Columbia">"[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}", [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.</ref><ref name="May">T. May, "[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]", North Georgia College and State University.</ref><ref name="Britannica1">"[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]", in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: "''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады."''</ref> — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.<ref name="Britannica1" /> ==Атауы== [[Моңғолия]] тарихы Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі. Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]] «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді. Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]<nowiki/>» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін. Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды. Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған. == Әуелгі тарихы == {{main|Алтын Орда тарихы}} Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.<ref>Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article</ref><ref>B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski "''The Golden Horde and its Downfall''"</ref> <nowiki/>[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]] [[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды. [[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]] Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды. [[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.<ref>Denis Sinor, "[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}", Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).</ref> Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын. == Алтын Орданың шарықтау дәуірі == [[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]] === Ішкі құрылымы === === Одақтастары мен бағыныштылары === == Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары == * [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында), [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында) * [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында) *[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256) * [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257) *[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266) * [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282) * [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287) * Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291) * [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312) * [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342) * [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342) * [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357) * [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359) * [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360) * [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361) * [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362) * [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361) * Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361) * [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361) * [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363) * [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369) * Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365) * [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367) * Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367) * [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370) * [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372) * [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375) * [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375) * [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395) * [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379) * [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399) * [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407) * [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411) * [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412) * [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413) * [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413) * [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416) * [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416) * [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419) * [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419) * [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432) * Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422) * Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424) * [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423) * [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459) * Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465) * [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481) == Саяси дамуы == [[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]] <big>Ірі жазу</big>== Бөлшектенуі == [[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]] [[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]] Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді. 15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай Ордасы]]н құрды. [[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілқайыр хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады. Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]<nowiki/>» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді. [[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді. == Тағы қараңыз == * [[Оба індеті]] * [[Казактар|Орыс-казактар]] * [[Құмандар]] * [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]] * [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]] *[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]] * [[Алтын Орданың хандарының тізімі]] * [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]] * [[Моңғолдардың Русь жорығы]] * [[Көшпенділер]] * [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]] * [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]] == Еренсілтемелер == * [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Mongol Empire}} {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Саясат]] [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Татар мемлекеттері]] [[Санат:Моңғолия тарихы]] [[Санат:Моңғол империясы]] [[Санат:Түркі мемлекеттері]] [[Санат:Ресей тарихы]] [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]] [[Санат:Тарихи мемлекеттер]] {{Stub}} fzorb78og5n1jj944di06sdp5qx2c5w 0 14037 3648894 3514409 2026-08-29T09:53:01Z DigitalNomadWikiKzRu 172188 3648894 wikitext text/x-wiki '''Көк Орда''' — [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] шығыс бөлігі<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus6/Chengiz-name/framevved3.htm Шыңғыснама]</ref>, қазіргі [[Қазақстан]] жерінде орналасқан. [[Орда-Ежен ұлысы|Орда Еженнен]] бастап тәуелсіз болған. [[1380]] ж. Көк орда ханы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] [[Бату хан]]ның ұрпағы қалмағансоң [[Алтын Орда|Алтын орда]] тағына отырды. == Ескертулер == {{reflist}} == Орда-Ежен әулеті == Көк Орда хандары: * [[Орда-Ежен хан]], [[Жошы хан]] ұлы, [[1242]]—[[1251]] * [[Күң Киран-хан]], Орда Ежен-ханның ұлы, [[1251]]—[[1288]] * [[Қоныша-хан]], Сартақтай-оғлан ұлы, Орда Ежен-ханның немересі, [[1288]]—[[1302]] * [[Баян-хан]], Қоныша-хан ұлы, [[1302]]—[[1309]] * [[Сасы Бұқа-хан]], Баян-хан ұлы, [[1309]]—[[1310]] * [[Ерзен-хан]], Сасы Бұқа-хан ұлы, [[1310]]—[[1321]] * [[Мүбарак Хожа-хан]], Ерзен-хан ұлы, [[1321]]—[[1345]] * [[Шымтай-хан]], Ерзен-хан ұлы, [[1345]]—[[1361]] * [[Химтай-хан]], Шымтай-хан ұлы, [[1361]] == Тоқай-Темір әулеті == Көк орда хандары * [[Кара Нохой Алп Атгучу-хан]], [[Саси-оғлан]] ұлы, [[Тоғаншар-оған]]ның немересі, [[Бай Темір-оғлан]] шөбересі, [[Туға Темір-оғұл]] шөбшегі, [[Жошы]] неменесі, [[1361]]—[[1363]] жж. * [[Тоглук Тимур-хан]], [[Саси-оглан]] ұлы, [[Тоғаншар-оглан]]ның немересі, [[Бай Темір-оглан]] шөбересі, [[Туға Темір-оғұл]] шөбшегі, [[Жошы]] неменесі, [[1363]]—[[1366]] жж. * [[Орыс-хан]], [[Бадақұл-оған]] ұлы, [[Темір Қожа-оған]] ненмересі, [[Кен Темір-оған]] шөбересі, [[Тоға Темір-оғыл]] шөбшегі, [[Жошы]] неменесі, [[1366]]—[[1378]] жж., [[1374]]—[[1375]] жж. [[Жошы ұлысы]]ның ханы * [[Тохтогу-хан]], [[Орыс-хан]] ұлы, [[1378]] ж. * [[Темір Мәлік-хан]], [[Орыс-хан]] ұлы, [[1378]]—[[1379]] жж. * [[Барақ-хан]], [[Коюрчак-оғлан]] ұлы, [[Кұтлық Бұғы-оғлан]] немересі, [[Орыс-хан]] шөбересі, [[1423]]—[[1428]], [[1423]]—[[1426]] жж. [[Жошы Ұлысының]] ханы == Шибан әулеті == Көк орда хандары: * [[Жұмадик хан]], [[Сопы сұлтан]] ұлы, [[Баба сұлтан]] немересі, [[Сүйіншібек сұлтан]] шөбересі, [[Сүйінші Темір-султан]] шөпшегі, [[Меңгу Темір-хан]] неменесі, [[Бадакул-оглана]], ұлы [[Жошы Бұға-оглан]], ұлы [[Данийал Баһадур-оглан]], ұлы [[Шибан-огул]], ұлы Жошы-огул, Көк Орда ханы [[1425]]—[[1428]] * [[Әбілхайыр Убайдұлла хан]], [[Дәулет Шейх-оглан]] ұлы, [[Ибраһим сұлтан]] ұлы, [[Болат сұлтан]] ұлы, [[Меңгу Темір хан]] ұлы,[[Бадакул-оглана]] ұлы, Жошы Бұға-оглан ұлы, Данийал Баһадур-оглан ұлы, [[Шибан огула]] ұлы, [[Жошы огула]] ұлы, хан Көк Орды [[1428]]—[[1468]] * [[Едігер хан]], [[Темір Шейх сұлтан]] ұлы, [[Тоғлуқ Қажы сұлтан]] немересі, [[Арабшах хан]] шөбересі, [[Пулад-сұлтан]] шөпшегі, [[Менгу Тимур-хан]] неменесі, одан арғы аталары: [[Бадакул-оглан]], Джучи Буга-оглан, [[Данийал Бахадур-оглан]], [[Шибан-огул]], [[Джучи-огул]], [[1458]]—[[1468]] * [[Берке-хан]], Едігер хан ұлы, [[1468]] — [[1469]] * [[Илак-хан]], Едігер хан ұлы, [[1469]] — [[1484]] * [[Имнак-хан]], Едігер хана ұлы, [[1484]] * [[Әбіл-Мансұр Ильбарс-хан]], [[Берке-хан]] ұлы, — [[1511]], [[Хорезм]] ханы [[1511]]—[[1538]] == Сілтемелер == * [http://www.kyrgyz.ru/?page=303 Улусы первых Джучидов. Проблема терминов Ак-Орда и Кок-Орда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225121457/http://www.kyrgyz.ru/?page=303 |date=2007-12-25 }} {{Қазақстан тарихы}} {{Шыңғыс хан империясы}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] frpt25skzibviovjwnidh12zmvyebso 0 14769 3648863 3625573 2026-08-29T07:58:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648863 wikitext text/x-wiki [[Сурет:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|thumb|right|300px|[[Жер]] шарының картасы.]] [[Сурет:MapL.png|right|200px]] [[Сурет:Nordhalbkugel gr.png|right|200px]] [[Сурет:MapS.png|right|200px]] [[Сурет:MapW.png|right|200px]] '''География''' ({{lang-el|γεωγραφία}}, «жерді сипаттау» деген мағына береді: {{lang-el|γαία}} — «Жер» және {{lang-el|γράφειν}} — «сипаттап жазу», «суреттеу»<ref>{{Cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=geography |title=+Онлайн этимологиялық сөздік|publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2009-04-17}}</ref>) — жер беті табиғаты туралы, халықтар мен олардың шаруашылық іс-әрекеттерін зерттейтін ғылым. # Жердің географиялық қабығын зерттейтін ғылымдар кешені. Географиялық ғылымдардың зерттеу нысандары: [[геосфера]] ([[биосфера]], [[атмосфера]], [[литосфера]], [[гидросфера]] және жер қабаты) және [[геожүйе]]лерді ([[ландшафт]]ты, табиғи аймақтарды, [[биогеоценоз]]ды т. б.)<ref name="Hayes-Bohanan">{{Cite web |last=Hayes-Bohanan |first=James |title=What is Environmental Geography, Anyway? |url=http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |accessdate=9 қазан 2006}}</ref> # Белгілі бір территорияның, аймақтың, нысанның, құбылыстың немесе үдерістің уақыт пен кеңістікке байланысты ерекшеліктері туралы білім жиынтығы (мысалы, мұхиттар мен құрлықтар географиясы, [[Қазақстан географиясы]], дала географиясы, [[әлеуметтік география]], [[тарихи география]]).<ref>Шевчук Л. Ф. Социальная география, Учебное пособие. - М.:, 2007</ref><ref>Яцунский В. К. Историческая география: История её возникновения и развития в XIV—XVIII вв.. — М.: Изд-во АН КСРО, 1955.</ref> Географияның зерттеу нысаны - әр түрлі дәрежедегі географиялық орта компоненттерінің орналасуы мен өзара әрекеттесу заңдары мен заңдылықтары болып табылады. Зерттеу нысанының күрделілігіне және кеңдігіне байланысты география пәні ортақ географиялық ғылымдар жүйесін құрайтын бірнеше мамандандырылған (салалық) ғылым түрлеріне бөлінеді. Олардың ішінде ерекше аталатындар: жаратылыстану география ғылымдары ([[физикалық география]], жердің географикалық қабықтарын тану ғылымы, [[тoпырақтану]], [[климатология]], [[гляциология]], [[гидрология]], [[океанология]], [[палеография|палеогеография]]) және қоғамдық географиялық ғылымдар ([[әлеуметтік-экономикалық география]], [[тарихи география]]). Кейде географиялық картографияны да жеке ғылым ретінде бөліп айтады.<ref>Багров Лео. История картографии.&nbsp;— М., [[Центрполиграф]], 2004.</ref> Географиялық зерттеулердің басты міндеті — табиғат ресурстары мен жағдайларын жан-жақты зерттеу, оларды тиімді пайдаланудың, [[өндіргіш күштер]]ді орналастыру мен дамытудың, табиғатты қорғаудың және қалпына келтірудің ғылыми негіздерін жасау<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, V том</ref>. == География ғылымының даму тарихы == [[Сурет:OrteliusWorldMap.jpeg|thumb|left|Географиялық атлас — 1570 ж.]] === [[Ежелгі дүние|Ежелгі замандардағы]] қалыптасуы === География — өте ежелгі [[ілім]]. Сонау [[тас дәуірі]]нің адамдары өздерін [[қоршаған орта]] элементтерінің екінші бір жермен ұқсамайтындығын, ондағы табиғи құбылыстардың әр түрлі екендігін байқап отырған. Көрген-білген жерлерін, көкжиектің өзі басып көрмеген арғы жағын ой өрісімен жалғастыра білген. Өз ортасын зерттеп, танып-біліп, салыстырып, тасқа, ағаштың қабығына, жерге сызып белгі салып отырған<ref>Hughes, William. (1863). ''The Study of Geography''. Lecture delivered at King's College, London by Sir Marc Alexander. Quoted in {{Cite book|last=Baker |first=J.N.L |date=1963 |title=География тарихы|publisher=Basil Blackwell |location=Oxford |pages=66 |isbn=0-85328-022-3}}</ref>. Географиялық алғашқы мағлұматтар Шығыстың жазба деректерінде кездеседі. Теңізде жүзу мен сауданың дамуы құрлық беті мен [[теңіз]] жағалауын сипаттап жазуды керек етті. Б. з. д. [[6 ғасыр]]да географияда екі бағыт: # жалпы [[жертану]] (негізін [[Аристотель]] қалады) және # [[елтану]] ([[Геродот]]) айқындала бастады. Содан бері География өзінің дамуында бірнеше сатыдан өтті. === Географияның эллиндік дәуірдегі дамуы=== [[Эллинизм|Эллиндік дәуірінде]] [[Эратосфен]] өзінің «География» атты еңбегінде табиғатты зерттеулердің барлық бағыттарын біріктірмек болды<ref>{{cite book|title=Эратосфен географиясы|date=2010|publisher=Princeton University Press|url=http://books.google.co.uk/books/about/Eratosthenes_Geography.html?id=8peKyWK_SWsC|isbn=9780691142678}}</ref>.<ref>Левек П. Эллинистический мир. Пер. с фр. М., 1989;</ref> Б.з.б. 1—2 ғасырдағы күрделі географиялық еңбектерге Страбонның «Географиясы» (ел тануы), [[Клавдий Птолемей|Птолемей]]дің «География жөніндегі нұсқауы» (географиялық координаттары көрсетілген елді мекендер тізімі) жатады. [[Орта ғасырлар]]да география [[Қытай Халық Республикасы|Қытайда]], [[Ежелгі Парсы патшалығы|Парсыда]], Орталық Азияда және [[Араб мемлекеттері Лигасы|араб елдері]]нде жақсы дамиды. === Ұлы географиялық ашылулар === {{main|Ұлы географиялық ашылулар}} ХVI ғасырдан бастап география аса маңызды ғылымға айналып, жеке салаларға бөліне бастады. Осы кезеңдерге географияның ерекше ғылыми тілі ''[[картография]]'' қалыптасты. Ұлы географиялық ашылулардың ғылыми қорытындылары голланд ғалымы [[Бернхардус Варениус]]тың «Жалпы география» атты еңбегінде ([[1650 жыл|1650 ж.]]) жинақталды. === Экспедициялар кезеңі === XVII — XVIII ғасырларда түрлі елдердің табиғат жағдайларын зерттеуге және оларда өтіп жатқан табиғи процестерді түсіндіруге қызығушылық арта түсті ([[Готфрид Вильгельм Лейбниц|Г. Лейбниц]], [[Жорж-Луи Леклерк де Бюффон|Ж. Бюффон]], [[Михаил Васильевич Ломоносов|М. В. Ломоносов]]). Ресейде экономикалық географияның қалыптасуына [[Иван Кирилович Кирилов|И. К. Кирилов]], [[Василий Никитич Татищев|В. Н. Татищев]], [[Михаил Васильевич Ломоносов|М. В. Ломоносов]] зор үлес қосты. [[Жаратылыстану]] ғылымының XVIII — XIX ғасырлардың I жартысындағы аса көрнекті жетістіктері бұрынғы натурфилософиялық жорамалдардан бас тартуға, "табиғаттағы процестердің бәрінің өзіне тән себептері бар" деген ғылыми тұжырым жасауға мүмкіндік берді. Бұл кезеңде география жөнінде екі түрлі пікір туды: XIX ғасырда неміс саяхатшысы [[Александр Гумбольд|А. Гумбольдт]] өзінің «Космос» ([[1845 жыл|1845]]—[[1862 жыл|1862]]) атты еңбегінде «Физикалық географияның міндеті — табиғат құбылыстарының жалпы заңдарын және олардың ішкі өзара байланыстарын зерттеу», — десе,<ref>Ю. Н. Попов, Гумбольдт (Humboldt) Вильгельм — статья из Большой советской энциклопедии</ref> неміс географы Карл Риттер өзінің “«Dіe Erdkunde іm Verhalt-nіs zur Natus und zur Geoschhіchte des Menschen»” ([[1822 жыл|1822]] — [[1859 жыл|1859]]) еңбегінде "Географияның басты міндеті — табиғаттың адамға тигізер әсерін зерттеу ғана", — деп түсіндірді. === XIX ғасырдың соңы - XX ғасырдың басындағы ғылыми экспедициялар мен теориялық ашылулар === XIX ғасырдың аяғында Ресейде [[Василий Васильевич Докучаев|B. В. Докучаев]] комплексті физгеографиялық зерттеулердің негізін қалап, бұл зерттеулердің міндетін халық шаруашылығы мәселелерін шешумен байланыстырды.<ref>Биография В. В. Докучаева - Гуманитарный словарь</ref> География өзара байланыстылықты тануға [[Александр Иванович Воейков|А. И. Воейков]] зор үлес қосты. XX ғасырдың басында Л. С. Бергтің, А. А. Борзовтың т. б. еңбектерінде [[ландшафт]] туралы ұғым қалыптастырылды. Географиялық ғылыми зерттеулердің дамуына [[Орыс географиялық қоғамы]] (1845) үлкен еңбек сіңірді. 19 ғасырдағы және 20 ғасырдың басындағы экспедициялар Азияның бұрыннан беймәлім ішкі аймақтарын ([[Петр Петрович Семенов-Тян-Шанский|П. П. Семенов-Тян-Шанский]], [[Николай Михайлович Пржевальский|Н. М. Пржевальский]], [[Григорий Николаевич Потанин|Г. Н. Потанин]]), Жаңа Гвинеяны ([[Николай Николаевич Миклухо-Маклай|Н. Н. Миклухо-Маклай]]) зерттеді, Антарктиданы ([[Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен|Ф. Ф. Беллинсгаузен]], М. П. Лазарев) ашты. География өзінің одан әрі даму сатысында (XVIII ғ.) геологияға, XIX ғасырдың I жартысында экономикалық (алғашында «статистикалық») және физикалық географияларға жіктелді. Географияның зерттеу объектілері мен тәсілдері күрделене түсіп, XX ғасырдың басында география ғылымдарының жүйесін қалыптастырды. Бүгінгі таңда Жер шарында ашылмаған жер жоқ деуге де болады, бірақ онымен географиялық ашулар тоқтады деген ұғым тумау керек. Жаңа географиялық зерттеулерде ғылым мен техниканың соңғы жетістіктері: ғарыштық және аэро кескіндеулер, геофизикалық зерттеулер, ақпаратты компьютерлік өңдеу және т. б. пайдаланылады. Қазіргі заманғы география ғылымы табиғи ортаны қорғау мен табиғат қорларын тиімді пайдалану, мұхит табиғатын жаңа құралдар мен әдістер көмегімен танып-білу, адамзат пен табиғат арасындағы байланыс, табиғат апаттарын болжау және оларды болдырмау бағытында зерттеулер жүргізуде.<ref>http://www.slideshare.net/serjan82/ss-24702476</ref> ==Географияның зерттеу объектілері == [[Сурет:Earth-crust-cutaway-kk.svg|thumb|250px|Жер құрылысы — географиялық қабық]] География жер бетін құрастыратын күрделі территориялық жүйелерді зерттейді. Бұл жүйелер: табиғи, әлеуметтік және табиғи-қоғамдық болып бөлінеді. География ғылыми байланыстардың екі сферасының (табиғи және қоғамдық) арасында орналасқан, сол себепті оның зерттеу обьектілері алуан геожүйелер мен оның компоненттері саналады. Дегенмен, ғылым дамуының барысында географияның зерттеу обьектілері сан рет өзгерді. Жалпы қалыптасқан ұғым бойынша көптеген ғалымдар география ғылымының негізгі обьектісі ретінде [[жер]] бетін қарастырады. Бұған байланысты [[Карл Риттер]] географияның зерттеу объектісі ретінде Жер бетін, [[Эмманюэль де Мартонн|Э. Мартонн]] — Жер бетіндегі адамзат қызметіне байланысты физикалық, химиялық, биологиялық құбылыстармен олардың таралу себептерін, О. Пешель - Жер табиғатын қарастырады. Көптеген физик-географтар [[Петр Иванович Броунов|П. И. Броунов]] ұсынған «[[географиялық қабық]]» обьектісімен келіседі. Географияның зерттеу обьектісі ретінде бірнеше терминдер ұсынылды: географиялық қабық, ландшафт қабығы, [[геосфера]], ландшафтық сфера, [[биогеосфера]], эпигеосфера тағы басқа. Ең дұрыс дел қабылданғаны: «географиялық қабық». Бұл бірнеше бірімен-бірі байланысты жер сфералары мен олардың элементтерінен [[литосфера]]дан, [[гидросфера]]дан, [[атмосфера]]дан, [[биосфера]]дан тұратын күрделі құрылым — географиялық қабық болып табылады. Географиялық қабықтың компоненттеріне ауа, су, тау жыныстары, тірі заттар жатады. Сондықтан географиялық қабықтың барлық компоненттері бір-бірімен тығыз байланысты. Географиялық қабықтың біртұтастығы — оның ең маңызды қасиеті. ==Географияның зерттеу әдістері == {{main|Географиялық зерттеу әдістері}} Тарихи қағида бойынша дәстүрлі әдістер (суреттеу, картографиялық әдістер) географияда XX ғ. 30-50 жылдары бастап пайдаланып келе жатыр. XX ғ. 60-80 жж. ғылыми-техникалық прогрестің дамуына байланысты көптеген жаңа мүмкіншіліктер пайда болды: ғарыштық, математикалық, модельдеу, геоақпараттық және т.б. [[Географиялық ақпараттық жүйе]] пайда болды<ref>{{cite web | url=http://www.esri-cis.kz/kz/Products/arcgis.php | title=ArcGIS}}</ref><ref>Пузаченко Ю.Г. Математические методы в экологических и географических исследованиях / Ю.Г.Пузаченко. – М.: Издательский центр «Академия», 2004. -407с.</ref>. Қазіргі географиялық ғылыми-зерттеу әдістері: # жалпы ғылыми тұрғылар мен әдістерді (тарихи, экологиялық, модельдеу, математикалық, жүйелік, тағы да басқалары); # нақты ғылыми тұрғылар мен әдістерді (физикалық географияда — геохимиялық, геофизикалық, палеогеографиялық және тағы да басқалары әдістер; әлеуметтік-экономикалық географияда — экономикалық-статистикалық, техникалык-экономикалық, социологиялық және тағы да басқалары); # ақпарат алудың жұмыс тәсілдері мен операцияларын (баланстық әдістер, дистанциялық әдістер; зертханалық әдістер, мысалы, споралық-шаңдық талдау, радиокөміртекті әдіс, сауалдама жүргізу, іріктеме әдіс, тағы да басқалары); # ақпаратты тәжірибелік және теориялық қорытудың әдістерін (индикациялық, бағалау, ұқсастық, жіктеу, тағы да басқалары); # алынған ақпаратты өңдеу әдістері мен техникалық тәсілдерін (перфокарталардың, электрондық есептеу техникасы арқылы, тағы да басқалары) қамтитын жүйе.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref><ref>Симонов Ю.Г. Методы геоморфологических исследований. / Ю.Г.Симонов, С.И.Болысов. – М.: Аспект пресс, 2002. - 191с.</ref> == География бөлімдері == География ғылымы көптеген салаллық бөлімдерден құралған. Дегенмен олардың бәрін [[физикалық география]] және [[әлеуметтік-экономикалық география]] деп шартты түрде екі бағытқа бөлуге болады<ref>http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003084542/http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf |date=2008-10-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/1b.html |title=1(b). Elements of Geography |publisher=Physicalgeography.net |date= |accessdate=2009-04-17}}</ref><ref>Bonnett, Alastair ''What is Geography?'' London, Sage, 2008</ref>. === Физикалық география === {{main|Физикалық география}} Физикалық география жалпы Жердің сыртқы қабатын, оның табиғи кешендері мен компоненттерін зерттейді<ref>География // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона</ref>. <center> '''Физикалық географияның салалық бөлімшелері:''' :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | || [[File:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|96px]] || [[File:Milankovitch Variations sv.png|96px]] || [[File:Gavin Plant.JPG|96px]] |- | [[Биогеография]] || [[Климатология]] & [[Meтеорология]]|| [[Төрттік геологиясы]] || [[Экологиялық география]] |- | [[File:Meridian convergence and spehrical excess.png|96px]] || [[File:Delicate Arch LaSalle.jpg|96px]] || [[File:Receding glacier-en.svg|96px]] ||[[File:Meander.svg|96px]] |- | [[Геодезия]] || [[Геоморфология]] || [[Гляциология]] || [[Гидрология]] & [[Гидрография]] |- | [[File:Khajuraho-landscape.jpg|96px]] || [[File:World11.jpg|96px]] || [[File:Soil profile.jpg|96px]] || [[File:Pangea animation 03.gif|96px]] |- | [[Геоэкология|Ландшафт экологиясы]] || [[Океанология]] || [[Топырақтану]] || [[Палеогеография]] |} </center> ==== Географиялық қабық ==== Географиялық қабық (қабат) — бұл литосфераның үстіңгі бөлік, атмосфераның төменгі бөлігі, гидросфера мен биосфера өзара жанасып, біріне-бірі еніп жататын әрі өзара әрекеттесетін қабық. Олар бір мезгілде қалыптасқан және әрқашан өзара тығыз байланыста болатын қабықтар.<ref>Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Анықтамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> ===== Литосфера ===== [[Литосфера]]<ref>Биология: Оқулық, 2-басылымы, өңделген М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: «Атамұра» баспасы, 2009 жыл. ISBN 9965-34-927-4</ref> — мантияның жоғарғы қабаты мен жер қыртысынан тұрады. Жер қыртысының қалыңдығы мұхиттардын астында 5-10 км-ге, жазықтардың астында 35- 45 км-ге, тау сілемдерінің астында 70 км дейін тереңдікке кетеді. ; Жер қыртысын түзетін тау жыныстары [[Минерал]]дар — тау жыныстарын құрайтын заттар. Тау жыныстары: [[гранит]], [[құм]], [[Тұздар|тұз]], [[көмір]], [[мұнай]]. Жер бетінде 3000 шамасында түрлі минералдар, 7000 түрлі тау жыныстары бар. Тау жыныстарының тегіне қарай 3 категориясы бар: магмалық, шөгінді және метаморфты тау жыныстары. [[Метаморфтық тау жыныстары|Метаморфты жыныстар]] — жоғары температураның және қысымның әсерінен пайда болған жыныстар. Олар магмалық ошақтың жақын орналасуына байланысты қызады немесе жердің ішкі қабығының қозғалысынан қысылуы мүмкін. Бұл жағдайда кейбір жыныстар қатты күйге, кейбірі жұмсақ қабатқа айналады. [[Магмалық тау жыныстары|Магмалық жыныстар]] жер астындағы магма суып, қатты күйге айналғанда түзіледі. Егер бұл үрдіс жер астында болса, түзілген жыныстар интрузивті магмалық жыныстар аталады. Магма жанартау арқылы жер бетіне шығып қатса, пайда болған жыныстар эффузивті магмалық жыныстар деп аталады. ; Литосфералық тақталар Литосфераның барлық ой-қырларының жиынтығын жер бедері ([[рельеф]]) деп атайды. Ол ішкі және сыртқы құбылыстардың өзара әсерінен қалыптасады. Жер қыртысы бір-біріне тығыз жатқан өте үлкен [[литосфералық тақталар]] деп аталатын блоктардан тұрады. Тақталардың өлшемдері әртүрлі болады және олардың шекараларымен сәйкес келмейді. Олар [[мантия]] затының беткі қабатымен бірге жылына 2-5 см ығысады. Ең ірі 13 тақта бар. Үнді-Аустралиялық, Африка Американдық, Тынық мұхиттық, Атлантикалық мұхит ортасы жоталары - жер қыртысының мұхит астындағы жарық ажыратқан бөліктері.<ref>Рычагов Г. И. Общая геоморфология. — М.: Изд-во МГУ, Наука, 2006.</ref> ; Платформалар Платформа — жер қыртысының (литосфераның) негізгі құрылымдық элементінің бірі. Ол жер қыртысы қалыңдығының біршама тұрақтылығы (35—45 км), алып жатқан аумағының орасан үлкендігі (ауданы млн-даған км²), сейсмикалық және вулкандық әрекеттердің өте баяулығы, рельефтің шамалы мүшеленгендігі және біркелкілігімен сипатталады. «Платформа» термині [[Эдуард Зюсс]]тің «Жер кейпі» аталатын (неміс тілінде) еңбегінің француз тіліне аударылуына байланысты пайда болды. Платформалар көрші [[геосинклиналь]]дардың шеткі тігістерімен немесе мұхит ойыстарымен шектеледі және олардың созылым бағытымен сәйкес келеді. Көне геосинклинальдық жүйелердің дамуынан, жер қыртысының қимылды бөліктерінің тектоникалық жағынан бекінуінен пайда болады. Платформалар екі құрылымдық қатардан тұрады. Төменгі құрылымдық қатар (фундаменті) Платформаның қалыптасуына дейін орын алған, аса терең жарылыстармен тілініп, пәрменді [[метаморфизм]]ге шалынған, қатпарлықтарға жиырылып, гранит интрузияларымен қиылған, шөгінді — вулканогендік және граниттенген жыныстардан құралады. Платформаның тысы деп аталатын жоғарғы құрылымдық қатар төмендегі фундаменттің мүжілген бетінде шалыс, горизонталь күйде орналасқан, метаморфизмге баяу шалынған не шалынбаған шөгінді және метаморфтық жыныстардан тұрады.<ref>Хаин, В. Е. Геотектоника с основами геодинамики: учебник / Хаин, В. Е., Ломизе, М. Г. — 3-е изд. — М.: КДУ, 2010.</ref> Іргетастың жасына байланысты Платформалар ежелгі және жас деп бөлінеді. # '''Ежелгі''' — [[Шығыс Еуропа]], [[Сібір]], [[Арабия түбегі|Арабия]], [[Солтүстік Америка]], [[Аустралия]]. # '''Жас''' — [[Батыс Еуропа]], [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір]], [[Тұран]] ; Жанартаулар және ыстық бұлақтар {{main|Жанартау}} Жанартау — төбесінде шұңқырға ұқсас кратері не ойысы бар, көбінесе конус немесе күмбез тәріздес болып келетін геологиялық түзілім. Ол терендік магмалық ошақтардан жер бетіне лавалар, ыстық газдар мен булар, сондай-ақ тау жыныстарының сынықтарын атқылап тұратын жер қыртысындағы каналдар мен жарықтардың үстінде пайда болады. * Сөнген жанартаулар — ешбір мағлұмат қалмаған [[жанартау]]ды атайды. Мысалы, Кавказдағы [[Эльбрус]], Қазбек шыңы. * Сөнбеген жанартаулар — ұдайы атқылап жататын жанартауды атайды. Мысалы, Камчаткадағы Ключевская Шоқысы. Жанартаулардың көпшілігі [[Тынық мұхит]]ының жағалауында орналасқан. Оны Тынық мұхит жанартаулық белдеуі деп атайды. {{main|Ыстық бұлақтар}} Сөнген және сөнбеген жанартаулардың аудандарында [[ыстық бұлақтар]] жиі кездеседі. Ыстық су мен буды ауық-ауық атқылап тұратын бұлақтарды [[гейзер]]лер деп атайды. Гейзерлер Тынық мұхит отты белдеуінде, яғни [[Камчатка]]да, [[Жапония]]да, [[Жаңа Зеландия]]да, [[Солтүстік Америка]] жағалауында, сонымен бірге [[Исландия]] аралында таралған.<ref>Вулканы — Азбука Земли</ref> ===== Атмосфера ===== {{main|Атмосфера}} Жердің ең сыртқы қабығы - [[атмосфера]]<ref name="ReferenceA">Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>. Ауа - әр түрлі газдардың қосындысы. Жер қабықтарының біртұтас болып жермен бірге қозғалатын ауа қабығы атмосфера деп аталады. Атмосфераның қалыңдығы шамамен 3000 км. Ол төмендегідей қабаттардан тұрады: 7 - 18 км - [[тропосфера]]; 50 км - [[стратосфера]]; 85 км - [[мезосфера]]; 300 км [[термосфера]]; 600 - 1000 км - [[экзосфера]], 50 км биіктікте - [[озоносфера]] қабаты. [[image:Top of Atmosphere.jpg|thumb|Атмосфераның жоғарыдан көрінісі]] * Атмосфералық фронт - тропосферадағы ені бірнеше ондаған километрге жететін әр түрлі физикалық қасиеттері бар ауа массаларының жіңішке өтпелі зоналары. Олар жылы және салқын ауалардың кездесулерінде пайда болады. Осы жағдайда олардың аралығында еңкішті фронтальдық беткей қалыптасады. Егер де жылы ағыс басым болса, атмосфералық фронт жылы, егер де салқын ағыс басым болса, салқын атмосфералық фронт болады. Жылы ауадан атмосфералық фронтта - фронттық [[циклон]], ал салқыннан - [[антициклон]]дар түзіледі. Циклонның орталығында - ең төмен қысым, антициклонның орталығында - ең жоғары кысым болады. Құрлықтар мен сулардың біркелкі жылы буларынан жағалауларда бағыттарын өзгертіп отыратын [[жел]]дер, [[бриз]]дер пайда болады. Күндіз - теңізден, түнде - құрлықтан соғады. * Жел - жер бетінде ауаның көлбеу бағытта атмосфералық қысымдардың біркелкі таралмауынан пайда болатын ауа массасының қозғалулары. Желдің жылдамдығы м/с [[Бофорт шкаласы]]мен өлшенеді. * [[Муссон]]дар - ауа ағындарының маусым бойынша бағыттарын өзгертулері нәтижесінде пайда болатын маусымдық желдер. Жыл бойында ылғалдылық күрт өзгеріп отырады: жаз ылғал және жауын-шашынды, қыс құрғақ болып келеді. * [[Пассат]]тар - тропиктік және экваторлық ендіктердегі тұрақты ауа ағыстары. Олар солтүстік жартышарда солтүстік-шығыстан экваторға қарай соғады. Пассаттағы ауалар басым қозғалыста болады. Жер бетіндегі желдер бүкіл жыл бойында жоғары қысым белдеулерінен экваторға қарай соғады.<ref>Атмосфера Земли — статья из Большой советской энциклопедии</ref> ===== Гидросфера ===== {{main|Гидросфера}} [[Гидросфера]] — жер бетіндегі және жер қыртысының тереңінде сұйық, қатты, [[газ]] тәрізді жағдайда болатын [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер (96%), жер асты суы (2% мөлшерде), [[мұздық]] тар мен қар сулары (2 % мөлшерде), өзендер, көлдер, батпақтар (0,02%) барлық сулар түрін косатын жер қабығының су қабығы.<ref>Михайлов В.Н. Гидрология: учебник для вузов / В.Н. Михайлов, А.Д. Добровольский, С.А. Добролюбов. — 2-е изд., испр. — М.: Высш. школа, 2007.</ref> Дүниежүзілік мұхит құрлықтағы су көлемін қоспағанда жердің 70,8 %-ын алып жатыр.Судың барлық көлемі - 1370 млн км3. ===== Биосфера ===== '''Биосфера''' — тіршілік қабығы. [[Биосфера]] — [[литосфера]]ның жоғарғы бөлігі, атмосфераның төменгі бөлігінде және бүкіл гидросферадағы алуан түрлі тірі ағзалардың тіршілік ететін ортасы. Жер бетінде тірі ағзалардың географиялық таралу заңдылығын [[биогеография]] ғылымы зерттейді. Биосфера терминін «гидросфера», «литосфера» ұғымдарымен бірге ХIХ-ғасырдың аяғында австрия геологы Э. Зюсс ұсынды.<ref>Г. С. Оспанова, Г. Т. Бозшатаева Экология. Оқулық. - Алматы Экономика, 2002 ISBN 9965-532-69-9</ref> ====Материктер мен мұхиттар географиясы ==== ; Құрлықтар және аралдар {{main|Құрлық}} Жер шарының 29,2%-ын құрлықтар алады (құрлықтардың жалпы аумағы 149,1 млн км²), яғни солтүстік жарты шардың 39%-ын, оңтүстік жарты шардың 19%-ын құрайды. Қазіргі геологиялық дәуірде ол 6 континенттен — [[Аустралия]], [[Антарктида]], [[Африка]], [[Еуразия]], [[Оңтүстік Америка]] және [[Солтүстік Америка]]дан тұрады. ; Мұхиттар {{main|Мұхит}} Жер ғарыштан көгілдір ғаламшар болып көрінеді — оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 млн км² жауып жатыр. Мұхит - [[гидросфера]]ның негізгі бөлігі, құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас [[су]] қабаты. Жер шарында төрт мұхит бар: [[Тынық мұхит|Тынық]], [[Атлант мұхиты|Атлант]], [[Үнді мұхиты|Үнді]] және [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік мұзды]]. Кейбір ғалымдар [[Антарктида]] маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі.<ref>Физическая география материков и океанов / Под общей ред. А. М. Рябчикова. — М.: Высшая школа, 1988.</ref> :::::::::'''Жер шарындағы мұхиттар ''' [[Сурет:World ocean map.gif|thumb|right|200px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары]] {| class="wikitable" |- ! мұхит!! көлемі млн.км² !! орташа тереңдігі !!ең терең бөлігі |- | [[Тынық мұхит]]|| 710,4 || 3975 || 11 022 |- | [[Атлант мұхиты]] || 329,7||3597|| 8 742 |- | [[Үнді мұхиты]]|| 282,7 || 3711|| 7 209 |- |[[Солтүстік Мұзды мұхит]] || 18,1 || 1225|| 5 527 |} Мұхит (Әлемдік мұхит) — гидросфераның негізгі бөлігі. Жер шарында төрт мұхит бар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік мұзды. Кейбір ғалымдар Антарктида маңы суларын бесінші Оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі. Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас су қабаты. Аумағы 361,26 млн км², көлемі 1340,74 млн км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы Мариана шұңғымасы). Дүниежүзілік Мұхит құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%).<ref>http://freepapers.ru/19/dniezhzlk-mhittar/236946.1613944.list1.html</ref> Мұхиттың белгілі бір бөліктерін алып жатқан зор көлемді суды — [[су массалары]] деп атайды. Су массалары: экваторлық, тропиктік, қоңыржай, полярлық болып бөлінеді. Мұхит пен материк арасындағы жылу мен ылғал айналасында беткі ағыстар пайда болады. Мұхиттық ағыстар: [[Пассаттық ағыстар|Солтүстік пассат ағысы]], [[Гольфстрим]], [[Солтүстік атлант ағысы]], [[Канар ағысы|Канар суық ағысы]], [[Бразилия ағысы]], [[Батыс Желдер ағысы]], [[Бенгал ағысы]]. ==== Географиялық белдеулер мен зоналар ==== [[Сурет:Alisov's classification of climate ru.jpg|thumb|325px| alt=A.|Географиялық белдеулер]] [[Географиялық белдеу]]лер — географиялық қабықтағы ең ірі зоналық бөлімшелер. Жылу мен ылғал, ауа массаларының айналымы, биохимиялық және геоморфологиялық процестердің өзіндік көрсеткіштері мен ырғақтылығының ортақ ерекшеліктерімен сипатталады. 4 негізгі белдеулер: экваторлық, тропиктік, қоңыржай және полярлық белдеу.<ref>ГЕОГРАФИЧЕСКИЙ ПОЯС // ГЕОГРАФИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ</ref> Белгілі климат зерттеуші ғалым Б.П. Алисов [[Жер]] шарында бір-бірінен температуралық жағдайлары және ауа массаларының қасиеттері мен әсер ету аймақтары арқылы айырмашылық жасайтын 13 климаттық белдеуді ажыратқан. Негізгі географиялық белдеулердің аралықтарын өтпелі белдеулер бөліп жатады. [[Өтпелі климаттық белдеулер|Өтпелі белдеулерге]] суб (латынша - «кіші, таяу») деген сөз қосылып айтылады. Олар: [[Субэкваторлық белдеу|субэкваторлық]] экваторлық және тропиктік белдеулердің, [[Субтропиктер|субтропиктік]], тропиктік және қоңыржай белдеулердің, субполярлық ([[Субарктикалық белдеу|субарктикалық]], [[Субантарктикалық белдеу|субантарктикалық]]) қоңыржай және полярлық белдеулердің аралығын бөледі. ; Экваторлық белдеу Экватордың екі жағын бойлап, созылып жатады. Белдеудің климат жағдайлары жыл маусымдарына бөлінбей, температура бүкіл жыл бойы біркелкі таралуымен ерекшеленеді. Мұнда жыл бойы ыстық және ылғалды. [[Қаңтар]] айының орташа температурасы +24°С, жылдық жауын-шашын 2000-3000 мм. Жылу мен ылғалдың молдығы өсімдіктердің қаулап өсуіне, сан алуан жануарлардың мекендеуіне қолайлы. Экваторлық орманда ең биік ағаштар 50-60 м-ге дейін барады. Ағаш діңінің аралықтарында аз ғана саңылауда шырмалып, өрмелеп [[Лиандар|лиана]]лар өседі, кейбір лианалардың ұзындығы 300 м-ге дейін барады. Өсімдіктер сияқты жануарлары да биіктік қабаттарға бөлініп таралған. Ағаштарда көптеген бунақ денелілер, ағаш бақалары, [[жыландар]], [[құстар]] молынан кездеседі. ; Тропиктік белдеу Солтүстік және оңтүстік жарты шарлардың 20-30° ендіктер аралығын тропиктік белдеу алып жатыр. Материктердің ішкі және батыс бөліктерінде бұл белдеудің шегінде тропиктік шөл зонасы қалыптасқан. Африкадагы [[Сахара]] шөлі осы зонаға кіреді.<ref>Пояса физико-географические — статья из Большой советской энциклопедии</ref> ; Қоңыржай белдеу Қоңыржай белдеу шөл, орманды дала және дала зоналарынан тұрады. Олардың аралықтарын шөлейт пен орманды дала өтпелі зоналары бөледі. Шөл [[Азия]]да, Солтүстік және [[Оңтүстік Америка]]да таралған. Әсіресе, Азияның орталық бөлігінде көп жерді қамтиды. Шөлдің табиғат жағдайлары барынша қатал. Жазғы ыстық кейде +50°С-қа дейін, шөлдің беті +80°С-қа дейін қызады. Шөлдің тіршілікке ең қолайсыз жағы - ылғалының тапшылығы. Жылдық жауын-шашын 200 мм-ден кем, ал кей жерлерде 100 мм-ге жетпейді. ; Полярлық белдеу [[Солтүстік полюс]] төңірегі арктикалық, [[оңтүстік полюс]] төңірегі антарктикалык (грекше анти «қарсы») белдеу деп аталады. Екеуін де жаппай мұз басып жатыр. Климат жағдайлары өте қатаң. Арктикалық белдеудің 2-3 аптаға ғана созылатын жаз маусымы кезінде ауаның температурасы 0°С-тан сәл ғана асады, қыста ол 30-40°С-тан түспей, қақаған аяз болып тұрады. Антарктиданың климаты одан да қатаң. Онда Жер шарындағы ең төмен температура (-88,3°С) байқалған. Арктикалық және антарктикалық белдеулер мұзды шөл зонасына жатады. Жануарлардың тіршілігі тек теңізбен байланысқан. [[Солтүстік Мұзды мұхит]]та [[морж]] бен [[ақ аю]] жүреді. Антарктикалық белдеуде [[Пингвиндер|пингвин]]нің тіршілігі материк жағалауындағы сулармен байланысты. ==== Жер шарындағы климаттық белдеулер ==== {| class="wikitable" |- ! !! Климаттық белдеулер!! Ерекшеліктері |- | Негізгі || [[Экваторлық белдеу]]|| Төменгі қысым, экваторлық ауа массалары, жыл бойы ауа температурасы жоғары болады, жауын-шашынның мол түсуі, ауа-райы ыстық, құрғақ. |- | Негізгі || [[Тропиктер|Тропиктік]] белдеу || Тропиктік ауа массаларының ықпалы, жоғары қысым, ауа массалары өте құрғақ, жауын-шашын аз түседі. |- | Негізгі || [[Қоңыржай белдеу]] || Қоңыржай ауа массалары мен батыс желдері басым, температура салқын, жауын-шашын біршама мол, бірақ белдеу ішінде әркелкі таралады. |- | Негізгі || [[Арктикалық белдеу|Арктикалық]] белдеу || Жыл бойы суық, құрғақ, тұрақты солтүстік-шығыс желдер әсерінде болады. Мардымсыз жауын- шашын қар күйінде түседі. |- | Өтпелі || [[Субэкваторлық белдеу|Субэкваторлық]] || Жазы экваторлық белдеуге, қысы тропиктік белдеуге ұқсас |- | Өтпелі || [[Субтропиктер|Субтропиктік]]|| Жазы тропиктік белдеуге, қысы қоңыржай белдеуге ұқсас. |- | Өтпелі || [[Субарктикалық белдеу]]|| Қыста арктикалық, жазда қоңыржай белдеуге ұқсас |} === Әлеуметтік-экономикалық география === {{main|Әлеуметтік-экономикалық география}} Әлеуметтік-экономикалық география қоғамның аумақтық бөлінуін зерттейді<ref>[http://geowww.ru Әлем географиясы]</ref>. Өз кезегінде Экономикалық және әлеуметтік географиясы салаларға бөлінеді. <center> '''Экономикалық және әлеуметтік географиясының салалы бөлінуі:''' :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[File:Qichwa conchucos 01.jpg|96px]] || [[File:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7455957) (cropped).jpg|96px]] || [[File:Christaller model 1.jpg|96px]] || [[File:Star of life.svg|96px]] |- |[[Мәдени география]] || [[Елтану]] || [[Экономикалық география]] || [[Медициналық география]] |- | [[File:British Empire 1897.jpg|96px]] || [[File:UN General Assembly.jpg|96px]] || [[File:Pyramide Comores.PNG|96px]] || [[File:ReligionSymbol.svg|96px]] |- | [[Тарихи география]] || [[Саяси география]] және [[Геосаясат]] || Халықтар географиясы немесе [[Демография]] || [[Діни география]] |- | [[File:US-hoosier-family.jpg|96px]] || [[File:RERParisVision2025.png|96px]] || [[File:Croatia Pula Temple of Roma and Augustus 2014-10-11 11-30-05.jpg|96px]] || [[File:New-York-Jan2005.jpg|96px]] |- | [[Әлеуметтік география]] || [[Транспорт географиясы]] || [[Туризм географиясы]] || [[Геоурбанистика]] |} </center> ==== Дүние жүзінің саяси картасы ==== {{main|Дүние жүзінің саяси картасы}} ''Дүние жүзінің саяси картасы'' — [[Жер]] шарының мемлекет шекаралары, астаналары, ірі қалалары мен жол қатынастары көрсетілген географиялық картасы. Дүние жүзінің саяси картасында елдің әлемдегі орны, саяси – әкімшілік құрылымы бейнеледі. Сонымен қатар саяси картада басты саяси – географиялық өзгерістер : жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы, елдердің саяси мәртебесінің ауысуы, шекаралары мен аумағының, ел атауы мен астанасының өзгеруі және т. б. көрініс табады. Дүние жүзінің саяси картасындағы заңдылықтар мен өзгерістерді географияның саяси география деп аталатын саласы зерттейді. Дүние жүзінің саяси картасы әлемнің барлық елдері төмендегі белгілері бойынша ажыратылады<ref>[http://geo2000.ru/ Геопортал, Барлық елдер туралы ақпарат]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Географиялық орны!! Аумақтық көлемі !! Халық саны мен ұлттық құрамы!! Басқару түрі!! Мемлекеттік құрлысы!!Әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі |- |* Теңіз жағалауындағы (негізгі елдер тобы)<br />* Аралдық:<ref>http://finstat.bozo.ru/islands.php</ref> [[Индонезия]], [[Куба]], [[Жапония]]<br />* Материктік:<ref>http://otvet.mail.ru/question/39682038</ref> [[Аустралия]]<br />* Түбектердегі:[[Испания]]<br />* Теңізге шыға алатын:<ref>http://sprashivalka.com/otvechator/q/1988950 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402133734/http://sprashivalka.com/otvechator/q/1988950 |date=2015-04-02 }}</ref> [[Норвегия]], [[Венесуэла]] және т.б.<br />* Теңізге шыға алмайтын:<ref>http://navopros.ru/geografia/kakie-gosudarstva-ne-imeyut-vyhoda-k-moryu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217030858/http://navopros.ru/geografia/kakie-gosudarstva-ne-imeyut-vyhoda-k-moryu |date=2015-02-17 }}</ref> [[Қазақстан]], [[Моңғолия]], [[Чад]] (шамамен 40-қа таяу)<br />* Архипелагтағы:<ref>http://vse-uchebniki.com/mejdunarodnoe-pravo-besplatno/gosudarstva-arhipelagiarhipelajnyie-vodyi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150322102701/http://vse-uchebniki.com/mejdunarodnoe-pravo-besplatno/gosudarstva-arhipelagiarhipelajnyie-vodyi.html |date=2015-03-22 }}</ref>[[Индонезия]] ||* Алып аумақты (3 млн км² асатын):<ref>http://topmira.com/goroda-strany/item/39-samye-bolshie-strany-mira</ref> [[Ресей]], [[Канада]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]]<br />* Ірі территориялы (1-3 млн км²): [[Қазақстан]], [[Аргентина]]<br />* Орташа (100 мың — 1 млн км²): [[Польша]], [[Франция]], [[Испания]]<br />* Кіші (100 мың км²-қа дейін): [[Мажарстан|Венгрия]], [[Испания]], [[Латвия]], [[Литва]]<br />* Микромемлекеттер:<ref>http://megarotator.com/interesnoe/421-mikrogosudarstva.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104223802/http://megarotator.com/interesnoe/421-mikrogosudarstva.html |date=2012-01-04 }}</ref> [[Ватикан]], [[Андорра]], [[Монако]], [[Сан-Марино]], [[Люксембург]], [[Лихтенштейн]], [[Бруней]] ||* Ең ірі мемлекеттер (100 млн адамнан астам)<br /><ref>http://gotoroad.ru/best/populcountrys</ref> * Ірі мемлекеттер (50-100 млн адам)<br /> * Орта мемлекеттер (1-50 млн адам)<br />* Кіші мемлекеттер (1 млн-ға дейін ) ||— Монархиялы:<br /><ref>http://www.bolshoyvopros.ru/questions/134717-monarhicheskie-strany-skolko-v-mire-monarhij.html </ref>* Конституциялық<ref>http://otvet.mail.ru/question/29880786</ref> —[[Ұлыбритания]], [[Жапония]], [[Норвегия]], [[Швеция]]<br />* Абсолютті монархия<ref>http://tinref.ru/razdel/03901polit_rejim/018.htm{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> — [[Сауд Арабиясы]]<br />* Теократиялық монархия<ref>http://otvet.mail.ru/question/64011593</ref> —[[Ватикан]] (Римде) Дінбасы баскарады<br />— Республикалық<br /><ref>http://www.ref.by/refs/21/3695/1.html</ref> — Президенттік<ref>http://bibliotekar.ru/konstitucionnoe-pravo-1/106.htm</ref> -[[Мысыр]], [[Түркия]], [[Франция]]<br />— Парламенттік<ref>http://ru.science.wikia.com/wiki/</ref> — [[Батыс Еуропа]]ның көптеген елдері || * Федерациялық<ref>http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php?id=2</ref> — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Бразилия]], [[Үндістан]]<br />* Унитарлы<ref>http://ostranah.ru/_lists/forms_of_government.php?id=7</ref> —[[Қазақстан]], [[Франция]], [[Венгрия]]<br /> * Конфедерациялық<ref>http://www.proshkolu.ru/discover/go/562/10323/</ref> — [[Швейцария]] || * экономикасы [[дамыған елдер]]<ref>Развитые страны в мировом хозяйстве.</ref> —Жапония, Германия, АҚШ, Франция, Батыс Еуропа * [[дамушы елдер]]<ref>Развивающиеся страны. http://www.vedomosti.ru/glossary/Развивающиеся%20страны</ref> — Үндістан, Мексика, Шығыс Еуропа * өтпелі экономикалық елдер<ref>http://www.grandars.ru/student/mirovaya-ekonomika/strany-s-perehodnoy-ekonomikoy.html</ref> — ТМД елдері, Орталық Шығыс Еуропа елері, Куба |} ==== Дүние жүзінің саяси қалыптасу кезеңдері ==== * ''Ежелгі кезең (V ғ. дейін)'' — алғашқы мемлекеттер [[Ежелгі Мысыр]], [[Карфаген]]нің, [[Грекия]], [[Ежелгі Рим]]нің дамуы мен күйреуі. * ''Орта ғасырлық кезең (V -ХV ғ.)'' — ұлан ғайыр құрлық жерлерді әр түрлі мемлекеттер өзара бөліседі: [[Киев Русі]], [[Шығыс Рим империясы|Византия]], Мәскеу (Орыс), мемлекеті, “[[Қасиетті Рим империясы]]”, [[Португалия]], [[Англия]], [[Германия]].<ref>http://1referat.kz/geografiya-ekonomikalyk-geografiya-geologiya-geodeziya/dunie-zhuzinin-sayasi-kartasynyn-qalyptasu-kezenderi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402095500/http://1referat.kz/geografiya-ekonomikalyk-geografiya-geologiya-geodeziya/dunie-zhuzinin-sayasi-kartasynyn-qalyptasu-kezenderi.html |date=2015-04-02 }}</ref> * ''Ұлы географиялық ашылулар кезеңі'' — [[Америка]], [[Африка]], [[Үндістан]], Оңтүстік Шығыс Азия, [[Аустралия]]ның зерттелуі.<ref>http://kursik.kz/kurstyq-zhumystar/geografiya-geologiya-geodeziya/uly-geografiyalyq-ashular.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402092344/http://kursik.kz/kurstyq-zhumystar/geografiya-geologiya-geodeziya/uly-geografiyalyq-ashular.html |date=2015-04-02 }}</ref> * ''Жаңа кезең (ХV - ХVІ ғ)'' — Англия мен Францияның көтерілуі, отаршылдықты жүргізе бастауы. Дүние жүзі державаларының бөліске салынуы, Африка жерлерін отарлау. * ''Әлемнің I және II дүние жүзілік соғыстан кейінгі өзгерісі'' — Ірі [[Османлы империясы|Осман империясы]]ның әлсіреуі, [[Босния және Герцеговина|Босния мен Герцоговина]], [[Аустрия]],[[Венгрия]] қосылды. Чехословакия мен [[Польша]] пайда болды. Батыс Украина, Батыс Белоруссия, Балтық жағалауы, Оңүстік Сахалин КСРО-ға қосылды.<ref>http://szh.kz/498167 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403235803/http://szh.kz/498167 |date=2015-04-03 }}</ref> * ''Дүниежүзілік социалистік жүйенің кұрылуы мен күйреуі'' — Колониализмнің ыдырауы. ==== Әлем халқы ==== ; Халықтар географиясы Демография адам популяциясын оның көлемі мен құрылымына сәйкес, яғни жынысы, жасы, отбасылық жағдайы және этникалық шығу тегі бойынша, сондай-ақ, осы популяцияның туу, өлу және миграция коэффициенттеріндегі өзгеруі тұрғысынан статистикалық зерттеу.<ref name="a1">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> Адамзат тарихының басым бөлігінде әлем халқы баяу өсті, әлем халқы алғашқы миллиардқа тек 1800-1804 ж. жеткен. Ал XX ғасырдың аяғына қарай 6 млрд-тан асты. Жер бетіндегі [[халық]] саны үнемі артып отырды. [[File:World population (UN).svg|thumb|right|200px|right| Дүниежүзілік халықтың санының болжамы. Шкала (млн. адам.) логарифмдік масштабта]]1900 жылы 1,5 млрд, 1960 жылы 3 млрд, 2000 жылы 6 млрд-қа жетті. [[Демография]]лық күрт өрлеу процесінің ең жоғары қарқыны (20% жуық) 60-жылдары болды. Ал 80-ші жылдары бұл көрсеткіш 17% төмендеді. Бұл демографиялық өтпелі кезең деп аталады. Елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты табиғи өсімнің өзгерістері: # туудың көптігі, өлімнің көптігі ([[Африка]] елдері); # туудың көптігі, өлімнің азаюы ([[Азия]] мен [[Латын Америкасы]] ); # туудың аздығы, өлімнің аздығы ([[Жапония]] , Шығыс Еуропа, [[Ресей]], ҚХР). '''Демографиялық саясат''' — әр мемлекеттің халқының табиғи өсімін және халық санына байланысты мәселелерді шешу үшін жүргізілетін шаралар. Әр мемлекетте демографиялық саясат бағыты әр түрлі жүргізіледі. Көптеген дамушы, әсіресе, халық саны көп елдерде қазіргі [[Саналы адам|адам]]дардың өмір сүру деңгейі одан әрі құлдырап кетпеуі үшін адамның табиғи өсімін шектеуі, ал, [[дамыған елдер]]де керісінше, бала тууға ынталандыру шаралары жүзеге асырылады.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref> ; Халықтардың нәсілдік және этностық құрылымы Жер шары халқының этностық (ұлттық) құрамы – ұзақ тарихи процестің нәтижесі. Қазіргі уақытта дүние жүзінде этностық қауымдастықтардың әр алуан түрлері: жекелеген тайпалар, рулас тайпалар топтары, ұлыстар, ұлттар бар.<ref>http://kaz2.docdat.com/docs/index-151156.html?page=7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220115135/http://kaz2.docdat.com/docs/index-151156.html?page=7 |date=2015-02-20 }}</ref> Нәсілдік құрам - тұқым қуалау арқылы берілетін ұқсас сыртқы (дене) пішіндері (терісінің түсі, шашы мен көзі, мұрны мен еріндерінің пішіні, бойы мен дене пропорциясы, сондай-ақ кейбір "жасырын" белгілері) бар адамдардың тарихи қалыптасқан топтарының саны мен үлесі. Әр түрлі нысандардың таралу ареалдары сәйкес келмейді, сондықтан нәсілдік шекаралар анық емес және шартты болып келеді. жер бетінде негізгі үш нәсіл бар: * [[Еуропалық нәсіл|Еуропоид]]тік <ref>{{cite web|url=http://www.elamed-ural.ru/40/index_04_06.html|title=ЕВРОПЕОИДНАЯ РАСА|last=Человеческие расы|first=Человеческие расы|author=Н. Н, Чебоксаров, Г. Ф. Дебец|accessdate=2012-09-30|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BUyaTZMs|archivedate=2012-10-18}}</ref> * [[Моңғолоид]]тік * [[Экваторлық нәсіл]] (негроидтер, австралоидтер, негравстралоидтер), Сонымен қатар аралық және аралас нәсілдік топтар (эфиоптар, малагасийліктер, полинезиялық, меланезиялықтар және т.б.) бар. '''Этностық құрам''' [[Сурет:Maasai.jpg|thumb|right|150px|Масай тайпасының өкілі]] Жер шарында түрлі [[тайпа]]лар, [[ру]]лас [[тайпа]]лар, ұлыстар, [[ұлт]]тар бар. [[Этнос]]тық қауымдардың негізгі белгілеріне тіл, аумақ, мәдениет жатады. Жер бетін 4 мыңдай түрлі халықтар мекендейді. Бірақ мемлекеттік және этностық шекаралар өзара сәйкестендіріле орналаспаған. Жер бетіндегі мемлекеттердің жартысына жуығы бір ұлтты ([[Дания]], [[Швеция]], [[Жапония]]) болып келеді және көп ұлтты ([[Ресей]] мен [[АҚШ]]) мемлекеттер бар. Дүние жүзінде көп таралған тілдер: [[қытай тілі]] (1 млрд-тан астам адам), [[ағылшын тілі]] (400 млн), [[Хинди тілі|хинди]] (300 млн), испан (280 млн), [[араб тілі|араб]] (230 млн), [[орыс тілі]] (220 млн). '''Діни құрам''' Дүние жүзінде негізгі үш дін бар: * [[христиандық]]: [[Католицизм|католиктік]], [[православие]], [[Протестантизм|протестант]]тық ([[Еуропа]], [[Америка]], [[Аустралия]] елдері); * [[мұсылман]]дық: [[сүннет]]тер мен [[шииттер]] ([[Азия]] мен [[Африка]] - [[Сауд Арабиясы]], [[Түркия]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Ауғанстан]], [[Пәкістан]], [[Марокко]], [[Индонезия]], [[Үндістан]], [[Қазақстан]], Кавказдың кейбір елдері); * [[будда]]лық: [[Непал]]дықтар, [[Мьянма|Бирма]]лықтар, [[Үндіқытай түбегі|Үндіқытай]], [[Үндістан]], [[Шри-Ланка]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Моңғолия]]. Сонымен қатар [[индуизм]], конфуциишілдік, ситоизм, [[Яһудилық|иудаизм]] ұлттық діндері бар<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref>. ; Халықтың орналасу географиясы Жалпы 1945 жылдардың соңынан бастап дүние жүзі мен оның жеке аймақтары тұрғын халқының есебін БҰҰ- ның экономикалық және әлеуметтік кеңесіне қарасты Халықтың орналасуын зерттеу комиссиясы жүргізді. 1949 жылдан бастап, бұл Комиссия жыл сайын «Демографиялық жылнама» басып шығарып отырды.<ref>http://kzdocs.docdat.com/docs/index-19366.html?page=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402142449/http://kzdocs.docdat.com/docs/index-19366.html?page=2 |date=2015-04-02 }}</ref> Жер бетінде халық әр түрлі таралған Шығыс Жарты шарда Батыс Жартышарға қарағанда халық көбірек шоғырланған, солтүстік Жартышарда оңтүстік Жартышардан тығыз шоғырланған. Жердегі халықтың орташа тығыздығы бір шаршы шақырымға 30 адамнан артығырақ келеді. [[Еуропа]] мен [[Азия]]да бір шаршы шақырымға 100 адамнан, ал Солтүстік және [[Оңтүстік Америка]]да бұдан екі есе, [[Аустралия]] мен мұхиттық аралдарда 10 есе аз. Халықтың ең көп шоғырланған аумақтары: * [[Шығыс Азия]]: [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Жапония]], КХДР, [[Корея]] Республикасы 1 млрд-тан астам адам бар; * [[Оңтүстік Азия]]: [[Үндістан]], [[Бангладеш]], [[Шри-Ланка]], [[Пәкістан]] - 1 млрд адам; * [[Оңтүстік-Шығыс Азия]]: [[Индонезия]], [[Тайланд]], [[Филиппиндер]], [[Малайзия]] - 300 млн-нан астам халық; * [[Еуропа]]; * Атлантикалық аймақ: АҚШ-тың солтүстік шығыс бөлігі. ; Қалалар және урбандалу [[Сурет:Intersection of Nassau Street and Broad Street, overlooking Wall Street (2005).jpg|thumb|180px|[[Нью-Йорк]] -8,5 млн халық, ал агломерациясында 20,6 млн адам тұрады.]] [[Дамыған елдер]]де [[қала]]тұрғындары 75-80%, ал дамушы елдерде 40-50%. Қазір жер шарының жартысынан көбінде қала халқы тұрады. [[Урбанизация|Урбандалу]] дегеніміз - қалалар мен қала халқының көбеюі, қалалардың ролінің артуы<ref>[http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=1 Макродинамика урбанизации Мир-Системы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213105224/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=1 |date=2015-02-13 }}.</ref> Бір-біріне жақын орналасқан ірі қалалардың қосылуын [[агломерация]]лар деп атайды. Мысалы, [[Мәскеу]] агломерациясында 12 млн адам тұрады. Урбанизацияның ең жоғарғы буыны мегаполюстер агломерациялардың қосылуы. Мысалы, Бостон-Вашингтон (40 млн-ға жуық адам), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]] және т. б. Қалалардағы адамдардың қала маңына шоғырлануы [[Қала халқын шетке ығыстыру|субурбанизация]] деп аталады. Қала халқының үлес салмағы индустрияландырудың көрсеткіші. [[Дамушы елдер]]де урбанизация деңгейі төмен, қала халқының үлесі 30-41%. Мысалы, [[Латын Америкасы]], [[Азия]] елдері. Ауыл-село халқы жер бетінде шамамен 18-20 млн<ref>[http://www.krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/sociologiya/URBANIZATSIYA.html Статья «Урбанизация» в энциклопедии Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413211625/http://krugosvet.ru/enc/gumanitarnye_nauki/sociologiya/URBANIZATSIYA.html |date=2015-04-13 }}.</ref> ; Халықтың көші-қоны Халқының саны басқа елден көшіп келушілердің есебінен өзгеруін - механикалық қозғалыс деп атайды. Адамдардың бір елден басқа елге қоныс аударуы — '''[[миграция]]''' деп аталады. Адамдардың өзге елдерге тұрақты тұруға кетуі — '''[[эмиграция]]''', ал басқа елден келіп тұрақтануын '''[[иммиграция]]''' деп атайды. [[Сурет:Net Migration Rate.svg|thumb|right|300px|Миграция сальдосы 2008 жыл: оң мән (көк), теріс мән (қызғылт), нөлге жақын (жасыл), мәлімет жоқ (сұр).]] Алғашқы көші-қон қарқыны Еуропа елдерінен [[Солтүстік Америка]]ға, [[Оңтүстік Америка]]ға, [[Африка]]ға, [[Аустралия]] мен [[Жаңа Зеландия]]ға және т.б. жерлерге тарады. Мысалы, [[АҚШ]] халқының көп ұлтты болуы миграцияға байланысты <ref>[http://www.archipelag.ru/authors/lopuhina/?library=1108 Татьяна Лопухина, Сергей Градировский. Типологии миграционных процессов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723053227/http://www.archipelag.ru/authors/lopuhina/?library=1108 |date=2012-07-23 }}.</ref> Қазіргі негізгі сыртқы көші-қоң бағыттарының жоғары аймақтары: Солтүстік Америкадан ([[Куба]], Мексикадан Еуропаға, Оңтүстік Америкадан Солтүстік Америкаға, Оңтүстік Шығыс Азиядан Парсы шығанағы елдеріне дейін). Ішкі миграцияның негізгі бағыттары Шығыс Еуропадан [[Ресей]]ге, Азиядан Еуропаға, Солтүстік Африкадан Еуропаға, Үндістаннан Еуропаға, [[Бразилия]], [[Парагвай]]дан [[Аргентина]]ға дейінгі аймақтар<ref>[http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html Счётчик мирового населения (экстраполяция). АҚШ-тың демография орталығы мәліметі бойынша.]</ref>. ==== Әлемнің табиғат ресурстары ==== [[Табиғи ресурстар]] — бұл табиғи заттар немесе адам мен қоғамның өмір сүруі мен дамуы үшін шаруашылықта қолданылатын энергия көздерінің түрлері<ref>[http://www.geograffiya.ru/ География, табиғи байлықтар, топырақ, климат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724122111/http://www.geograffiya.ru/ |date=2017-07-24 }}</ref>. Табиғи ресурстардың жіктелуі: # Түрлі геосфераларда кездесуіне байланысты: [[литосфера]], [[гидросфера]], [[биосфера]], климат ресурстар. # Түрлі шаруашылық салаларында қолданылуына байланысты: энергетикалық, металлургиялық, химиялық. # Қолдану мүмкіндігінің ұзақтығы мен қарқынына байланысты:[[Сарқылатын ресурстар|сарқылатын]], [[Сарқылмайтын ресурстар|сарқылмайтын]] Минералдық ресурстар — жер қойнауынан алынған [[пайдалы қазбалар]]. ''Пайдалы қазбалар'' - халық шаруашылығында өңделген және табиғи күйде қолданылатын табиғи [[минералдық заттар]]. Минералдық ресурстардың қолданылу ауқымы үнемі артып келеді. Мысалы: 1950 жылмен салыстырғанда пайдалы қазбаларды өндіру үш есеге артқан. Жыл сайын жер қойнауынан 100 млрд тоннадан астам түрлі минералды шикізат пен отын өндіріледі. Жер ресурстары — адамның өмір сүруі үшін, құрылыс және т. б. шаруашылық әрекеті үшін қажетті жерлер. Жер ресурстары туралы жалпы түсініктер, жер қоры ұғымы туралы түсінік береді. [[Жер қоры]] - шаруашылықтың түрлі салаларында қолданылатын барлық жерлер. Жер шарының жалпы жер қоры 1,5 млрд га, оның ішінде ауыл шаруашылық жерлері - 37 %, егістіктер - 11%. Жайылымдықтар үлесі [[Оңтүстік Америка]]ға, аз өнімді сапасыз жерлер [[Азия]]ға тиесілі. Өңделетін жерлердің үлесі жоғары елдер: [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Үндістан]], [[Ресей]], [[Қытай Халық Республикасы|Қытай]], [[Аустралия]], [[Канада]]ның, жыртылған жерлер үлесінің 56-57%-ы [[Украина]], [[Үндістан]], [[Дания]]ның үлесіне тиеді. Жер қорларымен қамтамасыз етілу жер шарының әр тұрғынына 2,1 га-дан келеді. Жер қорының құрылымы сұранысқа байланысты, жерлердің тозуына, сапасының төмендеуіне байланысты үнемі өзгеріп отырады<ref>{{Cite web|url = http://www._mining-enc_.ru/z/zapasy-poleznyx-iskopaemyx/|title = Запасы полезных ископаемых|author = |date = |publisher = Горная энциклопедия}}</ref>. ''Су ресурстары'' — халық шаруашылығында қолданылатын [[өзен]], [[көл]], [[Су қоймасы|су қоймалары]], [[мұздық]]тар және жер асты сулары<ref>[http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=25&Itemid=94 На Земле начался новый ледниковый период / На сайте «Климат, лёд, вода, ландшафты»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506040921/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=25&Itemid=94 |date=2011-05-06 }}</ref>, тұщы су — барлық су ресурстарының жалпы қоры - 2,5%. Негізгі көздері: өзен сулары, мұздықтар, жер асты сулары. Жердегі судың басым бөлігі дүние жүзілік мұхиттарда. Тұщы судың жалпы көлемі гидросфераның 3%-ін алады. Жер бетінде тұщы су қорлары әркелкі таралған. Мысалы: [[Африка]]да халықтың шамамен 10%-ы, [[Еуропа]]да 95%-ы тұщы сумен қамтамасыз етіледі. Тұщы судың негізгі көздері болып табылатын өзен ағыстарының дүние жүзілік көлемі жылына 47 мың км^₃, бірақ қолданылу мүмкіндігі тек 50%. Тұщы судың тапшылығын жеңу жолдары: тұщы су көздерінің ластануының өсуіне жол бермеу. Тұрмыстық мақсатта жұмсалуын үнемдеу жэне теңіз суын тұщыландыру, жаңбыр суы мен қар суын жер асты қоймаларына жинау. Өзен сулары энергия көздері ретінде қолданылады. Жалпы дүние жүзілік гидроэнергиялық потенциал 10 трлн. кВт/сағ деп бағаланады. Гидроэнергетикалық потенциалы жоғары елдер Қытай, [[Ресей]], [[Конго Демократиялық Республикасы|Заир]], [[Канада]] және [[Бразилия]].<ref>География. Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. ШЫҢ Алматы 2007 ISBN 9965-9783-7-9</ref> Орман ресурстары — қалпына келетін ресурстарға жататын биосфераның негізгі [[ресурстар]]ының бірі. Орман ресурстарының судың ластануына жол бермеуде, климатты қалыптастыруда, [[эрозия]]ға қарсы және адамдар денсаулығына әсер етуде маңызы зор. [[Орман]]дар құрлықтың 30%-на жуығын алып жатыр. Негізгі орман алқаптары [[Азия]]да, [[Аустралия]]да, [[Оңтүстік Америка]]да орналасқан. Дүниежүзілік орман ресурстарының басты көрсеткіштері: # Орман аудандарының көлемі бойынша (4,1 млрд га немесе құрлық аудандарының 27%-ы). # Ағашының (сүрегінің) қорымен (350 млрд м ) бұл көрсеткіш шаруашылықта қолданудың өсуінің нәтижесінде жыл сайын 5,5 млрд м³-қа өсіп отыр. Ағаш сүрегін өндіруде Азия, Оңтүстік және Солтүстік Америка бірінші дәрежелі маңызға ие. Ал, орман ресурстарына тапшы елдер қатарына [[Бахрейн]], [[Катар]], [[Ливия]] т.б. жатады. # Ормандардың біршама үлкен қоры [[Еуразия]]да сақталған. Бұл шамамен дүниежүзілік орман қорының 40%-ын, жалпы ағаш сүрегінің 42%-ын, соның ішінде бағалы ағаш түрлерінің 2/3 бөлігін құрайды. Орманда [[ағаш]], [[бұта]], шөптесін өсімдіктер, [[мүк]], [[қына]], т. б. өседі.<ref name="name">Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> Дүниежүзілік орман ресурстарын шаруашылықта қолданудың артуына байланысты жыл сайын оған қауіп көбейіп барады. 200 жылда орман алқабы кем дегенде 2 есеге азаяды, жыл сайын 125 мың км² алқапты орман құртылады. Орман ресурстарының сарқылуына әсер ететін негізгі факторлар: адамның шаруашылық әрекеті, табиғи және антропогендік апаттар. ==== Әлем шаруашылығы ==== ; Халықаралық еңбек бөлінісі Халықаралық еңбек бөлінісі жеке елдердің өнімінің белгілі бір түрлерін өндіруге белгілі бір қызмет көрсетуге оларды айырбастауға мамандануынан көрінеді.<ref>http://dov.kz/ekonomika-makroekonomika-mikroekonomika/xalyqaralyq-enbek-bolinisi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502090820/http://dov.kz/ekonomika-makroekonomika-mikroekonomika/xalyqaralyq-enbek-bolinisi.html |date=2015-05-02 }}</ref> Халықаралық еңбек бөлінісінің жоғарғы түрі - елдер арасындағы өнім түрлерін өндіруге мамандану. Ал географиялық еңбек бөлінісі аумақтардың мамандануы, олардың арасындағы өнімдер мен қызмет көрсету түрлерінің алмасуы. Мысалы, Жапония дүние жүзінде [[автомобиль]], [[электроника]] жасауға маманданған. Өнеркәсібі дамыған елдер халықаралық еңбек бөлінісіне қарқынды қатысады. Ал өнеркәсібі нашар дамыған елдер ([[Азия]], [[Африка]], [[Латын Америкасы]] елдері) [[шикізат]] пен жабдықтауға маманданады. [[Сурет:Toyota Headquarter Toyota City.jpg|thumb|200px|Еңбек бөлінісі бойынша Жапония дүние жүзінде автомобиль, электроника жасауға маманданған. Toyota Motor Corporation бас пәтері]] ; Дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымы. Өзара байланысқан ұлттық шаруашылықты дүниежүзілік шаруашылық деп атайды. Оған халықаралық [[еңбек бөлінісі]] экономикалық және саяси қатынастар жатады. Дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымын көптеген ұлттық шаруашылықтар мен мемлекетаралық шаруашылық бірлестіктері құрайды<ref name="ReferenceB">Экономическая география // Новый энциклопедический словарь. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2001. — С. 1389. — 1456 с. — 250 000 экз. — ISBN 5-85270-194-7</ref>. ; Өндіргіш күштердің орналасуы Өндіргіш күштердің орналасуына әсер ететін факторлар: # Ресурстық факторлар - минералдық шикізат көздерінің орналасуы. Мысалы, [[Орал]], [[Кузбасс]] — Ресейде индустрияланудың алғашқы базасы болды. # Ғылым мен білім орталықтарына қарай орналасуы. Мысалы, [[Жапония]]да арнаулы [[технополис]]тер - ғылым қалалары құрылған. # Жұмыс күші — [[еңбек ресурстары]], жаңа техниканы басқаратын білікті мамандар, арзан жұмыс күшін пайдалану. ; Электр энергетикасы [[Сурет:Wasserkraftwerk-Bratsk.jpg|thumb|right|Су электр станциясы]] Электр энергиясын өндіру. [[Су электр станциясы]] (СЭС), [[Жылу электр орталығы|жылу электр станциясы]] (ЖЭС), [[атом электр стансасы]](АЭС). * Дүниежүзілік электр энергиясын өндіру 62%-ын ЖЭС құрайды. ЖЭС-да электр энергиясын өндіру көмегімен жетекші орын алатын елдер: АҚШ, Қытай, Ресей, Жапония, Германия. * СЭС энергия өндірудің 20% құрайды. АҚШ, [[Канада]], [[Бразилия]], [[Ресей]], Қытай. * АЭС электр энергия өндірудің 17% қамтамасыз етеді. АҚШ, [[Франция]], Жапония, Германия, Ресей, Канада. * [[Баламалы энергетика|Дәстүрлі емес энергия көзін]] 1% өндіруді (күн, жел энергиясы т.б.) құрайды. ; Металлургия [[Сурет:VysokePece1.jpg|thumb|alt=A.|Металлургия]] 1. ''Қара металлургия:'' * Болат өндірісі жылына 800 м.т. [[Жапония]], АҚШ, [[Ресей]], [[Украина]], КХР, [[Германия]]. * Темір — [[Бразилия]], [[Үндістан]], [[Либерия]], [[Аустралия]], ОАР. 2. ''Түсті металлургия'' жылына 40 млн. т. * Алюминий (17 млн. т.). — АҚШ, Жапония, Ресей, [[Канада]]. * Боксит — Аустралия, [[Гвинея]], [[Ямайка]], Ресей. * Мыс — [[Чили]], АҚШ, [[Замбия]], [[Қазақстан]]. ; Машина жасау Құрылымы жағынан [[машина жасау]] - дүние жүзілік өнеркәсіптің ең күрделі, көп тармақты ежелгі салалардың бірі: машина жасау экспорты АҚШ, Германия, 1/2. Жапонияда 2/3 құрап отыр. [[Экспорт]]қа Азияның Корея, Жапония, Гавай жаңа индустриялды елдерінде шығарылатын бүкіл тұрмыстық электроника жіберіледі. 250 автомобиль компаниялары автомобиль шығарады, бірақ әлемдік өндірістегі 95%-ы әуелгі 20 фирманың үлесіне тиеді. 57,5% [[General Motors|«Дженерал Моторс»]] (АҚШ), 16,2 [[Ford|«Форд»]] (АҚШ), 12,9% [[Toyota|«Тойота»]](Жапония), 9,4% «Фольксваген» (Германия), 7,9% «Даймлер-Крайслер» (Германия/АҚШ), 7,4% «Фиат» (Италия), 5,2% [[Nissan|«Ниссан»]] (Жапония) т. б. Яғни, алдыңғы қатарлы 10 автомобиль компаниялары (5 елдегі) дүние жүзілік автомобиль өндірісінің 80%-ын құрап отыр. [[Кеме]] жасау өндірісіндегі жетекші орында Жапония, Корея Республикасы, Еуропа елдері, Қытай. Авиа [[зымыран]] - космосты өндірістегі басты жетекшілері - Ресей, АҚШ, Еуропалық Одақ. Электротехникалық өндірістің ішінен электронды индустрия бөлініп жеке сала болып отыр (АҚШ, Жапония, Батыс Еуропа, Оңтүстік Азия елдері). ; Химия өнеркәсібі # [[Дамушы елдер]] органикалық синтез - [[Жоғары молекулалы қосылыстар|полимер]] материалы өнімін өндіреді. # [[Дамыған елдер]] ([[АҚШ]], [[Батыс Еуропа]], [[Жапония]]) ғылымды көп қажет ететін, күрделі өнімдерді өндіреді. Әлемнің химия өнеркәсібінің ірі аудандары мен орталықтарының барлығына тән: бұлардың арасында АҚШ-тағы [[Техас]] пен Питтсбургті, [[Ресей]]де Еділ бойы, [[Украина]]да Донбасты, [[Германия]]да Рур мен Лейпциг- Галлені, [[Румыния]]да Карпат өңірін және т. б. атауға болады. [[Сурет:FEMA - 37677 - Aerial of Valero Meraux Oil Refinery in St. Bernard Parish, Louisiana repaired since Katrina.jpg|thumb|300px|[[Луизиана]]дағы мұнай айыру зауыты]] {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''1990 ж. ортасындагы химиялық талшық өндіру көлемі бойынша дүние жүзінің бірінші он елі''' |--- class='shadow' | Елдер || Өндіру, мың. т |- | {{Байрақ|АҚШ}} || 3550 |- | {{Байрақ|Қытай}} || 2700 |- | {{Байрақ|Тайвань}} || 2450 |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} || 1700 |- | {{Байрақ|Жапония}} || 1650 |- | {{Байрақ|Германия}} || 1100 |- | {{Байрақ|Үндістан}} || 1000 |- | {{Байрақ|Индонезия}} || 825 |- | {{Байрақ|Италия}} || 580 |- | {{Байрақ|Тайланд}} || 530 |} ==== Өсімдік шаруашылығы ==== [[Сурет:Ambositra 04.jpg|200px|right|thumb|Мадагаскардағы күріш алқабы]] Дүние жүзінде өңделетін жер көлемінің 1/2-ін дәнді дақылдар алып жатыр. [[Бидай (астық)|Бидай]] өндіруші елдер - АҚШ, Канада, Австралия, Қытай, Франция, Ресей, Қазақстан. [[Күріш]]тің Отаны - Қытай, Азияның 9/10 түсімінің дүниежүзілік үлесін күріш алады. Басты сорттары Индонезия, Жапония, Қытай, Филиппинде өңделеді. [[Жүгері]]нің отаны - Мексика. Негізгі өндірушілері - АҚШ, Қытай, Бразилия. Майлы дақылдар - [[соя]] жинаудан АҚШ, жер жаңғағы - Үндістан, зәйтүннен - Италия алады. Түйнекті көкөніс дақылы - [[картоп]]. Отаны - Оңтүстік Америка, Қытай, Ресей, АҚШ, Польша. [[Қантты өсімдіктер|Қантты дақылдар]] өндірушілер - Ресей, Украина, Шетелдік Еуропа, Солтүстік Америка елдері. [[Мақта]] өсіру үлесін Азия елдері, Америка, Африка елдері алады. [[Зығыр]] өсіру - Ресей, Беларуссия. [[Талшықты өсімдіктер|Джут]] өндіру - Бангладеш. [[Шай]]- Қытай, Үндістан, Шри-Ланка. [[Кофе]], [[какао]] - Африка, Латын Америкасы, әсіресе Бразилия, Колумбия. [[Табиғи каучук]] - 85% Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде, әсіресе Малайзия, Индонезия, Тайланд. ==== Мал шаруашылығы ==== Б.з.д. 6—5-мыңжылдықта Месопотамия жерінде мал шаруашылығы болғандығы бүгінде дәлелденген.<ref name="kaz10">[[Қазақстан тарихы]]: Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — [[Алматы]]: "Мектеп" баспасы, [[2006]]. — 232 бет. ISBN 9965-33-633-4</ref> [[Мал шаруашылығы]]нан алынатын өнімнің негізгі бөлігін қоңыржай белдеудің елдері береді. Мал басының саны 4,5 млрд. * [[мүйізді ірі қара мал шаруашылығы|Ірі қара мал]]<ref>Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы . Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011. ISBN 978-601-7254-21-6</ref> (1,4 млрд бас) - интенсивті сүтті, етті мал шаруашылығы. [[АҚШ]], [[Канада]], [[Аргентина]], [[Аустралия]] аудандарында көп шоғырланған. * [[Шошқа шаруашылығы]] - саны 1 млрд астам ет өнімінің 2/5 бөлігін кұрайды. ([[Қытай]], [[Азия]] елдерінде). * [[Қой шаруашылығы]] - саны 1 млрд ба: (Австралия, Қытай). Ет өнімін көп өндіретін басты елдер - Қытай АҚШ, [[Бразилия]], [[Франция]], [[Германия]], [[Ресей]]. ==== Көлік географиясы ==== Дүние жүзілік көлік жүйесі - қатынас жолдар, көлік кәсіпорындарымен [[көлік]] құралдары. Дүниежүзілік көлікте 100 млн-нан аса адам жұмыс істейді. Көлік желісінің ұзындығы 35 млн км. Жыл сайын 100 млрд т. жүк, 1 трлн. адам тасымалданады. * Құрлық көлігі # Автомобиль көлігі. [[Автомобиль жолы|Автомобиль жолдары]]ның ұзындығы 24 млн км. АҚШ, Үндістан, Жапония, Қытай оның жартысын құрап отыр. # Темір жол - жүк және жолаушы тасымалының 1/10 келеді. Жалпы [[темір жол]]дың ұзындығы - 1,3 млн.км. Темір жол 140 елде бар. ([[АҚШ]], [[Ресей]], [[Канада]], [[Үндістан]], [[Қытай]], [[Аустралия]], [[Аргентина]]). # Құбыр тасымалы. Дүние жүзілік [[құбыр]]дың ұзындығы 2 млн км. Кейде ұзындығы 4-5 мың км-ге жететін құбырлар ТМД елдерінде, Канада, АҚШ, Таяу Шығыс елдерінде. * Су көлігі # Теңіз көлігі - бүкіл халықаралық сауданың 4/5-ін құрайды. Теңіз порттарының жалпы саны 2,5- мың, ең ірі порт - Роттердам. Кеме қатынасы мен жүк тасымалдауда 1-ші орында [[Атлант мұхиты]], 2-ші орынды [[Тынық мұхит]], 3-ші орынды [[Үнді мұхиты]] алады. # Ішкі су көлігі - көліктің ежелгі түрі. Ішкі су жолдарының жүк айналымы жөнінен дүние жүзінен ерекшеленетіндер: АҚШ, [[Ресей]], [[Канада]], [[Германия]], [[Қытай]]. Ішкі су жолдарының 1/10-і жасанды жолдар ([[шлюз]]ді [[өзендер мен құбырлар) кұрып отыр. Ірілері - АҚШ, Қытай, Ресей, Шетелдік Еуропа. Дүние жүзілік көлдегі [[Кеме қатынайтын су жолдары|кеме қатынасындағы]] басты аудандар - АҚШ пен Канададағы ірі көлдер болып отыр. Онда континенттің ішіне қарай 4 мың км-ге кіруге мүмкіндік береді<ref>{{cite web | url = http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_colier/6709/ВОДНЫЙ | title = Водный транспорт|work=Энциклопедия Кольера}}</ref>. * Әуе көлігі. 2000 жылы дүние жүзінде 1800 млн-ға жуық жолаушы тасымалданған. [[Авиация|Әуе жолы]]ның желісі 10 млн км. Әуе көлігімен жүк тасымалдауда: бірінші орында [[Солтүстік Америка]], екінші орында [[Еуропа]], одан кейін [[Ұлыбритания]], [[Жапония]], [[Ресей]], [[Франция]] келеді. Дүниежүзіндегі жолаушылардың жартысына жуығы АҚШ-та тасымалданады. Дүниежүзіндегі ірі әуежайлар: АҚШ, Ұлыбритания, Жапонияда. ==== Халықаралық экономикалық қатынастар ==== 1) ХЭҚ-ға тәуелді елдер - экономикасы ашық елдер. Мұндай ашықтық дәреже бойынша елдің жалпы ішкі өнімін жасаудағы - экспорттық квота анықталынады. 2) Ашық экономиканың жарқын көрінісі - [[Ерекше экономикалық аймақ|еркін экономикалық аймақ]] кұру (ЕЭА). ЕЭА - бұл экономикалық-географиялық жағдайы қолайлы аудан немесе қала. ЕЭА шетелдік капитал және жаңа технологияны тарту, валюталық кірісті көбейтіп, ішкі рыноктағы бәсекелестік қабілеті жоғары таулар және қызмет көрсетуге бағытталған. [[Сурет:ДСҰ кіретін елдер 2008.png|thumb|300px|right|Дүниежүзілік сауда ұйымына кіретін елдер.]] ===== Халықаралық сауда ===== Дүниежүзілік сауда: тауар саудасы, қызмет көрсету саудасы. Даяр өнімдер ішіндегі сауда бірінші орында [[электроника]], [[электротехника]], [[автомобиль]]дер, ал шикізат өнімдерінен - [[мұнай]] және мұнай өнімдері алып отыр. Дүниежүзілік сауда географиясында: * 1 орында Батыстың экономикалық [[дамыған елдер]]і. * 2 орында - Оңтүстік алабы, Ұлттық интеграциялық елдер, * 3 орында - өтпелі экономикалық елдер, соның ішінде [[Қытай]], [[Ресей]] кіреді<ref name="ReferenceB"/>. == Картография - негізгі географиялық зерттеу әдісі == [[File:TabulaRogeriana.jpg|thumb|alt=A.|аль-Идриси картасы]] [[Сурет:Part of Tabula Peutingeriana.jpg|thumb|alt=A.|Ежелгі римдіктердің картасы]] [[Картография]] — [[географиялық карталар]], оларды жасау және пайдалану туралы ғылым. Картография [[табиғат]] пен [[қоғам]] құбылыстарының үйлесуі мен өзара байланысуын, олардың кеңістікте орналасуын және уақыт бойынша өзгеруін, т. б. картогафиялық кескіндеудің (бейнелеудің) көмегімен зерттейтін [[ғылым]]. Картографиялық ұғымдарға аспан денелері мен [[жұлдызды аспан]]ның карталары, [[глобус]]тар мен [[жер бедері]] карталары, картографиялық белгілермен белгіленген кеңістік модельдері (үлгілері) жатады<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын. Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3.</ref>. Картографияның негізгі әдістемесі – картатану<ref>Harley, J. B. (1989). «Deconstructing the Map». Cartographica, Vol. 26, No. 2. Pp 4.</ref>. * ''Математикалық картография'' картаның математикалық негіздерін зерттейді. Ол [[картографиялық проекция]]лар теоремасын әзірлейді, [[картографиялық тор]] құрудың әдістерін жасайды, олардағы бұрмалануды талдайды. * ''Картаны безендендіру'' және ''картографиялық синоптика'' картаның тілін, картографиялық белгілер жүйесін құру әдісі мен теориясын, картаны көркемдеу, түрлі-түсті безендірумен айналысады. Картографиялық синоптика шеңберінде белгілер жүйесін құру және оларды пайдалану тәртібін зерттейді <ref>Robinson, A.H. (1953). Elements of Cartography. New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-72805-5.</ref>. * ''Картаны басып шығару'' – [[Географиялық карта|картаны]], [[атлас]]ты, т. б. картографиялық өнімдерді технологиялық әзірлеу, көбейту картаны полиграфиялық безендіруден тұратын технологиялық пән. * ''Картографиялық өндірісті ұйымдастыру және экономикасы'' — салалық экономикалық пән. Ол [[карта жасау]] өндірісін жоспарлау және ұйымдастыру мәселелерімен айналысады. * ''Картаны пайдалану'' — картографиялық өнімдерді пайдаланудың теориясы мен әдісін әзірлейді. * ''Картография тарихы'' картографиялы өндірістің дамуын, көне картографиялық өнімдердің тарихын зерттейді. * ''Картографиялық топонимика'' — географиялық атаулардың мағыналық мәнін зерттейтін пән. Картографиялық ғылымның келешекте дамуын қарастырғанда оны зерттеудің негізгі екі мақсатын ескеру керек: # жаңа картография өнімдерін жасау және оны келешекте жетілдіру; # оларды білім көзі тұрғысынан толық пайдаланудың және осыған байланысты картографиялық зерттеу әдістерін пайдалану. Одан басқа, [[ғарыш]]тық техниканың дамуы картографияның жаңа келешегі [[Күн жүйесі]]нің басқа [[ғаламшар]]ларды картографиялау мүмкіндігі ашылды. Қазірдің өзінде [[Ай]]дың және [[Күн]] жүйесінің басқа ғаламшарлардың әр түрлі масштабтағы карталары (селенографиялық) жасалды. [[Жер]] туралы ғылымдардың негізі бола отырып, картография өзі де күннен күнге жетілуде: картаның жаңа типтері жасалды, оларды тиімді пайдаланудың жолдары табылды == Географиялық карталар == [[Сурет:Continentes.png|thumb|150px|Құрылық картасы]] [[Сурет:Jerseyt geological map.png|thumb|right|150px|Геологиялық карта]] [[File:Maps-for-free Sierra Nevada.png|thumb|right|150px|Рельеф картасы]] [[Сурет:Climate map.gif|thumb|150px| alt=A.| ''Климат картасы'']] [[File:Ocean gravity map.gif|thumb|150px|right| Су түбі ерекшеліктерінің картасы]] [[File:NOAA chart 25664 1976.png|thumb|150px|right| Теңіз картасы]] [[File:Floristic regions in Europe (english).png|thumb|150px|Ботаникалық карта. Еуропадағы флораның таралу аймағы]] [[File:Alfred Russel Wallace's map of biogeographical regions.jpg|thumb|150px|Зоогеографиялық карта. Жануарлардың таралуы]] [[File:HAV prevalence 2005.png|150px|нобай|оңға|Медициналық карта. Әлем бойынша гепатиттің таралуы 2005.]] [[file:Life Expectancy 2008 Estimates CIA World Factbook.png||thumb|150px|Халықтар картасы]] [[File:RERParisVision2025.png||thumb|150px| Көлік картасы]] [[File:British Empire 1897.jpg|thumb|150px| Тарихи картасы]] Карта – белгілі бір [[топография]]лық проекциялар көмегімен [[Жер]] бетінің үлкен өлшем бірліктерінде анықталатын аудандардың нақты жазықтықта кішірейтілен [[кескін]]і.<ref>http://znanija.com/task/10978558</ref> Географиялық обьектілер онда шартты белгілер арқылы көрсетіледі. Бұлайша бейнелегенде, әуелі картаның қандай мақсатқа арналатыны ескеріледі, [[табиғат]] және [[қоғам]]дық құбылыстардың орны, олардың бір-бірімен ұштасуы, байланыстары осы тұрғыдан іріктеліп алынады. Географиялық картаны жер бетінің чертежі ғана деп есептеу жеткіліксіз, өйткені ол алуан түрлі табиғат және әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды да бейнелейді. Географиялық карталарды жасаудың ерекше математикалық заңы болады.<ref name="ReferenceA"/>. === Географиялық картаның ерекшеліктері === # Географиялық карта [[картографиялық проекция]]лардың көмегімен [[карта жасау]] жер бетіндегі объектілердің орны, пландағы [[мөлшер]]і және [[пішін]]і туралы дәл деректер алуға мүмкіндік береді. # Картографиялық белгілерді картаның ерекше тілі ретінде пайдалану: # Географиялық картада көрсетілетін құбылыстарды іріктеудің және қорытындылаудың, яғни картографиялық генерализацлялаудың зор маңызы бар. Географиялық карта адамның тіршілік әрекетінің барлық саласынпа пайдаланылады. Ол — жол көрсеткіш, [[өнеркәсіп]], [[энергетика]],транспорт құрылыстарын барлау-іздеу, жобалау және инженерлік жобаны нақты іске асырудың негізі. Ауыл шаруашылығын жерге орналастыру, [[мелиорация]] және барлық жер қорын есепке алып, оны тиімді пайдалану ісіне керек. Халыққа білім беруде, дүние туралы білімді таратуда, жалпы мәдениетті көрсетуде өте маңызды көрнекі құрал. Территорияның картографиялық жағынан зерттелуі әскери іс үшін де маңызды. Халық шаруашылығының- көптеген міндеттерін шешу — географиялық жағдайларды дұрыс бағалау, [[табиғи ресурстар]]ды тиімді пайдалану, қалпына келтіру және табиғатты өзгертудің жоспарларын жасау, өндіргіш күштерді дұрыс орналастыру, [[экономикалық аудан]]дарды комплексті дамыту т. б.— Географиялық картаның өте сапалы болуын керек етеді. Географиялық карта ғылыми-зерттеу құралы болып табылады. Мысалы, [[геологиялық карта]] белгілі бір жердің геологиялық құрылысын көрсетумен қатар, [[қазба]]лардың таралу заңдылығын анықтауға мүмкіндік береді. Ол— құбылыстардың кеңістіктегі өзара байланысы мен дамуын зерттеуде және болжауда да аса қажетті құрал. === Географиялық карта элементтері === Картаның тақырыбы мен мақсатына қарай картографиялық кескіндеу бірқатар географиялық элементтерден тұрады. Мысалы, бір жердің толық картасының (топографиялық картасының) мазмұнына: [[жер бедері]], суы, өсімдігі, топырағы, елді мекендері, жол қатынасы, байланыс құралдары, мемлекет және әкімшілік шекаралары, орталықтары және кейбір өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, мәдени объектілері кіреді. Географиялық картаның жиегі мен бос жерінде қосымша [[график]]тер мен жазулар: картада қолданылған картографиялық белгілер және олардың түсіндірмелері; карта бойынша қашықтықты, [[бұрыш]]тарды, объектілердің ауданын, жеке нүктелердің координаталарын, еңістікті т. б. өлшеуге қажет графиктер; картаның жасалған кезін, пайдаланған материалдарын т. б. көрсететін деректер; кейде көрсетілген объектілерді түсіндіріп, толықтыратын диаграммалар, таблицалар мен мәліметтер де болады<ref>Imhof, E., “Die Anordnung der Namen in der Karte,” Annuaire International de Cartographie II, Orell-Füssli Verlag, Zürich, 93-129, 1962.</ref>. === Географиялық карталардың жіктелуі === * Бейнеленуіне байланысты ** Жердегі болып жатқан табиғи және қоғамдық құбылыстарды бейнелейтін [[географиялық карталар]] ** [[аспан]], оның бөліктері мен [[планета]]ларды бейнелейтін астрономиялық карталар деп ажыратылады. * [[Масштаб]]ына сәйкес ** ірі масштабты 1:1000 – 1:100 000 аралығында ** орта масштабыты 1:200 000 – 1:1 000 000 аралығында ** ұсақ масштабты 1:1 000 000 деп бөлінеді. * Территориясы бойынша ** дүниежүзі картасы, ** [[құрлық]]тар, [[мұхит]]тар, [[материк]]тердің бөліктері мен жеке мемлекеттер, әкімшілік [[облыс]]тар, [[аудан]]дар, [[қала]]лар картасы.. * Мақсатына қарай ** ғылыми-анықтамалық – ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізуге және толық ақпарат алуға арналған. ** оқулықтар – география, [[тарих]], [[геология]] және т.б. зерттеуде қолданылады, мектептер мен жоғарғы оқу орындарына арналған. ** техникалық – қандай да бір техникалық есептеулерді жүргізуге арналған, объектілер мен шарттар кескіндейді. ** туристік, навигациялық, әскери және т.б. * Мазмұны бойынша ** Жалпыгеографиялық (географиялық құбылыстарды бейнелейді, [[жер беті]]н және оның бөліктерін, [[гидрография]], [[елді мекен]]дер, шаруашылық объектілер, коммуникация, шекаралар, жер бедерін, [[топырақ]], [[өсімдік]]тер мен [[жануарлар]] әлемін т.б. көрсетеді. Ірі масштабты жалпы географиялық карталарды – ''топографиялық карталар'', орта масштабты жалпы географиялық карталарды – ''жалпы топографиялық карталар'', ал ұсақ масштабты жалпы географиялық карталарды – ''жалпы карталар'' деп атайды). ** Тақырыптық (белгілі бір нақты тақырыпты ашады. Мысалы, ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің таралуы, [[табиғат зоналары]] мен [[жауын-шашын]], т.б.)<ref>https://www.google.kz/webhp?sourceid=chrome-instant&rlz</ref>. *** табиғи құбылыстар карталарының жіктелуі **** [[Геологиялық карталар]] (тектоникалық және неотектоникалық, литолого-стратиграфиялық, гидрогеологиялық, пайдалы қазбалар картасы, сейсмикалық және вулканизм, * геологиялық ортаны қорғау картасы) **** [[Геофизикалық карталар]] (гравитациялық өріс, магниттік өріс, сейсмометрлік, электрлік өріс, жылу энергиясы, физикалық өлшемдер картасы) **** Метеорологиялық және [[климаттық карталар]] (климат қалыптастырушы факторлар, термикалық режим, ылғалдану, [[қысым]], жел режимі, атмосфералық құбылыстар, аудандардың климаты, ауа-райы және атмосфералық әрекеттер карталары). **** Жалпы физико-географиялық карталар''' (ландшафтық, қоршаған ортаның бұзылуы, табиғатты қорғау, физико-географиялық аудандастыру карталары) **** [[Гидрологиялық карталар]] (гидрографиялық, су режимі, қар жамылғысы, мұздану режимі және гидрологиялық құбылыстар, судың физико-химиялық сипаттамасы, судың ластануы, гидрологиялық аудандастыру карталары) **** Жер беті және мұхит түбі рельефі (гипсометриялық және батиметриялық, морфометриялық және морфографиялық, геоморфологиялық (жалпы және жеке құбылыстардың) аудандастыру карталары) **** Мұхиттық карталар (гидрографиялық, физикалық қасиеттері (гидрофизикалық), су массасының динамикасы, гидрохимиялық, теңіздер мен мұхиттардың флорасы және фаунасы, мұхит суының ластануы, мұхиттық аудандастыру карталары) **** Ботаникалық карталар (қазіргі [[өсімдік]]тер жамылғысы, қалпына келтірілген өсімдіктер жамылғысы, өсімдіктердің жеке түрлері, фенологиялық, өсімдік жамылғысының бұзылуы, геоботаникалық аудандастыру карталары) **** [[Зоогеографиялық карталар]] ([[жануарлар]]дың жеке түрлері, жануарлар кешені, зоогеографиялық аудандастыру карталары) **** Топырақ картасы ([[топырақ]]тың генетикалық түрлері, топырақтың физико-механикалық қасиеттері, геохимиялық, климаттық, мелиоративті, топырақтың ластануы, топырақтардың аудандастырылуы карталары) **** Медико-географиялық карталар ([[нозоареал]]дар (ареалдардың ауыруы), аурулар мен эпидемиялардың таралуы, медико-географиялық аудандастыру, аумақтарды емдеу карталары) *** қоғамдық құбылыстар қарталарының жіктелуі **** Халықтар картасы (халықтың орналасуы және қоныстануы, ұлттық құрамы мен этнографиясы, жастық құрамы, дін және сенімдер, халықтардың миграциясы, еңбек ресурстары, қоғамдық құрылыс карталары) **** Шаруашылық карталары ([[өнеркәсіп]]тік, [[ауыл шаруашылығы]], [[Аграрлық-өнеркәсіптік кешен|агроөнеркәсіптік кешен]], [[орман шаруашылығы]], [[балық шаруашылығы]], [[энергетика]], көлік және байланыс, сауда және қаржы, экономико-географиялық аудандастыру карталары) **** Саяси және саяси-әкімшілік картасы (геосаяси, әкімшілік құрылыс, саяси ұйымдар, партиялар, қозғалыстар, электораттық карталары) **** Ғылым мен білім картасы ([[білім]], [[ғылым]], [[мәдениет]], мәдени ескерткіштер карталары) **** Халыққа қызмет ету және денсаулық сақтау картасы (қызмет көрсетудің жеке түрлері, денсаулық сақтау, дене шынықтыру және [[спорт]], демалыс және [[туризм]], карталары) **** Тарихи карта (қоғамдық-саяси формациясы, [[археология]]лық, тарихи-экономикалық, тарихи-саяси, әскери-тарихи, тарихи-мәдени карталары)<ref>http://o-planete.ru/plan-i-karta/kakie-bvayut-vid-geografitcheskih-kart.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402130947/http://o-planete.ru/plan-i-karta/kakie-bvayut-vid-geografitcheskih-kart.html |date=2015-04-02 }}</ref> == Ұлы географтар == * [[Эратосфен]] б.з.д. 276 – 194 жж) — грек ғалымы, математикамен қатар астрономия, география, тарихты да жақсы білген<ref>Chambers, James T. "Eratosthenes of Cyrene" Dictionary Of World Biography: The Ancient World, қаңтар 1998.</ref>. * [[Страбон]] (б.з.д. 64/63 – б.з. 23/24) — ежелгі грек географы, тарихшы<ref>Страбон. [http://ancientrome.ru/antlitr/strabo/index.htm География].&nbsp;— {{М.}}: «Наука», 1964.</ref>. * [[Клавдий Птолемей]] (100 - 178 жыл шамасы) — грек математигі және астрономы<ref>Математика әлемі: математикалық пәндік энциклопедия. Нұрқанат Көбенқұлұлы</ref>. * [[Әл-Идриси]] (1100, Марокко, Сеута — 1161 немесе 1165, сонда) — араб географы, саяхатшы. Мароккодағы Идриси әулетінің атақты әмірлер ұрпағынан шыққан<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9042038 Idrisi, ash-Sharif al-. (2008). In Encyclopædia Britannica. Retrieved сәуір 6, 2008, from Encyclopædia Britannica Online]</ref>. * [[Герард Меркатор]] (1512–1594) — 16 ғ-да катографияның дамуына үлес қосқан фламандық картограф<ref>Алейнер А. З., Ларионова А. Н., Чуркин В. Г. Герард Меркатор. (Фламандский картограф. 1512—1594).&nbsp;— М.: Географгиз, 1962.&nbsp;— 80 с. ([[Замечательные географы и путешественники]])</ref>. * [[Александр Гумбольд]] (1769–1859) - неміс ғалымы, Берлин FA-ның мүшесі (1800), Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі. 1829 ж. Қазақ даласын аралады. * [[Карл Риттер]] (1779–1859) - неміс географы, география ғылымының негізін салушылардың бірі. * [[Уильям Моррис Дейвис]] (1850–1934) - америкалық геологы және географы. Кембридждегі (АҚШ) Гарвард университетінің профессоры (1890). Америка геологиялық қоғамының президенті (1911). . * [[Поль Видаль де ла Блаш]] (1845–1918) - Француз географиялық мектебінің негізін салушы, оның ішінде адам географиясына ерекше мән берді. Физикалық география және халықтар географиясы бойынша зерттеу нысандарының авторы. * [[Хэлфорд Джон Маккиндер]] (1861–1947) - британдық географ және тарихшы, халықаралық катынастардың теоретигі, жалпы палатаның депутаты.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> * [[Карл Отвин Зауэр]] (1889–1975) — америка географы, мәдениет географиясының негізін салушы. * [[Вальтер Кристаллер]] (1893–1969) — неміс географы, Оңтүстік Германияның экономикасы мен географиясын зерттеді. Кристаллер идеялары Ұлыбритания және АҚШ-тың экономикалық географиясының дамуына үлкен ықпал етті.<ref>{{lang-de|Walter Christaller}}</ref> * [[И-Фу Туан]] (1930-) - қытай және америкалық географ. Мәдени география, урбанистика және мәдени ландшафт жөнінде көптеген монографияларының авторы. * [[Дэвид Харви]] (1935-) - ағылшын-американ географы. Гиллингхэмде ([[Кент]], [[Англия]]) туған. Жұмысын тарихи-географ болып бастап, кейін гееографияның математикалық моделдерімен айналысты. «Географияға түсініктеме» кітабының авторы.[http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storycode=405925&encCode=184949851BC54459875JTBS737226611]. * [[Майкл Фрэнк Гудчайлд]] (1944-) - белгілі британ-америкаkық географ. 19 жыл Батыс Онтарио университетінде жұмыс істеді, қазіргі кезде Калифорния, Санта-Барбара университеттерінде география профессоры. Физикадан бакалавр және философия мен географиядан 4 мәрте құрметті доктор дәрежесінің иегері.<ref>http://lomonosov-fund.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503064346/http://lomonosov-fund.ru/ |date=2015-05-03 }}</ref> * [[Дорин Мэсси]] (1944-) - британдық географ және қазіргі заманының әлеуметтану ғылымының зерттеушісі, [[Ашық университеті]]нің профессоры.<ref name="ou">{{cite web|last=Open University|title=Prof Doreen Massey – Profile|url=http://www.open.ac.uk/socialsciences/staff/people-profile.php?name=Doreen_Massey|accessdate=16 маусым 2008}}</ref> * [[Эллен Черчилль Семпл]] (1863–1932) — америкалық географ. Э. Ч. Семпл Вассара колледжінде және Лейпциг университетінде оқыды. Кларк және Чикаго университеттерінде дәріс берді. <gallery class="center"> Eratosthene.01.png|[[Эратосфен]] Strabo.jpg|[[Страбон]] PSM_V78_D326_Ptolemy.png| [[Клавдий Птолемей]] Mercator.jpg|[[Герард Меркатор]] Stieler,_Joseph_Karl_-_Alexander_von_Humboldt_-_1843.jpg|[[Александр Гумбольд]] Carl_Ritter2.jpg|[[Карл Риттер]] </gallery> <gallery class="center"> William_Morris_Davis.jpg|[[Уильям Моррис Дейвис]] Halford_Mackinder_(1).jpg| [[Хэлфорд Джон Маккиндер]] Yi-Fu_Tuan-Festival_international_de_g%C3%A9ographie_2012_(1).jpg|[[И-Фу Туан]] David_Harvey.jpg|[[Дэвид Харви]] </gallery> === Ұлы географиялық ашуларын жасаған саяхаткерлер (ғалым емес) === # [[Руаль Амундсен]] (1872-1928) – норвег саяхатшы. Оңтүстік полюске алғашқы рет қадам аттаған адам<ref name="PBSorg">{{cite web | title = Roald Amundsen | publisher = PBS.org | url = http://www.pbs.org/wgbh/amex/ice/peopleevents/pandeAMEX87.html | accessdate = 11 March 2010 }} </ref>. # [[Жак Картье]] (1491—1557) — Франция саяхатшысы. Джон Кабот және Самюэль де Шампленмен бірдей Канаданың алғаш ашушысы болып есептеледі. # [[Христофор Колумб]] (1451—1506) — әйгілі жиһанкез және саудагер. Америкаларды ашқан бірінші еурoпалық деп есептелген. # [[Джеймс Кук]] (1728—1779) — ХҮІІІ ғасырдағы атақты ағылшын әскери теңізшісі, зерттеуші, картограф. Әлемдік мұхитты зерттеу бойынша үш экспедиция басқарған. Ол оңтүстік материк (Австралия) жағалауын, Үнді мұхитын зерттеп, көптеген аралдар ашты. # [[Эрнан Кортес]] (1485—1547) — Мексиканы жаулап алған және Ацтектердің мемлекеттігін жойған испан конкистадоры. # [[Васко да Гама]] (1469—1524) — португал жиһанкезі, Үндістанға теңіз арқылы саяхат жасаған тұңғыш еуропалық ретінде тарихта қалды # [[Ибн Баттута]] (1304 — 1377) – араб саяхатшысы. Оның Қырым мен Алтын Орда иеліктерінде болып, жазған мақалалары, Өзбек ханның сарайы туралы хабарламалары түрік халықтарының тарихы үшін өте құнды деректер. # [[Фернан Магеллан]] (1480 —1521) — Португалияның теңіз саяхатшысы. Магеллан алғаш рет Жердің шар тәрізді екендігін, Дүниежүзілік мұхиттың біртұтастығын дәлелдеді # [[Марко Поло]] (1254 — 1324а) — Италия саяхатшысы. Орта ғасырларда Азия туралы аса бай геогр. және тарихи мағлұматтар қалдырған. # [[Чжэн Хэ]] (1371—1435) — қытай саяхатшысы, теңіз флоты бастығы, дипломат, жеті бірдей ірі масштабты әскери-сауда экспедициясын басқарушысы. <gallery class="center"> Nlc_amundsen.jpg|[[Руаль Амундсен]] Jacques Cartier 1851-1852.jpg|[[Жак Картье]] Ridolfo_Ghirlandaio_Columbus.jpg|[[Христофор Колумб]] Captainjamescookportrait.jpg|[[Джеймс Кук]] Cortes-Hernan-LOC.jpg|[[Эрнан Кортес]] </gallery> <gallery class="center"> Vasco-da-gama-2.jpg|[[Васко да Гама]] Ferdinand_Magellan.jpg|[[Фернан Магеллан]] Marco_Polo_portrait.jpg|[[Марко Поло]] Zhen_he.jpg|[[Чжэн Хэ]] </gallery> == Географияның Қазақстанда дамуы == [[Қазақстан]] аумағында табиғатты құраушы объектілер 20 ғасырдың басына дейін жеке-жеке зерттеліп келді. Тек [[1920 жыл]]дардан бастап Қазақстанда физикалық география бойынша деректер жүйелі түрде жинала бастады. Осы жылдары ([[1930]]) табиғи құбылыстар мен процестерді зерттеу бойынша жеке салалар ([[климатология]], [[гидрология]], [[гляциология]], [[геоморфология]], [[топырақ географиясы]], [[биогеография]], т.б.) қалыптаса бастады. Кейіннен оларға ландшафттану, топонимика қосылды. Қазіргі кездегі География зерттеудің ғарыштық әдістерін пайдаланбайынша дами алмайды. Географияның ерекше функциясына өзіміздің планета мен оның табиғи-тарихи дамуы; туралы, елдер, қалалар, жерлер және оларды мекендейтін халықтар туралы білімді жинау, қорыту және тарату жатады. География басқа ғылымдармен бірге отаншылдық пен интернационализмнің негізін қалыптастыратын дүниетанымдық және гуманитарлық ғылым болып табылады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref><ref>Қазақ Совет энциклопедиясы. Бас редакторы М.Қ.Қаратаев</ref> [[1917 жыл]]ға дейін Қазақстан мен Орта Азияда географиялық зерттеулерді [[Орыс географиялық қоғамы]] жүргізді. Іле өлкесін зерттеуде [[Петр Петрович Семенов-Тян-Шанский|П. П. Семенов-Тян-Шанскийдің]] сіңірген еңбегі өте зор. [[1856]]—[[1958|58]] ж. [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]] Жоңғария мен Іле өлкесіне бірнеше рет саяхат жасап, осы аймақтардың табиғаты, шаруашылығы мен халқының тұрмысы жайында көптеген деректерді алғаш рет жинады. [[Іле Алатауы]]н, Ішкі Тянь-Шаньды, [[Арал теңізі]]н зерттеуде [[Николай Алексеевич Северцов|Н. А. Северцовтың]] ([[1857]]—[[1967|67]]), Орта Азия мен Қазақстан тауларының пайда болуына вулкан процестерінің тигізген әсерін зерттеуде [[Иван Васильевич Мушкетов|И. В. Мушкетовтың]] ([[1875]]—[[1980|80]]), Арал теңізін зерттеуде Л. С. Бергтің ([[1899]]—[[1900]]), Алтай, [[Жетісу Алатауы|Жоңғар Алатауы]] жәнө [[Тянь-Шань]]ды зерттеуде [[Василий Васильевич Сапожников|В. В. Сапожниковтың]] еңбектері ғылымға қосылған үлкен үлес болды. 20-шы ғасырдың басында Қазақстанның едәуір бөлігінің геоботаникалық және топырақ карталары жасалды, бұл жұмысқа топырақ зерттеуші және ботаник ғалымдар С. С. Неуструев, [[Леонид Иванович Прасолов|Л. И. Прасолов]], [[Андрей Иванович Безсонов|А. И. Безсонов]] т. б. қатысты. Қазақстанда Орыс географиялық қоғамының Түркістан және Батыс Сібір бөлімдері, Семей бөлімшесі болды. [[1920 жыл]]дарда республиканың табиғат жағдайын жан-жақты зерттеуде Орта Азия мемлекеттік университетінің, Геологиялық комитеттің, Орта Азия гидрометеорологиялық инстиутының экспедициялары зор роль атқарды; олардың жұмысына [[Дмитрий Васильевич Наливкин|Д. В. Наливкин]], [[Станислав Викентьевич Калесник|С. В. Калесник]], Н. Г. Кассин, [[Иннокентий Петрович Герасимов|И. П. Герасимов]], [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қ. И. Сәтбаев]] т. б. қатысты. Қазақстанда Географияның дамыған салаларының бірі — [[гляциология]]. Іле Алатауының орталық бөлігінде және Жоңғар Алатауының солтүстік беткейінде ертеден болған мұз басу және Іле Алатауындағы осы заманғы [[мұз басу]] (зерттеген [[Николай Никитич Пальгов|Н. Н. Пальгов]]) зерттелді. Жоңғар Алатауындағы соңғы мұз басудың (голоцендік) ірі масштабты [[геоморфологиялық карта]]сы жасалды. Мұздық түрлерін классификациялау және өзендердің қоректенуі үшін олардың атқаратын ролін зерттеу жөнінде көлемді жұмыстар істелді. [[Мұздық]]тардың гидрогеологиялық және температуралық режимін, мұздықтың құрамындағы заттар балансын және жылу балансын, фирндегі қар жамылғысын, өзендердің қоректенуі үшін мұздықтардың маңызын зерттеуде елеулі табыстарга қол жетті. Қазақстандағы мұздықтардың толық каталогы жасалды. Республиканың, оның жеке аудандарының табиғат жағдайларына сипаттама беру үшін Қазақстанның Гидрометеорологиялық қызмет басқармасының, Геодезия қызметі басқармасының, Қаз. ССР ғылым академиясының топырақ тану, ботаника, зоология институттарының, экспедициялары көп деректер жинады. [[1930 жыл]]дардың өзінде әр түрлі климат белдеулеріндегі ауа райының түрлері туралы алғашқы жалпы ұғымдар тұжырымдалды. Қазақстан мен Орта Азиядағы атмосфераның жалпы циркуляңиясы, климатты қалыптастыратын факторларға талдау жасау, синоптикалық процестер, Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы климатының сипаттамалары т.б. туралы еңбектер жазылды. Қазақстан өзендері мен көлдері жөнінде жазылған елеулі ғылыми еңбектердің ішінде П. С. Кузиннің Солтүстік Қазақстан мен Сарыарқаның өзендері туралы еңбектері, Н. С. Калачёв пен Л. Д. Лаврентьеваның «Қазақ КСР өзендерінің су-энергетикалық кадастры» монографиясы, Г. Г. Муравлевтың «Солтүстік Қазақстанның көлдері» кітабы назар аударарлықтай. [[Арал теңізі]], [[Балқаш]], [[Алакөл]] көлдері зерттелді. География секторының [[1960]]—[[1963|63]] жылдардағы экспедицияларының істеген жұмысы нәтижесінде «Алакөл ойысы және оның көлдері» атты құнды еңбек жазылды. Республиканың кейбір аудандарындағы ағын суды зерттеудің нәтижесінде Қазақстан жер беті сулары ресурсының 1:250 000 масштабты картасы жасалды (П. Ф. Лаврентьев). Қазақстан ғалымдарының еңбектерінде [[су шаруашылығы]]ның перспективтік балансын жасау, ағын суды ұзақ мерзімге реттеуді есептеудің тәсілі секілді бірсыпыра гидрологиялық проблемалар баяндалған. [[1954]]—[[1955|55]] ж. В.Д. Кисляков бастаған кешенді экспедициясы Қазақстанның солтүстік бөлігін зерттеп, оның табиғатына сипаттама берді, облыстарды табиғи аудандарға бөлді. [[Бетпақдала]]дағы, Балқаш маңы құмындағы, Арал маңы Қарақұмындағы, [[Қызылқұм]]дағы, [[Мойынқұм]]дағы жайылымдарды жан-жақты сипаттайтын еңбектер шықты. [[Алматы облысы|Алматы]], [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан облыстарының]], Маңқыстаудың, Көкшетау қыратының ландшафтына толық сипаттама берілді, физгеографиялық аудандауға, ландшафтыларды классификациялауға, жүйеге келтіруге және оларды картаға түсіруге, ландшафтының жеке түрлерін зерттеуге көп көңіл бөлінді. Геоморфология саласындағы елеулі зерттеулерге М. Ж. Жандаевтың Іле Алатауының, Қызылқұмның геоморфологиясы, А. С. Сәрсековтың Солтүстік Балқаш маңының, Ш. 3. Құламбаевтың Қарқаралы ұсақ шоқылы өңірінің геоморфологиясы жайында жазған еңбектерін қосуға болады. [[1970 жыл]]ы Қазақ КСР Географиялық қоғамы құрылды; оның жұмысы физикалық, экономикалық, медициналық географияның аса маңызды проблемаларын шешуге, табиғи ресурстарды одан әрі зерттеуге, табиғаттың қолайсыз құбылыстарымен күресу және табиғатты қорғау шараларын белгілеуге бағытталған. Қазақ КСР ҒА-сының география секторы және Қазақ КСР География қоғамы «Қазақстан географиясы мәселелері» (жыл сайын), «Қазақстанда география ғылымының дамуы» ([[1967 жыл]]дан), «Қазақстанның таулы және шөлді аймақтарын игерудің географиялық проблемалары» ([[1965 жыл]]дан), «Қазақстанның физикалық, экономикалық және медициналық географиясының проблемалары» ([[1967 жыл]]дан), «Қазақстандағы географиялық зерттеулер» ([[1968 жыл]]дан), «Қазақстандағы гляциологиялық зерттеулер» ([[1961 жыл]]дан) жинақтарын шығарады. == Қазіргі заманның география ғылымының мәселелері == Географиялық ойлаудың мәні — кеңістік заңдылықтарына талдау жасай білу, [[геожүйе]]лер мен олардың компоненттерінің арасындағы өзара байланыстарды қазіргі әлемнің географиялық картинасына түсінік беретін тарихи әдістемелер негізінде анықтау. Географ әр түрлі материалдарды пайдалана отырып, [[жер беті]] мен оның жеке аудандарындағы табиғат пен шаруашылықта болатын өзгерістерге болжам жасай білуі керек. Қазіргі географтар жер бетінің күрделілігі мен қайталанбас ерекшеліктерін түсіндіретін көптеген заңдылықтарды ашты: [[географиялық қабық]]тың зоналылығы мен ырғақтылығы, геожүйелердегі зат және энергия айналымы, геожүйелердің [[космос]]пен байланысы, әр түрлі елдердегі шаруашылық дамуы тағы басқалар. Сонымен, әлем туралы географиялық білім уақыт өткен сайын кеңейіп отырады, ол табиғи процестердің динамикасы, [[мұхит]] суларының жағдайы мен циркуляциясы, шаруашылықтағы өзгерістер туралы мәліметтермен жыл сайын толығып отырады. Қазіргі уақытта жер бетіндегі экологиялық жағдайлар: [[ауа]] мен [[су]]дың ластануы, [[шөл]]дің таралуы, [[топырақ]] тұздануы тағы басқа мәселелер зерттелуде. Карталарда стихиялық табиғат апаттары: [[жер сілкіну]]і, [[цунами]], [[дауыл]]дар, [[Тілсіз қияпат|су тасқыны]] тағы басқалар Жер шары халқына, шаруашылығына зиянын тигізетін құбылыстар көрсетілуде. Барлық географиялық ғылымдар дамушы территориялық объектілердің кеңістіктегі арақатынасын зерттейді. Ғылым дамуы барысында географиялық зерттеулердің мақсаттары түрлене түседі, өйткені, жаңа объектілер мен жаңа әдістемелер пайда болады. == Тағы қараңыз == * [[География саласының терминдері]] * [[Физикалық география]] * [[Гляциология]] * [[Климатология]] * [[Гидрология]] * [[Экономикалық география]] * [[Саяси география]] * [[Жер құрылымы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == * http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15845550 *[http://www.census.gov/ipc/www/popclockworld.html Счётчик мирового населения (экстраполяция). По данным центра демографии АҚШ.] *[http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap030305.html Карта-иллюстрация плотности населения Земли (на основе данных 1994)] *Волков Г. Н. Истоки и горизонты прогресса. Социологические проблемы развития науки и техники. * Четырёхъязычный энциклопедический словарь терминов по физической географии: Русско-англо-немецко-французский / Сост. проф. И. С. Щукин; Под ред. проф. А. И. Спиридонова. — М.: Советская энциклопедия, 1980. * Алтай Казахстанский: Сост.: Кобозев А.Л.: Алма-Ата, Қайнар, 1986. * Большая школьная энциклопедия: т. 1. Естеств.науки: Москва, 2003. * Григорьева Е., Гуглина Е.: Чудеса света: Энциклопедия: Москва, Росмэн, 2000. * География және табиғат: Ғылыми-педагогикалық журнал: 2004-2005. Қазақстан: Ұлттык Энциклопедиясы: 1-7 томдар. Алматы, 2004. * Кузменько Б.: Прииртышье: Алма-Ата, Қайнар, 1982. * Природа и люди: Москва, Просвещение, 1971. * Смайлов С.: География: Оқушы анықтамасы. Павлодар, 2005. * Энциклопедия для детей: т.З. География: Москва, «Аванта+», 2000. * Білім беру мен тестілеудің мемлекеттік стандарттарының ұлттық орталығы. «География» тест жинағы, оку-әдістемелік құрал. Астана, 2004ж. * Ұ.Есназарова, А.Темірбеков. Географиядан 1000 сұрақ-жауап. Алматы, 1999 ж. {{Географиялық ғылымдар}} {{Жақсы мақала}} [[Санат:География және геодезия]] [[Санат:География]] [[Санат:Жаратылыстану ғылымдары]] [[Санат:Жер туралы ғылымдар]] [[Санат:Академиялық пәндер]] byemgpe425l6lgdekh5g3i4zck1gj6d 0 20270 3648758 3442342 2026-08-28T16:45:47Z Casserium 68287 /* */ 3648758 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Жарма ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 16 |lat_sec =25 |lon_dir = E |lon_deg = 81 |lon_min = 08 |lon_sec =12 |облысы = Абай облысы |аудан орталығы = [[Қалбатау]] |ауылдық округтер саны = 14 |кенттік әкімдіктер саны = 4 |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 49 |қалалар саны = 1 |әкімі = Берік Серікқанұлы Терлікбаев |әкімдіктің мекенжайы = Қалбатау ауылы, Достық көшесі, №105 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 22,6 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 36 518<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,41%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (5,15%)}}, {{nobr|[[немістер]] (0,88%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (0,58%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,46%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,52%)}}<ref>[https://old.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасының этностары бойынша халқының саны (2023 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-garma?lang=kk Жарма ауданының әкімдігі |карта = Zharma District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = East Kazakhstan Province_Zharma.png |ортаққордағы санаты = }} '''Жарма ауданы''' — [[Абай облысы]]ның орталық бөлігінде орналасқан әкімшілік бөлініс. Жер аумағы 22,6 мың км². Аудан орталығы – [[Қалбатау]] ауылы. == Географиялық орны, жер бедері == Аудан батысында [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданымен]], оңтүстігінде [[Аягөз ауданы]]мен, шығысында [[Ақсуат ауданы|Ақсуат]], [[Көкпекті ауданы|Көкпекті]] аудандарымен, солтүстік-шығысында ШҚО-ның [[Ұлан ауданы]]мен, солтүстік-батысында [[Жаңасемей ауданы]]мен шектесiп жатыр. Жері таулы және шоқылы болып келеді. Ауданның солтүстік-шығысында [[Қалба жотасы]] орналасқан. Абсолютiк биіктігі 500 – 865 м болатын Асқарлы, Сарыжал, Қарауылтөбе, Жуантөбе, Барақтықан, Ақбиік, Қарамұрын шоқылары бар. Оңтүстік-шығысында абсолютiк биіктігі 780 – 1090 м. Сарыжал, [[Қандығатай]], Жұмағұл, Қарғалы, [[Желдіқара_(тау,_Абай_облысы)|Желдіқара]], [[Қаратақыр]], Әулиешоқы, Семетей, Мұсасерек шоқылары орналасқан. [[Шар (өзен)|Шар]] өзенінің жоғары алабын және аудан жерінің батысы мен солтүстік-батысын Еңірекей, Қызылбиік, Сабал, Белтерек, Қаратау, Қасымбел, Маятас, Арқат және Қарағайлы таулары қамтыған. Кен байлықтарынан алтын, кобальт, никель, қалайы, вольфрам, құрылыс материалдары, т.б. бар. == Тарихы == 1928 жылы 17 қаңтарда Өскемен уезінің Шар, Колбин және Красно-Октябрь, жартылай Зайсан уезінің Көкпекті және Семей уезінің Луначарский болыстарының жерінен [[Семей округі]]нің құрамында Жарма ауданы құрылды. Орталығы Жарма станциясы маңындағы кент болды (1928 жылы 3 қыркүйекте БОАК-мен бекітілген). 1930 жылы 17 желтоқсаннан бастап округтік бөліністің жойылуына байланысты таратылған Жаңасемей, Өскемен аудандарының кейбір бөлігі Жарма ауданына қосылып, аудан ірілендірілді. 1932 жылы 20 ақпанда Жарма ауданы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның құрамына енді (1932 ж. 10 наурызда БОАК-мен бекітілген). 1939 жылы 14 қазанда Жарма ауданы Шығыс Қазақстан облысынан жаңадан құрылған [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның құрамына өтті. 1939 жылы 16 қазанда [[Шар ауданы]] бөлініп шығып, оған Афанасьев, Божығұр, Кезеңсу, Кудасов, Шалабай ауылдық және Шар кенттік кеңестері берілді. 1942 жылы «Қазаншұңқыр» кеніші маңындағы елді мекен кент мәртебесін алды. 1952 жылы Мырзағұл ауылдық кеңесі таратылды. 1953 жылы Балажал және Қазаншұңқыр кенттік кеңестері ауылдық кеңеске айналды. 1954 жылы Қазаншұңқыр, Балажал, Сталин ауылдық кеңестері жойылды. Таратылған Сынтас ауылдық кеңесінің орнына Бөке кенішінде Ленин кенттік кеңесі ұйымдастырылды. 1957 жылы Малай ауылдық кеңесі Михайловка ауылдық кеңесі болып өзгертілді. 1958 жылы Түрксіб, 1961 жылы Маринов ауылдық кеңестері таратылды. 1963 жылы 2 қаңтарда Жарма ауылдық ауданы құрылып, оған Шар ауданынан Божығұр, Делбегетей, Кезеңсу, Киров, Мұрат, Ново-Баженов, Шалабай ауылдық кеңестері қосылды. 1964 жылы 31 желтоқсанда Жарма ауылдық ауданы мен Шар өнеркәсіптік ауданы біріктіріліп, орталығы Георгиевка ауылы болды. 1966 жылы Мұрат ауылдық кеңесі Қарасу, Шар ауылдық кеңесі Георгиевка, Балықтыкөл ауылдық кеңесі Белтерек ауылдық кеңесі болып өзгертілді. Делбегетей ауылдық кеңесі [[Жаңасемей ауданы]]на берілді. 1972 жылы 10 наурызда Жарма ауданынан қайта құрылған [[Шар ауданы]]на Белтерек, Божығұр, Кезеңсу, Октябрь ауылдық кеңестері мен Әуезов кенті берілді. 1978 жылы Криуши, 1981 жылы Ново-Реченск ауылдық кеңестері құрылды. 1985 жылы Бөке жұмысшылар кенті есептік деректерден шығарылып, Юбилейный кентіне жұмысшылар кенті мәртебесі берілді. 1996 жылы Ново-Реченск ауылдық округі таратылып, Солнечный кенті ауылдық елді мекенге айналып, Жаңғызтөбе кентінің қарамағына өтті. 1997 жылы 3 мамырда Семей облысы таратылып, аудан Шығыс Қазақстан облысының құрамына енді. 1997 жылы 23 мамырда Жарма ауданына таратылған [[Шар ауданы]]ның аумағы енді. 2007 жылы аудан орталығы Георгиевка ауылының атауы Қалбатау болып өзгертілді.<ref>[http://e-arhiv.vko.gov.kz/ru/Page/Index/1520 Жарминский район. Административно-территориальные изменения]</ref> == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континенттік. Қаңтардағы орташа ауа температурасы –16 – 18°С, шілдеде 20 – 21°С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлш. 200 – 300 мм. Жер беті суын ауданның шығыс жағында – Шар мен Қызылсу өзендері құраса, оңтүстігінде Шардың сол саласы – Жарма өзені мен Зайсан көліне құятын Көкпекті мен Ащысу өзендері құрайды. Көлдер ауданның тек батыс жағында кездеседі. Ірілері: Қазылжан, Балықшы көлдері, Шолақтерек, Ақсор, Тұздыкөл, Ащыкөл, Қарасор. Шар өзенінде Ақжол мен Бөке кенттерін сумен қамтамасыз ету үшін [[Шар бөгені]] салынған. Аудан жерінде негізінен қара, қызғылт қоңыр және боз топырақтар тараған. Онда бұта аралас селеу, көде, бетеге, жусан өседі. Өзен бойларында көптеп тоғайлар кездеседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, биік тауларда арқар, сарышұнақ, суыр, көлдер мен өзен бойларында қаз, үйрек, шағала, аққу, далалы жерлерде бозторғай, безгелдек, бұлдырық, дала бүркіті мекендейді. А. ш-на пайдаланылатын жерінің аумағы 2,17 млн. га (2008), жыртылған жері 26,5 мың га, шабындығы 128,2 мың га, жайылымы 1,97 млн. га. Аудан жерімен «Түрксіб» т. ж. мен респ. маңызы бар Алматы – Семей автомобиль жолы өтеді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 !! 2023 |- | 57873 || {{құлдырау}}39166 || {{өсім}}73705 ||{{құлдырау}}42764 || {{өсім}}42786 || {{өсім}}60247 || {{құлдырау}}44770 || {{құлдырау}}37460 || {{құлдырау}}36518 |} Тұрғындары 38 048 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 92,26%, [[орыстар]] – 5,86%, басқа ұлт өкілдері – 1,88%. == Әкімшілік бөлінісі == 50 елді мекен 1 қалалық, 4 кенттік әкімдік пен 14 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | '''[[Ақжал ауылдық округі]]'''||2063||{{құлдырау}} 1655|| 80,2|| 1001||{{құлдырау}} 859|| 85,8|| 1062||{{құлдырау}} 796|| 75 |- | '''[[Аршалы ауылдық округі (Абай облысы)|Аршалы ауылдық округі]]''' ||581||{{құлдырау}} 376|| 64,7|| 278||{{құлдырау}} 192|| 69,1|| 303||{{құлдырау}} 184|| 60,7 |- | '''[[Әуезов кенттік әкімдігі]]''' ||2834||{{өсім}} 2859|| 100,9|| 1405||{{өсім}} 1421|| 101,1|| 1429||{{өсім}} 1438|| 100,6 |- | '''[[Белтерек ауылдық округі]]''' ||813||{{құлдырау}} 525|| 64,6|| 417||{{құлдырау}} 268|| 64,3|| 396||{{құлдырау}} 257|| 64,9 |- | '''[[Божығұр ауылдық округі]]''' ||915||{{құлдырау}} 692|| 75,6|| 484||{{құлдырау}} 365|| 75,4|| 431||{{құлдырау}} 327|| 75,9 |- | '''[[Бірлік ауылдық округі (Абай облысы)|Бірлік ауылдық округі]]''' ||823||{{құлдырау}} 811|| 98,5|| 432||{{құлдырау}} 410|| 94,9|| 391||{{өсім}} 401|| 102,6 |- | '''[[Бірлікшіл ауылдық округі]]''' ||583||{{құлдырау}} 435|| 74,6|| 304||{{құлдырау}} 230|| 75,7|| 279||{{құлдырау}} 205|| 73,5 |- | '''[[Жаңғызтөбе кенттік әкімдігі]]''' ||4325||{{құлдырау}} 3675|| 85|| 2116||{{құлдырау}} 1741|| 82,3|| 2209||{{құлдырау}} 1934|| 87,6 |- | '''[[Жарма кенттік әкімдігі]]''' ||1165||{{құлдырау}} 745|| 63,9|| 598||{{құлдырау}} 386|| 64,5|| 567||{{құлдырау}} 359|| 63,3 |- | '''[[Жарық ауылдық округі (Абай облысы)|Жарық ауылдық округі]]''' ||1234||{{құлдырау}} 716|| 58|| 657||{{құлдырау}} 368|| 56|| 577||{{құлдырау}} 348|| 60,3 |- | '''[[Қалбатау ауылдық округі]]''' ||10871||{{өсім}} 11306|| 104|| 5276||{{өсім}} 5684|| 107,7|| 5595||{{өсім}} 5622|| 100,5 |- | '''[[Қапанбұлақ ауылдық округі]]''' ||1011||{{құлдырау}} 752|| 74,4|| 541||{{құлдырау}} 402|| 74,3|| 470||{{құлдырау}} 350|| 74,5 |- | '''[[Қарасу ауылдық округі (Абай облысы)|Қарасу ауылдық округі]]''' ||1318||{{құлдырау}} 742|| 56,3|| 696||{{құлдырау}} 426|| 61,2|| 622||{{құлдырау}} 316|| 50,8 |- | '''[[Қаратөбе ауылдық округі (Абай облысы)|Қаратөбе ауылдық округі]]''' || 1316||{{құлдырау}} 938|| 71,3|| 669||{{құлдырау}} 482|| 72|| 647||{{құлдырау}} 456|| 70,5 |- | '''[[Қызылағаш ауылдық округі (Абай облысы)|Қызылағаш ауылдық округі]]''' ||823||{{құлдырау}} 399|| 48,5|| 419||{{құлдырау}} 210|| 50,1|| 404||{{құлдырау}} 189|| 46,8 |- | '''[[Суықбұлақ кенттік әкімдігі]]''' ||2358||{{құлдырау}} 1418|| 60,1|| 1240||{{құлдырау}} 740|| 59,7|| 1118||{{құлдырау}} 678|| 60,6 |- | '''[[Үшбиік ауылдық округі]]''' ||1436||{{құлдырау}} 1265|| 88,1|| 696||{{құлдырау}} 637|| 91,5|| 740||{{құлдырау}} 628|| 84,9 |- | '''[[Шалабай ауылдық округі]]''' ||1189||{{құлдырау}} 928|| 78|| 616||{{құлдырау}} 496|| 80,5|| 573||{{құлдырау}} 432|| 75,4 |- | '''[[Шар қалалық әкімдігі]]''' ||9112||{{құлдырау}} 7223|| 79,3|| 4514||{{құлдырау}} 3634|| 80,5|| 4598||{{құлдырау}} 3589|| 78,1 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||44770||{{құлдырау}} 37460|| 83,7|| 22359||{{құлдырау}} 18951|| 84,8|| 22411||{{құлдырау}} 18509|| 82,6 |} == Мәдениеті == Жарма жері ертеден-ақ оңтүстік пен солтүстікті керуен жолдарымен байланыстырып жатыр. Бұл өлке саяхатшылар мен географтарды қатты қызықтырған, олардың көпшілігі жергілікті жердің табиғат көркі, тұрғылықты халықтың тұрмысы мен шаруашылық ерекшеліктері туралы мәліметтер қалдырған. Мәселен, бұл жерлерде Ш.Уәлиханов, П. Семенов-Тян-Шанский, Г.Потанин, В. Обручев, А. Янушкевич сияқты басқа да көптеген атақты ғалымдар мен зерттеушілер болған. Ауданның тарихи және мәдени мұрасы ретінде 89 ескерткіш сақталған, олардың 54-і археологиялық, 7-і тарихи және 28-і мәдени. Олардың барлығы да мемлкеттік қорғауға алынған. Өлкенің тарихы мен мәдениетінің құжаттары және мұрағаттары аудандық тарихи-өлкетану мұражайында және 10 мектеп мұражайында жинақталған. Жарма жері өзінің бай тарихын орынды мақтан етеді. Ел мен жерді қорғаудың өшпес үлгісін көрсеткен Еспенбет пен Боранбай би, Қонақай мен Нарбота, Қарақожа мен Жәнібек, Жалаңаш пен Бекжан, Ақтамберді, Итқара, Барақ және басқа да батырлар осында жоңғарлармен соғысқан. Жарма - әйгілі ақындар мен әншілер елі. Ақтайлақ би бастаған Сыбанның Байғара руынан 17 ақын шыққан. 19-шы және 20-шы ғасырларда есімдері өлкеден алыс жерлерге белгілі болған Әріп Тәңірбергенов, Сапарғали Әлімбетов, Төлеу Көбдіков, Қалихан Алтынбаевтың дәстүрлерін кейіннен Кеңесбек Қалиев, Дәмеш Омарбаева сынды ақындар жалғастырды. Халық сталиндік репрессияның құрбандары болған Әзімбай Лекеров, Ыдырыс Мұстанбаев, Тұрлыхан Хасенов тәрізді жерлестерін, көрнекті қоғам қайраткерлерін, ағартушыларды еш уақытта ұмытпайды. Евразияның дәл орталығынан орынтепкен осынау кішкене ғана жердің көптеген тамаша таланттар сыйлау құдыретіне таңданбасқа болмайды. Кембридж Халықаралық өмірбаяндық орталығы «Планетаның көрнекті адамы» деп таныған атақты жазушы, белгілі қоғам қайраткері Әди Шәріпов немесе Қазақстанның халық жазушысы, Абай атындағы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Әзілхан Нұршайықов сынды жерлестерімізді неге мақтан тұтпасқа. Талант пен атақ-даңқ жармалық әйелдерді де айналып өтпепті. Жұртшылыққа Қазақстанның халық жазушысы, ақын Тұрсынхан Әбдірахманованың, республикалық хор капелласының бірінші әйел-дирижері Гүлжазира Ахметованың, қазақ әйелдерінен шыққан бірінші биология ғылымдарының докторы, академик Нәйла Базанованың есімдері жақсы таныс. Ал, Роза Рымбаеваның кристалдай таза дауысы эстрададан естілгенде, бүкіл ел қалт етпей «Әлияны» тыңдады емес пе! Тентектеу өскен Шардың шалдуар ұлы Бари Алибасовтан есімі әлемге танымал продюсер шығады деп кім ойлаған. Сұрапыл соғыс жылдарында жармалықтар Отан қорғаушылар сапында жауға қасқая қарсы тұрды. Тоғыз жармалыққа Кеңес Одағының Батыры деген жоғары атақ берілді: олар – Қапай Ысқақов, И.И.Варепа, И.М.Ландышев, Г.Д.Будник, П.Г.Карелин, Н.Е.Лут, П.И.Теряев, К.Шәкенов, В.А.Шулятиков. Ф.Әділбаев пен Н.И.Киселев Даңқ ордендерінің толық иегерлері атанды. Көптеген жармалықтар халық шаруашылығының әр түрлі салаларындағы жемісті еңбегі үшін Отанның жоғары наградаларына ие болды. Балғабек Сүлейменов Социалистік Еңбек Ері атанса, Қабылқақ Сүтбаев пен Федор Васильевич Будник Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімдері болды. Асқар Темірханов пен Сағындық Қараханов, Манап Кәріпжанов пен Ахметхан Ботаханов – құрметті теміржолшылар; Жұбайхан Шекембаев – КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты; Қызырхан Ағымбаев – Қазақ КСР-і мемлекеттік сыйлығының лауреаты; Жұмағазы Келденов, Ережеп Жұртбаев – ауыл шаруашылығына еңбегі сіңген қызметкерлер атғына ие болды. Кәми Уәлиева мен Зағипа Ағайсенова КСРО Жоғары Кеңесінің детутаттығына сайланды. Өлке спортшыларымен де даңқты. Қазақстандағы еркін күрестен тұңғыш спорт шебері, Қабден Байдосовтың, КСРО-ның жеті дүркін чемпионы, Еуропа, Азия және әлем чемпионы, олимпиада ойындарының жүлдегері Дәулет Тұрлыхановтың есімдері кеңінен танымал. Ауданда екі газет: "Рауан - Восход", "Шар тынысы - Шарский вестник" газеттері шығарылады. Бірнеше қоғамдық бірлестіктер жұмыс істейді: "Отан" республикалық саяси партиясының аудандық өкілдігі, аудандық соғыс және еңбек ардагерлері кеңесі, «Келешек – Будущее» (Шалабай ауылы), «Ауғанстан соғысы ардагерлерінің Жарма ауданындағы ұйымы», «Қарасу» бірлестікті дамыту қоғамдық қоры». 4 діни бірлестік тіркеліп, жұмыс істейді: Георгиевка ауылы мен Шар қаласындағы мұсылмандар мешіті, рим-католик шіркеуі, "Рахим - Благодать" қайырымдылық миссиясы. «Иман жолы» Інжіл Баптис мәсіхшілерінің қауымы» діни бірлестігінің Георгиевка аулындағы филиалы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Абай облысы}} {{Жарма ауданы елді мекендері}} [[Санат:Жарма ауданы]] 0if84hlbue9krcxk2bvqereb79digtt 0 25054 3648896 3352109 2026-08-29T10:04:17Z Рыскен Биахметқызы 184339 қате түзетіп, қосымша мәліметтер қостым 3648896 wikitext text/x-wiki '''Абсент''' — таза қанды [[Ақалтеке жылқысы|ақалтеке]] тұқымының қара түсті айғыры. [[1952]] жылы туған. [[Жамбыл облысы]]ның Луговой асыл тұқымды зауытында (қазіргі [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] Көгершін ауылы) тәрбиеленген. Абсенттің арғы тұқымы араб есімді [[айғыр]] 1936 жылы 83 күнге созылған «Ашхабад—Мәскеу» (4300 км) салт жүру жарысына қатысқан. Абсент 1960 жылы өткен [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1960|27 Рим олимпиялық ойындарында]] [[КСРО]] құрама командасы атынан жарысқа қатысып (шабандоз С. Филатов), бас жүлдені жеңіп алды. [[1964]] жылы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1964|Токио олимпиясында]] командалық есеп бойынша күміс медальға ие болды. Салт жүрудің жоғарғы мектебі бойынша Олимпиада ойындарының бip дүркін, КСРО-ның 7 дүркін чемпионы. Абсенттің әкесі 1935 ж. Ашхабад – Москва ат жарысына қатысып,  жүлдегер болған. Мәскеуде – Қызыл алаңда 1945 ж. 24 маусымында өткізілген Ұлы Отан соғысы жеңісіне арналған бас қолбасшы Г.К.Жуков мініп шыққан ақбоз айғыр еді.  Шешеci – Бак­кара eciмді бие. 1958 ж. Абсент салт жүруден Еуропа біріншілігінде eкiнші орынды (Аахен, ГФР), 1959 ж. КСРО халықтарының спартакиадасында КСРО чемпиондық атағы мен алтын медальді; Санкт-Галленада (Швейцария) олимпиаданың алдындағы жарыста екінші орынды жеңіп алды. 1960 ж. Римде өткен XVII - олимпиадалық ойындарда еңбегі сіңген спорт шебері С.И. Филатов Абсентпен (КСРО ат спор­ты тарихында бірінші рет) алтын медальді ұтып алып, чемпион атанды. 1964 ж. Токио Олимпиадалық ойындарында қола жүлдені, Мехикода өткен XIX - олимпиадалық ойындарда төртінші орынды жеңіп алды (Мексика, 1968). [[1969]] жылы Абсент өзінің күтіп-бағылған жері — Луговой жылқы зауытына қайтарылып берілді. Абсенттің бас бапкері — [[Кәрім Шалабасұлы Әсенов]] (1905–1978) 19 жасынан әскери қызметте болып, [[Орынбор]] қаласындағы Қырғыз (қазақ) Орталық атқару комитеті атындағы біріккен әскери мектебін ([[1926]]) және [[Ташкент]] атты әскер мектебін (1928), [[Фрунзе атындағы әскери академия]]ны (1943) бітірген. Ол қазақ ұлттық атты әскер полкында взвод командирі, [[полк]] командирінің орынбасары қызметін атқарды. 21-Таулы [[Кавказ]] дивизиясының, 17-Таулы Кавказ полкының құрамында [[Ұлы Отан соғысы]] шайқастарына қатысқан. 1946 жылы әскер қатарынан босап, ат баптаумен айналысады. Әскери көпсайыстан КСРО чемпионы (1928) атанды. Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1960). [[Қызыл Ту]] орденімен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> Әсем жүрісімен бүкіл әлемде алдына қара салмаған ақалтеке тұқымдас осы айғырдың «Абсент» деген есімі жылқы сүйер қауым арасында осы күнге дейін әлі аңыз болып келеді. Абсент тек Қазақстанның атағын шығарған жоқ, сонымен қатар ақалтеке тұқымының абыройы мен даңқын асқақтатып, бүкіл әлемге паш етті. Атақты тұлпар Абсент 1975 ж. 2 ақпан күні мерт болып, 1976 ж. мамыр айында қабірінің дәл қасынан мәрмәр тұғыр үстіне екі жарым тонна қара қоңыр мыстан соққан ескерткіш орнатылады. Әлемді талай жыл бойы таңқалдырған  «Абсент» тұлпарлар тарихына аты өшпестей болып жазылып қалады. https://turaninfo.kz/absent-asyr-zhyl-ysy/<references/> {{stub}} [[Санат:Жылқы тұқымдары]] [[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар]] fqlpc6slrmsn01sw8gm5qa64v2g8884 3648897 3648896 2026-08-29T10:15:29Z Рыскен Биахметқызы 184339 дереккөз, толықтыру 3648897 wikitext text/x-wiki '''Абсент''' — таза қанды [[Ақалтеке жылқысы|ақалтеке]] тұқымының қара түсті айғыры. [[1952]] жылы туған. [[Жамбыл облысы]]ның Луговой асыл тұқымды зауытында (қазіргі [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] Көгершін ауылы) тәрбиеленген. Абсенттің арғы тұқымы араб есімді [[айғыр]] 1936 жылы 83 күнге созылған «Ашхабад—Мәскеу» (4300 км) салт жүру жарысына қатысқан. Абсент 1960 жылы өткен [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1960|27 Рим олимпиялық ойындарында]] [[КСРО]] құрама командасы атынан жарысқа қатысып (шабандоз С. Филатов), бас жүлдені жеңіп алды. [[1964]] жылы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1964|Токио олимпиясында]] командалық есеп бойынша күміс медальға ие болды. Салт жүрудің жоғарғы мектебі бойынша Олимпиада ойындарының бip дүркін, КСРО-ның 7 дүркін чемпионы. Абсенттің әкесі 1935 ж. Ашхабад – Москва ат жарысына қатысып,  жүлдегер болған. Мәскеуде – Қызыл алаңда 1945 ж. 24 маусымында өткізілген Ұлы Отан соғысы жеңісіне арналған бас қолбасшы Г.К.Жуков мініп шыққан ақбоз айғыр еді.  Шешеci – Бак­кара eciмді бие. 1958 ж. Абсент салт жүруден Еуропа біріншілігінде eкiнші орынды (Аахен, ГФР), 1959 ж. КСРО халықтарының спартакиадасында КСРО чемпиондық атағы мен алтын медальді; Санкт-Галленада (Швейцария) олимпиаданың алдындағы жарыста екінші орынды жеңіп алды. 1960 ж. Римде өткен XVII - олимпиадалық ойындарда еңбегі сіңген спорт шебері С.И. Филатов Абсентпен (КСРО ат спор­ты тарихында бірінші рет) алтын медальді ұтып алып, чемпион атанды. 1964 ж. Токио Олимпиадалық ойындарында қола жүлдені, Мехикода өткен XIX - олимпиадалық ойындарда төртінші орынды жеңіп алды (Мексика, 1968). [[1969]] жылы Абсент өзінің күтіп-бағылған жері — Луговой жылқы зауытына қайтарылып берілді. Абсенттің бас бапкері — [[Кәрім Шалабасұлы Әсенов]] (1905–1978) 19 жасынан әскери қызметте болып, [[Орынбор]] қаласындағы Қырғыз (қазақ) Орталық атқару комитеті атындағы біріккен әскери мектебін ([[1926]]) және [[Ташкент]] атты әскер мектебін (1928), [[Фрунзе атындағы әскери академия]]ны (1943) бітірген. Ол қазақ ұлттық атты әскер полкында взвод командирі, [[полк]] командирінің орынбасары қызметін атқарды. 21-Таулы [[Кавказ]] дивизиясының, 17-Таулы Кавказ полкының құрамында [[Ұлы Отан соғысы]] шайқастарына қатысқан. 1946 жылы әскер қатарынан босап, ат баптаумен айналысады. Әскери көпсайыстан КСРО чемпионы (1928) атанды. Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1960). [[Қызыл Ту]] орденімен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> Әсем жүрісімен бүкіл әлемде алдына қара салмаған ақалтеке тұқымдас осы айғырдың «Абсент» деген есімі жылқы сүйер қауым арасында осы күнге дейін әлі аңыз болып келеді. Абсент тек Қазақстанның атағын шығарған жоқ, сонымен қатар ақалтеке тұқымының абыройы мен даңқын асқақтатып, бүкіл әлемге паш етті. Атақты тұлпар Абсент 1975 ж. 2 ақпан күні мерт болып, 1976 ж. мамыр айында қабірінің дәл қасынан мәрмәр тұғыр үстіне екі жарым тонна қара қоңыр мыстан соққан ескерткіш орнатылады. Әлемді талай жыл бойы таңқалдырған  «Абсент» тұлпарлар тарихына аты өшпестей болып жазылып қалады. https://turaninfo.kz/absent-asyr-zhyl-ysy/<references/><nowiki><ref></nowiki>https://turaninfo.kz/absent-asyr-zhyl-ysy/<nowiki></ref></nowiki> <ref>https://argymaq.kz/archives/9387</ref>{{stub}} [[Санат:Жылқы тұқымдары]] [[Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар]] d43k03mirwntk41i9pix65gilud8rbe 0 37996 3648784 3626101 2026-08-28T18:28:41Z ~2026-46472-89 184991 3648784 wikitext text/x-wiki '''Жегі''', ''нома (грек. ''nome'' — жара, ойық, жараның жайылуы; синонимі — қатерлі ісік) — дымқыл гангренаның жайылмалы түрі''. Организмнің қорғаныс күштерінің әлсіреуінен пайда болады. Көбінесе адамның бетінде, кейде құлақтың қалқан шеміршегінде, мойнында, жыныс мүшелерінде, т.б. пайда болады. Жегі ауыздың кілегей қабығын шірітіп, бірте-бірте ұрт, ерін және таңдайдың кілегей қабықтары мен еттерін жидітіп түсіреді. Негізінен 2 — 15 жас аралығындағы ауыр инфекциялық ([[қызылша]], [[көк жөтел]], [[дизентерия]], [[күл]], [[сүзек]], т.б.) аурулардан кейін жүдеген балалар жиі шалдығады. Аурудың негізгі себептері толық анықталмағанымен, ауруды туғызатын Clostrіdіum pertrіngens бактериясы деп есептеледі. Жегінің клиникалық белгісі: езудің кілегей қабатында бұлыңғыр не [[геморрагия|геморрагиялық]] құрамдас көпіршік, кейін кішкентай күлдіреген жара не қара көк дақ пайда болады. 2 — 3 күннен кейін пайда болған дақ ұрттың терісіне, ерінге, қызыл иек еттеріне жайылады. Жарақаттанған жердің айналасы ақшыл балауыз тәрізді болып, сол жерді басқанда саусақтың ізі қалады. Дене температурасы 38-39°C-қа дейін көтеріледі. Жегіні емдеу [[организм|организмнің]] қарсы тұру күштерін күшейтуге бағытталу керек. Ол үшін калориясы жоғары, поливитаминдерге бай тағам ішу; [[марганцовка]], [[бор қышқылы]], [[сутек]] асқын тотығы ертіндісімен ауызды шаю және жергілікті ем жасау, ал ауру асқынып кеткен жағдайда пластикалық [[операция]] жасау керек.<ref>Қазақ энциклопедиясы (?)</ref> [[Сурет: Noma.jpg|thumb]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Ауыз қуысы аурулары]] fujudal6cly7siqtbwmpub009c19qva 3648785 3648784 2026-08-28T18:30:33Z ~2026-46472-89 184991 3648785 wikitext text/x-wiki '''Жегі''', ''нома (грек. ''nome'' — жара, ойық, жараның жайылуы; синонимі — қатерлі ісік) — дымқыл гангренаның жайылмалы түрі''. Организмнің қорғаныс күштерінің әлсіреуінен пайда болады. Көбінесе адамның бетінде, кейде құлақтың қалқан шеміршегінде, мойнында, жыныс мүшелерінде, т.б. пайда болады. Жегі ауыздың кілегей қабығын шірітіп, бірте-бірте ұрт, ерін және таңдайдың кілегей қабықтары мен еттерін жидітіп түсіреді. Негізінен 2-15 жас аралығындағы ауыр инфекциялық ([[қызылша]], [[көк жөтел]], [[дизентерия]], [[күл]], [[сүзек]], т.б.) аурулардан кейін жүдеген балалар жиі шалдығады. Аурудың негізгі себептері толық анықталмағанымен, ауруды туғызатын Clostrіdіum pertrіngens бактериясы деп есептеледі. Жегінің клиникалық белгісі: езудің кілегей қабатында бұлыңғыр не [[геморрагия|геморрагиялық]] құрамдас көпіршік, кейін кішкентай күлдіреген жара не қара көк дақ пайда болады. 2-3 күннен кейін пайда болған дақ ұрттың терісіне, ерінге, қызыл иек еттеріне жайылады. Жарақаттанған жердің айналасы ақшыл балауыз тәрізді болып, сол жерді басқанда саусақтың ізі қалады. Дене температурасы 38-39°C-қа дейін көтеріледі. Жегіні емдеу [[организм|организмнің]] қарсы тұру күштерін күшейтуге бағытталу керек. Ол үшін калориясы жоғары, поливитаминдерге бай тағам ішу; [[марганцовка]], [[бор қышқылы]], [[сутек]] асқын тотығы ертіндісімен ауызды шаю және жергілікті ем жасау, ал ауру асқынып кеткен жағдайда пластикалық [[операция]] жасау керек.<ref>Қазақ энциклопедиясы (?)</ref> [[Сурет: Noma.jpg|thumb]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Ауыз қуысы аурулары]] 6wbrv6h78zwuib72bmtaptu27863v09 0 40189 3648713 2765485 2026-08-28T12:14:07Z Қатысушы Апельсин 121973 3648713 wikitext text/x-wiki '''Әбілқайыр әулеті''' — [[Кіші жүз]] бен [[Хиуа]]ның хандары, билеушілері. [[Шыңғыс хан]] тұқымдарының дәстүріне сай Әбілқайыр да өз ұрпағын ел билеуге тәрбиелеп, қазақ хандарының жаңа әулетінің негізін қалады. Оның 3 ұлы, 9 немересі, 5 шөбересі хандық дәрежеге көтерілді. Әбілқайырдың қанша әйел алғаны белгісіз (кей деректерде төртеу), 7 ұлы болған. Бәйбішесі Бопай ханым ақыл-парасатымен ханның кеңесшісі бола білді. Хан одан 5 ұл көрген. Олар — [[Нұралы хан]], [[Ералы хан]], Қожахмет, [[Айшуақ хан]] және Әділ. Кенже ұлы Шыңғыс — қалмақ күңінен туған. Тағы бір әйелі башқұрттан Қаратай ұлын тапты. Бірнеше қыздары болған: оның бірі — Қарашашты Абылай сұлтанға қосқан. Әулеттің үлкені Нұралы әкесінің көзі тірісінде-ақ Хиуада хан болды. Әкесі қаза тапқан соң, Кіші жүздің тағын мұралады. Ералы 4.9.1791 ж. хан сайланып, оны Ресей императоры өз жарлығымен (29.1.1791) бекітті. [[Айшуақ хан|Айшуақ]] — [[Кіші жүз]] ханы (1798 — 1805), хандар кеңесінің төрағасы болды. Шөбересі [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір]] — [[Ресей]] императоры ресми бекіткен қазақтың соңғы ханы. Әбілқайырдың Тоқтамыс деген ағасының баласы Мамай (Сары айғыр хан деген атпен белгілі), немерелері Бөлекей мен Әкім әр жылдары Хиуа хандығының тағында отырды. Әбілқайыр Хиуа ханы Елбарыспен (1728 — 39), [[Арал]] өңірін билеуші Шаһ-Темірмен (1721 — 36), қалмақ ханы Дондық-Дашымен (1741 — 61), қазақтың Батыр және [[Абылай]] сұлтандарымен, кейбір башқұрт тархандарымен қыз алысып, қыз берісіп құдандалы болды. Әулет Қазақстан тарихында елеулі орын алды.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әбілқайыр әулеті]] a0p4w9kpeimvsyokz0jcqxuvzr6l16p 0 40715 3648749 2447089 2026-08-28T16:14:48Z ~2026-46917-10 185090 /* */ 3648749 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Кәдімгі шашырақты |image = Illustration Cichorium intybus0 clean.jpg |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Астралылар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Cichorioideae]] |tribus = [[Cichorieae]] |subtribus = [[Cichoriinae]] |genus = ''[[Шашыратқы|Cichorium]]'' |species = '''''C. intybus''''' |binomial = ''Cichorium intybus'' |binomial_authority = [[Карл Линней]] |synonyms=*''Cichorium balearicum'' <small>Porta</small> *''Cichorium byzantinum'' <small>Clementi</small> *''Cichorium caeruleum'' <small>Gilib.</small> *''Cichorium cicorea'' <small>Dumort.</small> *''Cichorium commune'' <small>Pall.</small> *''Cichorium cosnia'' <small>Buch.-Ham.</small> *''Cichorium divaricatum'' <small>Heldr. ex Nyman</small> *''Cichorium glabratum'' <small>C.Presl</small> *''Cichorium glaucum'' <small>Hoffmanns. & Link</small> *''Cichorium hirsutum'' <small>Gren.</small> *''Cichorium illyricum'' <small>borb.</small> *''Cichorium officinale'' <small>Gueldenst. ex Ledeb.</small> *''Cichorium perenne'' <small>Stokes</small> *''Cichorium rigidum'' <small>Salisb.</small> *''Cichorium sylvestre'' <small>Garsault </small> *''Cichorium sylvestre'' <small>(Tourn.) Lam.</small> |synonyms_ref=<ref>{{cite web|title=''Cichorium intybus'' L. synonyms|url=http://tropicos.org/Name/2702287?tab=synonyms|work=Tropicos.org|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=23 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=''Cichorium intybus'' L.|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-37233|publisher=The Plant List|accessdate=23 March 2014|date=2013}}</ref> }} '''Кәдімгі шашыратқы''' ({{lang-la|Cichorium intybus}}) – [[астралылар тұқымдасы|астралылар]] тұқымдасының [[шашыратқы]] тегіне жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. [[Қазақстан]]да барлық облыстардағы шалғынды жерлерде, жолдардың жиегінде, тоғайларда, ашық алаңдар мен егістік жерлерде өседі. == Сипаттамасы == Биіктігі 20 — 150 см-дей, тамыры жуан, тік өсетін сабағының сыртын сиректеу түк басқан. Сабақ түбіндегі топталып өсетін жапырақтарының пішіні сопақша, шеттері ойық. Сабақ бойындағы жапырақтары отырмалы, жіңішке, жиектері бүтін болады. Гүлдері қос жынысты, жапырақ қолтығынан жетіледі. Гүлшоғыры — себет. Күлтесі көгілдір, көк, ақшыл түсті, алдымен бірігіп бес тісті қуыс гүл құрайды да, гүлдеген кезде ұзынынан жарылып тілше гүлдерге айналады. [[Маусым]] — қыркүйек айларында гүлдеп, шілде — қазанда жеміс салады. Жемісі — қысқа айдары бар, 3 — 5 қырлы, ұш жағы созылған тұқымша. Бұл өсімдіктің барлық органында сүт-шырын болады, тамырында полисахарид — инулин (қант диабетімен ауырғандарға [[қант]] пен [[крахмал]]дың орнына береді) және интибин (ащы [[гликозид]]) бар. Жас жапырақтарын салатқа қосады, балды өсімдіктер, жайылымда төрт түлік мал сүйсініп жейді. [[Сурет:Cichorium intybus-alvesgaspar1.jpg|left|thumb|Flower of common chicory (''Cichorium intybus'')]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Cichorium intybus}} [[Санат:Күрделігүлділер]] [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]] [[Санат:Еуразия флорасы]] [[Санат:Африка флорасы]] rw547ixi50t1upk4tanlco7du6r2vxq 3648750 3648749 2026-08-28T16:16:05Z ~2026-46917-10 185090 /* */ 3648750 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Кәдімгі шашыратқы |image = Illustration Cichorium intybus0 clean.jpg |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Астралылар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Cichorioideae]] |tribus = [[Cichorieae]] |subtribus = [[Cichoriinae]] |genus = ''[[Шашыратқы|Cichorium]]'' |species = '''''C. intybus''''' |binomial = ''Cichorium intybus'' |binomial_authority = [[Карл Линней]] |synonyms=*''Cichorium balearicum'' <small>Porta</small> *''Cichorium byzantinum'' <small>Clementi</small> *''Cichorium caeruleum'' <small>Gilib.</small> *''Cichorium cicorea'' <small>Dumort.</small> *''Cichorium commune'' <small>Pall.</small> *''Cichorium cosnia'' <small>Buch.-Ham.</small> *''Cichorium divaricatum'' <small>Heldr. ex Nyman</small> *''Cichorium glabratum'' <small>C.Presl</small> *''Cichorium glaucum'' <small>Hoffmanns. & Link</small> *''Cichorium hirsutum'' <small>Gren.</small> *''Cichorium illyricum'' <small>borb.</small> *''Cichorium officinale'' <small>Gueldenst. ex Ledeb.</small> *''Cichorium perenne'' <small>Stokes</small> *''Cichorium rigidum'' <small>Salisb.</small> *''Cichorium sylvestre'' <small>Garsault </small> *''Cichorium sylvestre'' <small>(Tourn.) Lam.</small> |synonyms_ref=<ref>{{cite web|title=''Cichorium intybus'' L. synonyms|url=http://tropicos.org/Name/2702287?tab=synonyms|work=Tropicos.org|publisher=Missouri Botanical Garden|accessdate=23 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=''Cichorium intybus'' L.|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-37233|publisher=The Plant List|accessdate=23 March 2014|date=2013}}</ref> }} '''Кәдімгі шашыратқы''' ({{lang-la|Cichorium intybus}}) – [[астралылар тұқымдасы|астралылар]] тұқымдасының [[шашыратқы]] тегіне жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. [[Қазақстан]]да барлық облыстардағы шалғынды жерлерде, жолдардың жиегінде, тоғайларда, ашық алаңдар мен егістік жерлерде өседі. == Сипаттамасы == Биіктігі 20 — 150 см-дей, тамыры жуан, тік өсетін сабағының сыртын сиректеу түк басқан. Сабақ түбіндегі топталып өсетін жапырақтарының пішіні сопақша, шеттері ойық. Сабақ бойындағы жапырақтары отырмалы, жіңішке, жиектері бүтін болады. Гүлдері қос жынысты, жапырақ қолтығынан жетіледі. Гүлшоғыры — себет. Күлтесі көгілдір, көк, ақшыл түсті, алдымен бірігіп бес тісті қуыс гүл құрайды да, гүлдеген кезде ұзынынан жарылып тілше гүлдерге айналады. [[Маусым]] — қыркүйек айларында гүлдеп, шілде — қазанда жеміс салады. Жемісі — қысқа айдары бар, 3 — 5 қырлы, ұш жағы созылған тұқымша. Бұл өсімдіктің барлық органында сүт-шырын болады, тамырында полисахарид — инулин (қант диабетімен ауырғандарға [[қант]] пен [[крахмал]]дың орнына береді) және интибин (ащы [[гликозид]]) бар. Жас жапырақтарын салатқа қосады, балды өсімдіктер, жайылымда төрт түлік мал сүйсініп жейді. [[Сурет:Cichorium intybus-alvesgaspar1.jpg|left|thumb|Flower of common chicory (''Cichorium intybus'')]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Cichorium intybus}} [[Санат:Күрделігүлділер]] [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]] [[Санат:Еуразия флорасы]] [[Санат:Африка флорасы]] 5qef18dh4irpc43x21p7p570lqcx76u 0 83813 3648876 3308562 2026-08-29T08:25:21Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648876 wikitext text/x-wiki '''Герметик''' - металл құрылғылар, [[ғимарат]]ардың сыртқы қабырға панельдерінің тойтармалы немесе бұрандалы жапсарларының аражігін бітеуге арналған [[полимер]] құрамды зат.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2007 жыл.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> '''Герметик''' - қою сұйықтан паста түріне дейін әртүрлі жалғанатын, тоғысатын, тігісетін жерлерді тығындау қабілеті бар [[Полимерлену|полимерлық]] зат.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.</ref> ==Анаэробты герметик== Анаэробты герметик - екі бөлшектің тоғысқан жерін тығыздау немесе олимеризациялау үрдісі арқылы беттерді герметизациялауға кызмет ететін көп компонентті сұйықтық. == Нығыздау не үшін қажет == Буындар мен буындарды тығыздау бірнеше мәселелерді бірден шешуге мүмкіндік береді: <ref>[https://spart.kh.ua/chto-takoye-germetizatsiya/ Тығыздау дегеніміз не? Бұл не үшін қажет және ол қайда қолданылады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220180037/https://spart.kh.ua/chto-takoye-germetizatsiya/ |date=2019-12-20 }}</ref> * жылу шығынын минимумға дейін азайтыңыз, бұл жылыту кезеңінде айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді; * буындарда, тігістерде, терезе баурайында, балкондарда, шыңдарда конденсацияның пайда болуына жол бермейді; * құрылымдық материалдарды зиянды әсерлерден қорғауға; * тұрғын және өндірістік ғимараттардың қызмет ету мерзімін ұзарту. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Механика]] [[Санат:Транспорт]] {{stub}} gfg9eq6kagcrs0st29uaas1z5bd7f73 0 103949 3648728 3648319 2026-08-28T12:47:12Z Casserium 68287 3648728 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Ольга Валентиновна Перепечина | Суреті = Olga Perepechina (cropped).jpg | Атауы = Перепечина, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасарлары|Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 27 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Бірігіп басқарушы1_2 = [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]] | Ізашары_2 = [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты#Комитеттер|Қазақстан Парламенті Сенаты Қаржы және бюджет комитеті]]нің 6-[[Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары#Сенат комитеттері|төрағасы]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 4 қыркүйек 2017 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қаңтар 2022 | Ізашары_2 = [[Рашит Сайранұлы Ахметов|Рашит Ахметов]] | Ізбасары_2 = [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]] | Титулы_3 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]нан [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның [[Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары|V]], [[Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары|VI]], [[Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымдарының депутаты]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қазан 2014 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Анатолий Афанасьевич Башмаков|Анатолий Башмаков]] | Ізбасары_3 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_4 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]] бойынша Статистика департаментінің басшысы | Ту_4 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = 11 мамыр 2011 | Басқаруын аяқтады_4 = қазан 2014 | Ізашары_4 = Григорий Полищук | Ізбасары_4 = [[Марал Рыскелдіқызы Нұржауыпова|Марал Нұржауыпова]] | Титулы_5 = [[Солтүстік Қазақстан облысы]] бойынша Қаржы департаментінің басшысы | Ту_5 = North Kazakhstan province seal.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_5 = тамыз 2002 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 мамыр 2011 | Ізашары_5 = белгісіз | Ізбасары_5 = [[Азамат Кемеңгерұлы Әмрин|Азамат Әмрин]] | Туған күні = 23.08.1967 | Туған жері = [[Новоникольский ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)|Новоникольский]], {{туғанжері|Қызылжар ауданы{{!}}Бескөл ауданы|Бескөл ауданында}}, [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Юрий Перепечин | Балалары = 2 | Партиясы = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Білімі = [[Қорған мемлекеттік ауылшаруашылық академиясы|Қорған ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = экономика және ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастыру | Марапаттары = {{Достастық ордені}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} }} }} '''Ольга Валентиновна Перепечина''' ([[23 тамыз]] [[1957 жыл|1957]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қаржыгер және экономист, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]], Қаржы және бюджет комитетінің төрағасы. Бұрын Перепечина 2014–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты және 2022–2026 жылдары [[Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасарлары|Парламент Сенаты төрағасының орынбасары]] болатын. == Өмірбаяны == Перепечина Қорған ауыл шаруашылығы институтын бітірген (1989), ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырушы экономист.<ref name=kim/> 1989 жылдан ол — «Новокаменск» кеңшарының еңбек және еңбекақы жөніндөгі экономисі, бас экономисі (Солтүстік Қазақстан облысы Бешкөл ауданы Новокаменка кеңшары).<ref name=kim/> 1996 жылдан ол — [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Қызылжар ауданы|Бескөл аудандық]] қаржы бөлімінің меңгерушісі м.а., меңгерушісі.<ref name=kim/> 1997 жылдан Перепечина — Солтүстік Қазақстан облысы [[Қызылжар ауданы|Қызылжар аудандық]] қаржы бөлімінің бастығы ([[Бескөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бескөл]] ауылы).<ref name=kim/> 1999 жылдан ол — Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар аудандық қаржы басқармасының бастығы.<ref name=kim/> 2002 жылдан ол — Солтүстік Қазақстан облысы қаржы басқармасының бастығы.<ref name=kim/> 2011 жылдан ол — Солтүстік Қазақстан облысы статистика департаменті бастығының орынбасары, бастығы.<ref>{{cite web | url = https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31610257 | title = Перепечина Ольга Валентиновна (персональная справка) | accessdate = 2019-08-"1}}</ref> 2014 жылдан бері ол — [[Солтүстік Қазақстан облысы]]нан сайланған [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенатының]] депутаты.<ref>{{cite web | url = https://rus.azattyq.org/a/26616707.html | title = В ЦИКе подвели итоги выборов депутатов сената | publisher = Азаттық | date = 2014-10-02 | accessdate = 2019-08-"1}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанды. 28 тамыз күні Қаржы және бюджет комитетінің төрағасы болып сайланды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> Перепечина «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен; Солтүстік Қазақстан облысы қаржы департаментінің құрмет грамотасымен (2003) марапатталған.<ref name=kim/> Перепечина тұрмыс құрған. Жұбайы — Юрий Леонидович Перепечин (1965 жылы туған). Қыздары: Ирина Юрьевна (1990 жылы туған) мен Анастасия Юрьевна (2000 жылы туған) Перепечиналар.<ref name="kim">Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Перепечина, Ольга Валентиновна}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] apudp8mywi9vw9ttx4co8n0hrnipt7r 0 185750 3648815 3219687 2026-08-28T19:46:27Z Jiyembet batur 164984 /* */ Әдебиетте, халық ауыз әдебиетінде таралған ұғым. Шадияр ( шаһар (парсы) - төрт, яр (түрік) - жар, серік) тарихта «аль-Хулафа ар-Рашидун» деген атпен белгілі, араб мемлекетін бірінен соң бірі кезекпен билеген төрт әділетті халиф -Әбу Бәкір, Омар, Оспан, Әли. Дереккөз: Бабалар сөзі: Жүзтомдық. – Астана: «Фолиант», т. 64: Жұмбақтар. – 2010. – 432 бет. діни. Мұхаммед пайғамбардың төрт ізбасары: Әбубәкір, Омар, Оспан, Ғали. Мен келдім Керекуден шеру тартып, Арғын аға болғанда – Ал... 3648815 wikitext text/x-wiki [[File:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|right|300px|Халифат, 622–750 {{legend|#a1584e|Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі халифаттың кеңеюуі, 622–632}} {{legend|#ef9070|Әділетті халифалар дәуіріндегі халифаттың кеңеюуі, 632–661}} {{legend|#fad07d|Умайяд халифаты, 661–750}}]] [[Сурет:Istanbul.Hagia Sophia017.jpg|thumb|right|220px|Осман сөзінің арабша жазылуы, Стамбұл, Айя София]] [[Сурет:Ambigram - Muhammad and Ali2.svg|thumb|right|220px|Мұхаммед (оң жақта) және Әли (сол жақта) сөздерінің арабша жазылуы]] '''Әділетті төрт халифа''', ''' Төрт шадияр''' ('''{{lang|ar|الخلفاء الراشدون}}''' {{transl|ar|әд-Хулафаур Рашидун}}) - Мұхаммед пайғамбардан соң халифатты басқарған әділетті төрт Әбу Бәкір, Омар, Осман ибн Аффан және Әли ибн Әбу Талиб халифа-сахабалар.<ref>[http://www.inter-islam.org/Actions/taraweeh.htm Taraweeh: 8 or 20?<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517093416/http://www.inter-islam.org/Actions/taraweeh.htm |date=2017-05-17 }}</ref> ==Пайғамбар қайтыс болған соң== Мұхаммед пайғамбар Раббысынан алған уахиларымен адамдық қасиеттерден жұрдай болған араб қоғамындағы адами құндылықтардың толығымен жоғалып кетуін тежеп, адамдардың өмірге деген көзқарасын тұтастай өзгертті. Ол өз қызметін толық орындап, бұл істі жалғастырар артында сахаба жамағатын тастап кетті. Ислам туын биікте желбірету жолындағы шайқаста жанын пида етуден тайынбаған сахабалар Аллаһ пен Расулының разылығын дүниенің көз тартып, көңіл байлар алдамшы салтанатынан әрқашан да жоғары қойды. Алғашқы Ислам мемлекетінде Пайғамбардан кейін билік басына келген төрт халифа әділдікті орнату, халықты жоқшылық пен азғындықтан құтқару, мейірімділік пен жанашырлық, халықты бір-бірінен бөле-жармай бәріне тең қарау секілді қасиеттері арқылы қайталанбас, біртуар басшылар ретінде адамзат тарихының абыройлы беттерінен ойып тұрып орын алды. ==Ел басқарған жылдары== '''Әділетті халифалардың ел басқарған жылдары-Христиан жыл санағы бойынша''' <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Rashidun Ағылшын Уикипедиясы]</ref> <timeline> ImageSize = width:700 height:60 PlotArea = width:680 height:30 left:10 bottom:20 Colors = id:yellow value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow id:red value:rgb(1,0.7,0.7) # light red id:green value:rgb(0.7,1,0.7) # light green id:blue value:rgb(1,1,0.7) # light blue id:cyan value:rgb(0.7,1,1) # light blue id:purple value:rgb(1,0.7,1) # light purple id:grey value:gray(0.8) # grey Period = from:630 till:665 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:630 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:632 BarData= bar:barre1 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5) bar:barre1 from: 632 till: 634 color:orange text:[[Әбу Бәкір]] from: 634 till: 644 color:yellow text:[[Омар ибн әл-Хаттаб]] from: 644 till: 656 color:blue text:[[Осман ибн Аффан]] from: 656 till: 661 color:red text:[[Әли ибн Абу Толиб]] </timeline> {| border="1" ---- |+ '''Әділетті халифалар - һижри жыл санағы бойынша''' <ref>[http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%8A%D9%86 Арабша Уикипедия]</ref> !Халифа есімі !Халифалық жылы !туған, қайтыс болған жылы |- | '''Әбу Бәкір''' | 11 жыл - 13 жыл | Һижреттен бұрын 38 жыл - 13 жыл |- | '''Омар ибн әл-Хаттаб''' | 13 жыл - 23 жыл | һижреттен бұрын 27 жыл - 23 жыл |- | '''Осман ибн Аффан''' | 23 жыл - 35 жыл | һижреттен бұрын 33 жыл - 35 жыл |- | '''Әли ибн Абу Толиб''' | 35 жыл - 40 жыл | һижреттен бұрын 11 жыл - 40 жыл |- |} ==Әділетті халифалар== Отыз жылдық бұл қысқа заман «Хулафаур Рашидин дәуірі» (әділетті, турашыл халифалар) делінеді. Осы уақыт аралығында мемлекет басқару ісінде Исламдық басқарудың ең тамаша үлгісі көрсетілді. Төрт халифа да ел билеген кезінде қарапайымдылық пен кішіпейілділікті паш етіп, жұрт сүйіспеншілігіне бөленді. ===Әбу бәкір әл-Сыддық=== {{main|Әбу Бәкір}} Әбу Бәкір халифа болмай тұрып Синх аймағындағы халықтың қойларын сауып, оларға жәрдемдесетін. Ол халифа болып тағайындалған кезде көрші аймақтағы бір күңнің: “Сірә, Әбу Бәкір бұдан кейін біздің қойларымызды саумас”, – дегенін естіген Әбу Бәкір: “керісінше, өміріммен ант етейін, мен бұдан кейін де қойларыңызды сауамын. Мойныма алған бұл жауапкершілік мінез-құлқым мен әдеттерімді өзгерте қоймас”, – деп жауап берген. Ол қой саууды Мәдинаның орталығына көшкенге дейін алты ай бойы жалғастырған. ===Омар ибн әл-Хаттаб=== {{main|Омар}} Хазірет Омар (р.а.) да саудамен айналысатын. Ол мемлекет басшысы болып тағайындалғаннан кейін халық қамына кірісіп, саудамен айналысуға уақыты қалмағанды. Сахабалардың ұйғаруымен оған өзіне және отбасына жетерліктей ғана айлық бекітілді. Омар бұған қанағат етіп ризашылық көрсетті. ===Осман ибн Аффан=== {{main|Осман ибн Аффан}} Хазірет Осман (р.а.) қызметкерлерге айлық таратқан кезінде, жағдайы нашарларға өз байлығынан қосымша қаражат бөлетін. Онсыз да Осман (р.а.) жомарттығымен, садақа таратуымен және Аллаһ жолында дүние бағыштауымен атағы шыққан кісі еді. ===Әли ибн Әбу Талиб=== {{main|Әли ибн Әбу Талиб}} Хазірет Әлидің де жағдайы осы кейіптен тыс кетпеді. Осы орайда, сол шақта салтанат құрған әділдік пен теңдіктен бір шағын мысал келтіре кетпекпіз. Бір күні хазірет Әлиге Жуда ибн Хубайра келіп: – Ей, мүминдердің басшысы! Кейде біреуі сені жанындай жақсы көретін, екіншісі саған жаны қас екі адам келіп сенің төрелігіңе жүгінеді. Сен екінші адамдікін – дұрыс, бірінші адамдікін – жаңылыс дейсің. Бұл қалай болғаны? – деп сұрағанда, оған хазірет Әли: – Бұл өте күрделі мәселе... Бұл іс маған ғана байланысты болса, өзімнің пайдама қарай шешер едім. Бірақ бұл Аллаһтың әмір еткен әділдік жүйесі болғандықтан, оны бұзуға менің хақым жоқ,– деп жауап берген<ref>Ибн Асакир, Канзуль-уммаль, 3/166.</ref>. ==Олар әділетті болды== Халифалардың қара қылды қақ жарған турашылдығы Исламдық тәрбиеден, Аллаһқа деген сүйіспеншілік пен қорқыныштан туындаған еді. Олар Аллаһ тағаланың алдында өз жауапкершіліктерін терең сезініп, қандай да бір қате басқан қадамдары болса, қияметте оған жауап беретіндіктеріне сенетін. Олардың басқаруындағы халық та Ислам тәрбиесінде болғандықтан, басшыларына қалтқысыз бағынды. Осылайша, алқаракөк аспаннан сәуле шашқан жұлдыздар шоғырындай боп тарихтың айқара бетіне өрнек салып, өшпес із қалдырған бірқауым үмбет пайда болды<ref>М.Шакир; Дөрт Халифа, ауд. Ф. Айдын, Истанбул, 1994, 10- 17.</ref>. == Дереккөздер == <references/> {{хилафаттар}} [[Санат:Хилафаттар]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Сахабалар]] [[Санат:Әділетті төрт халифа]] fx2ezf3iirkru8eg5jluxea4on5pze0 3648816 3648815 2026-08-28T19:48:28Z Jiyembet batur 164984 /* */ Қазақша ОсПан болады Оспан араб-мұсылман тарихындағы үшінші әділетті халифа. Ол—Мұхаммед пайғамбардың жолын ұстаған алғашқы сахаба-серіктерінің бірі, Расул Аллаға шын берілген үмийа әулетінен шыққан бай саудагер. Хазірет Оспан әуелі Пайғамбардың қызы ұрқияға, ол қайтыс болған соң Расулдың екінші қызы Үммігүлсімге үйленген. Сол себепті мұсылмандар Оспанға Зун Нурайн (екі шамшырақтың иесі) деген құрметті атақ берген. Дереккөз: Бабалар сөзі: Жүз томдық. - Астана: «Фолиант», 2006. Т. 34:... 3648816 wikitext text/x-wiki [[File:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|right|300px|Халифат, 622–750 {{legend|#a1584e|Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі халифаттың кеңеюуі, 622–632}} {{legend|#ef9070|Әділетті халифалар дәуіріндегі халифаттың кеңеюуі, 632–661}} {{legend|#fad07d|Умайяд халифаты, 661–750}}]] [[Сурет:Istanbul.Hagia Sophia017.jpg|thumb|right|220px|Осман сөзінің арабша жазылуы, Стамбұл, Айя София]] [[Сурет:Ambigram - Muhammad and Ali2.svg|thumb|right|220px|Мұхаммед (оң жақта) және Әли (сол жақта) сөздерінің арабша жазылуы]] '''Әділетті төрт халифа''', ''' Төрт шадияр''' ('''{{lang|ar|الخلفاء الراشدون}}''' {{transl|ar|әд-Хулафаур Рашидун}}) - Мұхаммед пайғамбардан соң халифатты басқарған әділетті төрт Әбу Бәкір, Омар, Оспан ибн Аффан және Әли ибн Әбу Талиб халифа-сахабалар.<ref>[http://www.inter-islam.org/Actions/taraweeh.htm Taraweeh: 8 or 20?<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517093416/http://www.inter-islam.org/Actions/taraweeh.htm |date=2017-05-17 }}</ref> ==Пайғамбар қайтыс болған соң== Мұхаммед пайғамбар Раббысынан алған уахиларымен адамдық қасиеттерден жұрдай болған араб қоғамындағы адами құндылықтардың толығымен жоғалып кетуін тежеп, адамдардың өмірге деген көзқарасын тұтастай өзгертті. Ол өз қызметін толық орындап, бұл істі жалғастырар артында сахаба жамағатын тастап кетті. Ислам туын биікте желбірету жолындағы шайқаста жанын пида етуден тайынбаған сахабалар Аллаһ пен Расулының разылығын дүниенің көз тартып, көңіл байлар алдамшы салтанатынан әрқашан да жоғары қойды. Алғашқы Ислам мемлекетінде Пайғамбардан кейін билік басына келген төрт халифа әділдікті орнату, халықты жоқшылық пен азғындықтан құтқару, мейірімділік пен жанашырлық, халықты бір-бірінен бөле-жармай бәріне тең қарау секілді қасиеттері арқылы қайталанбас, біртуар басшылар ретінде адамзат тарихының абыройлы беттерінен ойып тұрып орын алды. ==Ел басқарған жылдары== '''Әділетті халифалардың ел басқарған жылдары-Христиан жыл санағы бойынша''' <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Rashidun Ағылшын Уикипедиясы]</ref> <timeline> ImageSize = width:700 height:60 PlotArea = width:680 height:30 left:10 bottom:20 Colors = id:yellow value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow id:red value:rgb(1,0.7,0.7) # light red id:green value:rgb(0.7,1,0.7) # light green id:blue value:rgb(1,1,0.7) # light blue id:cyan value:rgb(0.7,1,1) # light blue id:purple value:rgb(1,0.7,1) # light purple id:grey value:gray(0.8) # grey Period = from:630 till:665 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:630 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:632 BarData= bar:barre1 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5) bar:barre1 from: 632 till: 634 color:orange text:[[Әбу Бәкір]] from: 634 till: 644 color:yellow text:[[Омар ибн әл-Хаттаб]] from: 644 till: 656 color:blue text:[[Осман ибн Аффан]] from: 656 till: 661 color:red text:[[Әли ибн Абу Толиб]] </timeline> {| border="1" ---- |+ '''Әділетті халифалар - һижри жыл санағы бойынша''' <ref>[http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%8A%D9%86 Арабша Уикипедия]</ref> !Халифа есімі !Халифалық жылы !туған, қайтыс болған жылы |- | '''Әбу Бәкір''' | 11 жыл - 13 жыл | Һижреттен бұрын 38 жыл - 13 жыл |- | '''Омар ибн әл-Хаттаб''' | 13 жыл - 23 жыл | һижреттен бұрын 27 жыл - 23 жыл |- | '''Осман ибн Аффан''' | 23 жыл - 35 жыл | һижреттен бұрын 33 жыл - 35 жыл |- | '''Әли ибн Абу Толиб''' | 35 жыл - 40 жыл | һижреттен бұрын 11 жыл - 40 жыл |- |} ==Әділетті халифалар== Отыз жылдық бұл қысқа заман «Хулафаур Рашидин дәуірі» (әділетті, турашыл халифалар) делінеді. Осы уақыт аралығында мемлекет басқару ісінде Исламдық басқарудың ең тамаша үлгісі көрсетілді. Төрт халифа да ел билеген кезінде қарапайымдылық пен кішіпейілділікті паш етіп, жұрт сүйіспеншілігіне бөленді. ===Әбу бәкір әл-Сыддық=== {{main|Әбу Бәкір}} Әбу Бәкір халифа болмай тұрып Синх аймағындағы халықтың қойларын сауып, оларға жәрдемдесетін. Ол халифа болып тағайындалған кезде көрші аймақтағы бір күңнің: “Сірә, Әбу Бәкір бұдан кейін біздің қойларымызды саумас”, – дегенін естіген Әбу Бәкір: “керісінше, өміріммен ант етейін, мен бұдан кейін де қойларыңызды сауамын. Мойныма алған бұл жауапкершілік мінез-құлқым мен әдеттерімді өзгерте қоймас”, – деп жауап берген. Ол қой саууды Мәдинаның орталығына көшкенге дейін алты ай бойы жалғастырған. ===Омар ибн әл-Хаттаб=== {{main|Омар}} Хазірет Омар (р.а.) да саудамен айналысатын. Ол мемлекет басшысы болып тағайындалғаннан кейін халық қамына кірісіп, саудамен айналысуға уақыты қалмағанды. Сахабалардың ұйғаруымен оған өзіне және отбасына жетерліктей ғана айлық бекітілді. Омар бұған қанағат етіп ризашылық көрсетті. ===Осман ибн Аффан=== {{main|Осман ибн Аффан}} Хазірет Осман (р.а.) қызметкерлерге айлық таратқан кезінде, жағдайы нашарларға өз байлығынан қосымша қаражат бөлетін. Онсыз да Осман (р.а.) жомарттығымен, садақа таратуымен және Аллаһ жолында дүние бағыштауымен атағы шыққан кісі еді. ===Әли ибн Әбу Талиб=== {{main|Әли ибн Әбу Талиб}} Хазірет Әлидің де жағдайы осы кейіптен тыс кетпеді. Осы орайда, сол шақта салтанат құрған әділдік пен теңдіктен бір шағын мысал келтіре кетпекпіз. Бір күні хазірет Әлиге Жуда ибн Хубайра келіп: – Ей, мүминдердің басшысы! Кейде біреуі сені жанындай жақсы көретін, екіншісі саған жаны қас екі адам келіп сенің төрелігіңе жүгінеді. Сен екінші адамдікін – дұрыс, бірінші адамдікін – жаңылыс дейсің. Бұл қалай болғаны? – деп сұрағанда, оған хазірет Әли: – Бұл өте күрделі мәселе... Бұл іс маған ғана байланысты болса, өзімнің пайдама қарай шешер едім. Бірақ бұл Аллаһтың әмір еткен әділдік жүйесі болғандықтан, оны бұзуға менің хақым жоқ,– деп жауап берген<ref>Ибн Асакир, Канзуль-уммаль, 3/166.</ref>. ==Олар әділетті болды== Халифалардың қара қылды қақ жарған турашылдығы Исламдық тәрбиеден, Аллаһқа деген сүйіспеншілік пен қорқыныштан туындаған еді. Олар Аллаһ тағаланың алдында өз жауапкершіліктерін терең сезініп, қандай да бір қате басқан қадамдары болса, қияметте оған жауап беретіндіктеріне сенетін. Олардың басқаруындағы халық та Ислам тәрбиесінде болғандықтан, басшыларына қалтқысыз бағынды. Осылайша, алқаракөк аспаннан сәуле шашқан жұлдыздар шоғырындай боп тарихтың айқара бетіне өрнек салып, өшпес із қалдырған бірқауым үмбет пайда болды<ref>М.Шакир; Дөрт Халифа, ауд. Ф. Айдын, Истанбул, 1994, 10- 17.</ref>. == Дереккөздер == <references/> {{хилафаттар}} [[Санат:Хилафаттар]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Сахабалар]] [[Санат:Әділетті төрт халифа]] m1mjuz5wtkn3our57hibikg4yiwja1s 3648817 3648816 2026-08-28T19:48:56Z Jiyembet batur 164984 /* */ 3648817 wikitext text/x-wiki [[File:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|right|300px|Халифат, 622–750 {{legend|#a1584e|Мұхаммед пайғамбар дәуіріндегі халифаттың кеңеюуі, 622–632}} {{legend|#ef9070|Әділетті халифалар дәуіріндегі халифаттың кеңеюуі, 632–661}} {{legend|#fad07d|Умайяд халифаты, 661–750}}]] [[Сурет:Istanbul.Hagia Sophia017.jpg|thumb|right|220px|Оспан сөзінің арабша жазылуы, Стамбұл, Айя София]] [[Сурет:Ambigram - Muhammad and Ali2.svg|thumb|right|220px|Мұхаммед (оң жақта) және Әли (сол жақта) сөздерінің арабша жазылуы]] '''Әділетті төрт халифа''', ''' Төрт шадияр''' ('''{{lang|ar|الخلفاء الراشدون}}''' {{transl|ar|әд-Хулафаур Рашидун}}) - Мұхаммед пайғамбардан соң халифатты басқарған әділетті төрт Әбу Бәкір, Омар, Оспан ибн Аффан және Әли ибн Әбу Талиб халифа-сахабалар.<ref>[http://www.inter-islam.org/Actions/taraweeh.htm Taraweeh: 8 or 20?<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517093416/http://www.inter-islam.org/Actions/taraweeh.htm |date=2017-05-17 }}</ref> ==Пайғамбар қайтыс болған соң== Мұхаммед пайғамбар Раббысынан алған уахиларымен адамдық қасиеттерден жұрдай болған араб қоғамындағы адами құндылықтардың толығымен жоғалып кетуін тежеп, адамдардың өмірге деген көзқарасын тұтастай өзгертті. Ол өз қызметін толық орындап, бұл істі жалғастырар артында сахаба жамағатын тастап кетті. Ислам туын биікте желбірету жолындағы шайқаста жанын пида етуден тайынбаған сахабалар Аллаһ пен Расулының разылығын дүниенің көз тартып, көңіл байлар алдамшы салтанатынан әрқашан да жоғары қойды. Алғашқы Ислам мемлекетінде Пайғамбардан кейін билік басына келген төрт халифа әділдікті орнату, халықты жоқшылық пен азғындықтан құтқару, мейірімділік пен жанашырлық, халықты бір-бірінен бөле-жармай бәріне тең қарау секілді қасиеттері арқылы қайталанбас, біртуар басшылар ретінде адамзат тарихының абыройлы беттерінен ойып тұрып орын алды. ==Ел басқарған жылдары== '''Әділетті халифалардың ел басқарған жылдары-Христиан жыл санағы бойынша''' <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Rashidun Ағылшын Уикипедиясы]</ref> <timeline> ImageSize = width:700 height:60 PlotArea = width:680 height:30 left:10 bottom:20 Colors = id:yellow value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow id:red value:rgb(1,0.7,0.7) # light red id:green value:rgb(0.7,1,0.7) # light green id:blue value:rgb(1,1,0.7) # light blue id:cyan value:rgb(0.7,1,1) # light blue id:purple value:rgb(1,0.7,1) # light purple id:grey value:gray(0.8) # grey Period = from:630 till:665 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:630 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:632 BarData= bar:barre1 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5) bar:barre1 from: 632 till: 634 color:orange text:[[Әбу Бәкір]] from: 634 till: 644 color:yellow text:[[Омар ибн әл-Хаттаб]] from: 644 till: 656 color:blue text:[[Осман ибн Аффан]] from: 656 till: 661 color:red text:[[Әли ибн Абу Толиб]] </timeline> {| border="1" ---- |+ '''Әділетті халифалар - һижри жыл санағы бойынша''' <ref>[http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%8A%D9%86 Арабша Уикипедия]</ref> !Халифа есімі !Халифалық жылы !туған, қайтыс болған жылы |- | '''Әбу Бәкір''' | 11 жыл - 13 жыл | Һижреттен бұрын 38 жыл - 13 жыл |- | '''Омар ибн әл-Хаттаб''' | 13 жыл - 23 жыл | һижреттен бұрын 27 жыл - 23 жыл |- | '''Осман ибн Аффан''' | 23 жыл - 35 жыл | һижреттен бұрын 33 жыл - 35 жыл |- | '''Әли ибн Абу Толиб''' | 35 жыл - 40 жыл | һижреттен бұрын 11 жыл - 40 жыл |- |} ==Әділетті халифалар== Отыз жылдық бұл қысқа заман «Хулафаур Рашидин дәуірі» (әділетті, турашыл халифалар) делінеді. Осы уақыт аралығында мемлекет басқару ісінде Исламдық басқарудың ең тамаша үлгісі көрсетілді. Төрт халифа да ел билеген кезінде қарапайымдылық пен кішіпейілділікті паш етіп, жұрт сүйіспеншілігіне бөленді. ===Әбу бәкір әл-Сыддық=== {{main|Әбу Бәкір}} Әбу Бәкір халифа болмай тұрып Синх аймағындағы халықтың қойларын сауып, оларға жәрдемдесетін. Ол халифа болып тағайындалған кезде көрші аймақтағы бір күңнің: “Сірә, Әбу Бәкір бұдан кейін біздің қойларымызды саумас”, – дегенін естіген Әбу Бәкір: “керісінше, өміріммен ант етейін, мен бұдан кейін де қойларыңызды сауамын. Мойныма алған бұл жауапкершілік мінез-құлқым мен әдеттерімді өзгерте қоймас”, – деп жауап берген. Ол қой саууды Мәдинаның орталығына көшкенге дейін алты ай бойы жалғастырған. ===Омар ибн әл-Хаттаб=== {{main|Омар}} Хазірет Омар (р.а.) да саудамен айналысатын. Ол мемлекет басшысы болып тағайындалғаннан кейін халық қамына кірісіп, саудамен айналысуға уақыты қалмағанды. Сахабалардың ұйғаруымен оған өзіне және отбасына жетерліктей ғана айлық бекітілді. Омар бұған қанағат етіп ризашылық көрсетті. ===Осман ибн Аффан=== {{main|Осман ибн Аффан}} Хазірет Осман (р.а.) қызметкерлерге айлық таратқан кезінде, жағдайы нашарларға өз байлығынан қосымша қаражат бөлетін. Онсыз да Осман (р.а.) жомарттығымен, садақа таратуымен және Аллаһ жолында дүние бағыштауымен атағы шыққан кісі еді. ===Әли ибн Әбу Талиб=== {{main|Әли ибн Әбу Талиб}} Хазірет Әлидің де жағдайы осы кейіптен тыс кетпеді. Осы орайда, сол шақта салтанат құрған әділдік пен теңдіктен бір шағын мысал келтіре кетпекпіз. Бір күні хазірет Әлиге Жуда ибн Хубайра келіп: – Ей, мүминдердің басшысы! Кейде біреуі сені жанындай жақсы көретін, екіншісі саған жаны қас екі адам келіп сенің төрелігіңе жүгінеді. Сен екінші адамдікін – дұрыс, бірінші адамдікін – жаңылыс дейсің. Бұл қалай болғаны? – деп сұрағанда, оған хазірет Әли: – Бұл өте күрделі мәселе... Бұл іс маған ғана байланысты болса, өзімнің пайдама қарай шешер едім. Бірақ бұл Аллаһтың әмір еткен әділдік жүйесі болғандықтан, оны бұзуға менің хақым жоқ,– деп жауап берген<ref>Ибн Асакир, Канзуль-уммаль, 3/166.</ref>. ==Олар әділетті болды== Халифалардың қара қылды қақ жарған турашылдығы Исламдық тәрбиеден, Аллаһқа деген сүйіспеншілік пен қорқыныштан туындаған еді. Олар Аллаһ тағаланың алдында өз жауапкершіліктерін терең сезініп, қандай да бір қате басқан қадамдары болса, қияметте оған жауап беретіндіктеріне сенетін. Олардың басқаруындағы халық та Ислам тәрбиесінде болғандықтан, басшыларына қалтқысыз бағынды. Осылайша, алқаракөк аспаннан сәуле шашқан жұлдыздар шоғырындай боп тарихтың айқара бетіне өрнек салып, өшпес із қалдырған бірқауым үмбет пайда болды<ref>М.Шакир; Дөрт Халифа, ауд. Ф. Айдын, Истанбул, 1994, 10- 17.</ref>. == Дереккөздер == <references/> {{хилафаттар}} [[Санат:Хилафаттар]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Сахабалар]] [[Санат:Әділетті төрт халифа]] 2yfa2gjkifo9o06g25pxjuk1mmlpqr6 0 192513 3648839 3648647 2026-08-29T05:18:32Z Nurken 111493 /* */ 3648839 wikitext text/x-wiki {{Жақында қайтыс болған}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = V Харальд | Шынайы есімі = Harald V | Суреті = Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Харальд, 1993 жыл | Титулы = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]] | Ту = Royal Standard of Norway.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 17 қаңтар 1991 | Басқаруын аяқтады = 28 тамыз 2026 | Ізашары = [[V Улаф]] | Ізбасары = [[VIII Хокон]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 21.02.1937 | Туған жері = Скаугум, [[Аскер]], [[Норвегия]] | Қайтыс болған күні = 28.08.2026 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[V Улаф]] | Анасы = Шведтік Марта (Мэрта) | Жұбайы = [[Соня (Норвегия ханымы)|ханым Соня]] | Балалары = 2, соның ішінде [[VIII Хокон]] | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Harald V of Norway Signature.svg | Commons = Harald V of Norway | Марапаттары = | Сайты = }} '''V Ха́ральд''' ({{lang-no|Harald V}}; [[21 ақпан]] [[1937 жыл|1937]], [[Аскер]] – [[28 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]) — 1991 жылғы 17 қаңтардан 2026 жылғы 28 тамызға дейін [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]]. == Өмірбаяны == Харальд — [[1370 жыл]]дан бері [[Норвегия]]да туған бірінші [[ханзада]]. [[1940 жыл]]ы корольдік жанұя немістердің Норвегияны басып кіргеннен кейін [[Вашингтон]] қаласына көшіп кетті. Харальдтің атасы [[Хокон VII]] және әкесі, Улаф ханзада, соғысты [[Лондон]]да өткізді, үкіметті қуғында басқарған. [[1945]] ханзада Норвегияға қайта оралып Осло университетінде оқуды бастады ([[1955]]) жылдан әскери академияда. [[1960]] жылдан [[Оксфорд университеті]]нде). [[1968 жыл]]ы [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня Харальдсен]] ақсүйек емес әйелге үйленді, екі баласы бар: ханшайым Марта Луиза және [[Хокон (Норвегия ханзадасы)|ханзада Хокон]], тақ мұрагері. [[Желкенді спорт]]пен әуестеніп, бірнеше рет әлем чемпионаттарына (әкесі сияқты) (команда құрамындағы алтын медаль — [[1987]]), Еуропа және Олимпийада ойындарына (1964, 1968 және 1972) қатысқан. [[1964 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1964|Токиодағы Олимпиада ойындарында]] Норвег туын көтерген. [[1928 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1928|Амстердамдағы Олимпиада]] чемпионы атағына ие болған әкесі Улаф V-ден гөрі, Харальд Олимпиада ойындарында 8-ші орынына жоғары көтерілген жоқ, бірақ Еуропа чемпионатында жақсы жетістіктерге жеткен. [[2005 жыл]]ы, король болған кезде (жүрек операциясы жасалғаннан, екі ай өткеннен кейін), 68 жасында өзінің командасымен бірге Швециядағы өткен Еуропа жарысында жеңіске жеткен. [[2003]]—[[2004]] және [[2005]] король қатты ауырып, рак және жүрек-тамыр ауруларынан емделген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Харальд, V}} [[Санат:Норвегия корольдері]] r3hjsi2wbwnp6r07p9cka1bxstzcjs5 0 192521 3648837 3648624 2026-08-29T05:17:57Z Nurken 111493 /* */ 3648837 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = VIII Хокон | Шынайы есімі = Haakon VIII | Суреті = Haakon in 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Хокон, 2025 жыл | Титулы = [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]] | Ту = Greater royal coat of arms of Norway.svg | Ту2 = Coat of arms of Norway.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[V Харальд]] | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 20.07.1973 | Туған жері = {{туғанжері|Осло|Ослода}}, [[Норвегия]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[V Харальд]] | Анасы = [[Соня (Норвегия ханымы)|Соня]] | Жұбайы = [[Метте-Марит|Метте-Марит Тьессем Хёйби]] | Балалары = 2 | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары = | Сайты = }} '''VIII Хокон''' ({{lang-no|Haakon VIII}}, [[20 шілде]] [[1973 жыл|1973]], [[Осло]]) — 2026 жылғы тамыздан бергі [[Норвегия монархиясы|Норвегия королі]], [[V Харальд]]тің ұлы. {{DEFAULTSORT:Хокон, VIII}} [[Санат:Норвегия корольдері]] i72vc7vcv0ivantve16jq8albmup3st 0 207667 3648769 2983905 2026-08-28T17:54:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648769 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Вегелебен |шынайы атауы = Wegeleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DE-ST 15-0-85-365 Wegeleben COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=52 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=10 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хальберштадт |кестедегі аудан = Хальберштадт (аудан){{!}}Хальберштадт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ханс-Юрген Циммер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 51,76 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 103 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2815 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 039423 |пошта индексі = 38828 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HZ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 85 365 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.bode-holtemme.de/ |сайт тілі = de }} '''Вегелебен''' ({{lang-de|Wegeleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Хальберштадт (аудан)|Хальберштадт]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2815 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt – Bevölkerung der Gemeinden nach Landkreisen; Stand: 31. Dez. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091232/http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf |date=2012-01-18 }} (PDF; 231 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 51,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 85 365''. Қаланың басшысы — Ханс-Юрген Циммер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bode-holtemme.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091211195802/http://www.bode-holtemme.de/ |date=2009-12-11 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Хальберштадт ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] adebk8pgiez04styu9mtmx88ja00cb7 0 210353 3648834 3123682 2026-08-29T04:55:02Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:DEU Hochstadt am Main COA.svg]] → [[File:DEU Hochstadt a.Main COA.svg]] 3648834 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хохштадт-ам-Майн |шынайы атауы = Hochstadt am Main |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hochstadt a.Main COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=8 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=10 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Лихтенфельс |кестедегі аудан = Лихтенфельс (аудан){{!}}Лихтенфельс |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 7 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Томас Кнайп |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 13,79 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 281 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1674 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 09574 |пошта индексі = 96272 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LIF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 4 78 127 |ортаққордағы санаты = Hochstadt am Main |сайты = http://www.hochstadt-main.de/ |сайт тілі = de }} '''Хохштадт-ам-Майн''' ({{lang-de|Hochstadt am Main}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Лихтенфельс (аудан)|Лихтенфельс]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1674 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende]</ref> Алып жатқан жер аумағы 13,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 4 78 127''. Муниципалитеттің басшысы — Томас Кнайп. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.hochstadt-main.de/ Ресми сайты] {{Германия:Лихтенфельс ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] bm8f4sa3cl0m5i0bmo9h3p1omoghez0 0 332167 3648742 1272241 2026-08-28T14:47:43Z EmausBot 5055 Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Кентавр А]] 3648742 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Кентавр А]] h4j04a1nuqth16q2df7xvtzh4y7t1im 0 437079 3648830 2914799 2026-08-29T00:25:08Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648830 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Вилье-ле-Мае |шынайы атауы = Villiers-le-Mahieu |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.8605555556 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=1.77333333333 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(709)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Иль-де-Франс |кестедегі аймақ = Иль-де-Франс |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Ивелин |кестедегі аудан = Ивелин (департамент){{!}}Ивелин |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Рамбуе (округ){{!}}Рамбуе |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Монфор-л'Амори (кантон)|Монфор-л'Амори]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Frédéric Faré ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,77 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 53—169 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 709 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 104,73 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 78770 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 78681 |ортаққордағы санаты = Villiers-le-Mahieu |сайты = http://www.villiers-le-mahieu.fr |сайт тілі = }} '''Вилье-ле-Мае''' ({{lang-fr|Villiers-le-Mahieu}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Иль-де-Франс]] аймағына қарасты [[Ивелин (департамент)|Ивелин]] департаментінде орналасқан. [[Рамбуе (округ)|Рамбуе]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 6,77 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''78681'', [[пошта индексі]] — ''78770''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 709 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 104,73 адам/км². {{Демография/FRA/Villiers-le-Mahieu}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=43 | барлығы=699 | е0=31 | ә0=20 | е5=28 | ә5=43 | е10=28 | ә10=24 | е15=20 | ә15=12 | е20=20 | ә20=20 | е25=8 | ә25=4 | е30=28 | ә30=35 | е35=28 | ә35=31 | е40=24 | ә40=28 | е45=28 | ә45=31 | е50=12 | ә50=31 | е55=43 | ә55=31 | е60=39 | ә60=20 | е65=4 | ә65=0 | е70=0 | ә70=12 | е75=4 | ә75=8 | е80=4 | ә80=0 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Ивелин департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Villiers-le-Mahieu|Вилье-ле-Мае}} * [http://www.villiers-le-mahieu.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425004357/http://www.villiers-le-mahieu.fr/ |date=2006-04-25 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=78681-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102051416/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=78681-COM |date=2012-11-02 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.8605555556,1.77333333333&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Ивелин департаментінің коммуналары}} [[Санат:Ивелин департаментінің коммуналары]] di9taba070bgpqoltk1r3ajhuhjneh5 4 491233 3648892 3648639 2026-08-29T09:00:51Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648892 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35567]||623||26||18||263||28||3||34422||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3034]||288||7||6||396||8||15||2298||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1191]||38||0||0||12||17||0||1112||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 496]||15||0||7||46||6||1||404||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] myt4csas1wxzhbiiiegzxwyeh1eb24w 4 492279 3648712 3648332 2026-08-28T12:02:38Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3648712 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3172}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1022}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:661}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:393}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:293}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 6 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 7 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:215}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 8 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 9 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 13 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 14 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 15 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 16 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 17 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 18 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 19 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 20 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}} |- | 21 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 22 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 23 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 24 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 25 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 26 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 27 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 28 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 29 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 30 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 31 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 32 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 33 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 34 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 36 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 37 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 38 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 39 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 40 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 41 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 42 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 43 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 44 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 45 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 46 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 47 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 48 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 49 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 50 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 51 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 52 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 53 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 54 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 55 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 56 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 57 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 58 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 59 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}} |- | 60 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 61 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 62 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 63 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 64 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 65 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 66 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 67 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zafer}} {{/end}} f46tnzens5tim5dl2t6uczf14mu8h0k 3 508696 3648732 3643110 2026-08-28T13:05:29Z Қатысушы Апельсин 121973 /* 1 ханға 2 мақала тұр */ жаңа бөлім 3648732 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2018-2025 жылғы талқылаулар|2016-2018 жылғы талқылаулар|2014-2015 жылғы талқылаулар}} == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE MEETING == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:06, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Бет алды өңдеу == AWB арқылы бет алды өңдеп жатыр екенсің. Бірден тоқтат! Әйтпесе қарсы шара қолдануға тура келеді <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:00, 2026 ж. маусымның 16 (+05) :Бірден қоқан-лоқы жасау керек пе? Көмектесіп, немесе ақыл-кеңес берудің орнына? [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 07:56, 2026 ж. маусымның 17 (+05) == Кердері ақсақалы == Қайырлы күн! Кердері руының ақсақалын Алау батыр деу қаншалықты дұрыс? Ол жерге сол рудың беделді би не батырын қоймайтын ба еді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. шілденің 1 (+05) :Қайырлы күн, Кердері руы Кіші Жүздің руы болғандықтан, жалпы Кіші Жүздің өзі Алау батырдан тарағандығынан солай жазғанмын. Бірақ та, Жетірудың Алшындардан бөлек ру екендігін ұмытып кетіппін. Иә сол себепті, бұрыңғы мифтік тұрғыдан Алау батырдың Алшыннан өзге Кіші Жүз руларына қатысы болғанда шығар, бірақ жаңа генетикалық зерттеулер олардың бөлек ру екенін көрсеткен. Сондықтан Алау батырдың расымен оларға қатысы аз. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 11:34, 2026 ж. шілденің 1 (+05) ::Жақсы. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:41, 2026 ж. шілденің 1 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Шоушенктен қашу == Қайырлы күн! «Шоушенктен қашу» атауы неліктен «Шоушенктегі ақталу» деп өзгертілді? Бұл атау тікелей аудармаға емес, нақты дереккөздерге сүйенеді. Қазақша ресми дубляж болмағанымен, кітаптың ресми аудармасы бар [https://www.flip.kz/catalog?prod=2429982&ysclid=mssm3n8we657400621] Неге талқылаусыз және дереккөзсіз өзгертесіз? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 12:29, 2026 ж. тамыздың 14 (+05) :Өйткені Шоушенктен қашу деген орыс тілден тікелей аударылған мән мағынасыз аударма. Фильмнің басты айтары кейіпкердің рухани ақталуы, Шоушенктегі тазаруы. Шоушенк Редемпшн деп бадырайтып жазылып тұр. Орыс аудармашыларының қатесін қаңсығын қайталаудың керегі жоқ [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 23:09, 2026 ж. тамыздың 15 (+05) ::Мен сізбен келісемін, қазақ тіліне жасалған көптеген аудармалар орыс тілінен тікелей көшірілген калька екені рас. Алайда ереже бойынша түпнұсқа дереккөздерге сүйену керек, егер кітап осылай аударылған болса, амал не. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:15, 2026 ж. тамыздың 16 (+05) == 1 ханға 2 мақала тұр == Саламатсыз ба! 1 ханға 2ші мақаласын жасаған екенсіз: [[Батыр хан]] және [[Батыр (Баһадүр) хан]]. Соның біреуін жойсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] ([[Қатысушы талқылауы:Қатысушы Апельсин|талқылау]]) 18:05, 2026 ж. тамыздың 28 (+05) 2y2330t1xi85hthsmktkkyj4ei5if81 4 537752 3648835 3648494 2026-08-29T05:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648835 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96749" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 749] | data-sort-value="1108" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1108] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86870" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 870] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84059" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 059] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55566" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 566] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49182" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 182] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="36184" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 36 184] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="23032" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 032] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22965" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 965] | data-sort-value="229" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 229] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20171" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 171] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17259" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 259] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11590" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 590] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10155" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 155] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8389" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8389] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8232" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8232] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6704" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6704] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4520" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4520] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4456" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4456] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3770" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3770] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2934" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2934] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2148" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2148] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1612" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1612] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1177" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1177] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1097" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1097] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1024" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1024] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="733" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 733] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 622] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 599] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="580" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 580] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] ew4i4ec207yv4oab9rif7zfsy40ush7 3 583880 3648828 2555694 2026-08-28T23:40:08Z Hamish 95322 Hamish [[Қатысушы талқылауы:王震一]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Chen-i Wang]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/王震一|王震一]]" to "[[Special:CentralAuth/Chen-i Wang|Chen-i Wang]]" 2555694 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=王震一}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 15:13, 2017 ж. маусымның 26 (+06) bmk31dc78lugtu6dtnvxm0k463povb5 0 632481 3648711 3544885 2026-08-28T12:00:46Z Makenzis 71333 3648711 wikitext text/x-wiki {{Футбол турнирінің карточкасы |атауы = Футболдан Әзірбайжан чемпионаты |түпнұсқасы = |логотип = |мемлекет = {{байрақ|Әзірбайжан}} |командалар саны = 12 |қаланған = 1992 |қайта ұйымдастырылған = |таратылған = |жеңімпаз атағы = |әрекеттегі чемпион = [[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах]] (11) |соңғы жеңімпаздың атағы = |соңғы чемпион = |атағы ең көп = [[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах]] (11) |телекомпаниялар = |сайт = http://www.pfl.az/ |ағымдағы маусым = 2026/27 }} '''Әзірбайжан Премьер лигасы''' — Әзірбайжан футболының ең күшті чемпионаты, [[1992 жыл]]дан бері өткізіліп келеді. 2009 жылға дейін "Жоғары лига" деп аталды. == Жүлдегерлер == {| class="wikitable" !Маусым !1-орын !2-орын !3-орын !Мергендер |- |1992 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |Хазар (Сумгаит) |[[Тұран (футбол клубы, Тобуз)|Туран (Товуз)]] |Назим Алиев, Хазар (Сумгаит) 39 |- |1993 |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |Хазар (Сумгаит) |[[Тұран (футбол клубы)|Туран (Товуз)]] |Самир Алекперов, Нефтчи (Баку) 16 |- |1993/94 |[[Тұран (футбол клубы, Тобуз)|Туран (Товуз)]] |Карабах (Агдам) |[[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз (Гәнжә)]] |Муса Курбанов, Туран (Товуз) 35 |- |1994/95 |[[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз (Гәнжә)]] |[[Тұран (футбол клубы, Тобуз)|Туран (Товуз)]] |Нефтчи (Баку) |Назим Алиев, Нефтчи (Баку) 27 |- |1995/96 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |Хазри Бузовна (Баку) |[[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз (Гәнжә)]] |Назим Алиев (Нефтчи Баку/Карабах Агдам), Ровшан Ахмедов (Қапаз Гәнжә), Фазиль Парваров  (Қапаз Гәнжә) — бәрі де - 23 |- |1996/97 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |Карабах (Агдам) |Хазри Бузовна (Баку) |Гурбан Гурбанов, Нефтчи (Баку) 34 |- |1997/98 |[[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз (Гәнжә)]] |Бакы (Баку) |[[Шамкир (футбол клубы)|Шамкир (Шамкир)]] |Назим Алиев, Динамо (Баку) 23 |- |1998/99 |[[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз (Гәнжә)]] |[[Шамкир (футбол клубы)|Шамкир (Шамкир)]] |Нефтчи (Баку) |Алай Байрамов, Виляш (Масаллы) 24 |- |1999/00 |[[Шамкир (футбол клубы)|Шамкир (Шамкир)]] |[[Қапаз (футбол клубы)|Қапаз (Гәнжә)]] |Нефтчи (Баку) |Бадри Кварацхелия, Шамкир (Шамкир) 16 |- |2000/01 |[[Шамкир (футбол клубы)|Шамкир (Шамкир)]] |Нефтчи (Баку) |Виляш (Масаллы) |Паша Алиев, Динамо-Бакылы 13 мячей |- |2001/02 |[[Шамкир (футбол клубы)|Шамкир (Шамкир)]] |Нефтчи (Баку) |Карабах-Азерсун (Агдам) |Кенан Керимов, (Қапаз Гәнжә), Дмитрий Кудинов (Карабах-Азерсун Агдам) - 14 |- |2002/03 | | | | |- |2003/04 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |[[Шамкир (футбол клубы)|Шамкир (Шамкир)]] |Карабах-Азерсун (Агдам) |Самир Мусаев, Карабах-Азерсун (Агдам) 20 |- |2004/05 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |[[Хазар-Ленкорань]] |Карван (Евлах) |Заур Рамазанов, Карван (Евлах) 21 |- |2005/06 |[[Баку (футбол клубы)|Бакы (Баку)]] |Карван (Евлах) |Нефтчи (Баку) |Якуба Бамба, Карван (Евлах) 16 |- |2006/07 |[[Хазар-Ленкорань]] |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |Бакы (Баку) |Заур Рамазанов, Хазар-Ленкорань 20 |- ! colspan="5" |Премьер-лига |- |2007/08 |[[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]] |Олимпик (Баку) |Нефтчи (Баку) |Хагани Мамедов, Интер (Баку) 19 |- |2008/09 |[[Баку (футбол клубы)|Бакы (Баку)]] |[[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]] |Симург (Закатала) |Вальтер Гуглемон, Интер (Баку) 17 |- ! colspan="5" |Премьер-лига Юнибанк |- |2009/10 |[[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]] |[[Баку (футбол клубы)|Бакы (Баку)]] |Карабах (Агдам) |Фарид Гулиев, Стандард (Сумгаит) 16 |- |2010/11 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |[[Хазар-Ленкорань]] |Карабах (Агдам) |Георгий Адамия ,Карабах (Агдам) 18 |- |2011/12 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |[[Хазар-Ленкорань]] |Интер (Баку) |Баходир Насимов, Нефтчи (Баку) 16 |- ! colspan="5" |Topaz Премьер-лига |- |2012/13 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]] |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |Интер (Баку) |Николас Каналес Нефтчи (Баку) 26 |- |2013/14 |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |[[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]] |Габала |Рейнальдо, Карабах (Агдам) 22 |- |2014/15 |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |[[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]] |Габала |Нурлан Новрузов, Бакы (Баку) 15 |- |2015/16 |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |Зиря (Баку) |Габала |Куитано Сосо Даниел, Карабах (Агдам) 15 |- |2016/17 |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |[[Габала (футбол клубы)|Габала]] |Интер (Баку) |Рауф Алиев, Интер (Баку) және Филип Озобич  Габала (Габала) екеуі де - 11 |- |2017/18 |[[Қарабақ (футбол клубы)|Карабах (Агдам)]] |[[Габала (футбол клубы)|Габала]] |Нефтчи (Баку) |Багали Дабо Габала (Габала) 13 |} == Клубтар бойынша == {| class="wikitable" !№ !Клуб !Чемпион !Кубок !Бары |- |1 |[[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи]] |8 |6 |14 |- |2 |Карабах |7 |6 |13 |- |3 |Қапаз |3 |4 |7 |- |4 |Шамкир |3 |0 |3 |- |5 |Баку |2 |3 |5 |- |6 |Кешля |2 |1 |3 |- |7 |Хазар-Ленкорань |1 |3 |4 |- |8 |Туран |1 |0 |1 |- |9 |Иншаатчи (Баку) |0 |1 |1 |- |10 |Шафа |0 |1 |1 |- |11 |Габала |0 |1 |1<br /> |} == Чемпионаттың үздік мергендері == {| class="wikitable" !№ !Ойыншы !Гол |- |1 |Назим Алиев |183 |- |2 |Мушфиг Гусейнов |125 |- |3 |Ровшан Ахмедов |116 |- |4 |Самир Алекперов |115 |- |5 |Гурбан Гурбанов |115 |- |6 |Алай Байрамов |108 |- |7 |Муса Гурбанов |94 |- |8 |Кенан Керимов |93 |- |9 |Хагани Мамедов |93<br /> |} == Сілтемелер == * [https://www.flashscore.com/football/azerbaijan/premier-league/archive/ FLASHSCORE] [[Санат:Футболдан Әзербайжан чемпионаты]] [[Санат:Әзербайжандағы футбол]] h35tu42baf5f2e3n793v6lfhv8659ps 0 632486 3648735 2821389 2026-08-28T13:37:48Z Makenzis 71333 3648735 wikitext text/x-wiki {{Футбол турнирінің карточкасы |атауы = Футболдан Армения чемпионаты |түпнұсқасы = |логотип = |мемлекет = {{ту|Армения}} |командалар саны = 10 |қаланған = 1992 |қайта ұйымдастырылған = |таратылған = |жеңімпаз атағы = |әрекеттегі чемпион = [[Алашкерт (футбол клубы)|Алашкерт]] (3) |соңғы жеңімпаздың атағы = |соңғы чемпион = |атағы ең көп = [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]] (12) |телекомпаниялар = |сайт = http://www.ffa.am/ru/ |ағымдағы маусым = 2026/27 }} '''Армения Премьер лигасы''' — [[Армения|Армениядағы]] ең күшті футбол лигасы, [[1992 жыл|1992 жылы]] құрылған. 1992-95, 1997-2011 жылдары "көктем-күз" жүйесімен ойнатылған. == Жүлдегерлер == {| class="wikitable" |+ |Маусым |1-орын |2-орын |3-орын |- | rowspan="2" |1992 * |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Котайк)]] |- |[[Киликия (футбол клубы)|АОСС (Ереван)]] |- |1993 * |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Котайк)]] |- |1994 * |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Киликия (футбол клубы)|АОСС (Ереван)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |- | rowspan="2" |1995 * |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Цемент» (Арарат)]] |«Зангезур» (Горис) |- |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Киликия (футбол клубы)|АОСС (Ереван)]] |«Котайк» (Абовян) |- |1995/96 * |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |- |1996/97 * |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |- |1997 * |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |«Эребуни»-АСС (Ереван) |- |1998 * |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Цемент» (Арарат)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |- |1999 |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Цемент» (Арарат)]] |- |2000 |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Аракс» (Арарат)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2001 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |«Звартноц»-ААЛ (Ереван) |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Спартак» (Ереван)]] |- |2002 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- |2003 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2004 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- |2005 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- |2006 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |- |2007 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] |- |2008 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2009 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |- |2010 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |- |2011 |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2012/13 |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2013/14 |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] |- |2014/15 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2015/16 |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |- |2016/17 |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2017/18 |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2018/19 |[[Арарат-Армения|«Арарат-Армения» (Ереван)]] |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- | colspan="4" |<small>*Жоғары лига деп аталған маусымдар</small> |} == Кклубтар бойынша == {| class="wikitable" !Клуб !1 !Жылдар !2 !Жылдар !3 !Жылдар |- |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |11 |2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2014/15 |1 |2011 |1 |2015/16 |- |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |4 |1992, 1994, 1999, 2012/13 |7 |1993, 1995/96, 1997, 1998, 2002, 2013/14, 2015/16 |4 |2000, 2003, 2014/15, 2016/17 |- |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |3 |2015/16, 2016/2017, 2017/2018 | - | - | - | - |- |[[Киликия (футбол клубы)|«Киликия» (Ереван)]] <small>(АОСС және «Пюник»)</small> |3 |1992, 1995/96, 1996/97 |1 |1994 | - | - |- |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Спартак» (Ереван)]] <small>(«Цемент» және «Аракс»)</small> |2 |1998, 2000 | - | |2 |1999, 2001 |- |[[Арарат-Армения|«Арарат-Армения»]] (Ереван) |1 |2018/2019 | | | | |- |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |1 |2013/14 |5 |1992, 2003, 2006, 2007, 2010 |5 |1992, 1993, 2002, 2004, 2005 |- |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |1 |2011 |1 |2014/15 |2 |2009, 2010 |- |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |1 |1993 |4 |1996/97, 1999, 2000, 2008 |1 |1994 |- |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |1 |1997 | - | - |3 |1995/96, 1996/97, 1998 |- |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] | - | - |4 |2004, 2005, 2009, 2012/13 |3 |2006, 2007, 2013/14 |- |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] | - | - |1 |2016/17 |3 |2008, 2011, 2012/13 |- |«Звартноц»-ААЛ (Ереван) | - | - |1 |2001 | - | - |- |«Эребуни»-АСС (Ереван) | - | - | - | - |1 |1997 |} == Чемпионат мергендері == {| class="wikitable" !№ !Ойыншы !жж !Матч !Гол |- |1 |Арсен Аветисян |1992-2011 |330 |197 |- |2 |Артур Кочарян |1992-2011 |349 |140 |- |3 |Ара Акопян |1997-2011 |155 |126 |- |4 |Артур Петросян |1992-2000 |215 |125 |- |5 |Тигран Есаян |1992-2005 |220 |125 |- |6 |Арам Акопян |1996-2009 |230 |115 |- |7 |Гегам Оганесян |1992-1999 |151 |107 |- |8 |Ваге Ягмурян |1992-2001 |146 |104 |- |9 |Арам Восканян |1992-2011 |222 |104 |- |10 |Армен Шахгельдян |1992-2007 |198 |101 |- |11 |[[Арман Карамян]] |1996-2002 |127 |100 |- |12 |Мгер Аванесян |1993-2004 |202 |88 |- |13 |Вараздат Аветисян |1992-2002 |236 |88 |- |14 |Мкртич Оганесян |1992-2002 |223 |87 |- |15 |Ширак Сарикян |1992-2000 |168 |81 |- |16 |Ара Адамян |1994-2001 |130 |79 |- |17 |Самвел Николян |1992-2002 |229 |79 |- |18 |[[Маркос Пиззелли|Маркос Пиццелли]] |2006-2011 |110 |72 |- |19 |Анушаван Пахлеванян |1993-2002 |180 |72 |- |20 |Андраник Барикян |1998-2015 |210 |71 |- |21 |[[Армен Карапетян]] |1992-1998 |150 |70 |- |22 |Сергей Айрбабамян |1992-1994 |133 |68 |- |23 |Артём Адамян |2000-2011 |258 |68 |- |24 |Саркис Назарян |1992-2006 |299 |66 |- |25 |[[Саркис Овсепян|Овсепян]] |1992-1999 |80 |65 |} == Сілтемелер == * http://www.ffa.am/ru/ [[Санат:Армениядағы футбол]] [[Санат:Футболдан Армения чемпионаты]] j77isjm8lyrevil18140ji5fynyplhx 3648736 3648735 2026-08-28T13:38:36Z Makenzis 71333 3648736 wikitext text/x-wiki {{Футбол турнирінің карточкасы |атауы = Футболдан Армения чемпионаты |түпнұсқасы = |логотип = |мемлекет = {{ту|Армения}} |командалар саны = 12 |қаланған = 1992 |қайта ұйымдастырылған = |таратылған = |жеңімпаз атағы = |әрекеттегі чемпион = [[Алашкерт (футбол клубы)|Алашкерт]] (3) |соңғы жеңімпаздың атағы = |соңғы чемпион = |атағы ең көп = [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]] (12) |телекомпаниялар = |сайт = http://www.ffa.am/ru/ |ағымдағы маусым = 2026/27 }} '''Армения Премьер лигасы''' — [[Армения|Армениядағы]] ең күшті футбол лигасы, [[1992 жыл|1992 жылы]] құрылған. 1992-95, 1997-2011 жылдары "көктем-күз" жүйесімен ойнатылған. == Жүлдегерлер == {| class="wikitable" |+ |Маусым |1-орын |2-орын |3-орын |- | rowspan="2" |1992 * |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Котайк)]] |- |[[Киликия (футбол клубы)|АОСС (Ереван)]] |- |1993 * |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Котайк)]] |- |1994 * |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Киликия (футбол клубы)|АОСС (Ереван)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |- | rowspan="2" |1995 * |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Цемент» (Арарат)]] |«Зангезур» (Горис) |- |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Киликия (футбол клубы)|АОСС (Ереван)]] |«Котайк» (Абовян) |- |1995/96 * |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |- |1996/97 * |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |- |1997 * |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |«Эребуни»-АСС (Ереван) |- |1998 * |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Цемент» (Арарат)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |- |1999 |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Цемент» (Арарат)]] |- |2000 |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Аракс» (Арарат)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2001 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |«Звартноц»-ААЛ (Ереван) |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Спартак» (Ереван)]] |- |2002 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- |2003 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2004 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- |2005 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- |2006 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |- |2007 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] |- |2008 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2009 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Аштарак)]] |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |- |2010 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |- |2011 |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2012/13 |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2013/14 |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] |- |2014/15 |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2015/16 |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |- |2016/17 |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |- |2017/18 |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] |- |2018/19 |[[Арарат-Армения|«Арарат-Армения» (Ереван)]] |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |- | colspan="4" |<small>*Жоғары лига деп аталған маусымдар</small> |} == Кклубтар бойынша == {| class="wikitable" !Клуб !1 !Жылдар !2 !Жылдар !3 !Жылдар |- |[[Пюник (футбол клубы)|«Пюник» (Ереван)]] |11 |2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2014/15 |1 |2011 |1 |2015/16 |- |[[Ширак (футбол клубы)|«Ширак» (Гюмри)]] |4 |1992, 1994, 1999, 2012/13 |7 |1993, 1995/96, 1997, 1998, 2002, 2013/14, 2015/16 |4 |2000, 2003, 2014/15, 2016/17 |- |[[Алашкерт (футбол клубы)|«Алашкерт» (Ереван)]] |3 |2015/16, 2016/2017, 2017/2018 | - | - | - | - |- |[[Киликия (футбол клубы)|«Киликия» (Ереван)]] <small>(АОСС және «Пюник»)</small> |3 |1992, 1995/96, 1996/97 |1 |1994 | - | - |- |[[Спартак (футбол клубы, Ереван)|«Спартак» (Ереван)]] <small>(«Цемент» және «Аракс»)</small> |2 |1998, 2000 | - | |2 |1999, 2001 |- |[[Арарат-Армения|«Арарат-Армения»]] (Ереван) |1 |2018/2019 | | | | |- |[[Урарту (футбол клубы)|«Бананц» (Ереван)]] |1 |2013/14 |5 |1992, 2003, 2006, 2007, 2010 |5 |1992, 1993, 2002, 2004, 2005 |- |[[Улисс (футбол клубы)|«Улисс» (Ереван)]] |1 |2011 |1 |2014/15 |2 |2009, 2010 |- |[[Арарат (футбол клубы)|«Арарат» (Ереван)]] |1 |1993 |4 |1996/97, 1999, 2000, 2008 |1 |1994 |- |[[Ереван (футбол клубы)|«Ереван»]] |1 |1997 | - | - |3 |1995/96, 1996/97, 1998 |- |[[Мика (футбол клубы)|«Мика» (Ереван)]] | - | - |4 |2004, 2005, 2009, 2012/13 |3 |2006, 2007, 2013/14 |- |[[Гандзасар (футбол клубы, Капан)|«Гандзасар» (Капан)]] | - | - |1 |2016/17 |3 |2008, 2011, 2012/13 |- |«Звартноц»-ААЛ (Ереван) | - | - |1 |2001 | - | - |- |«Эребуни»-АСС (Ереван) | - | - | - | - |1 |1997 |} == Чемпионат мергендері == {| class="wikitable" !№ !Ойыншы !жж !Матч !Гол |- |1 |Арсен Аветисян |1992-2011 |330 |197 |- |2 |Артур Кочарян |1992-2011 |349 |140 |- |3 |Ара Акопян |1997-2011 |155 |126 |- |4 |Артур Петросян |1992-2000 |215 |125 |- |5 |Тигран Есаян |1992-2005 |220 |125 |- |6 |Арам Акопян |1996-2009 |230 |115 |- |7 |Гегам Оганесян |1992-1999 |151 |107 |- |8 |Ваге Ягмурян |1992-2001 |146 |104 |- |9 |Арам Восканян |1992-2011 |222 |104 |- |10 |Армен Шахгельдян |1992-2007 |198 |101 |- |11 |[[Арман Карамян]] |1996-2002 |127 |100 |- |12 |Мгер Аванесян |1993-2004 |202 |88 |- |13 |Вараздат Аветисян |1992-2002 |236 |88 |- |14 |Мкртич Оганесян |1992-2002 |223 |87 |- |15 |Ширак Сарикян |1992-2000 |168 |81 |- |16 |Ара Адамян |1994-2001 |130 |79 |- |17 |Самвел Николян |1992-2002 |229 |79 |- |18 |[[Маркос Пиззелли|Маркос Пиццелли]] |2006-2011 |110 |72 |- |19 |Анушаван Пахлеванян |1993-2002 |180 |72 |- |20 |Андраник Барикян |1998-2015 |210 |71 |- |21 |[[Армен Карапетян]] |1992-1998 |150 |70 |- |22 |Сергей Айрбабамян |1992-1994 |133 |68 |- |23 |Артём Адамян |2000-2011 |258 |68 |- |24 |Саркис Назарян |1992-2006 |299 |66 |- |25 |[[Саркис Овсепян|Овсепян]] |1992-1999 |80 |65 |} == Сілтемелер == * http://www.ffa.am/ru/ [[Санат:Армениядағы футбол]] [[Санат:Футболдан Армения чемпионаты]] m260yxa3kh9g0mxl4f7gq7m0bxvx5ik 0 636609 3648726 3648355 2026-08-28T12:44:46Z Casserium 68287 3648726 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Асхат Қанатұлы Аймағамбетов | Суреті = Ashat Aimagambetov official Majilis portrait.jpg | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 29 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | тақырыпша1_2 = Төрағасы | мәтін1_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Ізбасары_2 = ''лауазым ыдырады'' | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 11 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 4 қаңтар 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_3 = ''лауазым құрылды, Білім және ғылым министрі ретінде өзі'' | Ізбасары_3 = [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев|Ғани Бейсембаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Logotip ministry of education of the Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 13 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 маусым 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_4 = [[Күләш Ноғатайқызы Шәмшидинова|Күләш Шәмшидинова]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды, Оқу-ағарту министрі ретінде өзі, [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] ретінде [[Саясат Нұрбек]] | Туған күні = 14.06.1982 | Туған жері = [[Ақсу-Аюлы]] ауылы, {{туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Әкесі = Қанат Рахымұлы Аймағамбетов | Баласы = 1 | Білімі = [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті]] | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} }} '''Асхат Қанатұлы Аймағамбетов''' ([[14 маусым]] [[1982 жыл|1982]], [[Ақсу-Аюлы]], [[Шет ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекет және қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты және Құрылтайдағы Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрағасы. Бұрын Аймағамбетов 2023–2026 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылымы]]ның депутаты, 2019–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Қазақстанның Білім және ғылым министрі]], [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] болған. == Өмірбаяны == Аймағамбетов 1982 жылғы 14 маусымда [[Қарағанды облысы]], [[Шет ауданы]], [[Ақсу-Аюлы]] ауылында дүниеге келген. === Қызметі === 2003 жылы ол «тарихшы, тарих пәні мұғалімі» мамандығымен [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетін]] (ҚарМУ) бітірді. 2006 жылы «Болашақ» Қарағанды актуальды білім беру институтын заңгер мамандығы бойынша бітірді. 2002-2004 жж. [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің]] қызметкері. 2003-2012 жж — Қарағанды қалалық мәслихатының ІІІ және IV шақырылымдарының депутаты, қалалық мәслихаттың әлеуметтік мәселелер жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы. 2004-2005 жж — «Жас Ансар лигасы» ҚБ төрағасы. 2005-2006 жж — «Медиа СП» ЖШС директоры. 2006-2012 жж — ҚарМУ, саясаттану және әлеуметтану кафедрасының оқытушысы, аға оқытушысы, доцент. 2012-2014 жж — әлеуметтік мәселелер бойынша [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]]ның әкімнің орынбасары. 2014 жылғы ақпан — 2017 жылғы тамыз — Қарағанды облысының білім басқармасының бастығы. 2017 жылғы тамыз — 2019 жылғы 17 қаңтар — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі. 17 қаңтар - 13 маусым 2019 жыл — [[Қарағанды облысы]] әкімінің орынбасары. == Білім және ғылым министрі == 2019 жылдың 13 маусым күні Қазақстан Республикасының Білім және ғылыми министрі болып тағайындалды. Асхат Аймағамбетов тәуелсіз Қазақстан тарихында 16-шы білім министрі, кей тұлғалардың бұл қызметке бірнеше рет тағайындалғанын ескерсе 11-ші министр. Министр қызметі әдетте 2,6 жыл атқарады. == Оқу-ағарту министрі == 2022 жылдың 11 маусымынан бастап — Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрі. 2023 жылғы 4 қаңтар күні Президент Жарлығымен қызметінен босатылды. 2023–2026 жылдары Мәжіліс депутаты және Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрағасы болды.<ref>[https://el.kz/mazhilistin-komitet-toragalary-saylandy_69507/ Мәжілістің комитет төрағалары сайланды]</ref> 2026 жылы тамызда Құрылтай депутаты болып сайланып, Әлеуметтік-мәдени даму комитетін басқарды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Аймағамбетов, Асхат Қанатұлы}} [[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 2ffrpkxe7uslleruixn36bfslzog6yi 0 657412 3648759 2855700 2026-08-28T16:46:49Z Мықтыбек Оразтайұлы 69223 3648759 wikitext text/x-wiki {{футболшы |есімі = Няша Мушекви |туған күні = 21.08.1987 |позиция = шабуылшы |азаматтығы = {{байрақ|Зимбабве}} |қазіргі клуб ={{ту|Қытай}} [[Далянь Ифан |Дальян Ифан]] |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2009—2019|{{Футбол|Зимбабве}} |21 (6)}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2007—2010|{{ту|Зимбабве}} [[КАПС Юнайтед]]|68 (22) |2010—2015|{{ту|ОАР}} [[Мамелоди Сандаунз]]|80 (28) |2013—2014|{{аренда}}{{Ту|Бельгия}} [[Остенде (футбол клубы)|Остенде]]|20 (2) |2015|{{аренда}}{{ту|Швеция}} [[Юргорден (футбол клубы)|Юргорден]]|21 (12) |2016—2019|{{ту|Қытай}} [[Далянь Ифан]]|91 (53) |2019—2024|{{ту|Қытай}} [[Чжэцзян Гринтаун]]|118 (72) |2024—2025|{{ту|Қытай}} [[Юньнань Юйкунь]]|30 (25) |2025—|{{ту|Қытай}} [[Далянь Кун Сити]]|20 (14)}} }} '''Няша Либерти Мушекви''' ({{lang-en|Nyasha Liberty Mushekwi}}; [[21 тамыз]] [[1987 жыл|1987]]<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/146721 Тransfermarkt.com]</ref>, [[Хараре]]) — зимбабвелік футболшы, шабуылшы. [[Африка Ұлттары Кубогы 2017|2017 жылы Африка Ұлттары кубогына]] қатысты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://int.soccerway.com/players/nyasha-mushekwi/132434/ {{Бастама}} [[Санат:Зимбабве футболшылары]] [[Санат:Зимбабве Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:КАПС Юнайтед ФК ойыншылары]] [[Санат:Мамелоди Санднауз ФК ойыншылары]] [[Санат:Юргорден ФК ойыншылары]] [[Санат:Далянь Ифан ФК ойыншылары]] [[Санат:Остенде ФК ойыншылары]] 44jcw1gg9dzbw22m3mas5syht9vdsv2 4 675070 3648852 3648540 2026-08-29T07:01:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648852 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88010||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96749||77038||11070||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||86883||81685||940||642||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84059||68787||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55566||30515||3588||368||5769||944||2238||4786||5205 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49182||40426||1772||102||631||17||11||4503||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||36184||33235||213||7||1365||72||0||1543||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||23032||21718||798||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22965||21550||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20173||10484||1411||41||7213||115||8||430||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17259||12282||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12993||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11590||7120||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10155||7982||1231||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8390||5811||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8232||5802||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6704||3840||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4520||3082||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4456||3912||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3770||3713||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2610||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2934||1894||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2148||1832||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1612||1340||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||95||{{u|Gliwi}}||1552||1546||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1177||1104||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||226||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||206||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||140||{{u|Wikuiser}}||1097||798||143||0||63||0||43||18||4 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||196||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1024||877||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||222||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||215||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||231||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||178||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||233||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||171||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||733||759||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||224||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||211||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||230||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||204||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||221||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||194||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||218||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||193||{{u|Aseke16}}||622||530||25||0||7||1||0||17||12 |- |194||217||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |195||228||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |196||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||599||598||0||0||0||0||0||3||2 |- |202||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |203||182||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||232||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||203||{{u|Marksscheider}}||580||501||10||0||66||0||0||0||0 |- |207||229||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |208||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |209||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||195||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||208||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |212||205||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |213||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||207||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |215||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |217||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |219||223||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |220||210||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |221||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |222||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |224||220||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |225||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |226||209||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||214||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |228||227||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||225||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |230||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |232||213||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |233||212||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |234||234||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 96q1b7uyonn4sh7221o4l169pfo1rkc 4 675089 3648898 3648698 2026-08-29T11:00:47Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648898 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145877||131252||957||0||13593||6||0||47||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132866||127391||823||15||62||17||10||2859||1664 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113882||1||0||0||0||0||0||113881||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89245||89245||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79296||79281||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50442||50149||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26610||22829||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14737||13716||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] o330lfag5rp52p7km1luikl3aqdlo19 4 675116 3648733 3648351 2026-08-28T13:07:14Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648733 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2686||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2577||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1357||319||1||315||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||984||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||637||323||0||10||1111||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Nurken}}||536||525||3||655||4960||32||15||3||4 |- |47||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |48||{{u|Casserium}}||535||187||72||75||333||48||0||7||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||533||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||426||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||74||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |302||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|AlibekKS}}||66||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |386||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Tarikh Dias}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |713||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |717||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |722||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Амина Жанаковна}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |744||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |746||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |748||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |756||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Marksscheider}}||7||8||0||2||58||0||0||0||0 |- |771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|PushkinVko}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |782||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |784||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |792||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |801||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |814||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |827||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |828||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |832||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |835||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |836||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |838||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |839||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |847||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |851||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |856||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |859||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |860||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |861||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |867||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Вилюс М}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |881||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |885||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |890||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |908||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |916||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |918||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |930||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |935||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |942||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |945||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |946||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |956||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |965||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |966||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |994||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1005||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1007||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1019||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1027||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1035||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1093||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1107||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1108||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1111||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1140||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1146||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1181||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1186||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1188||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1201||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1205||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1212||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1263||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1294||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1435||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1437||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1438||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1450||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1451||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1467||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1470||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1497||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1527||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1544||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1562||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1563||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1570||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1695||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1709||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1715||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1720||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||320||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] k2fof7th9bfm3bb6hs2tfq9ov917a8q 0 679681 3648823 3000943 2026-08-28T20:36:32Z LCont5 150191 3648823 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1994 | турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] | команда1 =Милан | команда2 =[[Велес Сарсфилд]] | команда1ел = {{ту|Италия}} | команда2ел ={{ту|Аргентина}} | команда1есеп =0 | команда2есеп = 2 | детальдар = | дата =1 желтоқсан 1994 | стадион =[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] | алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1993|1993]] | келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1995|1995]] }} '''[[Футболдан құрлықаралық кубок]]тың''' == Қатысушылар == {| class="wikitable" |+ !Клуб!!Квалификация |- |{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]]||[[УЕФА Чемпиондар Лигасы 1993/94]] |- |{{ту|Аргентина}} [[Велес Сарсфилд]]||[[Либертадорес кубогы 1994]] |} == Матч == === Детальдар === {{footballbox |date=[[1 желтоқсан]] [[1994 жыл|1994]] |time=19:15 [[UTC+09:00|UTC+9]] |team1=[[Милан (футбол клубы)|Милан]] {{ту|Италия}} |score=0:2 (0:0) |team2={{ту|Аргентина}} [[Велес Сарсфилд]] |goals1= |goals2=[[Роберто Тротта]] {{гол|50|пен.}} <br/> [[Омар Асад]] {{гол|57}} |stadium=[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]]<br>'''Көрермендер''': 47&nbsp;886<br>'''Төреші''': {{Флаг|Колумбия||20px}} [[Хосе Торрес Кадена]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit|pattern_la=_black_stripes|pattern_b=_milan9596h|pattern_ra=_black_stripes|leftarm=FF0000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=ffffff|socks=ffffff|title=Милан|pattern_so=_double_pale_red_line}} |{{Football kit||pattern_la=_velez9395hl|pattern_b=_velez9495h|pattern_ra=_velez9395hl|pattern_sh=_velez9395h|pattern_so=_whitetop|leftarm=FFFFFF|body=0000FF|rightarm=FFFFFF|shorts=000BF|socks=0000BF|title=Велес Сарсфилд}} |} {| width=100% |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Италия}} [[Себастьяно Росси]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Италия}} [[Мауро Тассотти]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Италия}} [[Паоло Мальдини]] |- |қ ||'''5''' ||{{ту|Италия}} [[Алессандро Костакурта]] || {{қуылды|0|85}} |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Италия}} [[Франко Барези]] |- |ж ||'''4'''||{{ту|Италия}} [[Деметрио Альбертини]] || {{СҚ|44}} |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Италия}} [[Роберто Донадони]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Франция}} [[Марсель Десайи]] |- |ж ||'''10'''||{{ту|Югославия}} [[Деян Савичевич]] ||{{СҚ|27}} || {{алаңнан|86}} |- |ш ||'''9'''||{{ту|Хорватия}} [[Звонимир Бобан]] || || {{алаңнан|55}} |- |ш ||'''11'''||{{ту|Италия}} [[Даниеле Массаро]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |қ ||'''14'''||{{ту|Италия}} [[Кристиан Пануччи]] || || {{Алаңға|86}} |- |ш ||'''16'''||{{ту|Италия}} [[Марко Симоне]] || {{СҚ|84}} || {{Алаңға|55}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Италия}} [[Фабио Капелло]] |} |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Парагвай}} [[Хосе Луис Чилаверт]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Аргентина}} [[Роберто Тротта]] || {{СҚ|70}} |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Аргентина}} [[Рауль Кардосо]] |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Аргентина}} [[Эктор Альмандос]] ||{{СҚ|2}} |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Аргентина}} [[Виктор Сотомайор]] |- |ж ||'''5'''||{{ту|Аргентина}} [[Марсело Гомес]] ||{{СҚ|17}} |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Аргентина}} [[Кристиан Басседас]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Аргентина}} [[Хосе Басуальдо]] |- |ж ||'''10'''||{{ту|Аргентина}} [[Роберто Помпеи]] |- |ш ||'''9'''||{{ту|Аргентина}} [[Омар Асад]] ||{{СҚ|79}} |- |ш ||'''11''' ||{{ту|Аргентина}} [[Хосе Флорес]] |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Аргентина}} [[Карлос Бьянки]] |} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://web.archive.org/web/20031027032643/http://www.toyotacup.com/html/history/15/g_e.html Web.archive.org] {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат: Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1994 жылғы футбол]] [[Санат:Милан ФК ойындары]] [[Санат:Велес Сарсфилд ФК ойындары]] 0s74z9rubv3o3i09xywq13znizybl1m 3648824 3648823 2026-08-28T20:36:50Z LCont5 150191 /* Детальдар */ 3648824 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1994 | турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] | команда1 =Милан | команда2 =[[Велес Сарсфилд]] | команда1ел = {{ту|Италия}} | команда2ел ={{ту|Аргентина}} | команда1есеп =0 | команда2есеп = 2 | детальдар = | дата =1 желтоқсан 1994 | стадион =[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] | алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1993|1993]] | келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1995|1995]] }} '''[[Футболдан құрлықаралық кубок]]тың''' == Қатысушылар == {| class="wikitable" |+ !Клуб!!Квалификация |- |{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]]||[[УЕФА Чемпиондар Лигасы 1993/94]] |- |{{ту|Аргентина}} [[Велес Сарсфилд]]||[[Либертадорес кубогы 1994]] |} == Матч == === Детальдар === {{footballbox |date=[[1 желтоқсан]] [[1994 жыл|1994]] |time=19:15 [[UTC+09:00|UTC+9]] |team1=[[Милан (футбол клубы)|Милан]] {{ту|Италия}} |score=0:2 (0:0) |team2={{ту|Аргентина}} [[Велес Сарсфилд]] |goals1= |goals2=[[Роберто Тротта]] {{гол|50|пен.}} <br/> [[Омар Асад]] {{гол|57}} |stadium=[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]]<br>'''Көрермендер''': 47&nbsp;886<br>'''Төреші''': {{Флаг|Колумбия||20px}} [[Хосе Торрес Кадена]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit|pattern_la=_black_stripes|pattern_b=_milan9596h|pattern_ra=_black_stripes|leftarm=FF0000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=ffffff|socks=ffffff|title=Милан|pattern_so=_double_pale_red_line}} |{{Football kit||pattern_la=_velez9395hl|pattern_b=_velez9495h|pattern_ra=_velez9395hl|pattern_sh=_velez9395h|pattern_so=_whitetop|leftarm=FFFFFF|body=0000FF|rightarm=FFFFFF|shorts=0000BF|socks=0000BF|title=Велес Сарсфилд}} |} {| width=100% |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Италия}} [[Себастьяно Росси]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Италия}} [[Мауро Тассотти]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Италия}} [[Паоло Мальдини]] |- |қ ||'''5''' ||{{ту|Италия}} [[Алессандро Костакурта]] || {{қуылды|0|85}} |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Италия}} [[Франко Барези]] |- |ж ||'''4'''||{{ту|Италия}} [[Деметрио Альбертини]] || {{СҚ|44}} |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Италия}} [[Роберто Донадони]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Франция}} [[Марсель Десайи]] |- |ж ||'''10'''||{{ту|Югославия}} [[Деян Савичевич]] ||{{СҚ|27}} || {{алаңнан|86}} |- |ш ||'''9'''||{{ту|Хорватия}} [[Звонимир Бобан]] || || {{алаңнан|55}} |- |ш ||'''11'''||{{ту|Италия}} [[Даниеле Массаро]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |қ ||'''14'''||{{ту|Италия}} [[Кристиан Пануччи]] || || {{Алаңға|86}} |- |ш ||'''16'''||{{ту|Италия}} [[Марко Симоне]] || {{СҚ|84}} || {{Алаңға|55}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Италия}} [[Фабио Капелло]] |} |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Парагвай}} [[Хосе Луис Чилаверт]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Аргентина}} [[Роберто Тротта]] || {{СҚ|70}} |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Аргентина}} [[Рауль Кардосо]] |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Аргентина}} [[Эктор Альмандос]] ||{{СҚ|2}} |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Аргентина}} [[Виктор Сотомайор]] |- |ж ||'''5'''||{{ту|Аргентина}} [[Марсело Гомес]] ||{{СҚ|17}} |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Аргентина}} [[Кристиан Басседас]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Аргентина}} [[Хосе Басуальдо]] |- |ж ||'''10'''||{{ту|Аргентина}} [[Роберто Помпеи]] |- |ш ||'''9'''||{{ту|Аргентина}} [[Омар Асад]] ||{{СҚ|79}} |- |ш ||'''11''' ||{{ту|Аргентина}} [[Хосе Флорес]] |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Аргентина}} [[Карлос Бьянки]] |} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://web.archive.org/web/20031027032643/http://www.toyotacup.com/html/history/15/g_e.html Web.archive.org] {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат: Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1994 жылғы футбол]] [[Санат:Милан ФК ойындары]] [[Санат:Велес Сарсфилд ФК ойындары]] 8mmfz8t2b6ec5poxtnjv3rtwpbkwl17 0 679686 3648822 3102434 2026-08-28T20:16:21Z LCont5 150191 3648822 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1993 | турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] | команда1 =[[Милан (футбол клубы)|Милан]] | команда2 =[[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]] | команда1ел = {{ту|Италия}} | команда2ел ={{ту|Бразилия}} | команда1есеп =2 | команда2есеп = 3 | детальдар = | дата =[[12 желтоқсан]] [[1993 жыл|1993]] | стадион =[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] | алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1992|1992]] | келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1994|1994]] }} '''[[Футболдан құрлықаралық кубок]]тың''' 1993 жылғы жарысы. == Қатысушылар == {| class="wikitable" |+ !Клуб!!Квалификация |- |{{ту|Италия}} [[Милан (футбол клубы)|Милан]] ||[[УЕФА Чемпиондар Лигасы 1992/93]] |- |{{ту|Бразилия}} [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]]||[[Либертадорес кубогы 1992]] |} == Матч == === Детальдар === {{матч туралы есептеме |мерзімі=[[12 желтоқсан]] [[1993 жыл|1993]] |time=12:00 [[UTC+09:00|UTC+9]] |команда1=[[Милан (футбол клубы)|Милан]] {{ту|Италия}} |есеп=2:3 (0:1) |команда2={{ту|Бразилия}} [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]] |report=[http://www.rsssf.com/tablest/toyota93.html Отчёт] |голдар1=[[Даниеле Массаро]] {{гол|48}}<br/>[[Жан-Пьер Папен]] {{гол|81}} |голдар2=[[Жорже Феррейра да Силва|Пальинья]] {{гол|19}}<br/>[[Тониньо Серезо]] {{гол|59}}<br/>[[Мюллер (футболшы)|Мюллер]] {{гол|88}} |стадион=[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] |көрермендер=52&nbsp;275 |төреші={{ту|Франция||20px}} [[Жоэль Кинью]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit|pattern_la=_black stripes thin1|pattern_b=_milan9395h|pattern_ra=_black stripes thin1|pattern_sh=_red stripes|pattern_so=_band red|leftarm=FF0000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=000000|socks=000000|title=Milan}} |{{Football kit|pattern_la=|pattern_b=_spfc92h|pattern_ra=|pattern_sh=_acmilan|pattern_so=_band black|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=São Paulo}} |} {| width=100% |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Италия}} [[Себастьяно Росси]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Италия}} [[Кристиан Пануччи]] |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Италия}} [[Франко Барези]] |- |қ ||'''4'''||{{ту|Италия}} [[Алессандро Костакурта]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Италия}} [[Паоло Мальдини]] |- |ж ||'''8''' ||{{ту|Франция}} [[Марсель Десайи]] |- |ж ||'''5''' ||{{ту|Италия}} [[Деметрио Альбертини]] || {{алаңнан|79}} |- |ж ||'''7'''||{{ту|Италия}} [[Роберто Донадони]] |- |ж ||'''11'''||{{ту|Италия}} [[Даниеле Массаро]] |- |ш ||'''10'''||{{ту|Франция}} [[Жан-Пьер Папен]] |- |ш ||''' 9'''||{{ту|Румыния}} [[Флорин Рэдучою]] || {{алаңнан|79}} |- |colspan=3|'''алаңға шыққандар:''' |- |ж ||''' 13 '''||{{ту|Италия}} [[Алессандро Орландо]] || {{алаңға|79}} |- |қ ||''' 14'''||{{ту|Италия}} [[Мауро Тассотти]] || {{алаңға|79}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Италия}} [[Фабио Капелло]] |} |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Бразилия}} [[Дзетти]] |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Бразилия}} [[Кафу]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Бразилия}} [[Роналдао]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Бразилия}} [[ Валбер Роел Де Оливейра|Валбер]] |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Бразилия}} [[Андре Луис Морейра]] |- |ж ||'''5''' ||{{ту|Бразилия}} [[Эди Вилсон Жозе дос Сантос|Диньо]] |- |ж ||'''11'''||{{ту|Бразилия}} [[Дорива]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Бразилия}} [[Тониньо Серезо]] |- |ж ||'''10'''||{{ту|Бразилия}} [[Леонардо Араужо|Леонардо]] |- |ш ||'''9'''||{{ту|Бразилия}} [[Жорже Феррейра да Силва|Пальинья]] || {{алаңнан|64}} |- |ш ||'''7''' ||{{ту|Бразилия}} [[Мюллер (футболшы)|Мюллер]] |- |colspan=3|'''алаңға шыққандар:''' |- |ж ||'''15''' ||{{ту|Бразилия}} [[Жуниньо Паулиста]] || {{алаңға|64}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Бразилия}} [[Теле Сантана]] |} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат: Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1993 жылғы футбол]] [[Санат:Милан ФК ойындары]] [[Санат:Сан-Паулу ФК ойындары]] r61oysqutsrierelimq5qvckmpgz96p 0 679687 3648820 3102433 2026-08-28T20:01:05Z LCont5 150191 3648820 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы = Футболдан құрлықаралық кубок | турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] | команда1 = [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] | команда2 = [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]] | команда1ел = {{ту|Испания}} | команда2ел ={{ту|Бразилия}} | команда1есеп =1 | команда2есеп = 2 | детальдар = | дата =13 желтоқсан 1992 | стадион =[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] | алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1991|1991]] | келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1993|1993]] }} '''[[Футболдан құрлықаралық кубок]]тың''' 1992 жылғы жарысы. == Қатысушылар == {| class="wikitable" |+ !Клуб!!Квалификация |- |{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]||[[Еуропа чемпиондары кубогы 1991/92|УЕФА Чемпиондар Лигасы 1991/92]] |- |{{ту|Бразилия}} [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]]||[[Либертадорес кубогы ]] |} == Матч == === Детальдар === {{матч туралы есептеме |мерзімі=[[13 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]] |команда1=[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] {{Флаг|Испания}} |есеп=1:2 (1:1) |команда2={{ту|Бразилия}} [[Сан-Паулу (футбол клубы)|Сан-Паулу]] |голдар1=[[Христо Стоичков]] {{гол|12}} |голдар2=[[Раи]] {{гол|27}} {{гол|78}} |стадион=[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] |көрермендер=60&nbsp;000  |төреші={{ту|Аргентина}} [[Хуан Карлос Лоустау]] }} {| width=92% | |- |{{Football kit|pattern_la=_barcelona95t|pattern_b=_barcelona95t|pattern_ra=_barcelona95t|pattern_so=_hoops_red|shorts=210CE4|socks=210CE4|title=Барселона|pattern_sh=_barcelona95t}} |{{Football kit|pattern_la=|pattern_b=_spfc92h|pattern_ra=|pattern_sh=_acmilan|pattern_so=_spfc92hl|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=Сан-Паулу}} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |colspan="4"| |- !width=25| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Испания}} [[Андони Субисаррета]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Испания}} [[Альберт Феррер]] || {{СҚ|88}} |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Нидерланд}} [[Рональд Куман]] |- |қ ||'''10'''||{{ту|Нидерланд}} [[Рихард Витсге]] |- |ж ||'''3''' ||{{ту|Испания}} [[Хосеп Гвардиола]] |- |ж ||'''5'''||{{ту|Испания}} [[Эусебио Сакристан]] |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Испания}} [[Гильермо Амор]] |- |ж ||'''11'''||{{ту|Испания}} [[Чики Бегиристайн]] || {{СҚ|43}} || {{алаңнан|81}} |- |ж ||'''6''' ||{{ту|Испания}} [[Хосе Мари Бакеро]] || ||{{алаңнан|52}} |- |ш ||'''9'''||{{ту|Дания}} [[Микаэль Лаудруп]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Болгария}} [[Христо Стоичков]] |- |colspan=3|'''алаңға шыққандар:''' |- |ққ ||'''13'''||{{ту|Испания}} [[Карлес Бускетс]] |- |қ ||'''12'''||{{ту|Испания}} [[Хосе Рамон Алешанко]] |- |ж ||'''14'''||{{ту|Испания}} [[Мигель Анхель Надаль]] || ||{{алаңға|81}} |- |ш ||'''15'''||{{ту|Испания}} [[Хуан Карлос Рохо]] |- |ш ||'''16'''||{{ту|Испания}} [[Йон Андони Гойкоэчеа]] || {{СҚ|89}}|| {{алаңға|52}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Нидерланд}} [[Йохан Кройф]] |} |valign="top"|[[File:São_Paulo-Barcelona_1992-12-13.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"| |- !width="25"| !!width="25"| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Бразилия}} [[Дзетти]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Бразилия}} [[Клаудемир Витор|Витор]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Бразилия}} [[Адилсон Жозе Пинто|Адилсон]] |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Бразилия}} [[Роналдао]] || {{СҚ|26}} |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Бразилия}} [[Роналдо Луиз]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Бразилия}} [[Тониньо Серезо]] || {{СҚ|58}} || {{алаңнан|82}} |- |ж ||'''5'''||{{ту|Бразилия}} [[Пинтадо (футболшы)|Пинтадо]] |- |ж ||'''11''' ||{{ту|Бразилия}} [[Кафу]] |- |ж ||'''10'''||{{ту|Бразилия}} [[Раи]] |- |ш ||'''7''' ||{{ту|Бразилия}} [[Мюллер (футболшы)|Мюллер]] |- |ш ||'''9'''||{{ту|Бразилия}} [[Жорже Феррейра да Силва|Пальинья]] |- |colspan=3|'''алаңға шыққандар:''' |- |ққ ||'''12''' ||{{ту|Бразилия}} [[Маркос Антонио Алвим Бонеквини|Маркос Бонеквини]] |- |қ ||'''13''' ||{{ту|Бразилия}} [[Валбер Роел Де Оливейра|Валбер]] |- |ж ||'''14''' ||{{ту|Бразилия}} [[Эди Вилсон Жозе дос Сантос|Диньо]] || || {{алаңға|82}} |- |ш ||'''15''' ||{{ту|Бразилия}} [[Кате (футболшы)|Кате]] |- |ш ||'''15''' ||{{ту|Бразилия}} [[Эливелтон Алвес Руфино|Эливелтон]] |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Бразилия}} [[Теле Сантана]] |} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат: Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1992 жылғы футбол]] [[Санат:Барселона ФК ойындары]] [[Санат:Сан-Паулу ФК ойындары]] mv3prb56fellrdqc0cbay0zmkvospip 0 701995 3648734 3648646 2026-08-28T13:23:15Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3648734 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төрағаның орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] |басшылықтың лауазымы4 = Хатшысының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты Президент әкімшілігінің құрамына кіреді, оны Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарады. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] 7c0o29yf8m9oqno8vwrzjm3ly3d060u 3648744 3648734 2026-08-28T15:55:09Z Casserium 68287 /* */ 3648744 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты Президент әкімшілігінің құрамына кіреді, оны Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарады. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] d6wj0mvj5kqchehhdvzrnske8apy713 0 708841 3648751 3648709 2026-08-28T16:35:02Z Nurken 111493 Nurken [[Динара Болатқызы Зәкиева]] бетін [[Динара Болатқызы Закиева]] бетіне жылжытты 3648709 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Зәкиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 12 маусым 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3= | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Аружан Саин]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Мәжілісі 7-сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 19 қаңтар 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, {{туғанжері|Зайсан ауданы|Зайсан ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 дейін) }} | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Зәкиева''' ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023 жылдан бастап Зәкиева Бала құқықтары жөніндегі уәкіл еді. Бұрын ол 2021–2023 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты]] болатын. == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген.<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref> == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Зәкиева, Динара Болатқызы}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] o4ffrkwe91c1pwwrs5gps1959drl2ub 3648753 3648751 2026-08-28T16:35:48Z Nurken 111493 3648753 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Динара Болатқызы Закиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 28 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Бірігіп басқарушы1 = {{ublist |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] }} | тақырыпша2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] | мәтін2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | тақырыпша2_2 = Партиялық тізімі | мәтін2_2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = Бала құқықтары жөніндегі уәкіл | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_3 = 12 маусым 2023 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_3= | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Аружан Саин]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Қазақстан Мәжілісі 7-сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_4 = 15 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_4 = 19 қаңтар 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.12.1982 | Туған жері = Қаратал ауылы, {{туғанжері|Зайсан ауданы|Зайсан ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиев]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 дейін) }} | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Динара Болатқызы Закиева'''<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=10590 |title=2026 жылғы 23 тамызда сайланған Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын тіркеу туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-28}}</ref> ([[22 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]], [[Зайсан ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] және [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылым]] [[Құрылтай депутаты|депутаты]]. 2023 жылдан бастап Закиева Бала құқықтары жөніндегі уәкіл еді. Бұрын ол 2021–2023 жылдары [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VII сайланым депутаты]] болатын. == Өмірбаяны == 1982 жылы 22 желтоқсанда дүниеге келген. Шекара қызметінің бұрынғы директоры, генерал-лейтенант [[Болат Сейітқазыұлы Зәкиев|Болат Зәкиевтің]] қызы. 2006 жылы тұрмысқа шықты, 4 бала, соның ішінде 3 қыз бен 1 ұл, тәрбиелеп отыр. == Білімі == Бейжің Тіл және мәдениет институтын (Қытай, 2001 жыл), Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетін «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (2002 жыл), Ресей Федерациясы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясын «халықаралық құқық» мамандығы бойынша (Мәскеу, 2004 жыл); MBA Hult international business school (Дубай, 2013 жыл) бітірген.<ref>[https://forbes.kz/news/2023/06/12/newsid_302991 Динара Зәкиева ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл лауазымына тағайындалды]</ref> == Еңбек жолы == 2004-2005 жылдар аралығында «ТопЮрАудит» ЖШС бас директорының орынбасары болып жұмыс істеген. 2005 жылы — Индустрия және сауда министрлігінің кәсіпкерлікті дамыту департаментінің бас маманы. 2006 жылы — «Antarex» ЖШС және Астана қаласындағы «Rafe» мейрамханалар желісінің негізін қалаушы. 2007-2013 жылдары — Қазақстан президенті әкімшілігінде президент хаттамасының сарапшысы. 2011 жылы — «Қасиетті жол» қоғамдық қайырымдылық қорының тең құрылтайшысы. 2013-2015 жылдары — Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары хатшылығы меңгерушісінің орынбасары – партияның халықаралық ынтымақтастық бөлімінің жетекішісі. 2017-2019 жылдары — Астана қаласы әкімдігінің "Балалар үйі" КММ директоры. 2019 жылы — «Nur Otan» партиясы жанындағы Отбасы, әйелдер мәселелері және балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы. 2019-2021 жылдары — Нұрсұлтан Назарбаев Қоры жанындағы «Қамқорлық қоры» корпоративтік қорының басшысы. 2021 жылдың қаңтарынан 2023 жылдың қаңтарына дейін парламент мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты болған. 2022 жылдан бастап "Аманат" партиясының Отбасы және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңесінің жетекшісі қызметтерін атқарған. 2023 жылғы 12 маусымда президент өкімімен Бала құқықтары жөніндегі уәкіл болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/2024362-toqaevtyn-okimimen-dinara-zakieva-bala-quqyqtary-zonindegi-uakil-lauazymyna-tagaiyndaldy/ Динара Зәкиева еліміздің Бала құқықтары жөніндегі уәкілі болды.] nur.kz.</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Әбдікешов [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 28 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Закиева, Динара Болатқызы}} [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары]] dhmbgs48bt5mu3d8wggapi82xwh8q0b 3 723574 3648833 3254965 2026-08-29T04:34:12Z Veritas Sapientiae 126301 Veritas Sapientiae [[Қатысушы талқылауы:Vydrakk]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user e6751daeec91e1b6d4f70fb854fe90e3]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Vydrakk|Vydrakk]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user e6751daeec91e1b6d4f70fb854fe90e3|Renamed user e6751daeec91e1b6d4f70fb854fe90e3]]" 3254965 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Vydrakk}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 04:15, 2023 ж. желтоқсанның 27 (+06) rdseev6se4woenbmlw3vnom5w6zprp7 2 725520 3648771 3648523 2026-08-28T17:55:47Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3648771 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 6dph6djmf7xmfla9ecf2ts9e2mjslce 3648790 3648771 2026-08-28T18:47:41Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3648790 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 ft16k92hm6lv2qsol7ec6mn21skx1et 3648855 3648790 2026-08-29T07:23:27Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3648855 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 dkns5hn863rnpp94vwl6xat8wddlmn2 0 733197 3648729 3648636 2026-08-28T12:49:29Z Casserium 68287 3648729 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Наталья Годунова | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Қазақстан Жоғары аудиторлық палатасы]]ның төрайымы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Жоғары аудиторлық палата эмблема.png | Басқара бастады_2 = 28 қараша 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 сәуір 2024 | Ізашары_2 = ''лауазым құрылды, Есеп комитеті төрайымы ретінде өзі'' | Ізбасары_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің]] Төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады_3 = 20 ақпан 2018 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 қараша 2022 | Ізашары_3 = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]] | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды, Жоғары аудиторлық палата төрайымы ретінде өзі'' | Титулы_4 = [[Қызылорда облысы|Қызылорда облысы әкімінің]] орынбасары | Ту_4 = Kyzylorda province seal.svg | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = 2013 | Басқаруын аяқтады_4 = 2015 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_4 = Әкімі | мәтін1_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 24.5.1972 | Туған жері = {{туғанжері|Орал|Оралда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты]] |РФ Үкіметінің жанындағы Қаржы академиясы }} | Мамандығы = Экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Парасат ордені}} }} {{Қатар |{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}} }} }} '''Наталья Николаевна Годунова''' ([[24 мамыр]] [[1972 жыл|1972]], [[Орал]]) — қазақстандық саясаткер, 2026 жылдан бергі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімімен сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]], Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитетінің төрағасы. 2018–2024 жылдары Есеп комитеті мен [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]] төрайымы, 2024–2026 жылдары [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы»]] АҚ тәуелсіз директоры. == Білімі == Годунова Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтын (экономист мамандығы бойынша), Ресей Федерациясы Үкіметінің жанындағы Қаржы академиясын бітірген. Ол — Экономика ғылымдарының кандидаты. == Мансабы == Еңбек жолын Годунова 1993 жылы «Орал» агроөнеркәсіпбанкте» экономист болып бастаған. 1997–2005 жылдары Годунова Батыс Қазақстан аумақтық мемлекеттік мүлікті және активтерді басқару комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, [[Батыс Қазақстан облысы]] әкімі аппаратының бөлім меңгерушісі, Батыс Қазақстан облысы Экономика және бюджеттік жоспарлау департаментінің директоры болып жұмыс істеген. 2005–2006 жылдары ол — Қазақстанның [[Ресей]]дегі Сауда өкілідігінде кеңесші-экономист. 2006–2009 жылдары ол [[Маңғыстау облысы]] әкімінің кеңесшісі қызметін атқарған. 2009–2011 жылдары ол — Қазақстанның Ресейдегі Сауда өкілдігінің консультанты, орынбасары, міндетін атқарушы. 2012–2013 жылдары ол — [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі орынбасары]]ның кеңесшісі. 2013–2015 жылдары Годунова [[Қызылорда облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарды, экономика, қаржы және жұмыспен қамту мәселелеріне жетекшілік етті. 2015–2017 жылдары ол — [[Нұр Отан]] партиясының хатшысы, «Нұр Отан» партиясының Саяси кеңесі бюросының мүшесі.{{Citation needed}} 2017 жылғы желтоқсаннан бастап ол — [[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның мүшесі. 2018 жылғы ақпаннан бастап ол — Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің Төрайымы. [[Қазақстан президенті]]нің 2022 жылғы 28 қарашадағы №9 Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасы]]ның төрайымы болып тағайындалды. 2024 жылғы 1 сәуірде лауазымынан босатылды. 2024 жылғы 4 сәуірде [[Самұрық-Қазына]] шешімімен [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы»]] АҚ тәуелсіз директоры болып сайланды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-04-09/qntd-natalya-godunova/ Наталья Годунова «Қазақстан теміржолы» ҰК тәуелсіз директоры болып сайланды]</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанды. 28 тамыз күні Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитетінің төрағасы болып сайланды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> == Марапаттары == Годунова [[Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасы]]мен (2008), [[Құрмет ордені|Құрмет]] (2016), [[Парасат ордені|Парасат]] (2021) ордендерімен және мерекелік медальдармен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Годунова, Наталья Николаевна}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 1es9l48awycfadq2xnin6hjfezwkwf0 0 733827 3648757 3642498 2026-08-28T16:45:29Z Casserium 68287 /* Абай облысы */ 3648757 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада қазіргі уақытта қызмет атқаратын Қазақстанның облыстық маңызы бар [[Қазақстан қалалары|қала]] және [[Қазақстан аудандары|аудан]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Әкімдердің көбі (100-ге жуық әкім) қызметке 2023 жылы тағайындалған. == Өңір әкімдері == # [[Атырау облысы]] әкімі — [[Болат Оралұлы Ақшолақов|Болат Ақшолақов]] (2026 жылғы 17 шілдеден). Тағайындалғанға дейін «Kazenergy» қауымдастығының төрағасы болды. # [[Ұлытау облысы]] әкімі — [[Есет Берікұлы Байкен|Есет Байкен]] (2026 жылғы 17 шілдеден). Тағайындалғанға дейін [[Астана әкімі]]нің орынбасары болды. # [[Қызылорда облысы]] әкімі — [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев|Мұрат Ергешбаев]] (2026 жылғы 8 мамырдан). Тағайындалғанға дейін Мәжіліс депутаты болды. # [[Алматы]] [[Алматы әкімі|әкімі]] — [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2025 жылғы 24 мамырдан). Тағайындалғанға дейін Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болды. # [[Абай облысы]] әкімі — [[Берік Уәли]] (2025 жылғы 17 ақпаннан). Тағайындалғанға дейін Президент кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болды. # [[Шығыс Қазақстан облысы]] әкімі — [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] (2025 жылғы 17 ақпаннан). Тағайындалғанға дейін Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болды. # [[Түркістан облысы]] әкімі — [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров|Нұралхан Көшеров]] (2025 жылғы 6 қаңтардан). Тағайындалғанға дейін Түркістан облысы әкімінің орынбасары болды. # [[Маңғыстау облысы]] әкімі — [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Нұрдәулет Қилыбай]] (2024 жылғы 17 мамырдан). Тағайындалғанға дейін [[Өзенмұнайгаз|«ӨзенМұнайГаз»]] компаниясының бас директоры болды. # [[Солтүстік Қазақстан облысы]] әкімі — [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов|Ғауез Нұрмұхамбетов]] (2023 жылғы 23 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. # [[Жамбыл облысы]] әкімі — [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев|Ербол Қарашөкеев]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Ауыл шаруашылығы министрі болды. # [[Ақмола облысы]] әкімі — [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Ішкі істер министрі болды. # [[Ақтөбе облысы]] әкімі — [[Асхат Берлешұлы Шахаров|Асхат Шахаров]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды. # [[Шымкент]] [[Шымкент әкімі|әкімі]] — [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен). Тағайындалғанға дейін Үкімет Аппараты басшысының бірінші орынбасары болды. # [[Астана]] [[Астана әкімі|әкімі]] — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Қарағанды облысының әкімі болды. # [[Қарағанды облысы]] әкімі — [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Ермағанбет Бөлекпаев]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Қарағанды қаласының әкімі болды. # [[Павлодар облысы]] әкімі — [[Асайын Қуандықұлы Байханов|Асайын Байханов]] (2022 жылғы 7 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Павлодар қаласының әкімі болды. # [[Батыс Қазақстан облысы]] әкімі — [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев|Нариман Төреғалиев]] (2022 жылғы 2 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. # [[Қостанай облысы]] әкімі — [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]] (2022 жылғы 1 желтоқсаннан). Тағайындалғанға дейін Солтүстік Қазақстан облысының әкімі болды. # [[Алматы облысы]] әкімі — [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]] (2022 жылғы 11 маусымнан). Тағайындалғанға дейін бірінші Қаржы вице-министрі болды. # [[Жетісу облысы]] әкімі — [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2022 жылғы 11 маусымнан). Тағайындалғанға дейін Сенат депутаты болды. == Астана қаласы == ; [[Астана|Қала]] [[Астана әкімі|әкімі]] — [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан) # [[Алматы ауданы (Астана)|Алматы ауданы]] — Рүстем Серікұлы Тәуекелов (2024–) # [[Байқоңыр ауданы]] — Нұрлан Талғатұлы Әлімжанов (2026–) # [[Есіл ауданы (Астана)|Есіл ауданы]] — Дәрменияр Алғатбекұлы Қыдырбек-ұлы (2024–) # [[Нұра ауданы (Астана)|Нұра ауданы]] — Ришат Уәлиханұлы Тұрдыбеков (2024–) # [[Сарайшық ауданы]] — Мақсат Саматұлы (2024–) # [[Сарыарқа ауданы]] — Жанасыл Камалиұлы Шәукентаев (2025–) == Алматы қаласы == ; [[Алматы|Қала]] [[Алматы әкімі|әкімі]] — [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] (2025 жылғы 24 мамырдан) # [[Алатау ауданы]] — Данияр Батанұлы Қырықбаев (2025–) # [[Алмалы ауданы]] — Арман Нұржанұлы Шамшин (2024–) # [[Әуезов ауданы]] — Абзал Қуандықұлы Егембердиев (2023–) # [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]] — Азамат Бескемпірұлы Қалдыбеков (2025–) # [[Жетісу ауданы]] — Ляззат Әуесханқызы Жылқыбаева (2024–) # [[Медеу ауданы]] — Еркебұлан Нұрланұлы Оразалин (2022–) # [[Наурызбай ауданы]] — Назира Асылбекқызы Тоғызбаева (2023–) # [[Түрксіб ауданы]] — Дамир Нұрсұлтанұлы Әкежанов (2026–) == Шымкент қаласы == ; [[Шымкент|Қала]] [[Шымкент әкімі|әкімі]] — [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай ауданы]] — Шәкір Асылханұлы Сұлтанхан (2024–) # [[Әл-Фараби ауданы]] — Маратбек Сәменбекұлы Мықтыбеков (2025–) # [[Еңбекші ауданы]] — Досбол Күздікбайұлы Есілбек (2021–) # [[Қаратау ауданы]] — Алмас Емелтайұлы Абаев (2025–) # [[Тұран ауданы]] — Біржан Қанатұлы Әзімбердиев (2026–) == Байқоңыр қаласы == ; [[Байқоңыр (қала)|Қала]] әкімі — [[Константин Дмитриевич Бусыгин]] (2017 жылғы 30 мамырдан) == Абай облысы == ; [[Абай облысы|Облыс]] әкімі — [[Берік Уәли]] (2025 жылғы 17 ақпаннан) # [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] — Мейіржан Серікбосынұлы Смағұлов (2023–) # [[Ақсуат ауданы]] — Ерсін Кәдірбекұлы Ескендіров (2024–) # [[Аягөз ауданы]] — Айбек Серікболұлы Нұғымаров (2026–) # [[Бесқарағай ауданы]] — Ділдар Қалиқанұлы Қалиқан (2026–) # [[Бородулиха ауданы]] — [[Талғат Батырұлы Мұратов]] (2026–) # [[Жаңасемей ауданы]] — Нұржан Оразбекұлы Әбдікәрімов (2025–) # [[Жарма ауданы]] — Берік Серікқанұлы Терлікбаев (2026–) # [[Көкпекті ауданы]] — Нұрбек Тұрсынқанұлы Қошқарбаев (2025–) # [[Мақаншы ауданы]] — Дәурен Бақытжанұлы Қойгелдин (2024–) # [[Үржар ауданы]] — Ақылбек Жұмабекұлы Башимбаев (2024–) # [[Курчатов]] қаласы — Болат Таңсықбайұлы Әбдіралиев (2023–) # [[Семей]] қаласы — Әділет Нұрсағатұлы Қожанбаев (2025–) == Ақмола облысы == ; [[Ақмола облысы|Облыс]] әкімі — [[Марат Мұратұлы Ахметжанов]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Ақкөл ауданы]] – Біржан Тасболатұлы Әбдірахманов (2023–) # [[Аршалы ауданы]] – Достанбек Берікұлы Есжанов (2024–) # [[Астрахан ауданы]] – Талғат Аманбайұлы Ерсейітов (2023–) # [[Атбасар ауданы]] – Кенеш Ғалибекұлы Әлімжанов (2024–) # [[Бурабай ауданы]] – Арай Серікбайұлы Садықов (2023–) # [[Бұланды ауданы]] – Ардақ Дулатұлы Смайылов (2023–) # [[Біржан сал ауданы]] – Бауыржан Қазыбекұлы Қасенов (2024–) # [[Егіндікөл ауданы]] – Юрий Викторович Курушин (2023–) # [[Ерейментау ауданы]] – Нұрлан Зияйденұлы Мұқатов (2023–) # [[Есіл ауданы (Ақмола облысы)|Есіл ауданы]] – Серік Мырзасейітұлы Балжанов (2023–) # [[Жақсы ауданы]] – Алмагүл Аманжолқызы Қадыралина (2021–) # [[Жарқайың ауданы]] – Ербол Кәрімұлы Жүсіпбеков (2024–) # [[Зеренді ауданы]] – Әсет Құрманғожин (2025–) # [[Қорғалжын ауданы]] – Алмас Аянұлы Алин (2024–) # [[Сандықтау ауданы]] – Серік Кеңесарыұлы Құдабай (2024–) # [[Целиноград ауданы]] – Дарын Сабырғалиұлы Сабырғали (2024–) # [[Шортанды ауданы]] – Сағындық Серікбайұлы Шабаров (2022–) # [[Көкшетау]] қаласы – [[Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев]] (2024–) # [[Қосшы]] қаласы – Азамат Есімұлы Қапышев (2024–) # [[Степногорск]] қаласы – Гайдар Қабдоллаұлы Қасенов (2024–) == Ақтөбе облысы == ; [[Ақтөбе облысы|Облыс]] әкімі — [[Асхат Берлешұлы Шахаров]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Алға ауданы]] – Асланбек Серікұлы Шүйіншалиев (2024–) # [[Әйтеке би ауданы]] – Дәулетияр Қанатұлы Тоғызбаев (2023–) # [[Байғанин ауданы]] – Айбек Мұратқалиұлы Көпенов (2023–) # [[Қарғалы ауданы]] – Нұрлыбек Амандоллаұлы Өнербаев (2024–) # [[Қобда ауданы]] – Ізгілік Досмұратұлы Тынымгереев (2023–) # [[Мәртөк ауданы]] – Медет Жұмабайұлы Ысқақов (2023–) # [[Мұғалжар ауданы]] – Дархан Жанысханұлы Ермағанбетов (2023–) # [[Ойыл ауданы]] – Асқар Қайырғалиұлы Қазыбаев (2019–) # [[Темір ауданы]] – Алмас Жақсылықұлы Жақсылықов (2024–) # [[Хромтау ауданы]] – Нұрхан Жасұланұлы Тілеумұратов (2023–) # [[Шалқар ауданы]] – Жанболат Өтеғұлұлы Жидеханов (2020–) # [[Ырғыз ауданы]] – Нұрлан Қасымханұлы Қызбергенов (2022–) # [[Ақтөбе]] қаласы – Азамат Бауыржанұлы Бекет (2023–) ; Ақтөбе аудандары # [[Алматы ауданы (Ақтөбе)|Алматы ауданы]] – Рүстем Баймырзаұлы Өтешов (2024–) # [[Астана ауданы]] – Баянбек Талғатұлы Қырықбаев (2024–) == Алматы облысы == ; [[Алматы облысы|Облыс]] әкімі — [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] (2022 жылғы 11 маусымнан) # [[Балқаш ауданы]] – Азат Үкітайұлы Құтпанбетов (2023–) # [[Еңбекшіқазақ ауданы]] – Талғат Ескендірұлы Байеділов (2024–) # [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] – Нұрлан Ертасұлы Ертас (2021–) # [[Кеген ауданы]] – [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] (2023–) # [[Қарасай ауданы]] – Жасұлан Тоққожаұлы Естенов (2022–) # [[Райымбек ауданы]] – Дастан Сұлтанмұратұлы Құдабаев (2025–) # [[Талғар ауданы]] – Таңат Есенкелдіұлы Айдарбеков (2023–) # [[Ұйғыр ауданы]] – Бота Серікқызы Елеусізова (2023–) # [[Іле ауданы]] – Қайыржан Серікбайұлы Жақсымбетов (2024–) # [[Алатау (қала)|Алатау]] қаласы – Әркен Хамитұлы Өтенов (2024–) # [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласы – Асхат Ермекұлы Бердіханов (2024–) == Атырау облысы == ; [[Атырау облысы|Облыс]] әкімі — [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] (2026 жылғы 17 шілдеден) # [[Жылыой ауданы]] – Жұмабек Байрақбайұлы Қаражанов (2022–) # [[Индер ауданы]] – Серік Бағытжанұлы Нысанбаев (2024–) # [[Исатай ауданы]] – Нұрым Бекежанұлы Мусин (2023–) # [[Құрманғазы ауданы]] – Абат Сайфоллаұлы Жанғалиев (2023–) # [[Қызылқоға ауданы]] – Қанат Қадыржанұлы Әзмұханов (2022–) # [[Мақат ауданы]] – Азамат Саматұлы Мәмбетов (2024–) # [[Махамбет ауданы]] – Қайрат Есқабылұлы Нұрлыбаев (2022–) # [[Атырау]] қаласы – Шәкір Кейкінұлы Кейкин (2023–) == Батыс Қазақстан облысы == ; [[Батыс Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]] (2022 жылғы 2 желтоқсаннан) # [[Ақжайық ауданы]] – Мұрат Амангелдіұлы Сердалин (2023–) # [[Бәйтерек ауданы]] – [[Марат Лұқпанұлы Тоқжанов]] (2020–) # [[Бөкей ордасы ауданы]] – Нұрлыбек Жасқайратұлы Даумов (2021–) # [[Бөрлі ауданы]] – Еркебұлан Нұретдинұлы Ихсанов (2022–) # [[Жаңақала ауданы]] – Алпамыс Жаңабайұлы Көшкінбаев (2023–) # [[Жәнібек ауданы]] – Тимур Серікұлы Шиниязов (2023–) # [[Казталов ауданы]] – Асланбек Ахметоллаұлы Сарқұлов (2023–) # [[Қаратөбе ауданы]] – Қадыржан Орынбасарұлы Сүйеуғалиев (2021–) # [[Сырым ауданы]] – Жұмагелді Жолдыбайұлы Батырниязов (2023–) # [[Тасқала ауданы]] – Талғат Асқарұлы Шәкіров (2023–) # [[Теректі ауданы]] – Әлия Биғазықызы Мұханбетжанова (2023–) # [[Шыңғырлау ауданы]] – Мұрат Амангелдіұлы Өмірәлиев (2023–) # [[Орал]] қаласы — Мұрат Болатұлы Бәйменов (2024–) == Жамбыл облысы == ; [[Жамбыл облысы|Облыс]] әкімі — [[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]] (2023 жылғы 5 қыркүйектен) # [[Байзақ ауданы]] – Олжас Елебекұлы Баққараев (2024–) # [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]] – Ерлан Қыдыралыұлы (2022–) # [[Жуалы ауданы]] – Жалғас Әлижанұлы Мұртаза (2022–) # [[Қордай ауданы]] – Бегзат Сейсенқұлұлы Болатбеков (2022–) # [[Меркі ауданы]] – Ербол Жұмабекұлы Жиенқұлов (2024–) # [[Мойынқұм ауданы]] – Ермек Амангелдіұлы Кәрентаев (2024–) # [[Сарысу ауданы]] – Сәкен Үмбетұлы Мамытов (2023–) # [[Талас ауданы]] – Нұрбол Әбдімәжитұлы Жүнісбеков (2022–) # [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] – Ернар Серікәліұлы Есіркепов (2022–) # [[Шу ауданы]] – Бақытжан Оразалыұлы Жәнібеков (2023–) # [[Тараз]] қаласы – Бақытжан Әмірбекұлы Орынбеков (2022–) ; Тараз аудандары # [[Әулиеата ауданы]] - Барлық Әдепханұлы Төреханов (2025–) # [[Жібек жолы ауданы]] - Қарлығаш Әмірқызы Аралбекова (2025–) == Жетісу облысы == ; [[Жетісу облысы|Облыс]] әкімі — [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]] (2022 жылғы 11 маусымнан) # [[Ақсу ауданы]] – Берік Тынышбайұлы Тынышбаев (2023–) # [[Алакөл ауданы]] – Алмас Сапарғалиұлы Абдинов (2021–) # [[Ескелді ауданы]] – Елдос Тұрсынбайұлы Ахметов (2022–) # [[Кербұлақ ауданы]] – Жанат Төлегенұлы Жүнісбеков (2026–) # [[Көксу ауданы]] – Дәулет Кенжеханұлы Халелов (2023–) # [[Қаратал ауданы]] – Ұлан Әлдибекұлы Досымбеков (2023–) # [[Панфилов ауданы]] – Марат Рахымбердіұлы Сағымбек (2022–) # [[Сарқан ауданы]] – Ғалымжан Қанатұлы Маманбаев (2022–) # [[Талдықорған]] қаласы – Ернат Дүйсенбекұлы Бәзіл (2023–) # [[Текелі]] қаласы – Алмас Қабдулұлы Әділ (2022–) == Қарағанды облысы == ; [[Қарағанды облысы|Облыс]] әкімі — [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]] (2022 жылғы 8 желтоқсаннан) # [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)|Абай ауданы]] – Сәбит Темешұлы Оспанов (2023–) # [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданы]] – Руслан Айтыкенұлы Кенжебеков (2023–) # [[Бұқар жырау ауданы]] – Ерлан Бейсембайұлы Құсайын (2024–) # [[Қарқаралы ауданы]] – Саят Қабиденұлы Мусин (2026–) # [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]] – Бақытжан Мылтықбайұлы Мұқанов (2022–) # [[Осакаров ауданы]] – Руслан Есенбекұлы Нұрмұханбетов (2022–) # [[Шет ауданы]] – Мұхит Сайлауұлы Мұхтаров (2020–) # [[Балқаш (қала)|Балқаш]] қаласы – Саян Мұратұлы (2026-) # [[Қарағанды]] қаласы – Мейрам Мұратұлы Қожықов (2023–) # [[Приозёрск]] қаласы – Мансур Талғатұлы Ахметов (2023–) # [[Саран (қала)|Саран]] қаласы – Дарын Бейбітұлы Бұлқайыр (2024–) # [[Теміртау]] қаласы – Сапар Қайыркенұлы Сатаев (2026–) # [[Шахтинск]] қаласы – Мұрат Есетұлы Қыдырғанбеков (2022–) ; Қарағанды аудандары # [[Әлихан Бөкейхан ауданы]] – Досбол Батырбекұлы Күлекеев (2023–) # [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды)|Қазыбек би ауданы]] – Ералы Серікұлы Оспанов (2023–) == Қостанай облысы == ; [[Қостанай облысы|Облыс]] әкімі — [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]] (2022 жылғы 1 желтоқсаннан) # [[Алтынсарин ауданы]] — Арнұр Маратұлы Сартов (2022–) # [[Амангелді ауданы]] — Қанат Уәшұлы Кеделбаев (2024–) # [[Әулиекөл ауданы]] — Жансұлтан Қоңыртайұлы Тәукенов (2023–) # [[Бейімбет Майлин ауданы]] — Қайсар Батырханұлы Мыржақыпов (2020–) # [[Денисов ауданы]] — Руслан Жоламанұлы Қатпаев (2023–) # [[Жангелді ауданы]] — Дінмұхамед Серікұлы Бидашев (2024–) # [[Жітіқара ауданы]] — Аслан Амантайұлы Жаныспаев (2024–) # [[Қамысты ауданы]] — Ерлан Әлімбайұлы Жаулыбаев (2023–) # [[Қарабалық ауданы]] — Руслан Болатұлы Халықов (2021–) # [[Қарасу ауданы]] — Қайрат Темірханұлы Оспанов (2024–) # [[Қостанай ауданы]] — Олжас Жомартұлы Нұрғалиев (2024–) # [[Меңдіқара ауданы]] — Ғабит Мәжитұлы Бекбаев (2021–) # [[Науырзым ауданы]] — Мәди Өмірзақұлы Ихтиляпов (2023–) # [[Сарыкөл ауданы]] — Марат Лесбекұлы Шымырбеков (2024–) # [[Ұзынкөл ауданы]] — Марат Кенжебекұлы Жұрқабаев (2024–) # [[Фёдоров ауданы]] — Тәуба Қайыржанұлы Исабаев (2016–) # [[Арқалық (қала)|Арқалық]] қаласы – Әмірхан Біркенұлы Асанов (2021–) # [[Қостанай]] қаласы – Марат Қонысбайұлы Жүндібаев (2022–) # [[Лисаковск]] қаласы – Абай Сәрсембайұлы Ибраев (2021–) # [[Рудный]] қаласы – Виктор Николаевич Ионенко (2023–) == Қызылорда облысы == ; [[Қызылорда облысы|Облыс]] әкімі — [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] (8 мамыр 2026 жылдан бастап) # [[Арал ауданы]] – Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев (2024–) # [[Жалағаш ауданы]] – Ардақ Әбдіғаппарұлы Ибраимов (2023–) # [[Жаңақорған ауданы]] – Ғалымжан Жарқынбек (2026–) # [[Қазалы ауданы]] – Алмасбек Әбілқасымұлы Есмаханов (2025–) # [[Қармақшы ауданы]] – Жандос Еркінбек (2023–) # [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] – Берік Әбдіғаппарұлы Сәрменбаев (2023–) # [[Шиелі ауданы]] – Айтбай Насриддинұлы Жандарбеков (2024–) # [[Қызылорда]] қаласы – Нұржан Сәбитұлы Ахатов (2024–) == Маңғыстау облысы == ; [[Маңғыстау облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] (2024 жылғы 17 мамырдан) # [[Бейнеу ауданы]] — Рахымжан Ысқақұлы Шалбаев (2023–) # [[Қарақия ауданы]] — Сымбат Қуанышұлы Төретаев (2023–) # [[Маңғыстау ауданы]] — Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов (2022–) # [[Мұнайлы ауданы]] — Қанат Жаңбырұлы Құлжанов (2024–) # [[Түпқараған ауданы]] — Ержан Көпжасарұлы Күмісқалиев (2024–) # [[Ақтау]] қаласы — Әбілқайыр Жаңайұлы Байпақов (2024–) # [[Жаңаөзен]] қаласы — Жансейіт Исаханұлы Қайнарбаев (2024–) == Павлодар облысы == ; [[Павлодар облысы|Облыс]] әкімі — [[Асайын Қуандықұлы Байханов]] (2022 жылғы 7 желтоқсаннан) # [[Аққулы ауданы]] — Асқар Қадырұлы Ажмұрат (2026–) # [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]] — [[Ернұр Нұрмұханұлы Әйткенов]] (2026–) # [[Баянауыл ауданы]] — Ардақ Әнуарбекұлы Ксентаев (2023–) # [[Ертіс ауданы]] — Нығман Мүтәләпұлы Жүсіпов (2024–) # [[Железин ауданы]] — Айтуған Абылайұлы Шайхимов (2021–) # [[Май ауданы]] — Ағыбай Қойшыбайұлы Әмірин (2021–) # [[Павлодар ауданы]] — Дидар Елубекұлы Ыбыраев (2024–) # [[Тереңкөл ауданы]] — Азамат Тоқтамысұлы Маңғұтов (2022–) # [[Успен ауданы]] — Нұрболат Абылайханұлы Мақашев (2023–) # [[Шарбақты ауданы]] — Сержан Ерғалымұлы Иманқұлов (2023–) # [[Ақсу]] қаласы – Әнуарбек Дүйсембайұлы Аманов (2026–) # [[Екібастұз]] қаласы – Аян Уахитұлы Бейсекин (2022–) # [[Павлодар]] қаласы – Хасар Айтпекұлы Хабылбеков (2023–) == Солтүстік Қазақстан облысы == ; [[Солтүстік Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]] (2023 жылғы 23 қыркүйектен) # [[Айыртау ауданы]] — Ерболат Мұратұлы Бекшенов (2021–) # [[Ақжар ауданы]] — Нұрлан Зарапұлы Телтаев (2026–) # [[Аққайың ауданы]] — Жанар Поселкеқызы Құсайын (2024–) # [[Ғабит Мүсірепов ауданы]] — Руслан Әкімжанұлы Аңбаев (2023–) # [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданы]] — Мереке Тілеужанұлы Мұхамедияров (2023–) # [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданы]] — Азамат Бауыржанұлы Бектасов (2023–) # [[Қызылжар ауданы]] — Бейбіт Қайыркешұлы Исманов (2025–) # [[Мағжан Жұмабаев ауданы]] — Рахат Назымбекұлы Смағұлов (2024–) # [[Мамлют ауданы]] — Елена Фёдоровна Степаненко (2023–) # [[Тайынша ауданы]] — Берік Ақылжанұлы Әлжанов (2022–) # [[Тимирязев ауданы]] — Ерлан Қайырұлы Жаров (2022–) # [[Уәлиханов ауданы]] — Мұрат Тоқмағанбетұлы Абдулов (2024–) # [[Шал ақын ауданы]] — Қайрат Қайроллаұлы Омаров (2024–) # [[Петропавл]] қаласы — Серiк Мақсұтұлы Мұхамедиев (2023–) == Түркістан облысы == ; [[Түркістан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] (2025 жылғы 6 қаңтардан) # [[Бәйдібек ауданы]] — Ерлан Зайыпұлы Нұрмаханов (2023–) # [[Жетісай ауданы]] — Серік Үсенұлы Мамытов (2023–) # [[Келес ауданы]] — Жәнібек Есенұлы Ағыбаев (2022–) # [[Қазығұрт ауданы]] — Азизхан Әзімханұлы Исмаилов (2023–) # [[Мақтаарал ауданы]] — Бақыт Насырханұлы Асанов (2018–) # [[Ордабасы ауданы]] — Азат Әбдіғалиұлы Оралбаев (2023–) # [[Отырар ауданы]] — Қайрат Жолдыбайұлы Жолдыбай (2024–) # [[Сайрам ауданы]] — Мадияр Мұхтарұлы Оразалиев (2025–) # [[Сарыағаш ауданы]] — Арман Айдарұлы Абдуллаев (2023–) # [[Сауран ауданы]] — Мақсат Асылбекұлы Таңғатаров (2023–) # [[Созақ ауданы]] — Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков (2022–) # [[Төле би ауданы]] — Еркеғали Амантайұлы Әлімқұлов (2024–) # [[Түлкібас ауданы]] — Асқар Сұлтанұлы Естібаев (2024–) # [[Шардара ауданы]] — Арман Романұлы Қарсыбаев (2023–) # [[Арыс]] қаласы — Қайсар Зәкірұлы Маңқараев (2024–) # [[Кентау]] қаласы — Жандос Қалмырзаұлы Тасов (2022–) # [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы — Әзімбек Пазылбекұлы (2024–) == Ұлытау облысы == ; [[Ұлытау облысы|Облыс]] әкімі — [[Есет Берікұлы Байкен]] (2026 жылғы 17 шілдеден) # [[Жаңаарқа ауданы]] – Қанат Шубайұлы Қожықаев (2023–) # [[Ұлытау ауданы]] – Аманжол Батырбекұлы Мырзабеков (2022–) # [[Жезқазған]] қаласы – Қайрат Абдоллаұлы Шайжанов (2022–) # [[Қаражал (қала)|Қаражал]] қаласы – Айқын Қылышұлы Елеусізов (2023–) # [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] қаласы – Мұрат Ерболатұлы Бөрібаев (2024–) == Шығыс Қазақстан облысы == ; [[Шығыс Қазақстан облысы|Облыс]] әкімі — [[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов|Нұрымбет Сақтағанов]] (2025 жылғы 17 ақпаннан) # [[Алтай ауданы]] — ''бос орын'' # [[Глубокое ауданы]] — Эльдар Лұқбекұлы Тумашинов (2022–) # [[Зайсан ауданы]] — Аэлита Ахметсәлімқызы (2023–) # [[Катонқарағай ауданы]] — Данияр Бекқазыұлы Дүйсенбаев (2024–) # [[Күршім ауданы]] — Мейіржан Қанатбекұлы Әлбеков (2024–) # [[Марқакөл ауданы]] — Рүстембек Набиолдаұлы Кемешев (2024–) # [[Самар ауданы]] — Серік Жеңісұлы Жеңісов (2024–) # [[Тарбағатай ауданы]] — Дархан Шомпайұлы Жөргекбаев (2022–) # [[Ұлан ауданы]] — Арман Ілиясұлы Бекбосынов (2024–) # [[Үлкен Нарын ауданы]] — Елдос Жанболатұлы Байрахметов (2024–) # [[Шемонаиха ауданы]] — Дидар Мұхтарбекұлы Кеңесбаев (2024–) # [[Өскемен]] қаласы – Алмат Талғатұлы Ақышев (2024–) # [[Риддер]] қаласы – Думан Есдәулетұлы Рахметқалиев (2024–) == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан аудандарының әкімдері|*]] 09g1we8uu8qrdjuefxsthx7x6ny6ema 0 754074 3648723 3648539 2026-08-28T12:40:49Z Casserium 68287 3648723 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Серік Рахметоллаұлы Егізбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg | Сурет ені = | Атауы = Егізбаев, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 28 наурыз 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = лауазым жойылды | Президент = | Премьер = | Титулы_3 = [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = "Ауыл" партиясның жаңа логотипі.png | Басқара бастады_3 = 19 қазан 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 23 маусым 2026 | Ізашары_3 = [[Әли Әбдікәрімұлы Бектаев|Әли Бектаев]] | Ізбасары_3 = [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 22.4.1963 | Туған жері = [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], {{туғанжері|Теректі ауданы|Теректі ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Ауыл (партия)|Ауыл]] | Білімі = [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институты]],<br />[[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С.Нәрікбаев атындағы Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|экономика ғылымдарының кандидаты]] | Мамандығы = агроном, экономист, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Астанаға 10 жыл медалі}} | {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} | {{Құрмет ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{ҚР Конституциясына 25 жыл}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} | {{Парасат ордені}} }} }} '''Серік Рахметоллаұлы Егізбаев''' ([[22 сәуір]] [[1963 жыл|1963]], [[Шағатай (ауыл)|Шағатай]], [[Теректі ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]]) — қазақстандық агроном-ғалым, саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның депутаты және Құрылтайдағы Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитетінің төрағасы. 2023–2026 жылдары [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы, [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Парламент Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты және Мәжілістегі Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды. Экономика ғылымдарының кандидаты (2001). == Өмірбаяны == 1985 жылы [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтында]] агроном мамандығын алып, оқуын аяқтады. Кейін БЛКЖО ОК жанындағы Жоғары комсомол мектебінде, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында білім алып, 2001 жылы [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясын]] бітірген. 2001 жылы экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1980 жылы [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Ақжайық ауданы|Чапаев ауданы]] «Чапаев» кеңшарында құрылысшы болып бастаған. Одан кейін агроном болып, Қазақстан комсомол ұйымында түрлі қызметтер атқарды. 1988-1990 жылдары — Қазақстан ЛКЖО Жымпиты аудандық комитетінің бірінші хатшысы, ал 1990-1997 жылдары Орал облыстық Қазақстан Жастар одағының хатшысы, идеологиялық бөлімінің меңгерушісі, Батыс Қазақстан облыстық Қазақстан Жастар одағының бірінші хатшысы болып істеді. 1997-1998 жылдары — Батыс Қазақстан облысының әкімдігінде бас инспектор және ұйымдастыру және кадр жұмысы бөлімі меңгерушісінің орынбасары лауазымдарында жұмыс істеді. 2000-2001 жылдары — Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ұйымдастыру және кадр жұмысы Департаментінің бөлім басшысы қызметін атқарды. 2001-2007 жылдары — Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесінде әртүрлі лауазымдарда болды. 2007-2016 жылдары — Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде түрлі лауазымдарда жұмыс істеп, оның ішінде мемлекеттік қадағалаушы және мемлекеттік бақылау бөлімі басшысының орынбасары қызметтерін атқарды. 2016-2017 жылдары — ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары болып істеді. 2017-2019 жылдары — «Қазақстан» РТРК Өңірлік даму жөніндегі басқарма төрағасының орынбасары міндетін атқарды. 2019-2021 жылдары — Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары лауазымында жұмыс істеді<ref>{{Cite web |url=https://bilimainasy.kz/25-09-19/|title=БҚО әкімінде – қос бірдей жаңа орынбасар|publisher=«Білім айнасы» газеті|date=2019-09-25|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2021-2023 жылдар аралығында ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы<ref>{{Cite web |url=https://ernur.kz/kazakstan/akparat-zhane-koghamdyk-damu-ministrliginin-apparat-basshysy-taghaiyndaldy|title=Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды|publisher=ERNUR.kz ақпараттық порталы|date=2021-02-24|accessdate=2025-02-26}}</ref>, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің орынбасары қызметін атқарды<ref>{{Cite web |url=https://stan.kz/kr-akparat-zhane-kogamdik-damu-vice-ministri-tagayindal-346465/|title=ҚР Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды|publisher=STAN.kz|date=2021-05-04|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 28 наурыздан бастап [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VIII сайланым]] депутаты. «[[Ауыл (партия)|Ауыл]]» партиясы ұсынған<ref>{{Cite web |url=https://dasturkb.kz/ауыл-партиясынан-кімдер-депутат-атан/2023/|title=Ауыл партиясынан кімдер депутат атанды|publisher=Дәстүр|date=2023-03-28|accessdate=2025-02-26}}</ref>. Парламентте Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болып жұмыс істейді<ref>{{Cite web |url=https://ortalyq.kz/m-zhilis-serik-egizbaev-agrarly-m-seleler-komitetini-t-ra-asy-boldy/|title=Мәжіліс: Серік Егізбаев Аграрлық мәселелер комитетінің төрағасы болды|publisher=«Орталық Қазақстан» газеті|date=2023-03-29|accessdate=2025-02-26}}</ref>. 2023 жылғы 19 қазаннан 2026 жылғы 23 маусымға дейін [[Ауыл (партия)|Ауыл]] партиясының төрағасы болды.<ref>[https://eldala.kz/kz/novosti/kazahstan/16601-predsedatelem-partii-auyl-izbran-serik-egizbaev "Ауыл" партиясының төрағасы болып Серік Егізбаев сайланды]</ref><ref>[https://auylmedia.kz/kz/article/sostoyalsya-vneocherednoj-sezd-partii-auyl «Ауыл» партиясының кезектен тыс Съезі өтті]</ref> 2026 жылдан бастап — «Ауыл» партиясы төрағасының бірінші орынбасары.<ref>[https://auyl.kz/kz/management Басшылық]</ref> 2026 жылы тамызда «Ауыл» партиясы атынан [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаты атанып, 28 тамыз күні Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитетінің төрағасы болып сайланды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> == Марапаттары == * [[Астанаға 10 жыл медалі|«Астанаға 10 жыл»]] медалі (2008) * [[Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі|«Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 20 жыл»]] медалі (2015) * [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]] (2015) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл»]] медалі (2016) * [[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 25 жыл»]] медалі (2020) * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл»]] медалі (2021) * [[Парасат ордені|«Парасат» ордені]] (2022) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Егізбаев, Серік Рахметоллаұлы}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Ауыл партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] 5sfekjd5txkoscl4wy97os0uubp3ang 10 764845 3648801 3648466 2026-08-28T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3648801 json application/json { "articles": 244945, "pages": 670760, "edits": 3645080, "users": 181273, "activeusers": 394, "admins": 15, "files": 8771 } tkvb5jfitf0uiqtwh36e900271ue9ie 0 768067 3648717 3647424 2026-08-28T12:32:54Z ~2026-46856-31 185085 3648717 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ * https://adyrna.kz/kk/post/1245104] *[<ref name="adyrna-tiktok1">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885|title=Қазақстанда демалу неге шетелден қымбат? Туристік мәселелер мен шешімдер|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-23|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref> gmdrmevwppuyk020t4zhjg6abcgwbn7 3648719 3648717 2026-08-28T12:34:46Z ~2026-46856-31 185085 3648719 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ * https://adyrna.kz/kk/post/1245104] *[<ref name="adyrna-tiktok1">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885|title=Қазақстанда демалу неге шетелден қымбат? Туристік мәселелер мен шешімдер|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-23|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] *[<ref name="adyrna-tiktok2">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665971370500558100|title=Understanding Travel Etiquette for Tourists in Kazakhstan|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-24|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] lp5e7sqlp11bbfo6twey3wd7nfkqblf 3648720 3648719 2026-08-28T12:38:47Z ~2026-46856-31 185085 3648720 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ * https://adyrna.kz/kk/post/1245104] * [<ref name="adyrna-tiktok1">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885|title=Қазақстанда демалу неге шетелден қымбат? Туристік мәселелер мен шешімдер|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-23|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] * [<ref name="adyrna-tiktok2">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665971370500558100|title=Understanding Travel Etiquette for Tourists in Kazakhstan|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-24|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] * [youtube.com/watch?si=ZoENUCPey_ndr9tW&v=S8AQHSZYA0k&feature=youtu.be Қазақстанда демалу НЕГЕ Анталиядан қымбат? Туризмнің ащы шындығы] b44uaz7tudsx1esf5qjsx5dndqk6b2e 3648722 3648720 2026-08-28T12:40:09Z ~2026-46856-31 185085 3648722 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ * https://adyrna.kz/kk/post/1245104] * [<ref name="adyrna-tiktok1">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885|title=Қазақстанда демалу неге шетелден қымбат? Туристік мәселелер мен шешімдер|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-23|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] * [<ref name="adyrna-tiktok2">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665971370500558100|title=Understanding Travel Etiquette for Tourists in Kazakhstan|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-24|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] * [https://www.youtube.com/watch?si=ZoENUCPey_ndr9tW&v=S8AQHSZYA0k&feature=youtu.be Қазақстанда демалу НЕГЕ Анталиядан қымбат? Туризмнің ащы шындығы] ii4psd5apfx7rr6g283jnzcl2ohlevn 3648725 3648722 2026-08-28T12:43:13Z ~2026-46856-31 185085 3648725 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Руслан Қошқарбаев |Шынайы есімі = |Сурет = Руслан Қошқарбаев.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев |Туған күні = 2.8.1990 |Туған жері = [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]] |Азаматтығы ={{KAZ}} }} '''Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев''' (2 тамыз 1990, [[Жаңақорған ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — виза эксперті, саяхатшы, халықаралық дәрежедегі гид-нұсқаушы, кәсіпкер. Қазір “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығының директоры. == Өмірбаяны == 2008 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің]] География факультетінің “Туризм” мамандығына оқуға түсіп, 2012 жылы бітіреді. 2011 және 2019 жылдары Америка Құрама Штатының, Нью-Йорк қаласында студенттік бағдарламамен Ағылшын тілін жетік меңгеру курсын тәмәмдады. 2013 жылы “SCAT” әуекомпаниясына Бортсерік (Бортпрвродник) қызметіне жұмысқа тұрды. 1 жылдан соң “SCAT” әуекомпанияның шетелдік чартерлік “SUNDAY” брендімен көптеген шет елдерге туристерді жеткізу қызметін атқарды<ref>[https://zanmedia.kz/r-%D2%9Bosh%D2%9Barbaev-turizm-%D2%9Baza%D2%9Bstandy-%D3%99lemge-tanytatyn-%D2%B1ltty%D2%9B-brend-boluy-tiis/150583/ «Туризм – Қазақстанды әлемге танытатын ұлттық бренд болуы тиіс»]</ref>. 2015 жылы “Аға бортсерік” лауазымында болып, 2019 жылы “SCAT” әуекомпаниясындағы жұмысын аяқтады. 2020 жылдың қазан айынан бастап түрлі туристік-визалық орталықтарда жұмыс атқарды. 2023 жылдың ақпан айынан бастап бүгінгі күнге дейін “RK Travel.kz” туристік-визалық орталығын ашып, өзінің жеке компаниясына басшылық жасап келеді. 2023 жылдан бері [[Қазақстан Туристік Ассоциациясы|Қазақстан Туристік Ассоцияцияның]] мүшесі. 2023 жылы Халықаралық «Туризм және Саяхат» конференциясының қатысушысы сертификатының иегері. == Жеке өмірі == *Үйленген, 2 қыздың әкесі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://infostats.co/companies/kz/6134217 * [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ - гид-нұсқаушы Руслан Қошқарбаев] * https://zanmedia.kz/r-%d2%9bosh%d2%9barbaev-turizm-%d2%9baza%d2%9bstandy-%d3%99lemge-tanytatyn-%d2%b1ltty%d2%9b-brend-boluy-tiis/150583/ * https://adyrna.kz/kk/post/1245104] * [<ref name="adyrna-tiktok1">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665664270096452885|title=Қазақстанда демалу неге шетелден қымбат? Туристік мәселелер мен шешімдер|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-23|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] * [<ref name="adyrna-tiktok2">{{cite web|url=https://www.tiktok.com/@adyrnakz/video/7665971370500558100|title=Understanding Travel Etiquette for Tourists in Kazakhstan|author=Адырна (@adyrnakz)|date=2026-07-24|website=TikTok|accessdate=2026-08-26|lang=kk}}</ref>] * [https://www.youtube.com/watch?si=ZoENUCPey_ndr9tW&v=S8AQHSZYA0k&feature=youtu.be Қазақстанда демалу НЕГЕ Анталиядан қымбат? Туризмнің ащы шындығы] * [https://www.youtube.com/watch?v=LeZpgeNYr-E Қазақстандағы туризмнің қазіргі ахуалы | РУСЛАН ҚОШҚАРБАЕВ] * [https://uakytnews.kz/archives/35383https://uakytnews.kz/archives/35383 Руслан Қошқарбаев: «Халықаралық туризм – әлдеқайда жоғары деңгейде»] g086a1yffeh4wvq0zhj647rbb896m7q 0 770335 3648737 3643081 2026-08-28T14:06:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648737 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Жантаев}}{{Otheruses|Бәйбек}} {{Тұлға | Есімі = Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев | Сурет = Baibek Zhantayev reward.jpg | Сурет атауы = Жантаевтың сыйлық беті («Жауынгерлік еңбегі үшін медалі») | Туған күні = 1911 | Туған жері = [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 1969 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Белсенді жылдары = 1942–1945 | Не үшін белгілі = Ұлы Отан соғысына қатысқаны үшін | Әкесі = [[Төлепбек Балабекұлы Жантаев|Төлепбек Жантаев]] | Анасы = Қанапияқызы Бағине | Марапаттары = {{Қатар |{{Будапештті алғаны үшін медалі}} |{{Венаны алғаны үшін медалі}} |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{Қызыл жұлдыз ордені}} }} {{Қатар |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} }} |Балалары=Мақуза}} '''Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев''' ([[1911 жыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] – [[1969 жыл]], [[Астана|Ақмола]]) — кеңестік әскери, [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Қазақ КСР еңбегін сіңірген қайраткері. == Өмірбаяны == [[File:Award list mentioning B. Zhantayev.jpg|thumb|Бәйбек Жантаевтың марапат тізімі ''(Бәйбек №3)'']] Бәйбек – [[Сабынды ауданы|аудан]] председателінің [[Төлепбек Балабекұлы Жантай|Төлепбек Жантайдың]] ұлы.<ref>[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96055912?last_name=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2&first_name=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA&page=1 Бәйбек Төлепбекұлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106053700/https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96055912?last_name=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2&first_name=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA&page=1 |date=2026-01-06 }}</ref> 1944 жылдан 1950 жылға дейін ол «Вена алу үшін», «Будапештті алған үшін», «1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі», медальдарына ие болған.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38379929/?is_doc=true&utm_source=link&utm_medium=doc&utm_campaign=share БӘЙБЕК ЖАНТАЕВ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106140346/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38379929/?is_doc=true&utm_source=link&utm_medium=doc&utm_campaign=share |date=2026-01-06 }}</ref><ref>[https://batyrlarga-tagzym.kz/ru/hero/689301 Жантаев Байбек Тулепекович//БАТЫРЛАРҒА ТАҒЗЫМ]</ref> == Ерлігі == Дивизия құрамында 2.5 жыл бойы мінсіз қызмет атқарған қызыләскер Жантаев зеңбіректің материалдық бөлігін және арнайы құралдарды жетік меңгерген болатын. Жантаев екі рет жау ұшағын жарып, бір жау ұшағын атып түсірді. 1945 жылғы қаңтар шайқастары кезінде [[Будапешт]] қаласы ауданында жау жаяу әскерінің бір взводын өзі ғана жойды. Ұлы Отан соғысына 1942 жылғы қарашадан бастап қатысты. [[Серафимович]] қаласынан бастап, [[Днестр шатқалы|Днестр]], [[Днепр]], [[Дон]] арқылы [[Будапешт]] пен [[Вена]] қалаларына дейінгі жауынгерлік жолдан өтті. «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапаттауға лайық деп танылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}}{{Bio-stub}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері]] [[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]] [[Санат:Алғабаста туғандар]] c671symeht4b4f6fw5kqcd2a60my0ax 0 774054 3648718 3648685 2026-08-28T12:34:16Z Casserium 68287 /* */ 3648718 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = {{URL|quryltai.kz}} | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == {{толық мақала|Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары}} Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] al5t0ca7gyc1bvxamrfvqswvvkzh0qt 3648731 3648718 2026-08-28T12:59:27Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3648731 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = {{URL|quryltai.kz}} | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == {{толық мақала|Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары}} Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс, қазіргі уақытта Құрылтайдың 8 комитеті бар:<ref name="mazh" /><ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> # Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті # Әлеуметтік-мәдени даму комитеті # Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті # Қаржы және бюджет комитеті # Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті # Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті # Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті # Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] kw6ntguzy3cjxho7cfw3zomz9251gvs 3648804 3648731 2026-08-28T19:21:46Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3648804 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = {{URL|quryltai.kz}} | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == {{толық мақала|Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары}} Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс, қазіргі уақытта Құрылтайдың 8 комитеті бар:<ref name="mazh" /><ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> # Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті # Әлеуметтік-мәдени даму комитеті # Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті # Қаржы және бюджет комитеті # Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті # Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті # Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті # Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> Құрылтайдағы партиялардың фракция жетекшілері: # [[Әділет (партия)|Әділет]] — [[Ербол Дәненұлы Адаев|Ербол Адаев]]<ref>[https://astanatv.kz/ru/news/176597/ Определен состав Президиума и Комитетов Курултая РК]</ref> # [[Ауыл (партия)|Ауыл]] — [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] # [[Respublica]] — [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] # [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] — [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] # [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] — [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]] == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] jwvmkl51zpf0dly9q3q82o12633xsfi 4 775564 3648831 3648483 2026-08-29T03:05:55Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3648831 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 32037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 99769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 395241] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 107374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 168425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 385627] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 105973] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30358] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29054] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8641] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253690] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82505] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5022] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83067] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8021] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10248] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35249] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9752] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 11917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12682] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5168] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8120] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3541] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17745] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23239] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3382] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2656] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8453] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18909] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3475] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8039] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3199] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3046] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2548] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2454] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21464] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 5005] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5660] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3499] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3385] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2479] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2555] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35671] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3846] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22277] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9856] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2357] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2229] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2371] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11389] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30218] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2376] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13410] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4441] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4318] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3631] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14740] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3846] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6191] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2775] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2302] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28327] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12996] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5907] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2368] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23769] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 74373] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2697] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2329] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45671] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3400] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2149] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16914] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5092] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2060] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2243] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2872] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2761] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2541] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7497] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3226] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17971] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58099] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2793] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 47154] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1948] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40885] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2663] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1932] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3059] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25157] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2138] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1840] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1981] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5592] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2985] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1866] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115617] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7747] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2855] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2008] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1808] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 10324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22692] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2184] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2687] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1874] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25823] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4980] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1734] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27743] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1720] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1710] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1989] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10187] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1785] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3180] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2513] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1969] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4241] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3425] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2416] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1802] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4348] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36067] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23612] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7157] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23544] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5452] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1619] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1665] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22937] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2999] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9390] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2002] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1645] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7757] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1615] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1678] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1684] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2183] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1566] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4964] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1739] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1779] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1543] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1853] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1550] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1956] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58100] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3708] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1623] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1514] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1577] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1638] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2809] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2496] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1615] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25793] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3606] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4658] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4004] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22904] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2769] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3914] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28353] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11176] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1491] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5887] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10577] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10128] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11812] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1589] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1530] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5034] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11242] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1386] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17789] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1551] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1529] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4707] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9698] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2005] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2042] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6971] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22223] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12059] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15438] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126092] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62419] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1350] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27874] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28961] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1338] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18757] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2450] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8590] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27000] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61507] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1294] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8638] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24673] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4378] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1268] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1247] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2154] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2582] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1493] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1979] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10230] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15755] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2963] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 119949] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1741] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1396] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1501] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1267] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34372] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1379] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3258] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12506] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12198] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1171] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3096] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12730] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17700] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2474] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12456] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1199] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19020] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30538] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1497] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1396] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8554] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11927] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1136] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35560] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6044] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1163] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1228] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27588] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4883] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1397] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9458] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37368] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45109] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3852] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4938] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1471] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108367] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1128] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22569] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12005] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7953] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1236] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1048] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2099] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1177] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10286] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15553] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7067] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1087] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2625] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5040] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1056] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1280] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4496] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1999] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8758] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1109] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7665] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5999] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37864] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1020] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1313] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49307] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4337] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1059] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20426] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3233] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64840] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4096] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20223] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1184] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53455] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2166] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1925] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33271] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23492] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 980] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2495] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1686] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8946] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13420] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7611] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 934] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10478] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4683] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27443] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9777] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9541] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1135] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6734] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1211] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15752] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 971] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12086] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2556] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83473] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3514] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15293] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1052] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76496] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29655] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13133] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5556] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25722] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1824] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1071] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24337] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5969] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 912] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15517] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8999] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 904] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1609] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11870] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1032] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 968] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9400] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9992] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13009] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1431] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14233] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2027] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4483] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28210] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7527] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 867] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12594] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7857] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20768] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3529] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6243] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33585] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49577] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 883] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18549] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11408] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8609] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9242] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4935] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1005] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10706] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11248] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22892] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 904] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27129] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5673] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25684] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11377] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22251] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4317] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12586] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5050] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17034] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 950] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63721] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1272] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1041] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16217] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 902] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 98968] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5337] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1984] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4175] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1695] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16679] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15019] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5398] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39598] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36377] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31768] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2407] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2070] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11896] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71666] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14766] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4466] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7017] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34541] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4109] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1746] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4581] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9048] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1211] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3030] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 970] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7549] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1896] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1922] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1094] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8915] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29114] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2515] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17513] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1203] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7386] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21501] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9637] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11928] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15508] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5762] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 813] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19394] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10367] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7395] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 725] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8927] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2339] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58208] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2859] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5983] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2048] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2417] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4293] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27975] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8027] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1303] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 53985] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4021] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 831] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 792] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18515] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3716] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 966] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2034] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13528] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8034] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8061] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 980] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 943] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10340] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7080] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 866] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1050] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1329] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8693] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18997] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 652] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27780] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18903] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1156] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1265] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7852] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11566] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9598] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12634] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3552] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4477] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14122] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3068] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7965] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2698] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9130] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15025] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2626] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 663] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32641] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11093] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 636] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 695] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6485] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3426] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26649] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20473] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12471] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26759] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 623] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7961] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10690] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18872] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13194] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8108] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8886] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2746] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1552] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18088] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10991] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 800] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 675] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9012] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10087] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4142] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1351] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8092] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6030] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 991] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15917] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 656] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3975] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31654] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 885] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1012] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12712] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1573] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 769] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 630] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22094] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14344] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13432] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22986] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8829] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6234] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12161] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 602] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2559] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6365] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64555] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6840] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5313] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1962] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6031] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7822] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 592] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2828] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11844] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1243] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9088] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10971] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4787] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12159] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3511] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6697] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1010] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2615] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 593] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2191] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7426] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13793] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8421] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3071] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 543] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10114] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2983] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53371] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9669] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27872] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13025] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3491] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16103] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8919] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17338] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 571] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2997] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40245] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2212] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4323] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 933] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5410] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 787] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11588] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1263] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11547] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 638] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15391] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2752] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 839] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2361] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6379] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 702] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3845] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14159] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9871] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14833] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6665] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13641] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 750] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14889] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8554] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23740] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1485] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 650] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18029] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11336] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3147] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24090] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 616] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1680] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29007] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 625] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2037] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6509] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14020] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1865] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4545] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4605] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11371] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7198] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18795] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13145] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3568] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3858] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6778] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5857] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6348] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 690] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 982] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7028] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16900] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 546] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11087] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19794] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29190] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7878] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2184] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1173] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 857] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2151] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10820] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9653] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2794] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1231] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4114] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 908] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6797] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 805] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 504] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12770] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 667] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 910] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1347] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5532] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1419] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 504] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17423] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20047] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31520] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28233] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3421] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5166] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4962] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38569] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4547] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1280] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1422] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3905] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9310] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56421] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21282] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2155] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24594] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2718] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11175] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37431] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4851] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4534] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6885] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5808] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10266] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2750] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10179] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 592] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3615] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1285] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12867] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16624] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7925] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14127] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5135] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4341] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6855] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1495] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19892] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11816] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 29956] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1300] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23138] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5941] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6884] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3588] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7512] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4618] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5943] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8214] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6448] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58283] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16562] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3502] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 810] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13279] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3069] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8228] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1536] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6234] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6770] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 28961] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5485] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1393] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 499] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 564] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 642] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 625] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6082] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1233] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4187] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15268] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22344] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26946] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2251] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31848] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19706] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9275] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15747] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59040] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9899] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1650] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 889] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 991] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15490] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6194] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11779] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 805] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2712] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1725] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 463] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 695] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5616] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59775] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4502] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10903] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6823] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 548] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6161] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1896] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1410] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2050] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2872] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 2695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106419] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3144] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4148] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6738] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 717] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1641] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5706] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 489] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2979] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1832] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8935] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13531] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1268] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16007] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2442] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28329] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2970] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11082] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 540] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 16866] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1094] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6614] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7403] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10460] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7626] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 456] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1722] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6170] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25218] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 544] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1105] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31634] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5787] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15714] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3451] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4940] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2114] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15822] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5996] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4008] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7174] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 625] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6416] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1399] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16506] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 995] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2851] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1273] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3115] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1938] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10371] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 813] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12934] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3731] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14820] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10329] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 961] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8079] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16661] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1222] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2158] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3103] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10278] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6547] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5534] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10594] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4102] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12518] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2896] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16846] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2431] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4147] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5008] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39102] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15260] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1182] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1086] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3720] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34818] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26387] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1176] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5758] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1109] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 430] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22073] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5011] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5067] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2075] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27943] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43023] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4009] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1911] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 484] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 891] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8896] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8655] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8265] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18368] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2866] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10157] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5680] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3187] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 602] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5643] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5157] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7523] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7532] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5034] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6480] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5620] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15693] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 851] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19201] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1790] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9265] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6544] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11718] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5527] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 467] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2203] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4586] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23193] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9026] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1778] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4054] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10261] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 785] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3713] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2000] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5025] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24817] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 390] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2355] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2099] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9229] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16100] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18754] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 394] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 395] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9021] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16633] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6029] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5666] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24809] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5174] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7276] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7800] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4495] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13766] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7922] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 769] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3113] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1183] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2323] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12288] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2777] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8040] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5544] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6327] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5528] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5053] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 548] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6648] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 765] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 552] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 463] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29142] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3960] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 422] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 561] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4280] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1881] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22346] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9103] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 478] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5705] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11197] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4847] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2517] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2128] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1575] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3713] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 717] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 792] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 500] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11697] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 422] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2819] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4992] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8190] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7198] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4425] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1041] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1431] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4534] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3478] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8096] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5511] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9092] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1397] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31739] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4346] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4071] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2212] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2518] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 784] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2893] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 429] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4056] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40805] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2428] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9862] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3606] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47363] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3333] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 365] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 451] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1231] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4935] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17793] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5521] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10709] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 3830] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1195] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2523] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3120] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18763] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 350] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 385] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3749] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3062] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8054] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5809] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 687] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3761] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5281] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4525] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17999] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 489] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4614] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3479] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5167] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2337] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1412] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5462] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7109] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5553] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3545] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7981] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} rbziya38a9yhnlsiho0z2exhunalimq 0 777758 3648810 3647751 2026-08-28T19:33:52Z Tuttiorchestra687 173049 /* */ 3648810 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер [[Опера (музыка)|опералық]], [[Балет|балет труппалары]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[камералық]], [[хор]], [[әскери]], [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] және [[халық аспаптар]] оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы шілде айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда [[Пётр Ильич Чайковский|Пётр Чайковскийдің]] 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Г''' * '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды. <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті. <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''Д''' * '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустриялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.<ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты. <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Е''' * '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы. <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. [[Теодор Курентзис]], [[Сабрие Бекирова]], [[Фёдор Леднёв|Фёдор Леднёвтің]] шеберлік сыныптарына қатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте [[Георг Зандманн]] және Берлинде [[Кристиан Эвальдтан|Кристиан Эвальд]] дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.<ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы. <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды. <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''З''' * '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.<ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёр. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''<ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref>''' * '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) — аустриялық дирижёр. 2017 жылы италиялық дирижёр Риккардо Мути оны өзінің Итальяндық опера академиясының 5 қатысушысының ішіндегі ең жас қатысушысы ретінде академияға шақырды. Ал 2018 жылы Донателла Флик атындағы LSO дирижёрлер байқауына ең жас қатысушы ретінде қатысты. 2019 жылы 24 жасында Фабио Луизи жетекшілік ететін Даллас симфониялық оркестрінің ассистент-дирижёрі қызметіне тағайындалып, осы оркестрмен кәсіби қызметін бастады. 2020 жылы Бамбергтегі Густав Малер атындағы дирижёрлер байқауында III жүлдеге ие болып, дирижёр Иван Фишер жетекшілік ететін Корольдік Концертгебау оркестрімен бірге «Аммодо» шеберлік сыныбына шақырылды. Кейін Иван Фишер оны Будапешт фестивальдік оркестрімен бірнеше жобаға ассистент-дирижёр ретінде шақырды. 2017 жылы Гштаадтағы Menuhin фестивалінде дирижёр Неэме Ярви атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр әр жылдары Бирмингем симфониялық оркестрі, Зальцбург Моцартеум оркестрі, BBC концерттік оркестрі, Берлин симфониялық оркестрі, Солтүстік Каролина симфониялық оркестрі, Вена симфониялық оркестрі секілді ұжымдармен ынтымақтастық орнатып, тағы да басқа жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында сазгер Ганс Вернердің «Die Englische Katze» операсының қойылымына дебют жасады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катрине Виннес (Норвегия) <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Каталин Кишш (Венгрия) <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''П''' * Полина Лебедева (Украина) <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Паниз Фарьюсефи (Иран) <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розабел Грейс Уотсон<ref>{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Т''' * Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония <ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''У''' * Ульяна Созанская (Украина) <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың шілде айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] tsgzzd5hotclul5s646aiv4ewqqg6y7 3648812 3648810 2026-08-28T19:35:56Z Tuttiorchestra687 173049 /* */ 3648812 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер [[Опера (музыка)|опералық]], [[Балет|балет труппалары]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[камералық]], [[хор]], [[әскери]], [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] және [[халық аспаптар]] оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда [[Пётр Ильич Чайковский|Пётр Чайковскийдің]] 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Г''' * '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды. <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті. <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''Д''' * '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустриялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.<ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты. <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Е''' * '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы. <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. [[Теодор Курентзис]], [[Сабрие Бекирова]], [[Фёдор Леднёв|Фёдор Леднёвтің]] шеберлік сыныптарына қатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте [[Георг Зандманн]] және Берлинде [[Кристиан Эвальдтан|Кристиан Эвальд]] дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.<ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы. <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды. <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''З''' * '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.<ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёр. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''<ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref>''' * '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) — аустриялық дирижёр. 2017 жылы италиялық дирижёр Риккардо Мути оны өзінің Итальяндық опера академиясының 5 қатысушысының ішіндегі ең жас қатысушысы ретінде академияға шақырды. Ал 2018 жылы Донателла Флик атындағы LSO дирижёрлер байқауына ең жас қатысушы ретінде қатысты. 2019 жылы 24 жасында дирижёр Фабио Луизи жетекшілік ететін Даллас симфониялық оркестрінің ассистент-дирижёрі қызметіне тағайындалып, осы оркестрмен кәсіби қызметін бастады. 2020 жылы Бамбергтегі Густав Малер атындағы дирижёрлер байқауында III жүлдеге ие болып, дирижёр Иван Фишер жетекшілік ететін Корольдік Концертгебау оркестрімен бірге «Аммодо» шеберлік сыныбына шақырылды. Кейін Иван Фишер оны Будапешт фестивальдік оркестрімен бірнеше жобаға ассистент-дирижёр ретінде шақырды. 2017 жылы Гштаадтағы Menuhin фестивалінде дирижёр Неэме Ярви атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр әр жылдары Бирмингем симфониялық оркестрі, Зальцбург Моцартеум оркестрі, BBC концерттік оркестрі, Берлин симфониялық оркестрі, Солтүстік Каролина симфониялық оркестрі, Вена симфониялық оркестрі секілді ұжымдармен ынтымақтастық орнатып, тағы да басқа жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында сазгер Ганс Вернердің «Die Englische Katze» операсының қойылымына дебют жасады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катрине Виннес (Норвегия) <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Каталин Кишш (Венгрия) <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''П''' * Полина Лебедева (Украина) <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Паниз Фарьюсефи (Иран) <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розабел Грейс Уотсон<ref>{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Т''' * Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония <ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''У''' * Ульяна Созанская (Украина) <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың шілде айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] ozk9yfy6683onwd47b6huaaahhnl4ea 3648814 3648812 2026-08-28T19:42:22Z Tuttiorchestra687 173049 /* */ 3648814 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер [[Опера (музыка)|опералық]], [[Балет|балет труппалары]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[камералық]], [[хор]], [[әскери]], [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] және [[халық аспаптар]] оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда [[Пётр Ильич Чайковский|Пётр Чайковскийдің]] 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Г''' * '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды. <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті. <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''Д''' * '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустралиялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.<ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты. <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Е''' * '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы. <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. [[Теодор Курентзис]], [[Сабрие Бекирова]], [[Фёдор Леднёв|Фёдор Леднёвтің]] шеберлік сыныптарына қатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте [[Георг Зандманн]] және Берлинде [[Кристиан Эвальдтан|Кристиан Эвальд]] дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.<ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы. <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды. <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''З''' * '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.<ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёр. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''<ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref>''' * '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) — аустриялық дирижёр. 2017 жылы италиялық дирижёр Риккардо Мути оны өзінің Итальяндық опера академиясының 5 қатысушысының ішіндегі ең жас қатысушысы ретінде академияға шақырды. Ал 2018 жылы Донателла Флик атындағы LSO дирижёрлер байқауына ең жас қатысушы ретінде қатысты. 2019 жылы 24 жасында дирижёр Фабио Луизи жетекшілік ететін Даллас симфониялық оркестрінің ассистент-дирижёрі қызметіне тағайындалып, осы оркестрмен кәсіби қызметін бастады. 2020 жылы Бамбергтегі Густав Малер атындағы дирижёрлер байқауында III жүлдеге ие болып, дирижёр Иван Фишер жетекшілік ететін Корольдік Концертгебау оркестрімен бірге «Аммодо» шеберлік сыныбына шақырылды. Кейін Иван Фишер оны Будапешт фестивальдік оркестрімен бірнеше жобаға ассистент-дирижёр ретінде шақырды. 2017 жылы Гштаадтағы Menuhin фестивалінде дирижёр Неэме Ярви атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр әр жылдары Бирмингем симфониялық оркестрі, Зальцбург Моцартеум оркестрі, BBC концерттік оркестрі, Берлин симфониялық оркестрі, Солтүстік Каролина симфониялық оркестрі, Вена симфониялық оркестрі секілді ұжымдармен ынтымақтастық орнатып, тағы да басқа жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында сазгер Ганс Вернердің «Die Englische Katze» операсының қойылымына дебют жасады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катрине Виннес (Норвегия) <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Каталин Кишш (Венгрия) <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''П''' * Полина Лебедева (Украина) <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Паниз Фарьюсефи (Иран) <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розабел Грейс Уотсон<ref>{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Т''' * Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония <ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''У''' * Ульяна Созанская (Украина) <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың шілде айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] pzyvjgb9e8ynvn2vvqdgbogbmuhheee 3 779592 3648799 3588241 2026-08-28T18:53:03Z AccountVanishRequests 160572 AccountVanishRequests [[Қатысушы талқылауы:Mukanov Daniyar]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user b6efa54b423d934c7349127c9cdb7cdd]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Mukanov Daniyar|Mukanov Daniyar]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user b6efa54b423d934c7349127c9cdb7cdd|Renamed user b6efa54b423d934c7349127c9cdb7cdd]]" 3588241 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mukanov Daniyar}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:41, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05) hbvduyyfjbj5epcbu5qpghyuhd5iy7y 4 780876 3648743 3648390 2026-08-28T15:00:35Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3648743 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-27'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="20361" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 20 361] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 169] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="467" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 467] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Шежіре]] | data-sort-value="215" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 215] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="156" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 156] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="153" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 153] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="122" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 122] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 105] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 103] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 100] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Созақ]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 93] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 92] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 88] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 85] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Апостол]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB 81] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Джордж Лукас]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B6_%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%B0%D1%81 80] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Жыл]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB 80] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 79] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 79] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 73] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 73] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 72] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Денсаулық сақтау]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 69] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 67] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Маман Қалқабайұлы]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 66] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 57] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 56] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 55] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Непал]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 53] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 53] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 52] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 52] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 52] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 50] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Алматы]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 50] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 47] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[КешYOU]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 46] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 46] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 44] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 44] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 42] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 42] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 42] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Арғын]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 41] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 41] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Мадона]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0 41] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 40] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Дихан Қамзабекұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 38] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 36] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Бақытөмір Шалғынбай]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 36] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 36] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 36] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Қаржылық коэффициент]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%82 35] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Алакөл алаулары - 2026]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_-_2026 33] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 33] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 33] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 32] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 32] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Джанни Боникон]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%91%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD 32] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 31] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Дулат]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 31] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 31] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 30] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 30] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Сұңғат Қуатұлы Есімханов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Алмат Жанболатұлы Әбдікешов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Мұхтарбай Өтелбаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Константин Викторович Авершин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%90%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 29] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Табын]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 29] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Бегім Серіков]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Наймандар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 28] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 28] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 27] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Салауат]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 27] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 27] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Тілектес Серікбайұлы Адамбеков]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 27] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 26] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%2C_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%2C_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%88%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0 26] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 25] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Мамания мектебі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 25] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Замир Садықұлы Сағынов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 25] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 25] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Адай]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 25] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Ысты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Наталья Николаевна Годунова]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 24] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Айғазы Әмірланұлы Құсайынов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%96%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 23] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 23] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[:Санат:Алфавит бойынша футболшылар|Санат:Алфавит бойынша футболшылар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 22] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 22] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 22] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 22] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Қаш (фильм, 2022)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 22] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Астана]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 22] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 22] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 22] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Жауғашты руы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Джон Коллинз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B7 21] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 21] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%86%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD 21] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 21] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Динара Болатқызы Зәкиева]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Құран]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 21] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 21] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Қожа]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Саржетім]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC 20] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Жаныс]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 20] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Ыбрайым Есенқұлұлы Маманов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 20] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Қатысушы:1nter pares]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 19] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Етеккір]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 19] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Мәулид]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 19] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Испания Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Тұрар Рысқұлов ауданы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 19] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 19] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Қарақұм құрылтайы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 19] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 19] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 19] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Тарақты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 19] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қараағаш (Жетісу облысы)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 19] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 19] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Қазақстан халқы тілдері күні]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 18] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Сиқым]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 18] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 18] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 18] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Бейсенбілік (бағыштау)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 18] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Конституция]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 18] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Есенқұл Маманұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 17] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Айдос Әміроллаұлы Сарым]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC 17] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 17] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Өскемен]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Ерен еңбегі үшін медалі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 17] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 17] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 17] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 17] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 17] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[ACE (Ninety One)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 17] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 17] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 17] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Беріш]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 17] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Домбыра]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 16] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Суан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 16] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 16] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Жаппас]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 16] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 16] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Қазақ әліппесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 16] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Қатысушы:Эльмира Ералиева]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 16] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 16] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Ислам]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 16] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[823 жыл]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=823_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 16] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Қытай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Ресей]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 16] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Баладж-от қала]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B6-%D0%BE%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 16] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Қараөткел зираты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Алшын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Сүйінші]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 15] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Маңғыстау ауданы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Шекті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 15] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Шымыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 15] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 15] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 15] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 15] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Жетіру]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 15] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Бөржігін]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD 15] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 15] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Қарақұйрық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Sәlem Entertainment]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 14] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Сын есім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Ералы Дадабаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 14] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 14] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Компьютер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 14] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 14] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Қош бол, Гүлсары! (фильм)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%2C_%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%21_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 14] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Сырдария]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[887 жыл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=887_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 14] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Қатысушы:1nter pares/зертхана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 14] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 14] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Шакур Ғалиұлы Абдулғаниев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D1%83%D1%80_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Балқаш]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 14] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Қарақия ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Мәмбет Құлжабайұлы Қойгелдиев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Лимфа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%B0 13] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Жақайым]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 13] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[YouTube]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 13] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Байұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Сақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Есекжем]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 13] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Келінжан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Барақ батыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Ұлтабар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Төле би]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 13] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 13] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Төртқара]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 13] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 13] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Ордабасы құрылтайы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 13] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[FOMO феномені]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=FOMO_%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Джонни Галэки]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%8D%D0%BA%D0%B8 13] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Тама]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Кемел Тоқаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Қонаев (қала)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 12] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Албан руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Ақтаудағы ұшақ апаты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Германия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Құрылтай депутаты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Әбдімомын Желдібаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Өмір мектебі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 12] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Еуропа]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 12] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Ошақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Отырар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Шымкент]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 12] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Нидхёгг]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B4%D1%85%D1%91%D0%B3%D0%B3 12] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Тана]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 12] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Пало Альто]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%BE_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE 12] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Жанғара Дәдебаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Шиқан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Орыстар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Алау батыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Есім хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Джон Леннон]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BD 12] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[SDU University]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 12] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[:Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары|Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_I_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 12] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Дженис Джоплин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Сейілбек Мырзабай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Айдар (шаш)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 11] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Дженнифер Коннелли]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%84%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8 11] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Дархан Ермаханұлы Өте]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5 11] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[1307 жыл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1307_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 11] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Джон Сина]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Ән-Ниса сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Керей хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Іш өту]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 11] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Маңғыстау облысы мектептері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 11] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Адам анатомиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[IFRS 16]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IFRS_16 11] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Меркі ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Әлихан Асханұлы Смайылов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Аляскадағы Ресей — АҚШ саммиті (2025)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%E2%80%94_%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%96_%282025%29 11] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Шоқыр Бөлтекұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Дидахмет Әшімханұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Карта ойыны]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 11] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Семей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Әл-Аләқ сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%BB%D3%99%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Халида Есенқұлқызы Маманова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Hearts of Iron IV]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Hearts_of_Iron_IV 11] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 11] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Ақтау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Андромеда (мифология)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 11] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Алатау (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Қартқожа (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Медицина]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Тәжікстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Теңiз деңгейiнен биіктігі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3i%D0%B7_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9i%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Асылы Әлиқызы Осман]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Әнет би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 10] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Иткөйлек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%BA%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 10] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Мысық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Бижамал Далабайқызы Кемалова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[:Санат:Азия елдері|Санат:Азия елдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Мұнайлы ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 10] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қарасай батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 10] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Болат Елтайұлы Боранбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Толқын Забирова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 10] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[1737 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1737_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Абу-Даби Плаза]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%83-%D0%94%D0%B0%D0%B1%D0%B8_%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B0 10] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Телеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[29]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29 10] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Тұрысбек Маманұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Рустам Али]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D0%90%D0%BB%D0%B8 10] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Сыпыра жырау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Джек Лондон]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 10] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Араб жазуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[2]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2 10] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Дэнни Уэлбек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%A3%D1%8D%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Мария Мун]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D0%BD 10] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Түркия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[1766 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1766_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 10] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Бата]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 10] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 10] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Ғани Бектайұлы Бейсембаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Тұрмағамбет Ізтілеуұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%86%D0%B7%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Тұрсын Тайырұлы Қалмақбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Құлан (Жамбыл облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Аян Өмірәліұлы Өтепберген]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[TikTok]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=TikTok 9] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[ҚазМұнайГаз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%93%D0%B0%D0%B7 9] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Қарақия ойысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 9] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[SCAT]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 9] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[A]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A 9] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Қызылағаш оқиғасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Үсен Қарасайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 9] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Ауғанстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 9] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Жанарбек Садыханұлы Әшімжан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қазақстан Республикасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Қазақтың ұлттық спорт түрлері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Ақтөбе-Лаэти қалашығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5-%D0%9B%D0%B0%D1%8D%D1%82%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[1308 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1308_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Майқы би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Рахметолла Райымқұлов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Қазақстан елшілерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Ұйғырлар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Болат сұлтан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Киікоты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Гималай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Жаулыбай қарауыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 9] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Зат есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Технология]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Қызылөзен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Талас (өзен)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Франция]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Ғылым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Василий Васильевич Симачев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 9] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Кенен Әзірбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 9] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[1512 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1512_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Ботбай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[962 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=962_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Құныскерей Қожахметұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Жайын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Мұрат Шаймаран]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Менің Қазақстаным (ән)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Екібастұз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 9] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[23]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=23 9] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Respublica]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 9] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Асық ойындары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Айя Шалқар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Саяси партия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Таз руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Масаллы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[11]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11 9] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Байбақты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Дүкенбай Досжан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Жарысқазан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Футбол]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 9] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Тірі тамыр көпірлері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Алтын алқа]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0 9] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Денсаулық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 9] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Фонетика]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 8] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 8] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 8] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Ашаршылық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Фотометрия (астрономия)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[1125 жыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1125_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Энциклопедия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Поль Погба]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C_%D0%9F%D0%BE%D0%B3%D0%B1%D0%B0 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Мәтін]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Чан Йан Бэнг]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%BD_%D0%99%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D1%8D%D0%BD%D0%B3 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[13]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=13 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Шоқай Мұстафа]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Хамит Ерғалиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[1133 жыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1133_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Шәкәрім университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Семей темір жолы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Үндістан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Сеславино (Түркістан облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE_%28%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 8] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Иран]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Шағатай тілі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 8] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Рахман қайнары (шипажай)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 8] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Медеу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 8] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Қуат Қайрайбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 8] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Төре]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 8] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Дәрмен Қанатұлы Сәдуақасов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 8] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Қоғабай Сәрсекеев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Мұхтархан Қабыланбекұлы Ділдәбеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Базар жырау Оңдасұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Ертіс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 8] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Стоматология]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Тараз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 8] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Дамыған елдер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Абай (Келес ауданы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Алаш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88 8] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Шу ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 8] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Соланж Ноулз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B6_%D0%9D%D0%BE%D1%83%D0%BB%D0%B7 8] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Қазақстан ұлттық қоры]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Yenlik]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Yenlik 8] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Есентемір]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 8] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Артур Ермекұлы Ластаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9B%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Аннапурна]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 8] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Барлас]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 8] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 8] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Дженони]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8 8] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Чатсворс (Айова)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%81_%28%D0%90%D0%B9%D0%BE%D0%B2%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[География]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[:Санат:Спорт түрлері|Санат:Спорт түрлері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қарағанды облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Бандыны қуған Хамит (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Шайыр ауылдық округі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Кейіпкер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Амандасу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%83 8] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Соғдылар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Жұбан Молдағалиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[2025 жыл ақпандағы Путин мен Трамптың телефонда сөйлесуі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2025_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%96 8] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Петропавл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB 8] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[EGov Mobile]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=EGov_Mobile 8] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қырғыздар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Жапония жанартауларының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Ержан Хозеұлы Қазыхан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Уақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Қараөткел (Ақмола облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%28%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Maxi Чай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[:Санат:Шымкентте туғандар|Санат:Шымкентте туғандар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 8] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Қаратай (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Ат әбзелдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Тік орман]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BA_%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Кәде]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%B4%D0%B5 8] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%95%D0%A4%D0%90_%D0%A7%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B_2025%2F26 8] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Жоғарғы деңгейлі үйшік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Қымыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Аустралия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Қазақстан демографиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Жапония]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Асанбай Асқарұлы Асқаров]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Ақсу ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Индонезия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Жаңаөзен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Қайыр хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[1653 жыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1653_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[1174 жыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1174_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Нұрбану сұлтан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Тыңшылық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Тобыл (қала)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[:Сурет:Sura84.pdf|Сурет:Sura84.pdf]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura84.pdf 8] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Хырдалан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Алматы ауыр машина жасау зауыты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B7%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Дмитрий Михайлович Малахов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Тұран ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Жазғы Азия ойындары 2026]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 8] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[895 жыл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=895_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 8] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Сарапхана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Географиялық координаттар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Амур жолбарысы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Шолпан Маратқызы Қадырова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[3]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=3 8] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Warner Bros. Animation]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Warner_Bros._Animation 8] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Найман]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Іштің қатуы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 8] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 5f80j9qd51dsmhwaf0p4q4wn4bnaphk 0 780934 3648762 3647327 2026-08-28T16:57:11Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3648762 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|110|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өткен [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сайлауында Әділет 110 мандатқа ие болды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партия төрағасы (7 мамыр 2026 жылдан бастап) * [[Рауан Кенжеханұлы]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://baq.kz/aybek-dadebay-turkistan-oblysy-turgyndarynyn-arbir-maselesi-bizdin-baqylauymyzda-bolady-320036460/ Айбек Дәдебай: «Түркістан облысы тұрғындарының әрбір мәселесі біздің бақылауымызда болады»]</ref> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://prokadry.kz/%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5/ ТУЛЕУШИН Каныш назначен заместителем председателя партии «Әділет»]</ref> * [[Ержан Жұматұлы Жылқыбаев|Ержан Жылқыбаев]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://www.facebook.com/profile.php?id=100051389973922 Ержан Жылқыбаевтың Facebook парақшасы]</ref> 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева (Құрылтай депутаты) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының және Құрылтайдың төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова (Құрылтай депутаты) # [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] (Құрылтай төрағасының орынбасары, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева (Құрылтай депутаты) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен (Құрылтай депутаты) # Марат Шибұтов (Құрылтай депутаты) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === {| class=wikitable style=text-align:center !Сайлау !Төрағасы !Дауыс саны !% !Мандат саны !Орны !Дереккөз |- |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]] | rowspan="3"|[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |6 528 948 |71,17 % |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} |1 |<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 23nzcrmor6mss5hbqpix7j6fdhkgoug 0 781993 3648864 3612660 2026-08-29T08:00:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648864 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Георгий Алексеевич Козлов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = шілде 1958 | Басқаруын аяқтады = мамыр 1959 | Ізашары = [[Андрей Иванович Устенко|Андрей Устенко]] | Ізбасары = [[Алексей Иванович Неклюдов|Алексей Неклюдов]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = КОКП Свердлов қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = желтоқсан 1955 | Басқаруын аяқтады_2 = шілде 1958 | Ізашары_2 = [[Михаил Иванович Кузин|Михаил Кузин]] | Ізбасары_2 = [[Константин Александрович Замирякин|Константин Замирякин]] | Титулы_3 = БК(б)П / КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің бірінші хатшысы | Ту_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = наурыз 1949 | Басқаруын аяқтады_3 = 1954 | Ізашары_3 = ''белгісіз'' | Ізбасары_3 = ''белгісіз'' | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 23.4.1909 | Туған жері = [[Пугачев (қала)|Николаевск]], [[Николаев уезі]], [[Самара губерниясы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 23.1.1976 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Жерленді = [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зират]], [[Алматы]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БК(б)П / КОКП]] | Білімі = 1. [[Ю. А. Гагарин атындағы СМТУ кәсіптік-педагогикалық колледжі|Сарытау индустриялық техникумы]] (''бітірмеді'')<br /> 2. [[М. И. Калинин атындағы Сарытау ауыл шаруашылығын механикаландыру институты|М. И. Калинин атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы машина жасау институты]] (''бітірмеді'')<br /> 3. [[МИСиС ғылым және технология университеті|И.В. Сталин атындағы Мәскеу болат институты]]<br /> 4. [[КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебі]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} | {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} }} }} '''Георгий Алексеевич Козлов''' ([[23 сәуір]] [[1909 жыл|1909]], [[Пугачев (қала)|Николаевск]], [[Николаев уезі]], [[Самара губерниясы]], [[Ресей империясы]] — [[23 қаңтар]] [[1976 жыл|1976]], {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік партия және мемлекет қайраткері. КОКП Свердловск қалалық комитетінің бірінші хатшысы (1955-1958), [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы (1958-1959), Қазақстан КП ОК хатшысы (1959-1965). == Өмірбаяны == 1909 жылы 23 сәуірде [[Ресей империясы]] Самара губерниясының Николаевск қаласында дүниеге келді. 1920 жылы бастауыш мектептің 4 сыныбын бітірді. 1921 жылдың сәуірінен 1923 жылдың сәуіріне дейін, Еділ бойындағы ашаршылық кезінде, панасыз күндерін өткізіп, ұстаның шәкірті болып жұмыс істеді және жеке тұлғаларға жалданып қосымша ақша тапты. 1923 жылдың сәуірінен бастап Мәскеу-Киев теміржолындағы Брянск II станция депосында сілесірдің шәкірті, содан кейін сілесір болып күн көрді. 1927 жылдың мамыр айынан бастап Сарытау облысының Пугачев қаласындағы «Крестьянин» газетінің баспаханасында сілесір қызметін атқарды. 1926-1927 жылдары техникумға түсуге дайындық курстарына қатысты. 1928 жылдың қыркүйегінен 1930 жылдың сәуіріне дейін Сарытау индустриалдық техникумының жылу техникасы бөлімшесінде оқыды; өндіріске жұмылдырылуына байланысты оқуын аяқтай алмады. 1930 жылдың сәуір айынан бастап Сарытау комбайн зауытында техник-нормалаушы, конструктор болып жұмыс істеді. 1931 жылдың қыркүйегінен – 1932 жылдың мамырына дейін М. И. Калинин атындағы Мәскеу ауыл шаруашылығы машина жасау институтының студенті болды; басқа жоғары оқу орнына ауысуына байланысты оқуын аяқтамады. 1932 жылдың маусымынан – 1935 жылдың мамырына дейін Мәскеу болат институтының қысыммен өңдеу факультетінің студенті болып, «Ұсталық іс» мамандығы бойынша инженер-металлург біліктілігін алды. 1935 жылдың мамыр айынан бастап Свердлов облысының Төменгі Тагил қаласындағы Орал вагон жасау зауытында (1941 ж. бастап № 183 Орал танк зауыты) ұстахана цехының энергетигі, 1938 жылдың маусым айынан бастап өс-соғу цехының басшысы, 1939 жылдың маусым айынан бастап сығымдау цехы басшысының орынбасары, 1939 жылдың қараша айынан бастап зауыт өндірісі басшысының орынбасары, 1940 жылдың наурыз айынан бастап зауыт комитетінің төрағасы, 1941 жылдың сәуір айынан бастап ұстахана цехының басшысы, 1942 жылдың қаңтар айынан бастап сығымдау цехының басшысы, 1942 жылдың сәуір айынан бастап ұстахана цехының басшысы болып еңбек етті. Сонымен қатар, 1936–1937 жылдары БК(б)П ОК жанындағы Жаппай сырттай оқыту институтының БК(б)П тарихы бөлімінде тыңдаушы ретінде білім алды; насихатшы. 1945 жылдың қыркүйегінен бастап БК(б)П Төменгі Тагил қалалық комитеті хатшысының қара металлургия жөніндегі орынбасары болып істеді. 1946 жылдың маусымынан бастап БК(б)П Төменгі Тагил қалалық комитетінің 2-хатшысы болып еңбектенді. 1949 жылдың наурызынан бастап БК(б)П–КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің 1-хатшысы лауазымында мехнат қылды. 1954 жылдың шілдесінен бастап КОКП Свердлов облыстық комитетінің хатшысы болып жұмыс істеді. 1955 жылдың желтоқсанынан бастап КОКП Свердлов қалалық комитетінің 1-хатшысы. Сонымен бірге, 1957 жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін тәмамдады. 1958 жылдың 9 шілдесінен — 1959 жылдың 6 мамырына дейін [[Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің]] 1-хатшысы қызметін атқарды. 1959 жылдың 25 сәуірінен<ref>Қазақстан КП ОК XV пленумының 1959 жылғы 24–25 сәуірдегі қаулысы.</ref> — 1966 жылдың 22 қаңтарына<ref>Қазақстан КП ОК XV пленумының 1966 жылғы 21–22 қаңтардағы қаулысы.</ref> дейін Қазақстан КП ОК хатшысы болды. 1962 жылдың желтоқсанынан — 1965 жылға дейін Қазақстан КП ОК хатшысы — [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] төрағасының орынбасары — Қазақстан КП Орталық Комитеті мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің партиялы-мемлекеттік бақылау комитетінің төрағасы ретінде еңбек етті. 1965 жылдың желтоқсанынан — 1971 жылдың ақпанына дейін Қазақ КСР халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып істеді. 1971 жылдың ақпан айында зейнетке шықты<ref>Ашимбаев Д. Р. Кто есть кто в Казахстане. Биографическая энциклопедия. Алматы, 2008</ref>. 1976 жылы 23 қаңтарда [[Алматы|Алматыда]] қайтыс болып, қаланың [[Орталық зират (Алматы)|Орталық зиратына]] жерленді. === Республикалық билік органдарындағы қызметі === 1959—1971 жылдары Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің мүшесі. 1959 жылдың 25 сәуірінен — 1962 жылдың желтоқсанына дейін және 1966 жылдың 23 маусымынан — 1971 жылдың ақпанына дейін Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті бюросының мүшесі. 1962 жылдың желтоқсанынан — 1966 жылдың 23 маусымына дейін Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті төралқасының мүшесі болды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің V–VII шақырылымдары депутаты. 1959–1963 жылдары Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төралқасының мүшесі болды. === Орталық билік органдарындағы қызметі === КОКП XX және XXI съездерінің делегаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің V шақырылым депутаты болды. == Марапаттары == * 1944 жылы Мемлекеттік Қорғаныс Комитетінің тапсырмаларын орындағаны үшін Ленин орденімен марапатталды; * 1958 жылы қара металлургияны дамытудағы жетістіктері үшін Ленин орденімен марапатталды; * 1971 жылы халық шаруашылығын жоспарлау, қаржыландыру, несиелеу, есепке алу, бақылау, материалды-техникалық қамтамасыз ету салаларындағы табысты жұмысы және бесжылдық жоспар тапсырмаларын орындау үшін ресурстарды жұмылдырғаны үшін Қазан төңкерісі орденімен марапатталды; * 1957 жылы КСРО Үкіметінің ерекше тапсырмасын орындағаны үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды; * 1966 жылы мал шаруашылығын дамыту, ет, сүт, жұмыртқа, жүн және басқа да өнімдерді өндіру мен дайындаудағы жетістіктері үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды; * 1943 жылы Мемлекеттік Қорғаныс Комитетінің тапсырмаларын орындағаны үшін «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталды; * 1942 жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды; * 1945 жылы «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды; * 1957 жылы «Тың жерлерді игергені үшін» медалімен марапатталды; * 1970 жылы «В. И. Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай. Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды; * Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен марапатталды. == Әдебиет == * ''Рабинович Р. Л.'' В ответе за город. Руководители Нижнего Тагила. — Нижний Тагил: Репринт, 2007. — С. 170—172. * ''Сушков А. В.'' Козлов Георгий Алексеевич // Инженеры Урала: Энциклопедия. Т. II. — Екатеринбург: Уральский рабочий, 2007. — С. 348. * ''Сушков А. В.'' Руководители города Свердловска: первые секретари горкома ВКП(б)—КПСС (1932—1991), вторые секретари горкома ВКП(б) (1937—1950): историко-биографический справочник. — Екатеринбург: Банк культурной информации, 2007. — С. 62—64. [http://www.cdooso.ru/phocadownload/userupload/editions/rukovoditeli-goroda-sverdlovska.pdf Кітап] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320234127/http://www.cdooso.ru/phocadownload/userupload/editions/rukovoditeli-goroda-sverdlovska.pdf |date=2017-03-20 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20180825222556/http://www.knowbysight.info/KKK/15048.asp Георгий Козлов]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы. {{ref-ru}} [[Санат:КОКП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері]] [[Санат:КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:КОКП Свердлов қалалық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының мүшелері]] [[Санат:КОКП XX съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП Свердлов облыстық комитетінің хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП ОК Бюро мүшелері]] [[Санат:КОКП Төменгі Тагил қалалық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] i0ow9d8pkmzwt4scyusn2g48zx88diz 10 783355 3648840 3648572 2026-08-29T05:18:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3648840 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 1j3am10v9lqfhahr24h9qumlljyid6y 3648905 3648840 2026-08-29T11:45:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3648905 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> jdwzxpq3uf93lmdl6vvwqz5tzzvcpp4 0 784158 3648748 3648701 2026-08-28T16:07:46Z Nurken 111493 /* Орынбасарлары */ 3648748 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |тағайындалған = [[28 тамыз]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Тұңғыш Құрылтайдың бірінші сессиясы 28 тамызда өтеді де, [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] төрағасын сайлайтын болады. 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген [[Құрылтай депутаты|депутаттар]] арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын [[Құрылтай депутаты|Құрылтай депутаттары]] сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Төрағалар тізімі == {| class="wikitable" width="70%" style="text-align:center" ! rowspan="2"| № ! rowspan="2" width="100px" |Суреті ! rowspan="2"| Аты-жөні ! colspan="3"| Өкілеттігі |- ! Басы ! Аяғы ! Ұзақтығы |- ! 1 | [[Сурет:Aibek Dadebay (2025-11-12) (cropped, 2).jpg|110px]] | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> | 28 тамыз<br>2026 | {{қ.у.}} | {{Age in years and days nts|2026|8|28}} |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының төрағалары|*]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының депутаттары| Төраға]] rakxz6efl5bn0mujbdoj1br7bsj66av 0 785387 3648872 3644844 2026-08-29T08:22:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648872 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Германия Федеративтік Республикасы |Шынайы атауы = {{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}} |Атау септігі = Батыс Германия |Елтаңба = Coat of arms of Germany.svg |Байрақ = Flag of West Germany.svg |Ұраны = ''Einigkeit und Recht und Freiheit'' |Әнұранның аты = Немістердің өлеңі (''Deutschlandlied'') |Аудио = |Картада = Europe-West Germany.svg |карта тақырыбы = '''Батыс Германияның''' (ГФР) қырғи-қабақ соғыс кезіндегі орналасуы |Картада2 = |lat_dir =N |lat_deg = 50 |lat_min = 44 |lat_sec = 0 |lon_dir =E |lon_deg = 7 |lon_min = 8 |lon_sec = 0 |region = DE |CoordScale = |Тілі = [[Неміс тілі]] |Мемлекеттік діні = |Үкімет түрі = [[Федерация|Федеративті]]<br />[[парламенттік республика]] |Құрылды = [[23 мамыр]] [[1949 жыл]] |Тәуелсіздік күні = |Тәуелсіздігін алды = [[5 мамыр]] [[1955 жыл]] (Бонн-Париж конвенциялары) |Астанасы = [[Бонн]] *(уақытша астана)* |Ірі қалалары = [[Гамбург]], [[Мюнхен]], [[Кёльн]], [[Майндағы Франкфурт]], [[Эссен]] (сондай-ақ де-факто [[Батыс Берлин]]) |Басшы қызметі = [[Германия Федералдық президенті|Федералды президент]]<br><br />[[Германия Федералдық канцлері|Федералды канцлер]] |Басшылары = [[Теодор Хойс]] (бірінші)<br> [[Рихард фон Вайцзеккер]] (соңғы)<br> [[Конрад Аденауэр]] (бірінші)<br> [[Гельмут Коль]] (соңғы) |Жер аумағы = 248 717 |Жер аумағы бойынша орны = |Судың үлесі = |Этнохороним = [[Немістер]], батыс немістер |Жұрты = 63 254 000 |Халық саны бойынша орны = |Сарап жылы = 1990 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 254 |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = ~1,0 трлн. USD |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 1990 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 4 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = |АДИ жылдық есебі = |АДИ бойынша орны = |АДИ деңгейі = |Әуе компаниясы = [[Lufthansa]] |Валютасы = [[Неміс маркасы]] (DEM) |Интернет үйшігі = [[.de]] |ISO = DE |Телефон коды = 49 |Уақыт белдеуі = +1 (+2 жазда) |Түсініктемелер = Бұл мемлекет 1990 жылғы [[Германияның бірігуі|Германияның қосылуынан]] кейін жойылған жоқ, керісінше кеңейтілген аумақтағы ГФР ретінде жалғасын тапты. |Ұранның аудармасы=''Бірлік пен әділдік және бостандық''}} '''Батыс Германия''', ресми түрде '''Германия Федеративтік Республикасы''' — 1949 жылдың 23 мамырында құрылғаннан бастап 1990 жылдың 3 қазанында [[Шығыс Германия]]мен біріккенге дейінгі Германия Федеративтік Республикасының (ГФР) жалпылама атауы болды. [[Қырғи қабақ соғысы|Қырғи-қабақ соғыс]] кезінде Германияның батыс бөлігі мен оған қарасты [[Батыс Берлин]] аумағы Батыс блоктың құрамына кірді. Батыс Германия [[екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі Германияны одақтастардың оккупациялау кезеңінде саяси құрылым ретінде қалыптасып, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]] және [[Франция]] бақылауындағы үш одақтас аймақта құрылған он екі жерден (штаттан) жасақталды. Қырғи-қабақ соғыстың басында Еуропа Батыс және Шығыс блоктарга бөлінді. Германия да осылайша екі елге бөлшектенді. Бастапқыда Батыс Германия 1871–1945 жылдардағы Неміс рейхшілдігінің жалғыз демократиялық жолмен қайта құрылған мұрагері ретінде өзін көрсете отырып, бүкіл Германияға қатысты ерекше мандатқа ие екенін мәлімдеді.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Germany |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Germany/Ostpolitik-and-reconciliation-1969 |access-date=9 May 2022 |edition=Online}}</ref> Батыс Германияның оңтүстік-батысындағы үш штат 1952 жылы бірігіп, [[Баден-Вюртемберг]] аймағын құрды, ал [[Саар|Саарланд]] Франция бөліп шығарған «Саар протектораты» мәртебесінен кейін (бұл бөліну Одақтас бақылау кеңесімен мойындалмағандықтан заңсыз болған еді) 1957 жылы Батыс Германияға штат ретінде қосылды. Нәтижесінде пайда болған он штатқа қоса, Батыс Берлин ресми емес де-факто он бірінші штат болып саналды. Де-юре Берлин Одақтас бақылау кеңесінің бақылауында болғандықтан Батыс Германияның құрамына кірмесе де, саяси тұрғыдан Батыс Германиямен бірігіп, оның федералдық институттарында тікелей немесе жанама түрде ұсынылды. Бүгінгі таңда Германия иеленіп отырған ықпалды орынның іргетасы 1950 жылдардағы «экономикалық ғажайып» (Wirtschaftswunder) кезінде қаланды. Сол кезде Батыс Германия Екінші дүниежүзілік соғыс әкелген орасан зор қираулардан кейін көтеріліп, әлемдегі екінші ірі экономикаға айналды. 1963 жылға дейін қызмет атқарған бірінші канцлер [[Конрад Аденауэр]] бейтараптық ұстанымнан гөрі [[НАТО]]-мен толық интеграциялану жолын таңдап, әскери одаққа мүшелікке қол жеткізді. Сонымен қатар Аденауэр бүгінгі Еуропа одағына ұласқан келісімдердің негізін қалаушылардың бірі болды. 1975 жылы Үлкен алтылық (G6) құрылғанда, Батыс Германияның оған мүше болатынына ешкім күмән келтірген жоқ. Берлин қабырғасының құлауымен белгіленген Шығыс блоктың ыдырауынан кейін екі мемлекет Германияны біріктіру бағытында нақты қадамдар жасады. 1990 жылы Шығыс Германия өз билігін таратып, Германия Федеративтік Республикасының құрамына кіруге дауыс берді. Соғыстан кейінгі бес штат (Länder) қайта құрылып, сондай-ақ ерекше мәртебесі тоқтатылып, алтыншы штатқа айналған біріккен Берлин қосылды. Олар 1990 жылғы 3 қазанда федералды республиканың құрамына ресми түрде кіріп, штаттардың санын оннан 16-ға жеткізді және Германияның бөлінуіне нүкте қойды. Осылайша, біріккен Германия бұрын бейресми түрде «Батыс Германия» деп аталған мемлекеттің тікелей жалғасы болып табылады, жаңа мемлекет емес. Себебі бұл процесс мәні бойынша ерікті түрде қосылу актісі еді: Германия Федеративтік Республикасы таратылған ГДР-дің қосымша алты штатын өз құрамына қабылдау арқылы кеңейді. Кеңейген Федеративтік Республика Батыс Германияның саяси мәдениетін сақтап қалды және халықаралық ұйымдардағы ([[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]], [[НАТО]], [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы|ЭЫДҰ]] және [[Еуропалық экономикалық қауымдастық]]) бұрынғы мүшелігін, сондай-ақ Батысқа бағытталған сыртқы саяси курсы мен одақтастық байланыстарын жалғастырды. == Тарих == === Капитуляциядан кейінгі алғашқы жылдардағы Германия === {{Негізгі мақала|1945—1949 жылдардағы Германия}} Германия одақтас әскерлермен («Төрт держава» — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]] және [[Франция]]) азат етілгеннен кейін, оның аумағы төрт аймаққа — советтік, француздық, британдық, америкалық және ерекше мәртебесі бар (ол да төрт аймаққа бөлінген) [[Берлин]] қаласына бөлінді. 1949 жылға қарай батыс державалар өз аймақтарын басқаруды [[Тризония]]ға біріктірді. Германияның шығыс бөлігі бұрынғысынша Кеңес Одағының басқаруында қалды. === Германия Федеративтік Республикасының жариялануы === 1949 жылы 23 мамырда [[Бонн]] қаласында (британдық аймақ) әскери губернаторлардың бақылауымен отызған 65 адамнан тұратын Парламенттік кеңес сол уақытқа дейін жаңадан құрылған жерлердің құрамында Германия Федеративтік Республикасын жариялады: [[Төменгі Саксония]], [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]], [[Шлезвиг-Гольштейн]] және [[Гамбург]] (британдық аймақ); [[Бавария]], [[Бремен]], [[Гессен]] және [[Вюртемберг-Баден]] (америкалық аймақ); [[Баден]], [[Рейнланд-Пфальц]] және [[Вюртемберг-Гогенцоллерн]] (француздық аймақ). Германия Федеративтік Республикасының 1949 жылғы редакциядағы Негізгі заңының 23-бабы. Дәл осы күні күшіне енген Конституция (23-бап) өзінің қолданылуын формальды түрде ГФР құрамына кірмейтін бүкіл Берлин аумағына да тарататынын жариялады. Сондай-ақ, бұл бапта ГФР конституциясының қолданылуын Германияның «басқа да бөліктеріне» тарату мүмкіндігі қарастырылды. Осылайша, бұрынғы Герман империясының барлық аумақтарының ГФР құрамына кіруіне негіз қаланды. {{дәйексөз|Негізгі заң ең алдымен Баден, Бавария, Бремен, Үлкен Берлин, Гамбург, Гессен, Төменгі Саксония, Солтүстік Рейн-Вестфалия, Рейнланд-Пфальц, Шлезвиг-Гольштейн, Вюртемберг-Баден және Вюртемберг-Гогенцоллерн жерлерінің аумағында қолданылады. Германияның басқа бөліктерінде ол олар қосылғаннан кейін күшіне енеді.}} Жаңадан құрылған мемлекет негізінде неміс халқын біріктіруге деген ұмтылыс конституцияның кіріспесінде айқын жазылған, ал конституцияның өзі бастапқыда уақытша деп ойластырылған болатын. Сол себепті құжат «конституция» (нем. Verfassung) деп аталмай, «негізгі заң» (нем. Grundgesetz) деген атау алды. Берлиннің ерекше саяси мәртебесіне байланысты қаланы ГФР астанасы ретінде сақтап қалу мүмкін болмады, дегенмен жарияланған конституция формальды түрде бүкіл қаланы ГФР-дің бір бөлігі деп жариялады. Сондықтан уақытша астананы тағайындау туралы шешім қабылданды, ол үшін провинциялық қала – [[Бонн]] таңдалды.<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/einestages/hauptstadtfrage-1949-a-948163.html|title=Hauptstadtfrage 1949: Kampf der Möchtegern-Metropolen|publisher=Der Spiegel|date=2009-02-09|access-date=2015-06-01|archive-date=2014-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141120214849/http://www.spiegel.de/einestages/hauptstadtfrage-1949-a-948163.html|url-status=live}}</ref> === Саяси мәртебе және бүкіл неміс аумағына қатысты талаптар === ГФР үкіметі басынан бастап өзін бүкіл неміс халқының жалғыз заңды өкілі, ал ГФР-ді [[Веймар Республикасы]]ның жалғыз мұрагер мемлекеті ретінде қарастырды. Сондықтан ол Веймар республикасына 1937 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ([[нацистік Германия]]ның әскери экспансиясы басталғанға дейін) тиесілі болған барлық аумақтарға, соның ішінде [[Германия Демократиялық Республикасы|ГДР]], [[Батыс Берлин]] және [[Польша]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ға өткен «бұрынғы шығыс аймақтарына» да талап етті.<ref name="Adenauer-Alleinvertretungsanspruch">[http://www.konrad-adenauer.de/stichworte/deutschlandpolitik/alleinvertretungsanspruch-der-bundesrepublik-deutschland/ Alleinvertretungsanspruch der Bundesrepublik Deutschland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604034421/http://www.konrad-adenauer.de/stichworte/deutschlandpolitik/alleinvertretungsanspruch-der-bundesrepublik-deutschland/ |date=2016-06-04 }}{{ref|de}}</ref> ГФР конституциясының кіріспесінде неміс халқының біртұтас мемлекетте қайта бірігуге деген ұмтылысы атап көрсетілген. ГФР үкіметі алғашқы жылдары ГДР үкіметімен кез келген тікелей байланыстан жан-жақты бас тартты, өйткені мұндай байланыстарды ГДР-ді дербес мемлекет ретінде тану деп қабылдауы мүмкін еді.<ref name="Adenauer-Alleinvertretungsanspruch"/> {{дәйексөз|«Германия мемлекеті күйрегеннен кейін өмір сүруін тоқтатқан жоқ, ол 1945 жылдан кейін де сақталды, тіпті Негізгі заң негізінде құрылған құрылымның әрекеті осы мемлекеттің аумағының бір бөлігінде уақытша шектелген болса да. Осылайша, Германия Федеративтік Республикасы Герман империясымен бірдей (тең).»|автор=<small>Конституциялық соттың шешімі, 1957 — [http://www.servat.unibe.ch/dfr/bv006309.html BVerfGE 6, 309 (336 ff., Zit. Abs. 160, Abs. 166)]</small>}} Ұлыбритания мен АҚШ те ГФР Веймар республикасының құқықтық мұрагері болып табылады деген ұстанымды ұстанды, алайда Франция Веймар республикасы 1945 жылы мемлекет ретінде толығымен жоғалып кетті деген идеяны қолдады. АҚШ Президенті [[Гарри Трумэн|Гарри Трумэн]] ГФР-мен бейбіт шартқа қол қоюға қарсы болды, өйткені оның пікірінше, бұл екі неміс мемлекетінің бар екенін мойындауды білдірер еді. 1950 жылы үш держава сыртқы істер министрлерінің Нью-Йорк конференциясында ақыры ГФР-дің мәртебесі ресми түрде анықталды. Мемлекеттер ГФР үкіметінің неміс халқын тек қана өздері заңды түрде өкілдік ету құқығына болған талаптарын мойындады, бірақ ГФР үкіметін бүкіл Германияның үкіметі ретінде танудан бас тартты.<ref name="Adenauer-Alleinvertretungsanspruch"/> ГДР-ді мойындамау себебінен ГФР заңнамасы Веймар республикасының азаматтығынан бастау алатын біртұтас неміс азаматтығының әрі қарай да өмір сүретінін мойындады, сондықтан өз азаматтарын жай ғана неміс азаматтары деп атады және ГДР аумағын шетел деп санамады. Осы себепті елде ГФР азаматтығы туралы жаңа заң қабылданбай, 1913 жылғы Германия азаматтығы туралы заң өз күшін сақтап қалды. Дәл осы 1913 жылғы Германия азаматтығы туралы заң ГДР-де де 1967 жылға дейін қолданыста болды, ал ГДР Конституциясы да біртұтас неміс азаматтығының бар екенін мойындады. Тәжірибеде бұл жағдай ГДР-ден келген кез келген «неміс азаматы» ГФР аумағында болған жағдайда онда ресми түрде шетелдік төлқұжат ала алатынын білдірді. Мұның алдын алу үшін ГДР үкіметі өз тұрғындарына ГФР-ден төлқұжат алуға заң жүзінде тыйым салды. Тек 1967 жылы ГДР-де неміс азаматтығының орнына ГДР-дің жеке азаматтығы енгізілді, бұл азаматтық ГДР құрылған сәтте оның аумағында тұрған және бірқатар себептер бойынша ГДР азаматтығы құқығынан айырылмаған барлық неміс азаматтарына берілді.<ref>[http://www.verfassungen.de/de/ddr/staatsbuergerschaft67.htm Gesetz über die Staatsbürgerschaft der Deutschen Demokratischen Republik (1967)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305230528/http://www.verfassungen.de/de/ddr/staatsbuergerschaft67.htm |date=2018-03-05 }}{{ref|de}}</ref> ГФР-де ГДР-дің жеке азаматтығының бар екені тек 1987 жылдың қазан айында ғана ресми түрде мойындалды, сол кезде ГФР Конституциялық соты натурализация тәртібімен ГДР азаматтығын алған кез келген тұлға автоматты түрде неміс азаматтығын (негізінде ГФР азаматтығын) алады деп қаулы етті.<ref>Ingo von Münch. [https://books.google.de/books?id=U0BVt0eewacC&pg=PA103 Die deutsche Staatsangehörigkeit: Vergangenheit — Gegenwart — Zukunft], S. 103{{ref|de}}</ref> ГДР-дің бар екенін мойындамау мемлекеттердің шекараларын географиялық атластарда белгілеуде де көрініс тапты. Мәселен, 1951 жылы ГФР-де шығарылған карталарда бұрынғыдай 1937 жылғы шекарадағы біртұтас Германия сақталған. Сонымен қатар, ГФР мен ГДР арасындағы шекара, сондай-ақ Одер/Нейсе сызығы (Польшамен жаңа шекара) және Шығыс Пруссиядағы Польша мен КСРО арасындағы шекара әрең көрінетін үзікті сызықтармен көрсетілген; Польша мен КСРО-ға өткен аумақтар әлі де біртұтас Германияның құрамына кіреді, бірақ «польшалық және советтік басқарудағы аумақтар» деп белгіленген, ал олардағы топонимдер бұрынғысынша ескі неміс атауларын сақтап қалған. ГДР-дің бар екендігі туралы тіпті сөз де жоқ. 1971 жылғы басылымда көрсетілген шекаралар әлдеқайда анық сызықпен белгілене бастады, алайда олар әлі де мемлекеттік шекараларды білдіретін сызықтардан өзгеше болды.<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/einestages/krim-krise-und-grenzverlauf-politik-mit-schulbuechern-und-atlanten-a-961917.html|title=Umstrittene Grenzverläufe in Atlanten: Politik mit roten Pünktchen|lang=de|publisher=// Spiegel Online|author=Christoph Gunkel|date=2014-04-01|access-date=2016-09-29|archive-date=2016-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001184157/http://www.spiegel.de/einestages/krim-krise-und-grenzverlauf-politik-mit-schulbuechern-und-atlanten-a-961917.html|url-status=live}}</ref> === Сыртқы саясат және ГДР-мен қатынастар === ГФР үкіметі ГДР-дің бар екенін мойындамаумен қатар, ұзақ уақыт бойы (1955 жылдың қыркүйегінен 1969 жылдың қазанына дейін) ГДР-ді ресми түрде мойындаған кез келген мемлекетпен барлық дипломатических қатынастарды үзуді көздейтін доктринаны ұстанды (Төрт державаға тиесілі болуына байланысты бұған тек КСРО ғана ерекшелік болды). Ал тәжірибеде аталған себеп бойынша дипломатиялық қатынастардың үзілуі екі рет орын алды: 1957 жылы [[Югославия]]мен және 1963 жылы [[Куба]]мен.<ref name="Adenauer-Hallstein">[http://www.konrad-adenauer.de/stichworte/aussenpolitik/hallstein-doktrin/ Hallstein-Doktrin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141228080522/http://www.konrad-adenauer.de/stichworte/aussenpolitik/hallstein-doktrin/ |date=2014-12-28 }}{{ref|de}}</ref> Әлі 1952 жылдың басында [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]] Германияны біріктіру мәселесін көтерді. 1952 жылы 10 наурызда Кеңес Одағы барлық оккупациялық державаларға (Ұлыбритания, Франция және АҚШ) жалпыгермандық үкіметтің қатысуымен Германиямен бейбіт шартты әзірлеуді дереу бастауды ұсынды, оның жобасы қоса берілді. КСРО елді біріктіруге, неміс армиясының, әскери өнеркәсіптің және демократиялық партиялар мен ұйымдардың еркін қызмет етуіне келісуге дайын болды, бірақ Германияның әскери блоктарға қатыспауы шартымен. Батыс біріккен Германия [[НАТО]]-ға кіруге еркін болуы керек деп талап етіп, кеңестік ұсынысты іс жүзінде қабылдамады. 1961 жылы ГДР билігі [[Берлин қабырғасы]]н тұрғызғаннан кейін ГФР-де ГДР-ді дербес мемлекет ретінде ықтимал тану туралы пікірталастар жиілей түсті. [[Вилли Брандт]] ГФР канцлері қызметіне кіріскен 1969 жылы ГФР пен ГДР арасындағы және жалпы ГФР мен [[Шығыс Еуропа]]ның социалистік елдері арасындағы қатынастарда жаңа кезең басталады. 1970 жылы қол қойылған Мәскеу шартағы бойынша ГФР соғыстан кейін Польша мен КСРО-ға өткен [[Герман империясы]]ның бұрынғы шығыс аймақтарына деген талаптарынан бас тартты, бұл «жаңа шығыс саясаты» дәуірінің басталуын белгіледі. 1969 жылы билікке социал-демократтар келді. Олар соғыстан кейінгі шекаралардың бұлжымастығын мойындады, төтенше заңнаманы әлсіретті, бірқатар әлеуметтік реформалар жүргізді. Федералдық канцлерлер Вилли Брандт пен [[Хельмут Шмидт]] басқарған жылдары ГФР мен КСРО қатынастары едәуір жақсарды, бұл шиеленісті бәсеңдету саясатында өз жалғасын тапты. КСРО мен ГФР арасындағы 1970 жылғы Мәскеу шарығы шекаралардың бұлжымастығын, аумақтық талаптардан бас тартуды (Шығыс Пруссия) бекітіп, ГФР мен ГДР-дің бірігу мүмкіндігін жариялады. 1972 жылы 21 желтоқсанда ГДР мен ГФР арасында Негіздеуші шарт жасалды. Кейіннен билік басында социал-демократтар мен христиан-демократтар кезектесіп отырды. 1973 жылы ГФР ГДР-дің мемлекеттік егемендігін [[Конституциялық құқық|мемлекеттік құқық]] нормалары бойынша мойындағаннан кейін (бірақ оның [[Халықаралық құқықтық мойындау|халықаралық-құқықтық]] тәуелсіздігін мойындамай және ГДР азаматтығын шет мемлекеттің азаматтығы ретінде танудан әлі де бас тарта отырып), екі неміс мемлекеті де БҰҰ-ға қабылданды. Соған қарамастан, 1972 жылы негіздеуші шарт арқылы бекітілген ГДР-дің статус-квосы екі неміс мемлекеті арасындағы қатынастардың жылынуына ықпал етті. === Германияның бірігуі === 1990 жылдың тамызында ГФР мен ГДР арасында Германияның бірігуі туралы шартқа қол қойылды. Бұл шарт ГФР Конституциясының 23-бабына сәйкес ГДР-ді таратуды және оның аумағын ФРГ құрамына бес жаңа жер ретінде енгізуді, сондай-ақ Шығыс Берлин мен Батыс Берлинді бірыңғай Берлин федералдық жері аясында қайта біріктіруді және Германияның астанасын сонда көшіруді қарастырды.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/oeffentlichkeitsarbeit/historische_ereignisse/04622/index.html.de|title=25 Jahre: BR Deutschland und DDR unterzeichnen Einigungsvertrag|lang=de|publisher=// Bundesarchiv|date=2015-08-28|access-date=2016-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915235402/http://www.bundesarchiv.de/oeffentlichkeitsarbeit/historische_ereignisse/04622/index.html.de|archive-date=2015-09-15|url-status=dead}}</ref> 1990 жылы 12 қыркүйекте ФРГ, ГДР, КСРО, АҚШ, Франция және Ұлыбритания қол қойған Германияға қатысты түпкілікті реттеу туралы шарт Германияның қайта қосылуына мынадай шарт қойды: оған сәйкес ФРГ конституциясына ФРГ пен ГДР қайта қосылғаннан кейін Германияның бұрын Герман империясына тиесілі болған кез келген басқа аумақтарға қатысты барлық талаптардан бас тартатыны туралы түзету енгізілуі тиіс еді. Бірігу процесінде (Германияның өзінде «қайта қосылу» немесе «бірлікті қалпына келтіру» деп атау қабылданған) жаңа неміс мемлекеті құрылған жоқ. 1990 жылдың 3 қазанынан бастап ГДР-дің бұрынғы аумағында жерлер қайта құрылып, олар ФРГ құрамына қабылданды. Сол сәттен бастап «жаңа жерлердің» аумағында 1949 жылы қабылданған ФРГ Конституциясы қолданысқа енді.<ref>{{cite web|url=http://dw.de/p/9Ln0|title=Die Volkskammer der DDR beschließt den Beitritt zur BRD zum 3. Oktober 1990|lang=de|publisher=Deutsche Welle|date=2006-11-15|access-date=2015-04-12}}</ref> Осылайша, бүгінгі таңда өмір сүріп отырған Германия мемлекеті жаңа мемлекет болып табылмайды, ол – сол бұрынғы Федеративтік Республиканың өзі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:ГФР|*]] [[Санат:Кезеңдер бойынша Германия тарихы]] [[Санат:Германия тарихындағы мемлекеттер]] [[Санат:1949 жылы Германияда құрылғандар]] [[Санат:Қырғи-қабақ соғыс кезіндегі тарихи мемлекеттер]] [[Санат:БҰҰ бұрынғы мүше-мемлекеттері]] qvkaql9qxn6036665oadyj6zcslm1pt 0 785444 3648714 3645966 2026-08-28T12:16:24Z Амина Жанаковна 182087 «[[Санат:Фотометрия|Фотометрия]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648714 wikitext text/x-wiki '''Фотометрия''' ('''[[астрономия]]''') (грек тілінен '''photo''' — «жарық» және -'''metry''' — «өлшеу») — астрономиялық нысандар шығаратын жарық ағынын немесе [[жарық]] қарқындылығын өлшеуге арналған әдіс<ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/444/1/392/1021486?login=false Casagrande, Luca; VandenBerg, Don A (2014). "Synthetic stellar photometry - General considerations and new transformations for broad-band systems". Oxford University Press: 392–419.]</ref>. Жарық [[телескоп]] арқылы [[Фотометр|фотометрдің]] көмегімен өлшенеді. Фотометр көбінесе ''CCD-фотометр'' немесе жарықты фотоэффект арқылы электр тогына айналдыратын ''фотоэлектрлік фотометр'' сияқты электрондық құрылғылардан тұрады. Белгілі қарқындылығы мен түсі бар стандартты [[Жұлдыз|жұлдыздарға]] (немесе басқа жарық көздеріне) қатысты калибрленген фотометрлер аспан денелерінің жарықтығын немесе көрінерлік [[Жұлдыздық шама|жұлдыздық шамасын]] өлшей алады. Фотометрияны жүргізу әдістері зерттелетін толқын ұзындығының аймағына байланысты болады. Қарапайым жағдайда фотометрия жарықты жинап, оны арнайы фотометриялық оптикалық өткізу сүзгілері арқылы өткізу және кейін жарық энергиясын жарыққа сезімтал құрылғы арқылы тіркеп, өлшеу арқылы жүзеге асырылады. Бақылау нәтижелерін дәл салыстыру үшін өткізу жолақтарының стандартты жиынтықтары қолданылады. Олар '''фотометриялық жүйе''' деп аталады <ref>[https://books.google.kz/books?id=fu56DAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Brian D. Warner (20 June 2016). A Practical Guide to Lightcurve Photometry and Analysis]</ref>. Неғұрлым жетілдірілген әдіс — '''спектрофотометрия'''. Ол [[Спектрофотометр|спектрофотометрдің]] көмегімен жүргізіледі және сәулеленудің мөлшерін ғана емес, оның спектрлік таралуын да егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=TJioMnL6SPEC&pg=PA212&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false C.R. Kitchin (1 January 1995). Optical Astronomical Spectroscopy. CRC Press. pp. 212]</ref>. Фотометрия [[Айнымалы жұлдыз|айнымалы жұлдыздарды]] бақылау үшін де қолданылады <ref name=":0">[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2007JBAA..117..172M Miles, R. (2007). "A light history of photometry: from Hipparchus to the Hubble Space Telescope". Journal of the British Astronomical Association. 117: 178–186.]</ref>. Бұл мақсатта әртүрлі әдістер пайдаланылады. Солардың бірі — '''дифференциалды фотометрия''', мұнда зерттелетін нысанның және жұлдыздар өрісіндегі оған жақын орналасқан жұлдыздардың жарықтығы бір мезгілде өлшенеді <ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1086/131940/pdf Kern, J.~R.; Bookmyer, B.~B. (1986). "Differential photometry of HDE 310376, a rapid variable star". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 98: 1336–1341.]</ref>. ''Салыстырмалы фотометрия'' кезінде зерттелетін нысанның жарықтығы жұлдыздық шамалары белгілі тұрақты жұлдыздардың жарықтығымен салыстырылады <ref>[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2012CoSka..42...15H Husárik, M. (2012). "Relative photometry of the possible main-belt comet (596) Scheila after an outburst". Contributions of the Astronomical Observatory Skalnaté Pleso. 42 (1): 15–21.]</ref>. Салыстырмалы фотометрияда бірнеше өткізу сүзгісін қолдану '''абсолюттік фотометрия''' деп аталады <ref>[https://general-tools.cosmos.esa.int/iso/manuals/HANDBOOK/pht%20hb/pht%20hb.pdf?utm%20source=chatgpt.com Laureijs, R.J.; Klaas, U.; Richards, P.J.; Schulz, Bernard; Abraham, Peter (1 June 2003). "3". In Matagne, J. (ed.). PHT - The Imaging Photo-Polarimeter. The ISO Handbook. Vol. IV. Madrid, Spain: European Space Agency. p. 23.]</ref>. Жұлдыздық шаманың уақытқа байланысты өзгерісін график түрінде көрсету арқылы жарық қисығы алынады. Ол жұлдыз жарықтығының өзгеруіне себеп болатын физикалық үдерістер туралы маңызды ақпарат береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=IzoDBAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru North, G.; James, N. (21 August 2014). Observing Variable Stars, Novae and Supernovae]</ref>. Жоғары дәлдікті фотоэлектрлік фотометрлер жұлдыз жарықтығын шамамен ''0,001 жұлдыздық шамаға'' дейінгі дәлдікпен өлшей алады <ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100324454 "Overview: Photoelectric photometer". Oxford University Press. Retrieved 20 May 2019.]</ref>. Беткі фотометрия әдісін [[Ғаламшар|планеталар]], [[Комета|кометалар]], [[Тұмандық|тұмандықтар]] немесе [[Галактика|галактикалар]] сияқты кеңейтілген аспан нысандарына да қолдануға болады. Бұл әдіс нысанның көрінерлік жұлдыздық шамасын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы ''жұлдыздық шама'' (mag/arcsec²) арқылы өлшейді<ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1968SvA....12..164P/abstract Palei, A.B. (August 1968). "Integrating Photometers". Soviet Astronomy. 12: 164. ]</ref>. Нысанның ауданын және бүкіл астрономиялық нысан бойынша жарықтың орташа қарқындылығын білу оның беттік жарықтығын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы жұлдыздық шама түрінде анықтауға мүмкіндік береді. Ал кеңейтілген нысаннан түсетін жалпы жарықты [[Интегралдау әдістері|интегралдау]] арқылы оның жалпы жұлдыздық шамасын, энергия шығаруын немесе аудан бірлігіне шаққандағы жарқырауын (luminosity) есептеуге болады. == Әдістері == Астрономия фотометрияның алғашқы қолданылған салаларының бірі болды. Қазіргі заманғы фотометрлер электромагниттік спектрдің [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]], көрінетін және [[Инфрақызыл сәуле|инфрақызыл]] толқын ұзындықтарында жұмыс істейтін арнайы стандартты өткізу сүзгілерін қолданады <ref name=":0" />. Жарықты өткізу қасиеттері белгілі сүзгілердің кез келген қабылданған жиынтығы ''фотометриялық жүйе'' деп аталады. Мұндай жүйе жұлдыздар мен басқа да астрономиялық нысандардың белгілі бір қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді <ref name=":1">[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2005ARA%26A..43..293B/abstract Bessell, M.S. (September 2005). "Standard Photometric Systems". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 43 (1): 293–336.]</ref>. Фотометрияда бірнеше маңызды жүйе кеңінен қолданылады. Оларға '''UBV жүйесі''' <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953ApJ...117..313J/abstract Johnson, H. L.; Morgan, W. W. (1953). "Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas". The Astrophysical Journal. 117 (3): 313–352. ]</ref> (немесе кеңейтілген UBVRI жүйесі <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....104..340L/abstract Landolt, A.U. (1 July 1992). "UBVRI photometric standard stars in the magnitude range 11.5-16.0 around the celestial equator". The Astronomical Journal. 104: 340–371.]</ref>), жақын инфрақызыл аймақта қолданылатын '''JHK жүйесі''' <ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/367/2/454/1011193?login=false Hewett, P.C.; Warren, S.J.; Leggett, S.K.; Hodgkin, S.T. (2006). "The UKIRT Infrared Deep Sky Survey ZY JHK photometric system: passbands and synthetic colours". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 367 (2): 454–468.]</ref> және '''Стрёмгреннің uvbyβ жүйесі''' <ref name=":1" /> жатады. Тарихи тұрғыдан жақын-инфрақызыл аймақтан қысқа толқынды ультракүлгін аймаққа дейінгі фотометриялық өлшеулер фотоэлектрлік фотометр арқылы жүргізілді. Бұл құрал жарықты фотокөбейткіш түтік сияқты фотосезімтал элементке бағыттау арқылы жекелеген нысанның жарық қарқындылығын өлшейді<ref name=":0" />. Қазіргі кезде олардың көпшілігін бір уақытта бірнеше нысанды бейнелеуге мүмкіндік беретін CCD камералары алмастырды. Дегенмен фотоэлектрлік фотометрлер кейбір арнайы жағдайларда әлі де қолданылады<ref>[https://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_photoelectricastro.html CSIRO Astronomy and Space Science (2015). "Photoelectric Astronomy". CSIRO : Australian Telescope National Facility. Retrieved 21 May 2019.]</ref>, мысалы, жоғары уақыттық ажыратымдылық қажет болған кезде<ref>[https://britastro.org/vss/ccd_photometry.htm Walker, E.W. "CCD Photometry". British Astronomical Association. Retrieved 21 May 2019.]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Радиометрия]] do5xwd4eu8u7rpfncoysjg2mtbfblva 0 785645 3648825 3646614 2026-08-28T20:59:05Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3648825 wikitext text/x-wiki <!-- Мақаланы жариялағаннан кейін оны Wikidata-дағы Q1094346 элементімен байланыстыру керек. --> {{Әкімшілік бірлік |Қазақша атауы = Верхоян ұлысы |Түпнұсқа атауы = {{lang-ru|Верхоянский улус (район)}}<br>{{lang-sah|Үөһээ Дьааҥы улууһа}} |Елтаңбасы = Coat of Arms of Verkhoyansky rayon (Yakutia).png |Туы = Flag of Verkhoyansky rayon (Yakutia).png |Ел = Ресей |Мәртебесі = Ұлыс (муниципалдық аудан) |Кіреді = [[Саха Республикасы]] |Әкімшілік орталығы = [[Батагай]] |Басшысы = Владислав Михайлович Иванов |Кеңес төрағасы = Екатерина Васильевна Ноговицына |Құрылған = 9 қаңтар 1930 жыл |Қазіргі шекарада = 5 қаңтар 1967 жыл |Аумағы = 137 428,06 |Халқы = 9 977 |Санақ жылы = 2025 |Тығыздығы = 0,07 |Ұлттық құрамы = сахалар, орыстар, эвендер және басқа халықтар |Ресми тілдері = [[Саха тілі]], [[орыс тілі]] |Муниципалдық бірліктер = 17 |Елді мекендер = 29 |Сағаттық белдеу = UTC+10 |Координаттары = 67/33/00/N/133/23/00/E |ОКАТО = 98 216 000 |Телефон коды = +7 41165 |Сайты = https://mr-verhojanskij.sakha.gov.ru/ |Ортаққор = Verkhoyansky District }} '''Верхоян ұлысы''' немесе '''Верхоян ауданы''' ({{lang-ru|Верхоянский улус (район)}}, сах. ''Үөһээ Дьааҥы улууһа'') — [[Ресей Федерациясы]]ның [[Саха Республикасы]] құрамындағы әкімшілік-аумақтық бірлік және муниципалдық аудан. Әкімшілік орталығы — [[Батагай]] қала типтес кенті. Ұлыс орталығы тарихи [[Верхоянск]] қаласы емес: аудандық басқару органдары 1954 жылдан бері Батагайда орналасқан. Ұлыстың ауданы — 137 428,06 км²; бұл аумағы бойынша көптеген тәуелсіз мемлекеттерден үлкен. 2025 жылғы 1 қаңтарда халық саны 9 977 адам болған, орташа тығыздығы — шамамен 0,07 адам/км².<ref name="population2025">[https://14.rosstat.gov.ru/chisl_sostav Оценка численности постоянного населения по муниципальным образованиям Республики Саха (Якутия) на 1 января 2025 года] // Саха (Якутия) Республикасы бойынша Росстаттың аумақтық органы. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> Верхоян ұлысы [[Арктика]] аймағына кіреді. Оның аумағына Яна өзенінің жоғарғы және орта ағысы, Верхоян және Черский тау жүйелерінің бөліктері, Верхоянск «Суық полюсі», Батагай термокарст ойысы және ірі алтын, күміс, қалайы мен сүрме кен орындары кіреді. == Атауы == Ұлыстың атауы тарихи Верхоянск қаласы мен Яна өзенінің жоғарғы ағысының атауынан шыққан. Саха тіліндегі ''Үөһээ Дьааҥы'' тіркесі «Жоғарғы Яна» деген мағына береді. Саха Республикасының әкімшілік терминологиясында «ұлыс» пен «аудан» атаулары қатар қолданылады. Әкімшілік-аумақтық тұрғыдан ол Верхоян ұлысы немесе Верхоян ауданы, ал жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінде «Верхоян ауданы» муниципалдық ауданы деп аталады.<ref name="charter">[https://base.garant.ru/26749000/ Устав муниципального образования «Верхоянский район» Республики Саха (Якутия)] // Гарант. — 2014-02-04. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> == Географиясы == === Географиялық орны === Верхоян ұлысы Саха Республикасының солтүстік және солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Солтүстігі мен солтүстік-шығысында [[Усть-Ян ұлысы]]мен, шығысында [[Мома ұлысы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Томпо ұлысы]]мен, оңтүстік-батысында [[Кобяй ұлысы]]мен, батысында [[Эвен-Бытантай ұлттық ұлысы]]мен, солтүстік-батысында [[Бұлын ұлысы]]мен шектеседі. Ұлыс аумағы солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай жүздеген километрге созылады. Елді мекендер негізінен Яна мен оның салаларының аңғарларында орналасқан. Аумақтың басым бөлігінде тұрақты халық жоқ. Ұлыстың әкімшілік орталығы Батагай Якутскіден түзу сызық бойынша шамамен 660 км солтүстік-шығыста орналасқан. Жерүсті көлік жолының маусымдылығына байланысты іс жүзіндегі жол қашықтығы едәуір ұзын. === Жер бедері === Оңтүстік және орталық бөлігін [[Яна таулы үстірті]], шығысын [[Черский жотасы]]ның батыс сілемдері, батыс және оңтүстік-батысын [[Верхоян жотасы]]ның тау тізбектері алып жатыр. Солтүстік-батыста [[Кулар жотасы]] орналасқан. [[Сурет:Russia, Yakutia, Verkhoyansk Range 2022 - SS.jpg|мини|оңға|300px|Верхоян ұлысындағы тау ландшафты]] Таулы аудандар тар өзен аңғарларымен, тік беткейлермен және терең шатқалдармен бөлінген. Яна аңғарында кең жайылмалар, өзен террасалары, батпақты ойыстар мен термокарст көлдері таралған. Аумақ түгелге жуық тұтас [[мәңгі тоң]] аймағында жатыр. Мәңгі тоңның қалыңдығы бірнеше жүз метрге дейін жетеді. Жердің үстіңгі қабаты жазда ғана жұқа белдеу түрінде ериді. === Өзендері мен көлдері === Ұлыстың негізгі су артериясы — [[Яна (өзен)|Яна өзені]]. Ол Дулғалақ пен Сартанг өзендерінің қосылуынан пайда болып, солтүстікке қарай ағады. Ірі салалары: * [[Адыча]]; * Сартанг; * Дулғалақ; * Туостаах; * Бытантай; * Борулах; * Алдан-Семёновка; * Тирехтях; * Бакы. Өзендер негізінен қар суымен қоректенеді. Су деңгейі көктемгі мұз жүру кезінде және жазғы жауын-шашыннан кейін күрт көтеріледі. Мұз кептелістері Верхоянск, Суордах, Боронук және басқа елді мекендерде су тасқыны қаупін туғызады. Яна өзені жазғы навигация кезеңінде жүк жеткізу үшін пайдаланылады. Қыста өзендер мен олардың мұз жамылғысы маусымдық автомобиль жолдарының бір бөлігіне айналады. === Батагай термокарст ойысы === Батагай кентінен бірнеше километр жерде алып термокарст жырасы — [[Батагай кратері]] немесе Батагайка орналасқан. Оның пайда болуы орманның жойылуы, жердің жылынуы және мәңгі тоңның еруімен байланысты. Жыраның беткейлерінен соңғы жүздеген мың жылдағы шөгінді қабаттар, ежелгі өсімдік қалдықтары және плейстоцен жануарларының сүйектері ашылған. Сондықтан Батагайка климатология, геокриология, палеонтология және төрттік кезең геологиясы үшін маңызды табиғи зертхана саналады. Термокарст үдерісінің жалғасуы жыраның біртіндеп кеңеюіне әкелуде. Ол елді мекеннің құрылыстарына тікелей жетпегенімен, мәңгі тоң деградациясының көрнекті мысалы ретінде халықаралық ғылыми назарға ие. == Климаты == Ұлыстың климаты субарктикалық және шұғыл континенттік. Қысы өте ұзақ, құрғақ және аязды; жазы қысқа, бірақ ішкі аңғарларда жылы, кейде ыстық болады. {| class="wikitable" style="text-align:center; width:50%;" ! Климаттық көрсеткіш ! Солтүстік және таулы бөлік ! Яна аңғары мен Верхоян ойпаты |- ! Қаңтардың орташа температурасы | −38…−45 °C | −45…−48 °C |- ! Шілденің орташа температурасы | +10…+15 °C | +15…+17 °C |- ! Жылдық жауын-шашын | Тауларда 300 мм-ден астам | Ойпаттарда 150—250 мм |- ! Аязсыз кезең | Өте қысқа | Шамамен 30—60 күн |} Таулардың арасындағы тұйық ойыстарда қыста суық ауа жиналып, күшті температуралық инверсия қалыптасады. Осы құбылыс Верхоянск маңындағы аса төмен температуралардың негізгі себептерінің бірі. Верхоянск метеостанциясында ресми қабылданған абсолюттік минимум −67,6 °C. Қала Оймяконмен бірге Солтүстік жарты шардың дәстүрлі «Суық полюстерінің» бірі саналады. Сонымен қатар 2020 жылғы 20 маусымда Верхоянскіде +38,0 °C тіркелді. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым бұл мәнді Арктика аймағының ресми температуралық рекорды деп таныды.<ref name="wmo">[https://wmo.int/ru/news/media-centre/vmo-priznala-novyy-temperaturnyy-rekord-v-arktike-38-degc ВМО признала новый температурный рекорд в Арктике: 38 °C] // Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым. — 2021-12-14. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> == Табиғаты == Ұлыстың оңтүстік және орталық аңғарларында даур балқарағайы басым сирек тайга таралған. Солтүстікке және биік тауларға қарай орманды тундра, бұталы тундра, мүкті-қыналы тундра және тау шөлдері алмасады. Жануарлар дүниесіне: * солтүстік бұғысы; * бұлан; * жабайы қой; * қоңыр аю; * қасқыр; * сілеусін; * бұлғын; * ақ түлкі; * сусар; * ақ қоян; * құндыз; * ондатр жатады. Өзендерде сиг тұқымдас балықтар, шортан, алабұға, таймень және ленок кездеседі. Құстардан аққулар, қаздар, үйректер, құрлар, жыртқыш және тундра құстары таралған. Табиғи экожүйелерге орман өрттері, тау-кен өндірісі, мәңгі тоңның еруі, заңсыз аңшылық және тұрмыстық қалдықтар әсер етеді. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Яна алабы — адамның Арктиканы ерте игеруін зерттеудегі маңызды аймақтардың бірі. Яна өзенінің орта ағысындағы Бунге—Толль 1885 тұрағынан адам қаруының іздері бар плейстоцен жануарларының сүйектері табылған. Олар шамамен 45—47 мың жыл бұрынғы кезеңге жатқызылды.<ref name="earlyarctic">[https://www.science.org/doi/10.1126/science.aad0554 Early human presence in the Arctic: Evidence from 45,000-year-old mammoth remains] // Science. — 2016. — Vol. 351, No. 6270. — P. 260—263. — Қаралған күні: 2026-08-25. (ағыл.)</ref> Яна алабындағы басқа археологиялық нысандар жоғарғы палеолит дәуірінде адамдардың Арктика жағдайына бейімделгенін көрсетеді. Яна мүйіз ұштығы тұрағы шамамен 27 мың радиокөміртектік жыл бұрынғы кезеңге жатады және Солтүстік поляр шеңберінің ар жағындағы ең көне тұрақты адам мекендерінің бірі саналады.<ref name="yanarhs">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14704419/ The Yana RHS Site: Humans in the Arctic Before the Last Glacial Maximum] // Science / PubMed. — 2004. — Vol. 303. — P. 52—56. — Қаралған күні: 2026-08-25. (ағыл.)</ref> Кейінгі тарихи кезеңде Яна аңғарын сахалар, эвендер, юкагирлер және Солтүстік-Шығыс Сібірдің басқа халықтары мекендеген. Олардың шаруашылығы жылқы және ірі қара өсіруге, бұғы шаруашылығына, аңшылық пен балық аулауға негізделді. === Ресей мемлекеті құрамында === 1630-жылдары орыс казак жасақтары Лена алабынан Яна өзеніне жетті. 1638 жылы Верхоян қыстауы құрылып, кейін бекініс пен әкімшілік орталыққа айналды. 1775 жылғы 31 қаңтарда Якут провинциясы құрамында Верхоян комиссарлығы құрылды. 1822 жылғы 22 шілдеде Сібірді басқару реформасы аясында орталығы Верхоянск қаласы болған Верхоян округі ұйымдастырылды.<ref name="history95">[https://www.yakutia24.ru/news/obshchestvo/95-let-nazad-v-yakutii-byl-obrazovan-verkhoyanskij-rajon 95 лет назад в Якутии был образован Верхоянский район] // Якутия 24. — 2025-01-09. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> XIX ғасырда Верхоян округі Солтүстік-Шығыс Сібірдегі ең үлкен және ең сирек қоныстанған әкімшілік бірліктердің бірі болды. Верхоянск округтік басқару, сауда және саяси жер аудару орталығы қызметін атқарды. Округ аумағында өмір сүрген саяси жер аударылғандар мен зерттеушілер саха және эвен халықтарының тілі, фольклоры, шаруашылығы мен тұрмысын сипаттап, алғашқы жүйелі метеорологиялық бақылаулар жүргізді. === Кеңестік кезең === 1930 жылғы 9 қаңтарда Якут АКСР Орталық атқару комитетінің қаулысымен бұрынғы Верхоян округі аумағының бір бөлігінен Верхоян ауданы құрылды. Оның бастапқы әкімшілік орталығы Верхоянск қаласы болды.<ref name="history95"/> 1954 жылы әкімшілік орталық Верхоянскіден Батагайға көшірілді. Бұған Батагай мен Эсэ-Хайядағы тау-кен кәсіпорындарының, әуе қатынасының және өндірістік инфрақұрылымның дамуы себеп болды. 1959 жылғы 18 шілдеде таратылған Усть-Ян ауданы аумағының бір бөлігі Верхоян ауданына қосылды. 1963 жылғы әкімшілік реформа кезінде аудан таратылды. 1966 жылғы 30 желтоқсанда оны қалпына келтіру туралы шешім қабылданып, 1967 жылғы 5 қаңтардан бастап қазіргі әкімшілік бірлік ретінде қайта құрылды. Кеңестік кезеңде Батагай, Эсэ-Хайя, Кестер, Лазо және Адычан аудандарында қалайы, алтын және басқа металдар өндірілді. Тау-кен кәсіпорындарына қызмет көрсететін жұмысшы кенттері, әуежайлар, электр станциялары және қысқы жолдар салынды. === Кеңес Одағынан кейінгі кезең === 1990-жылдары кен өндіру көлемі күрт азайып, көптеген кәсіпорындар жабылды. Тұрғындардың бір бөлігі ауданнан көшіп кетті. Лазо, Адычанск және бірнеше өндірістік елді мекен таратылды. XXI ғасырда ұлыстың экономикасын әртараптандыру, дәстүрлі ауыл шаруашылығын қолдау, көлік жолдарын жақсарту және пайдалы қазбалар кен орындарын қайта игеру жұмыстары басталды. 2025 жылы Верхоян ауданының құрылғанына 95 жыл толды. 2026 жылғы мәлімет бойынша аудан әкімшілігін Владислав Михайлович Иванов басқарады.<ref name="head2026">[https://mr-verhojanskij.sakha.gov.ru/news/58959 Министр финансов высоко оценил опыт Верхоянского района] // «Верхоян ауданы» муниципалдық ауданының ресми порталы. — 2026-08-12. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> == Халқы == Ұлыс халқы 1980-жылдардың соңында тау-кен өндірісі дамыған кезде ең жоғары көрсеткішке жетті. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін жұмыс орындарының қысқаруы мен көші-қон салдарынан халық саны екі еседен астам азайды. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; margin:auto;" |+ Верхоян ұлысы халқының өзгеруі ! Жыл ! Халық саны ! Өзгеріс |- | 1970 | 19 358 | — |- | 1979 | 19 806 | ↑ |- | 1989 | 24 259 | ↑ |- | 2002 | 13 666 | ↓ |- | 2010 | 12 815 | ↓ |- | 2015 | 11 528 | ↓ |- | 2020 | 11 059 | ↓ |- | 2021 | 10 037 | ↓ |- | 2022 | 10 005 | ↓ |- | 2023 | 10 009 | ↑ |- | 2025 | 9 977 | ↓ |} Халық туралы тарихи деректер Бүкілодақтық және Бүкілресейлік халық санақтарына, ал соңғы жылдардағы мәліметтер Росстаттың жыл сайынғы бағалауларына негізделген.<ref name="census2002">[https://14.rosstat.gov.ru/folder/39641 Итоги Всероссийской переписи населения 2002 года по Республике Саха (Якутия)] // Саха (Якутия) Республикасы бойынша Росстаттың аумақтық органы. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref><ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom5_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Том 5: численность и размещение населения] // Росстат. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref><ref name="population2025"/> === Урбандалуы === Қала тұрғындары Верхоянск қаласында, Батагай және Эсэ-Хайя қала типтес кенттерінде тұрады. 2025 жылғы көрсеткіштер бойынша қалалық қоныстарда ұлыс халқының шамамен 46%-ы, ауылдық елді мекендерде 54%-ы тұрады. Ірі елді мекен — Батагай. Верхоянск өзінің қала мәртебесіне қарамастан, халқы мың адамға жетпейтін өте шағын елді мекен. === Ұлттық құрамы === 2002 жылғы халық санағы бойынша ұлттық құрам: {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; margin:auto;" ! Халық ! Адам саны ! Үлесі, % |- | style="text-align:left;" | [[Сахалар]] | 9 599 | 70,24 |- | style="text-align:left;" | [[Орыстар]] | 2 756 | 20,17 |- | style="text-align:left;" | [[Украиндар]] | 403 | 2,95 |- | style="text-align:left;" | [[Эвендер]] | 376 | 2,75 |- | style="text-align:left;" | Басқа халықтар | 532 | 3,89 |- ! Барлығы ! 13 666 ! 100,00 |} Саха тілі ауылдық елді мекендердегі негізгі қатынас тілі болып табылады. Орыс тілі мемлекеттік басқаруда, білім беру жүйесінде және ұлтаралық қатынаста кең қолданылады. Эвендердің дәстүрлі мәдениеті мен тілі де ұлыстың мәдени мұрасының құрамына кіреді. == Әкімшілік және муниципалдық құрылымы == Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінде Верхоян ұлысы 17 муниципалдық құрылымнан: 3 қалалық қоныс пен 14 ауылдық қоныстан — наслегтен тұрады. Олардың құрамында ресми түрде 29 елді мекен есепке алынған.<ref name="municipallaw">[https://docs.cntd.ru/document/802017011 Закон Республики Саха (Якутия) от 30 ноября 2004 года № 173-З № 353-III «Об установлении границ и о наделении статусом городского и сельского поселений муниципальных образований Республики Саха (Якутия)»] // Электрондық құқықтық құжаттар қоры. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:50%;" ! № ! Муниципалдық құрылым ! Түрі ! Әкімшілік орталығы ! Елді мекен саны ! Аумағы, км² |- | 1 | «[[Верхоянск]] қаласы» | Қалалық қоныс | Верхоянск | 1 | 25 |- | 2 | «[[Батагай]] кенті» | Қалалық қоныс | Батагай | 3 | 11 |- | 3 | «[[Эсэ-Хайя]] кенті» | Қалалық қоныс | Эсэ-Хайя | 1 | 3 |- | 4 | Адыча наслегі | Ауылдық қоныс | [[Бетенкёс]] | 3 | 5 666 |- | 5 | Арылах наслегі | Ауылдық қоныс | [[Бала (Саха Республикасы)|Бала]] | 2 | 3 516 |- | 6 | Бабушкин наслегі | Ауылдық қоныс | [[Боронук]] | 2 | 5 417 |- | 7 | Барылас наслегі | Ауылдық қоныс | [[Барылас]] | 1 | 6 750 |- | 8 | Борулах наслегі | Ауылдық қоныс | Томтор | 2 | 18 930 |- | 9 | Дулғалақ наслегі | Ауылдық қоныс | Томтор | 1 | 5 931 |- | 10 | Сартанг наслегі | Ауылдық қоныс | [[Юнкюр]] | 2 | 12 139 |- | 11 | Столбы наслегі | Ауылдық қоныс | [[Столбы]] | 1 | 1 898 |- | 12 | Суордах наслегі | Ауылдық қоныс | [[Суордах]] | 1 | 9 237 |- | 13 | Табалах наслегі | Ауылдық қоныс | [[Улахан-Кюёль]] | 2 | 26 993 |- | 14 | Чёрюмче наслегі | Ауылдық қоныс | [[Чёрюмче]] | 2 | 13 654 |- | 15 | Эгин наслегі | Ауылдық қоныс | [[Сайды]] | 2 | 21 828,06 |- | 16 | Эльгес наслегі | Ауылдық қоныс | [[Хайысардах]] | 1 | 3 683 |- | 17 | Яна наслегі | Ауылдық қоныс | [[Юттях]] | 2 | 1 747 |} Елді мекендердің толық тізіміне Алысардах, Бала, Барылас, Батагай, Бетенкёс, Боронук, Верхоянск, Мачах, Метяки, Осохтох, Сайды, Сентачан, Столбы, Суордах, Сысы-Мейите, Тала, Токума, екі түрлі Томтор ауылы, Улахан-Кюёль, Усть-Чаркы, Хайысардах, Чёрюмче, Чолбон, Энгя-Сайылыга, Эсэ-Хайя, Юнкюр, Юрдюк-Кумах және Юттях кіреді. Олардың кейбірінде тұрақты халық жоқ, бірақ олар ресми әкімшілік есептен шығарылмаған. == Жергілікті басқару == Ұлыстың атқарушы органы — «Верхоян ауданы» муниципалдық ауданының әкімшілігі. Өкілді орган қызметін аудандық депутаттар кеңесі атқарады. 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша аудан басшысы — Владислав Михайлович Иванов, ал аудандық кеңестің төрайымы — Екатерина Васильевна Ноговицына.<ref name="head2026"/> Әкімшілік орталығы Батагайда аудандық басқару, қаржы, білім, мәдениет, ауыл шаруашылығы, азаматтық қорғаныс және коммуналдық шаруашылық органдары орналасқан. == Экономикасы == === Тау-кен өнеркәсібі === Ұлыс аумағында алтын, күміс, қалайы, сүрме, вольфрам, мыс және басқа пайдалы қазбалардың кен орындары бар. Кеңестік кезеңде Батагай, Эсэ-Хайя, Кестер және Лазо маңындағы қалайы мен алтын кеніштері экономиканың негізін құрады. 1990-жылдары көптеген кәсіпорындар жабылғанымен, XXI ғасырда ірі кен жобаларын игеру қайта жанданды. ==== «Прогноз» кен орны ==== «Прогноз» — Ресейдегі ең ірі игеріліп жатқан күміс кен орындарының бірі. Ол Барылас ауылынан шамамен 30 км жерде орналасқан. Кен қорында Якутияда анықталған күмістің едәуір бөлігі шоғырланған. 2024 жылы кен орны өнеркәсіптік пайдалануға енгізілді. Кен ашық әдіспен өндіріледі, ал байыту үшін басқа өндірістік алаңдарға жеткізіледі.<ref name="prognoz">[https://nedradv.ru/nedradv/invetsp?obj=b9e9ffdd24a62bce3a959eed511f1763 Месторождение «Прогноз»: инвестиционный проект] // NEDRADV. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> ==== Кючус кен орны ==== Кючус алтын кен орны Верхоян және Усть-Ян ұлыстарының шекарасына жақын, Яна өзенінің төменгі ағысында орналасқан. Мемлекеттік баланстағы алтын қоры 175 тоннадан асады. Жобаның операторы — «Селигдар» компаниялар тобы. Жоспар бойынша 2025—2026 жылдары жобалау және инфрақұрылым салу, 2026—2028 жылдары тау-кен байыту кешенін тұрғызу, ал 2029—2030 жылдары өнеркәсіптік өндіріске шығу көзделген.<ref name="kyuchus">[https://seligdar.ru/operations-and-projects/gold-division/kyuchus/ Кючус] // «Селигдар» компаниялар тобы. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> Кен орындарын игеру жаңа жұмыс орындарын және көлік-энергетикалық инфрақұрылымды дамыту мүмкіндігін береді, бірақ мәңгі тоң, су ресурстары мен дәстүрлі табиғат пайдалану аумақтарына экологиялық қысым түсіруі ықтимал. === Ауыл шаруашылығы === Ауыл шаруашылығының негізгі бағыттары: * етті-сүтті ірі қара шаруашылығы; * табынды жылқы шаруашылығы; * солтүстік бұғы шаруашылығы; * жемшөп дайындау; * аңшылық және тері кәсіпшілігі; * балық аулау. Верхоян жылқысы мен жергілікті якут ірі қарасы қатал климатқа жақсы бейімделген. Олар қыста төмен температураға шыдап, табиғи азық қорын пайдалануға қабілетті. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруге қысқа жаз, жемшөп тасымалының қымбаттығы, техника жетіспеушілігі және елді мекендердің оқшаулығы кедергі келтіреді. == Көлігі == Верхоян ұлысында теміржол жоқ. Автомобиль жолдарының басым бөлігі маусымдық сипатта. {| class="wikitable" style="width:50%;" ! Көлік түрі ! Негізгі нысандар ! Ерекшелігі |- | Әуе көлігі | [[Батагай әуежайы]] | Якутск және республиканың басқа орталықтарымен негізгі жыл бойғы қатынас |- | Автомобиль көлігі | «Яна» автожолы, Батагай—Верхоянск, Батагай—Бетенкёс, Батагай—Эсэ-Хайя жолдары | Ұзақ учаскелерде қозғалыс тек қыста мүмкін |- | Өзен көлігі | Яна өзені, Батагай және Верхоянск айлақтары | Жазғы навигация кезінде жүк жеткізу |- | Қысқы жолдар | Кен орындары мен шалғай ауылдарға баратын автозимниктер | Мұздың қалыңдығы мен ауа райына тәуелді |} «Яна» автожолының солтүстік бөлігінде тұрақты қозғалыс жоқ. Тополиное—Батагай бағытындағы ұзын учаске қысқы жол ретінде пайдаланылады. Батагай—Верхоянск аралығы шамамен 92 км, Батагай—Бетенкёс аралығы шамамен 46 км. Батагай әуежайы ұлыстың негізгі көлік торабы болып табылады және «Аэропорты Севера» кәсіпорнының филиалы ретінде жұмыс істейді.<ref name="airport">[https://sever.aero/batagay Батагай әуежайы] // «Аэропорты Севера» федералдық қазыналық кәсіпорны. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> == Әлеуметтік сала == Ұлыста жалпы білім беретін мектептер, мектепке дейінгі мекемелер, балалар шығармашылық орталықтары, кітапханалар және ауылдық мәдениет үйлері жұмыс істейді. Шағын ауылдарда оқушылар санының азаюы мен педагог кадрлардың жетіспеушілігі өзекті мәселе болып отыр. Негізгі медициналық мекеме — Батагайдағы Верхоян орталық аудандық ауруханасы. Ауылдық елді мекендерде фельдшерлік-акушерлік пункттер мен шағын дәрігерлік амбулаториялар бар. Күрделі медициналық көмек қажет болғанда науқастар санитарлық авиациямен Якутскіге жеткізіледі. Спутниктік байланыс пен интернет шалғай елді мекендерге қашықтан білім беру, телемедицина және мемлекеттік қызметтер көрсету үшін маңызды. == Мәдениеті == Ұлыстың мәдениеті саха және эвен халықтарының дәстүрлеріне негізделген. Негізгі халықтық мерекелердің бірі — жазғы [[Ысыах]]. Мереке кезінде алғыс айту рәсімдері, ұлттық спорт, ат жарысы, күрес, ән, би және [[олонхо]] орындау дәстүрлері өткізіледі. Дәстүрлі кәсіптерге: * жылқы қылынан және теріден бұйым жасау; * ағаш пен сүйек ою; * ұлттық киім тігу; * ат әбзелдерін дайындау; * аңшылық құралдарын жасау жатады. Верхоянск қаласында В. З. Кириллина атындағы «Суық полюсі» аудандық мұражайы жұмыс істейді. Оның қорында палеонтология, археология, саяси жер аудару, метеорология және өлке халықтарының этнографиясына қатысты материалдар сақталған.<ref name="museum">[https://vermus.ucoz.net/index/history/0-4 История музея «Полюс холода»] // В. З. Кириллина атындағы Верхоян аудандық «Суық полюсі» мұражайы. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> Ұлыста орыс және саха тілдерінде «Вести Верхоянья — Дьааны аартыга» аудандық газеті шығады. == Туризмі == Ұлыстың туристік әлеуеті табиғи, этнографиялық және ғылыми нысандарға байланысты. Негізгі бағыттары: * Верхоянскідегі «Суық полюсі»; * Батагай термокарст ойысы; * Верхоян және Черский жоталарындағы тау маршруттары; * Яна өзенімен экспедициялық сапарлар; * палеонтологиялық және археологиялық туризм; * саха және эвен мәдениетімен танысу; * қысқы экстремалды туризм; * аңшылық пен балық аулау турлары. Туризмнің дамуын көлік қолжетімділігінің төмендігі, қонақүй орындарының аздығы, маусымдық жолдар және экспедициялық сапарлардың жоғары құны шектейді. == Археологиясы және палеонтологиясы == Ұлыс аумағынан мамонт, жүндес мүйізтұмсық, ежелгі жылқы, бизон, қасқыр және басқа плейстоцен жануарларының қалдықтары табылған. 2018 жылы Верхоян ауданында жұмсақ тіндері мен жүні ішінара сақталған мамонт қаңқасы табылды.<ref name="mammoth2018">[https://tass.ru/nauka/5456991 Ученые в Якутии нашли скелет мамонта с сохранившимися мягкими тканями] // ТАСС. — 2018-08-14. — Қаралған күні: 2026-08-25. (орыс.)</ref> Яна алабындағы Юнюген орнынан адам қаруының іздері бар ежелгі қасқыр сүйегі табылған. Мұндай олжалар адамдардың Арктикада соңғы мұз басу максимумынан әлдеқайда бұрын өмір сүргенін дәлелдейді. Мәңгі тоң органикалық материалдарды жақсы сақтайтындықтан, ұлыс палеогенетика және ежелгі экожүйелерді зерттеу үшін маңызды аймақ болып табылады. == Экологиялық мәселелері == Ұлыстағы негізгі экологиялық мәселелер: * мәңгі тоңның еруі; * термокарст пен жағалау эрозиясы; * орман және тундра өрттері; * Яна өзенінің тасқындары; * қараусыз қалған кеніштердің қалдықтары; * тау-кен өндірісінің су мен топыраққа ықпалы; * тұрмыстық қалдықтарды шығару қиындығы; * жабайы жануарлар мекенінің бұзылуы. Кен орындарын игеру кезінде өндірістік қалдықтарды сақтау, өзендерді ластанудан қорғау, бұғы жайылымдарын сақтау және бұзылған жерлерді қалпына келтіру ерекше маңызға ие. Климаттың жылынуы Батагайка тәрізді термокарст нысандарының кеңеюіне, ғимарат іргетастарының тұрақсыздануына және дәстүрлі қысқы жолдарды пайдалану мерзімінің қысқаруына әсер етеді. == Қараңыз == * [[Верхоянск]] * [[Батагай]] * [[Батагай кратері]] * [[Яна (өзен)]] * [[Верхоян жотасы]] * [[Черский жотасы]] * [[Суық полюсі]] * [[Оймякон ұлысы]] * [[Саха Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://mr-verhojanskij.sakha.gov.ru/ «Верхоян ауданы» муниципалдық ауданының ресми порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220204233109/https://mr-verhojanskij.sakha.gov.ru/ |date=2022-02-04 }} * [https://14.rosstat.gov.ru/chisl_sostav Саха Республикасы бойынша Росстаттың демографиялық деректері] * [https://vermus.ucoz.net/ В. З. Кириллина атындағы «Суық полюсі» мұражайы] * [https://sever.aero/batagay Батагай әуежайы] * [https://wmo.int/ru/news/media-centre/vmo-priznala-novyy-temperaturnyy-rekord-v-arktike-38-degc Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым: Верхоянскідегі Арктика рекорды] * [https://seligdar.ru/operations-and-projects/gold-division/kyuchus/ Кючус алтын кен орнының жобасы] {{Commonscat|Verkhoyansky District}} [[Санат:Саха Республикасының ұлыстары]] [[Санат:Верхоян ұлысы]] [[Санат:Ресейдің муниципалдық аудандары]] [[Санат:Яна алабы]] 91k77h5xin4f3exhgwnj5xcwydaklz9 0 785738 3648745 3648503 2026-08-28T15:58:36Z Casserium 68287 /* Алғышарттары */ 3648745 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> Шақырылымның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтуде. == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарушы орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтайдың бірінші сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтіп жатыр.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref><ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> Оны [[Қазақстан президенті]] Тоқаев ашты. == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] 284kodfe4xlwwyvp7mw1dpr7q8rthwn 3648746 3648745 2026-08-28T15:59:06Z Casserium 68287 3648746 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> Шақырылымның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтуде. == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарушы орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтайдың бірінші сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref><ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> Оны [[Қазақстан президенті]] Тоқаев ашты. == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] 5nqr8m85esojttpuvx1ch9lxlzk3fzp 3648747 3648746 2026-08-28T15:59:42Z Casserium 68287 /* */ 3648747 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> Шақырылымның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда басталды. == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарушы орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтайдың бірінші сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref><ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> Оны [[Қазақстан президенті]] Тоқаев ашты. == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] jm9l87ldjo8vhzendm7nzvks0kys3ty 3648826 3648747 2026-08-28T21:07:20Z Casserium 68287 /* Сессиялары */ 3648826 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|1-Құрылтай құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының 1-шақырылымы''' — [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылы сайланған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның бірінші шақырылымы.<ref name="adyrna">{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1245396 |title=Первые выборы в Курултай – это системный рубеж в политической истории страны – Меруерт Кабылбаева |language=ru |work=adyrna.kz |date=2026-07-16 |accessdate=2026-07-20}}</ref> Шақырылымның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда басталды. == Алғышарттары == [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]нан кейін елде жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды да, екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]]нің орнына басты заң шығарушы орган рөліне [[Бірпалаталы парламент|бірпалаталы]] [[Қазақстан Құрылтайы]] келді.<ref name="adyrna" /> Елде өзге де саяси және заңи өзгерістер орын алды, мысалы [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымының қайта құрылуы.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cj4kdvv212ko |title=Обнуление срока Токаева: зачем Казахстану новая конституция и вице-президент |language=ru |work=[[bbc.com]] |date=2026-07-18 |accessdate=2026-07-20}}</ref> == Сайлануы == {{Толық мақала|Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)}} 2026 жылғы 23 тамызда Қазақстан 145 депутаттан тұратын жаңадан құрылған [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|парламентін сайлады]].<ref name="Reut">{{cite web |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |publisher=[[Reuters]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Sullivan |first=Greg |date=2026-04-26 |title=Kazakhstan President Calls Parliamentary Elections for August |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/kazakhstan-president-calls-parliamentary-elections-for-august |publisher=[[Bloomberg]] |accessdate=2026-05-06 |language=en}}</ref> Бұл шақырылым 1991 жылғы Қазақстан тәуелсіздігінен бергі 10-парламент болмақ. Ол, оған қоса, — жаңа Конституция асында өткен тұңғыш парламент сайлауы.<ref>{{Cite news |date=2026-04-10 |title=Parliamentary election to be held in Kazakhstan in August, president says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/parliamentary-election-be-held-kazakhstan-august-president-says-2026-04-10/ |accessdate=2026-06-04 |work=[[Reuters]] |language=en}}</ref> Жылдар бойы түрлі халықаралық ұйымдар Қазақстандағы сайлаулардың әділдігіне күмән келтіріп келген.<ref>{{Cite news |date=2023-03-20 |title=Hints Of Change? Five Takeaways From Kazakhstan's Parliamentary Elections |language=en |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-parliament-elections-takeaways/32326830.html |last=Rickleton |first=Chris |accessdate=2026-07-20 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Elections in Kazakhstan |url=https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan |language=en |accessdate=2026-07-20 |work=[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]]}}</ref> Халықтың дауыс бергені нәтижесінде Құрылтайға 5 тіркелген партия ене алды. 145 мандаттан 110-ын алған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы осылайша көпшілікке ие болды. == Сессиялары == Бірінші Құрылтайдың бірінші сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref><ref name="ca-times">{{Cite web|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/ |title=Kazakhstan's New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament |language=en |work=timesca.com |publisher=The Times of Central Asia |last=Olzhbaekova |first=Tamila |date=2026-07-03 |accessdate=2026-07-20}} {{Wayback|date=2026-07-15 |url=https://web.archive.org/web/20260715151103/https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/}}</ref> Оны [[Қазақстан президенті]] Тоқаев ашты. 28 тамызда [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы фракциясының жетекшісі болып [[Ербол Дәненұлы Адаев|Ербол Адаев]] сайланды.<ref>[https://astanatv.kz/ru/news/176597/ Определен состав Президиума и Комитетов Курултая РК]</ref> == Мүшелері == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Сайлау нәтижесінде Құрылтайға 5 түрлі партияның депутаттары енді. Олар: {| class="wikitable" ! colspan="2" |Партия ! colspan="2" |Мандаты |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |[[Әділет (партия)|Әділет]] |110 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:purple" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |10 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#0c5c4b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |9 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#4A77EC" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#033e8b" | |- | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |8 | data-darkreader-inline-bgcolor="" style="background-color:#045aa5" | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы|1]] ffk9x1dgtal3fbnbl28mhunmctcwrjg 0 785761 3648754 3648627 2026-08-28T16:41:43Z Nurken 111493 ОСК тізіміндегідей реттелді 3648754 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|I сайланымның құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] [[Құрылтай депутаты|депутаттары]] [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда сайланған]] болатын. Құрылтайға осылайша 145 депутат енді. Сайлау нәтижесінде жеті тіркелген саяси партияның бесеуі Құрылтайда мандат алды: [[Әділет (партия)|Әділет]], [[Ауыл (партия)|Ауыл]], [[Respublica]], [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] мен [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]].<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/231120 |title=Құрылтай құрамы қалай жасақталды? |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-08-25 |accessdate=2026-08-26}}</ref> Депутаттар ресми құжаттарын 2026 жылғы 27 тамызда алды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/quryltaidyn-zana-quramy-zasaqtalyp-145-deputattyn-mandaty-tirkeldi-438898/ |title=Құрылтай депутаттары куәліктері мен төсбелгілерін алды |language=kk |work=stan.kz |last=Жұмаділлә |first=Нұрила |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> Олардың тұңғыш сессиясы 28 тамызда орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 |title=Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-27}}</ref> == Депутаттар тізімі == Депутаттар реті және есімдерінің жазылуы [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның тізімінен алынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=10590 |title=2026 жылғы 23 тамызда сайланған Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын тіркеу туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-28}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! {{comment|№|Партия тізімдегі нөмірі}} ! colspan="2"| Есімі, суреті ! colspan="2"| Партиясы (2026) ! width="15%"| Депутаттығы ! class=unsortable| Дереккөз |- |1 |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Авершин}} | rowspan="110" style="background-color:purple" | | rowspan="110"| [[Әділет (партия)|Әділет]] |2022–2026<br>2026– |<ref name="adilet">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/adilet-partiyasy-quryltay-deputattarynyn-tizimin-bekitti |title=«Әділет» партиясы Құрылтай депутаттарының тізімін бекітті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Аманбек |first=Нұрболат |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Дәненұлы|Адаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |10 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Кендебай Сарыбайұлы|Адамбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |3 |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Тілектес Серікбайұлы|Адамбеков}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |4 |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Қанатұлы|Аймағамбетов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |5 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Талғатқызы|Аймағанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Абай|Алтай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |11 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Жарқынбек|Амантай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлзира Нұржанқызы|Атабаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |8 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлназ Төреханқызы|Атамқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |9 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дархан Мейрамұлы|Ахмедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |12 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Жанболатұлы|Әбдікешов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |13 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мадияр Орынтайұлы|Әмірғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |14 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Мухидинұлы|Әлімқұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |16 |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Жанарбек Садықанұлы|Әшімжанов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |15 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Аяужан Тұрсынбекқызы|Әшімова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |17 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Жанболатқызы|Баденова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |27 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Айрат Базенұлы|Базенов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |26 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шалқар Заманбекұлы|Байбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |18 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Зүлфия Мұхамедбекқызы|Байсақова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |29 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұркен|Бақытбекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |28 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айнагүл Қыдырбайқызы|Балташева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |19 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Вадим Борисович|Басин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |20 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Ғаділетұлы|Батырбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |21 |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Советұлы|Башимов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |30 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Елдос Қайыркенұлы|Баялышбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |22 |[[Сурет:Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Құдиярұлы|Бекназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |23 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Берік Серікұлы|Беркімбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |24 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Евгений Андреевич|Больгерт}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |25 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сатыбалды Ересұлы|Бұршақов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |31 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Наталья Николаевна|Годунова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |34 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жеткергенұлы|Данағұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |35 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Жұлдыз Сейіткамзинқызы|Данбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |33 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Александр Сергеевич|Данилов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |32 |[[Сурет:Aibek Dadebay (2025-11-12) (cropped, 2).jpg|125px]] |{{sortname|Айбек Арқабайұлы|Дәдебай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |36 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дидарбек Жұмағалиұлы|Ділдабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |37 |[[Сурет:Нурлан Дулатбеков.jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Орынбасарұлы|Дулатбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |42 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Бота Серікқызы|Елеусізова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |38 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бегалы Ералыұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |43 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мағжан Абзалұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |44 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрсадық|Ергешбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |39 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шынасыл Жеңісұлы|Ерназар}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |40 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сұңғат Қуатұлы|Есімханов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |47 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бауыржан Салдарұлы|Жамалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |46 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Қарлығаш Қалибекқызы|Жаманқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |45 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Жансенгіров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |48 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Отаубайұлы|Жүкебаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |49 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Әуесханқызы|Жылқыбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |50 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Болатқызы|Закиева}} |2021–2023<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |51 |[[Сурет:Snezhanna Imasheva (2024-03-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Снежанна Валерьевна|Имашева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |41 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ақерке Нұрғалиқызы|Искандерова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |53 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Шолпан Танатқызы​|Каринова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |57 |[[Сурет:Karibekk.png|125px]] |{{sortname|Дәулет Жамаубайұлы|Кәрібек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |56 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейрамбай Тамабайұлы​|Кемалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |60 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Замира​ Зәкіржанқызы|Кузиева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |61 |[[Сурет:Yuliya Kuchinskaya.jpg|125px]] |{{sortname|Юлия Владимировна|Кучинская}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |62 |[[Сурет:Dikhan Kamzabekuly.jpg|125px]] |{{sortname|Дихан|Қамзабекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |52 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лаура Чапайқызы|Қарабасова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |58 |[[Сурет:Marat Qojaev (2023-08-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Шәдетханұлы​|Қожаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |100 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Дана Теміртайқызы|Медеуова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |98 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерқанат Серікұлы|Мұсылманбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |99 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұратбек Қайырсәпиұлы|Мұхамбедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |103 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Ізбасханқызы|Наимбекова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |54 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Әнуарқызы​|Қайырова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |55 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Серік Салауатұлы​|Қожаниязов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |59 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Таймырқызы​|Қожахметова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |63 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әмірбек Қанатбекұлы|Оспанбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |64 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шота Сәбитбекұлы|Оспанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |65 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аббат Жәңгірханұлы|Өрісбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |66 |[[Сурет:Olga Perepechina (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Ольга Валентиновна|Перепечина}} |2014–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |67 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Петров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |68 |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|125px]] |{{sortname|Сергей Михайлович|Пономарёв}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |69 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шерзод Аббозович​|Пулатов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |70 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Наталья Сергеевна​|Рамазанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |71 |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|125px]] |{{sortname|Максим Николаевич​|Рожин}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |72 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мәди Рысбекұлы​|Рымжанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |73 |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Татьяна Михайловна​|Савельева}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |74 |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан​ Бияхметұлы|Сайыров}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |75 |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Айдос Әміроллаұлы|Сарым}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |76 |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2024-03-04).jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Васильевна|Смышляева}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |77 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аят Исатайұлы|Сүгірбай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |78 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Русана Русланқызы|Сулаймонова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |79 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айсұлу Қанатқызы|Сүлейменова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |80 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Замир Садықұлы|Сағынов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |81 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Бақбергенұлы|Себасов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |82 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Елена Александровна|Семидоцких}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |83 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Маратқызы|Темербаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |84 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ирина Сергеевна|Тен}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |85 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Армангүл|Тоқтамұрат}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |86 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Тәттігүл Жақсыбайқызы|Талаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |87 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрбақыт Молдахметұлы|Теңізбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |88 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әбілқайыр Ғалымұлы|Тамабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |89 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Тұрарбек Тілемісұлы|Тілемісов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |90 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Илья Сергеевич|Теренченко}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |91 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Бейсенұлы|Тоқшылық}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |92 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Әлішерұлы|Толыбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |93 |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Үнзила|Шапақ}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |94 |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Никита Сергеевич|Шаталов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |95 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Мақсұмұлы|Шибұтов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |96 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Станислав Александрович|Щербаков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |97 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Әділмырзаұлы|Маралов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |99 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұратбек Қайырсәпиұлы|Мұхамбедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |101 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлісхан Сайфулинқызы|Нахбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |102 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бахадыр Мадалыұлы|Нарымбетов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |104 |[[Сурет:Бөріхан Нұрмұхамедов (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Бөріхан Жолбарысұлы|Нұрмұхамедов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |105 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұржан Әуезұлы|Ниязалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |106 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жолдаспекұлы|Нұрғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |107 |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Арман Қобыландыұлы|Қалықов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |108 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Ғабидоллаұлы|Хайруллин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |109 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұса Қарашаұлы|Хайруллиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |110 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Амангелдіқызы|Ысқақова}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |1 |[[Сурет:Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Қайрат Қапарұлы|Айтуғанов}} | rowspan="10" style="background-color:#0c5c4b" | | rowspan="10"| [[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2026– |<ref name="awil">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/quryltayga-auyl-partiyasynan-kimder-baratyny-belgili-boldy |title=Құрылтайға «Ауыл» партиясынан кімдер баратыны белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шахмардан Асқарұлы|Байманов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Захира Оңғарбайқызы|Бегалиева}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |4 |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|125px]] |{{sortname|Серік Рахметоллаұлы|Егізбаев}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="awil" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұрат Саматұлы|Иргибаев}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |6 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ажар Елемесқызы|Қаджыбекова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/news/azhar-kadzhibekova-kr-ashm-agroonerkasip-keshenindegi-memlekettik-inspektsiya-komitetinin-toraiimi-bolip-tagaiindaldi-16365 |title=Ажар Қаджыбекова ҚР АШМ Агроөнеркәсіп кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің төрайымы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2018-04-18 |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="awil" /> |- |7 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Владимир Сергеевич|Киян}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмас Ерекұлы|Мұхаметов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |9 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Қуанышқызы|Райханова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |10 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Рабиға Әлібекқызы|Тоқсеитова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Бақтыбекұлы|Айтқұлов}} | rowspan="9" style="background-color:#4A77EC" | | rowspan="9"| {{sort|Республика|[[Respublica]]}} |2026– |<ref name="resp">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kto-budet-predstavliat-partiiu-respublica-v-kurultae-spisok |title=Кто будет представлять партию Respublica в Курултае – список |language=ru |work=informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Руслан Рашитұлы|Идрисов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейірхат Мейрамханұлы|Қасымбаев}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |4 |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|125px]] |{{sortname|Олжас Хайроллаұлы|Құспеков}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |5 |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-06-30).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Рустамқызы|Наумова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |6 |[[Сурет:Смолякова Екатерина Сергеевна.jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Сергеевна|Смолякова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |7 |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұргүл|Тау}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Махамбет Қабдулқайырұлы|Хасенов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |9 |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Айдарбек Асанұлы|Қожаназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Хайруллаұлы|Ахметжаев}} | rowspan="8" style="background-color:#033e8b" | | rowspan="8"| [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |2026– |<ref name="aqjol">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/aq-zhol-quryltaydagy-8-mandatty-kimderge-berdi |title=«Ақ жол» Құрылтайдағы 8 мандатты кімдерге берді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бақтыбек Сәлбекұлы|Бибаев}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |3 |[[Сурет:Dania Espaeva (2024-06-26, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Дәния Мәдиқызы|Еспаева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Асылхан Төлеббергенұлы|Қожахметов}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/kozhahmetov-aslhan-tulebbergenovich3 |title=Қожахметов Асылхан Төлеббергенұлы |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Юрий Виссарионович|Ли}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Олжас Елтайұлы|Нұралдинов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Мейраш|Шынасилова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/shnasilova-mejrash |title=Шынасилова Мейраш |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ермекқали Төлепқалиұлы|Юсупов}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |1 |[[Сурет:Ashat Raqımjanov (2023-06-07).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Нұрмағамбетұлы|Рақымжанов}} | rowspan="8" style="background-color:#045aa5" | | rowspan="8"| [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/zhsdp-nyn-da-quryltaydagy-8-deputaty-belgili-boldy |title=ЖСДП-ның да Құрылтайдағы 8 депутаты белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мақсұт Бейбітұлы|Насибулов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Нұрайнаш Балтабайқызы|Камалова}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |4 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лариса|Ли}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аслан Мұхтарұлы|Күлмағамбетов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Ақылбай}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |7 |[[Сурет:Наурыз Саятович Сайлаубай июнь 2023.jpg|125px]] |{{sortname|Наурыз Саятұлы|Сайлаубай}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |8 |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ажар Бақытқызы|Сағандықова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары| ]] d7f3q60s5taahoyo2ua0oboi4szr9v4 3648755 3648754 2026-08-28T16:42:44Z Nurken 111493 3648755 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kurultai of Kazakhstan 2026.svg|нобай|оңға|I сайланымның құрылымы: {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }}]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] [[Құрылтай депутаты|депутаттары]] [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда сайланған]] болатын. Құрылтайға осылайша 145 депутат енді. Сайлау нәтижесінде жеті тіркелген саяси партияның бесеуі Құрылтайда мандат алды: [[Әділет (партия)|Әділет]], [[Ауыл (партия)|Ауыл]], [[Respublica]], [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] мен [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]].<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/231120 |title=Құрылтай құрамы қалай жасақталды? |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2026-08-25 |accessdate=2026-08-26}}</ref> Депутаттар ресми құжаттарын 2026 жылғы 27 тамызда алды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/quryltaidyn-zana-quramy-zasaqtalyp-145-deputattyn-mandaty-tirkeldi-438898/ |title=Құрылтай депутаттары куәліктері мен төсбелгілерін алды |language=kk |work=stan.kz |last=Жұмаділлә |first=Нұрила |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> Олардың тұңғыш сессиясы 28 тамызда орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/birinshi-shakyrylymdagy-kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2672825 |title=Бірінші шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Құрылтайының бірінші сессиясын шақыру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-27}}</ref> == Депутаттар тізімі == Депутаттар реті және есімдерінің жазылуы [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның тізімінен алынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=10590 |title=2026 жылғы 23 тамызда сайланған Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын тіркеу туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның ресми сайты |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-28}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! {{comment|№|Партия тізімдегі нөмірі}} ! colspan="2"| Есімі, суреті ! colspan="2"| Партиясы (2026) ! width="15%"| Депутаттығы ! class=unsortable| Дереккөз |- |1 |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Авершин}} | rowspan="110" style="background-color:purple" | | rowspan="110"| [[Әділет (партия)|Әділет]] |2022–2026<br>2026– |<ref name="adilet">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/adilet-partiyasy-quryltay-deputattarynyn-tizimin-bekitti |title=«Әділет» партиясы Құрылтай депутаттарының тізімін бекітті |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Аманбек |first=Нұрболат |date=2026-08-27 |accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Дәненұлы|Адаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |10 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Кендебай Сарыбайұлы|Адамбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |3 |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|125px]] |{{sortname|Тілектес Серікбайұлы|Адамбеков}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |4 |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Қанатұлы|Аймағамбетов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |5 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Талғатқызы|Аймағанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Абай|Алтай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |11 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Жарқынбек|Амантай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлзира Нұржанқызы|Атабаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |8 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлназ Төреханқызы|Атамқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |9 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дархан Мейрамұлы|Ахмедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |12 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Жанболатұлы|Әбдікешов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |13 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мадияр Орынтайұлы|Әмірғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |14 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Мухидинұлы|Әлімқұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |16 |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Жанарбек Садықанұлы|Әшімжанов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |15 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Аяужан Тұрсынбекқызы|Әшімова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |17 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Жанболатқызы|Баденова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |27 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Айрат Базенұлы|Базенов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |26 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шалқар Заманбекұлы|Байбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |18 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Зүлфия Мұхамедбекқызы|Байсақова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |29 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұркен|Бақытбекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |28 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айнагүл Қыдырбайқызы|Балташева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |19 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Вадим Борисович|Басин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |20 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Ғаділетұлы|Батырбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |21 |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Советұлы|Башимов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |30 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Елдос Қайыркенұлы|Баялышбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |22 |[[Сурет:Nurlan Beknazarov (2026-05-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Құдиярұлы|Бекназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |23 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Берік Серікұлы|Беркімбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |24 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Евгений Андреевич|Больгерт}} |[[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |25 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сатыбалды Ересұлы|Бұршақов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |31 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Наталья Николаевна|Годунова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |34 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жеткергенұлы|Данағұлов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |35 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Жұлдыз Сейіткамзинқызы|Данбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |33 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Александр Сергеевич|Данилов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |32 |[[Сурет:Aibek Dadebay (2025-11-12) (cropped, 2).jpg|125px]] |{{sortname|Айбек Арқабайұлы|Дәдебай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |36 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дидарбек Жұмағалиұлы|Ділдабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |37 |[[Сурет:Нурлан Дулатбеков.jpg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Орынбасарұлы|Дулатбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |42 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Бота Серікқызы|Елеусізова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |38 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бегалы Ералыұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |43 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мағжан Абзалұлы|Ералиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |44 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрсадық|Ергешбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |39 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шынасыл Жеңісұлы|Ерназар}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |40 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Сұңғат Қуатұлы|Есімханов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |47 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бауыржан Салдарұлы|Жамалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |46 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Қарлығаш Қалибекқызы|Жаманқұлова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |45 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Жансенгіров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |48 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмат Отаубайұлы|Жүкебаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |49 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Әуесханқызы|Жылқыбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |50 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Болатқызы|Закиева}} |2021–2023<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |51 |[[Сурет:Snezhanna Imasheva (2024-03-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Снежанна Валерьевна|Имашева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |41 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ақерке Нұрғалиқызы|Искандерова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |53 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Шолпан Танатқызы​|Каринова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |57 |[[Сурет:Karibekk.png|125px]] |{{sortname|Дәулет Жамаубайұлы|Кәрібек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |56 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейрамбай Тамабайұлы​|Кемалов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |60 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Замира​ Зәкіржанқызы|Кузиева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |61 |[[Сурет:Yuliya Kuchinskaya.jpg|125px]] |{{sortname|Юлия Владимировна|Кучинская}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |62 |[[Сурет:Dikhan Kamzabekuly.jpg|125px]] |{{sortname|Дихан|Қамзабекұлы}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |52 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лаура Чапайқызы|Қарабасова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |58 |[[Сурет:Marat Qojaev (2023-08-15) (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Марат Шәдетханұлы​|Қожаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |100 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Дана Теміртайқызы|Медеуова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |98 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерқанат Серікұлы|Мұсылманбек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |99 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұратбек Қайырсәпиұлы|Мұхамбедиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |103 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Ізбасханқызы|Наимбекова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |54 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Әсел Әнуарқызы​|Қайырова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |55 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Серік Салауатұлы​|Қожаниязов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |59 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ләззат Таймырқызы​|Қожахметова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |63 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әмірбек Қанатбекұлы|Оспанбеков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |64 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шота Сәбитбекұлы|Оспанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |65 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аббат Жәңгірханұлы|Өрісбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |66 |[[Сурет:Olga Perepechina (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Ольга Валентиновна|Перепечина}} |2014–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |67 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Константин Викторович|Петров}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |68 |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|125px]] |{{sortname|Сергей Михайлович|Пономарёв}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |69 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шерзод Аббозович​|Пулатов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |70 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Наталья Сергеевна​|Рамазанова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |71 |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|125px]] |{{sortname|Максим Николаевич​|Рожин}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |72 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мәди Рысбекұлы​|Рымжанов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |73 |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|125px]] |{{sortname|Татьяна Михайловна​|Савельева}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |74 |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|125px]] |{{sortname|Ерлан​ Бияхметұлы|Сайыров}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |75 |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|125px]] |{{sortname|Айдос Әміроллаұлы|Сарым}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |76 |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2024-03-04).jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Васильевна|Смышляева}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |77 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аят Исатайұлы|Сүгірбай}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |78 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Русана Русланқызы|Сулаймонова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |79 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айсұлу Қанатқызы|Сүлейменова}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |80 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Замир Садықұлы|Сағынов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |81 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Бақбергенұлы|Себасов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |82 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Елена Александровна|Семидоцких}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |83 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Маратқызы|Темербаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |84 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ирина Сергеевна|Тен}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |85 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Армангүл|Тоқтамұрат}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |86 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Тәттігүл Жақсыбайқызы|Талаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |87 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрбақыт Молдахметұлы|Теңізбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |88 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Әбілқайыр Ғалымұлы|Тамабек}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |89 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Тұрарбек Тілемісұлы|Тілемісов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |90 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Илья Сергеевич|Теренченко}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |91 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ерлан Бейсенұлы|Тоқшылық}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |92 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұрлан Әлішерұлы|Толыбаев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |93 |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|125px]] |{{sortname|Үнзила|Шапақ}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |94 |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|125px]] |{{sortname|Никита Сергеевич|Шаталов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |95 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Марат Мақсұмұлы|Шибұтов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |96 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Станислав Александрович|Щербаков}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |97 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Әділмырзаұлы|Маралов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |101 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Гүлісхан Сайфулинқызы|Нахбаева}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |102 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бахадыр Мадалыұлы|Нарымбетов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |104 |[[Сурет:Бөріхан Нұрмұхамедов (cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Бөріхан Жолбарысұлы|Нұрмұхамедов}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |105 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Нұржан Әуезұлы|Ниязалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |106 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ербол Жолдаспекұлы|Нұрғалиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |107 |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Арман Қобыландыұлы|Қалықов}} |2023–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |108 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Ғабидоллаұлы|Хайруллин}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |109 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұса Қарашаұлы|Хайруллиев}} |2026– |<ref name="adilet" /> |- |110 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Айжан Амангелдіқызы|Ысқақова}} |2021–2026<br>2026– |<ref name="adilet" /> |- |1 |[[Сурет:Qairat Aituğanov - Government Press Briefing (2017-04-10, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Қайрат Қапарұлы|Айтуғанов}} | rowspan="10" style="background-color:#0c5c4b" | | rowspan="10"| [[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2026– |<ref name="awil">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/quryltayga-auyl-partiyasynan-kimder-baratyny-belgili-boldy |title=Құрылтайға «Ауыл» партиясынан кімдер баратыны белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Шахмардан Асқарұлы|Байманов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Захира Оңғарбайқызы|Бегалиева}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |4 |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|125px]] |{{sortname|Серік Рахметоллаұлы|Егізбаев}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="awil" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мұрат Саматұлы|Иргибаев}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |6 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Ажар Елемесқызы|Қаджыбекова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/news/azhar-kadzhibekova-kr-ashm-agroonerkasip-keshenindegi-memlekettik-inspektsiya-komitetinin-toraiimi-bolip-tagaiindaldi-16365 |title=Ажар Қаджыбекова ҚР АШМ Агроөнеркәсіп кешеніндегі мемлекеттік инспекция комитетінің төрайымы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2018-04-18 |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="awil" /> |- |7 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Владимир Сергеевич|Киян}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Алмас Ерекұлы|Мұхаметов}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |9 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Динара Қуанышқызы|Райханова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |10 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Рабиға Әлібекқызы|Тоқсеитова}} |2026– |<ref name="awil" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бекжан Бақтыбекұлы|Айтқұлов}} | rowspan="9" style="background-color:#4A77EC" | | rowspan="9"| {{sort|Республика|[[Respublica]]}} |2026– |<ref name="resp">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kto-budet-predstavliat-partiiu-respublica-v-kurultae-spisok |title=Кто будет представлять партию Respublica в Курултае – список |language=ru |work=informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Руслан Рашитұлы|Идрисов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мейірхат Мейрамханұлы|Қасымбаев}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |4 |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|125px]] |{{sortname|Олжас Хайроллаұлы|Құспеков}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |5 |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-06-30).jpg|125px]] |{{sortname|Динара Рустамқызы|Наумова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |6 |[[Сурет:Смолякова Екатерина Сергеевна.jpg|125px]] |{{sortname|Екатерина Сергеевна|Смолякова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |7 |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|125px]] |{{sortname|Нұргүл|Тау}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Махамбет Қабдулқайырұлы|Хасенов}} |2026– |<ref name="resp" /> |- |9 |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Айдарбек Асанұлы|Қожаназаров}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="resp" /> |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Дәурен Хайруллаұлы|Ахметжаев}} | rowspan="8" style="background-color:#033e8b" | | rowspan="8"| [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] |2026– |<ref name="aqjol">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/aq-zhol-quryltaydagy-8-mandatty-kimderge-berdi |title=«Ақ жол» Құрылтайдағы 8 мандатты кімдерге берді? |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Бақтыбек Сәлбекұлы|Бибаев}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |3 |[[Сурет:Dania Espaeva (2024-06-26, cropped).jpg|125px]] |{{sortname|Дәния Мәдиқызы|Еспаева}} |2016–2026<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Асылхан Төлеббергенұлы|Қожахметов}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/kozhahmetov-aslhan-tulebbergenovich3 |title=Қожахметов Асылхан Төлеббергенұлы |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Юрий Виссарионович|Ли}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Олжас Елтайұлы|Нұралдинов}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2025–2026]]<br>2026– |<ref name="aqjol" /> |- |7 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Мейраш|Шынасилова}} |2026– |<ref>{{Cite web|url=https://akzhol.kz/kk/executive/shnasilova-mejrash |title=Шынасилова Мейраш |language=kk |publisher=[[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] партиясының ресми сайты |accessdate=2026-08-26}}</ref><ref name="aqjol" /> |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Ермекқали Төлепқалиұлы|Юсупов}} |2026– |<ref name="aqjol" /> |- |1 |[[Сурет:Ashat Raqımjanov (2023-06-07).jpg|125px]] |{{sortname|Асхат Нұрмағамбетұлы|Рақымжанов}} | rowspan="8" style="background-color:#045aa5" | | rowspan="8"| [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp">{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/zhsdp-nyn-da-quryltaydagy-8-deputaty-belgili-boldy |title=ЖСДП-ның да Құрылтайдағы 8 депутаты белгілі болды |language=kk |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last=Рахымжан |first=Жомарт |date=2026-08-26 |accessdate=2026-08-26}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Мақсұт Бейбітұлы|Насибулов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |3 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Нұрайнаш Балтабайқызы|Камалова}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |4 |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|125px]] |{{sortname|Лариса|Ли}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Аслан Мұхтарұлы|Күлмағамбетов}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|125px]] |{{sortname|Арман Серікұлы|Ақылбай}} |2026– |<ref name="jsdp" /> |- |7 |[[Сурет:Наурыз Саятович Сайлаубай июнь 2023.jpg|125px]] |{{sortname|Наурыз Саятұлы|Сайлаубай}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |8 |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|125px]] |{{sortname|Ажар Бақытқызы|Сағандықова}} |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|2023–2026]]<br>2026– |<ref name="jsdp" /> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары| ]] 8pjkufx1jfmd080biuwbvggrkatlqkv 0 785964 3648715 3648684 2026-08-28T12:28:17Z Casserium 68287 /* */ 3648715 wikitext text/x-wiki Бұл мақалада [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұрақты комитеттерін басқарған төрағалар тізімі көрсетілген. ; Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті # [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] (2026–) ; Әлеуметтік-мәдени даму комитеті # [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] (2026–) ; Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті # [[Үнзила Шапақ]] (2026–) ; Қаржы және бюджет комитеті; # [[Ольга Валентиновна Перепечина|Ольга Перепечина]] (2026–) ; Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті # [[Әмірбек Қанатбекұлы Оспанбеков|Әмірбек Оспанбеков]] (2026–) ; Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті # [[Марат Шәдетханұлы Қожаев|Марат Қожаев]] (2026–) ; Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті # [[Дархан Мейрамұлы Ахмедиев|Дархан Ахмедиев]] (2026–) ; Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті # [[Наталья Николаевна Годунова|Наталья Годунова]] (2026–) == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] 8bnd0lasjskf65fsi41zz074t14tcos 3648716 3648715 2026-08-28T12:30:49Z Casserium 68287 /* */ 3648716 wikitext text/x-wiki Бұл мақалада [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұрақты комитеттерін басқарған төрағалар тізімі көрсетілген. Барлық 8 комитет 2026 жылы құрылған.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> ; Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті # [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] (2026–) ; Әлеуметтік-мәдени даму комитеті # [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] (2026–) ; Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті # [[Үнзила Шапақ]] (2026–) ; Қаржы және бюджет комитеті; # [[Ольга Валентиновна Перепечина|Ольга Перепечина]] (2026–) ; Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті # [[Әмірбек Қанатбекұлы Оспанбеков|Әмірбек Оспанбеков]] (2026–) ; Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті # [[Марат Шәдетханұлы Қожаев|Марат Қожаев]] (2026–) ; Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті # [[Дархан Мейрамұлы Ахмедиев|Дархан Ахмедиев]] (2026–) ; Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті # [[Наталья Николаевна Годунова|Наталья Годунова]] (2026–) == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] 7qq0fg8k1gnip87s1hjqvhsanrug31c 3648727 3648716 2026-08-28T12:45:32Z Casserium 68287 /* */ 3648727 wikitext text/x-wiki Бұл мақалада [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұрақты комитеттерін басқарған төрағалар тізімі көрсетілген. Барлық 8 комитет 2026 жылы құрылған.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> ; Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті # [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев|Серік Егізбаев]] (2026–) ; Әлеуметтік-мәдени даму комитеті # [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] (2026–) ; Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті # [[Үнзила Шапақ]] (2026–) ; Қаржы және бюджет комитеті # [[Ольга Валентиновна Перепечина|Ольга Перепечина]] (2026–) ; Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті # [[Әмірбек Қанатбекұлы Оспанбеков|Әмірбек Оспанбеков]] (2026–) ; Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті # [[Марат Шәдетханұлы Қожаев|Марат Қожаев]] (2026–) ; Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті # [[Дархан Мейрамұлы Ахмедиев|Дархан Ахмедиев]] (2026–) ; Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті # [[Наталья Николаевна Годунова|Наталья Годунова]] (2026–) == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] e1ccaqsagm7pgaexra5qh7iz1pi51ul 0 785969 3648721 3648707 2026-08-28T12:40:08Z Marksscheider 183882 3648721 wikitext text/x-wiki '''UK Albums Chart''' — [[Ұлыбритания]]дағы музыка индустриясы ресми түрде мойындайтын ұлттық [[Музыкалық альбом|альбом]]дар чарты. Оған енген туындылар сатылым көлемі мен аудиостриминг көрсеткіштері бойынша рейтингіленеді.<ref name="streaming">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/uk-official-albums-chart-to-include-streaming-data-for-first-time-3479/|title=UK's Official Albums Chart to include streaming data for the first time|publisher=Official Charts Company|access-date=12 February 2015}}</ref> Ол алғаш рет 1956 жылы 22 шілдеде жарық көрді және оны [[Official Charts |Official Charts Company]] (OCC) әр аптаның жұма күндері (бұрын жексенбіде болатын) жасақтайды. Бұл чарт [[BBC Radio 1]] арнасынан (үздік 5 альбом) таратылады, сондай-ақ OCC веб-сайтында Топ-100 немесе [[UKChartsPlus]] басылымында Топ-200 ретінде жарияланады.<ref>{{cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/|title=UKChartsPlus Home Page|website=Ukchartsplus.co.uk}}</ref> Мұндағы позициялар тек сала мамандарына ғана қолжетімді деректер арқылы барлық сатылым көрсеткіштері толық бақыланғанға дейін жалғаса береді. Дегенмен, 1980 жылдардан бастап 1989 жылдың қаңтарына дейін (мысалы, "The Guinness Book of British Hit Albums" басылымындағыдай) 100-орын хит-альбом болып саналғанымен, чарт жиынтықтары жойылғаннан кейін бұл анықтама Топ-75 деңгейіне өзгертілді. Нәтижесінде «The Virgin Book of British Hit Albums» сияқты кейінгі кітаптар тек осы деректерді ғана қамтитын болды. 2021 жылғы жағдай бойынша,<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/|title=Official Charts – Home of the Official UK Top 40 Charts|website=Officialcharts.com}}</ref> 1983 жылдан бері OCC жұртшылыққа хиттер мен апталық көрсеткіштер бойынша негізінен Топ-100-ге дейінгі ақпаратты ұсынады. Ал бизнес-клиенттер қосымша чарт орындарын талап ете алады.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/who-we-are/how-we-built-our-database/ |title=How our database was built |publisher=The Official Charts Company |year=2024 |access-date=31 July 2024}}</ref> Ресми альбомдар чартында іріктеуден өту үшін альбом тиісті ұзындық пен баға талаптарына сай болуы тиіс. Ол үш тректен көп немесе 20 минуттан ұзақ болуы қажет және бюджеттік альбом санатына жатпауы тиіс. Ережелердің толық мәліметтерін OCC веб-сайтынан табуға болады. ==UK Albums Chart хит-парадында бірінші орында ең көп апта болған альбомдар== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:70%;" |+UK Albums Chart хит-парадында бірінші орында ең көп апта болған альбомдар тізімі<ref>{{cite web |date=4 October 2019 |title=Albums with the most weeks at Number 1 on the Official Albums Chart |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/albums-with-the-most-weeks-at-number-1-on-the-official-albums-chart__23234/ |access-date=21 April 2021 |publisher=[[Official Charts Company]]}}</ref> |- ! Орын ! Әртіс ! Альбом ! Жыл ! Апта саны |- | 1 |Студиялық саундтрек |''[[South Pacific (soundtrack)|South Pacific]]'' (саундтрек) |1958 |115 апта |- | 2 |Студиялық саундтрек |''[[The Sound of Music (soundtrack)|The Sound of Music]]'' (саундтрек) |1965 |70 апта |- | 3 |Студиялық саундтрек |''The King And I'' (саундтрек) |1956 |48 апта |- | 4 |[[Simon & Garfunkel]] |''[[Bridge Over Troubled Water]]'' |1970 |33 апта |- | 5 |[[The Beatles]] |''[[Please Please Me]]'' |1963 |30 апта |- |rowspan="2" | 6 |[[The Greatest Showman|Фильмнің актерлер құрамының орындауындағы саундтрек]] |''[[The Greatest Showman (soundtrack)|The Greatest Showman]]'' (саундтрек){{#tag:ref|Кинофильмдердің саундтректері «әртіс» ретінде емес, жинақтар ретінде қайта жіктелгенде, бұл альбом Official Albums чартынан шығарып тасталды. 2020 жылдан бастап [[The Greatest Showman (soundtrack)|''The Greatest Showman'' саундтрегі]] Official Compilations Chart Top 100 чартында тағы 28 апта бойы бірінші орынға қайта көтерілді,<ref>{{cite web | url=https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-blackpink-become-second-korean-act-to-score-uk-no-1-album/086614 | title=Charts analysis: Blackpink become second Korean act to score UK No.1 album &#124; Analysis &#124; Music Week }}</ref> осылайша оның бірінші орында өткізген жалпы уақыты 56 аптаны құрады (соңғы рет бірінші орында болған аптасы — 2022 жылдың 29 қыркүйегінде аяқталған апта)<ref>{{cite web | url=https://www.officialcharts.com/charts/official-compilations-chart/ | title=Official Compilations Chart Top 100 &#124; Official Charts Company | website=[[Official Charts Company|Official Charts]] }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/official-compilations-chart/20211029/7503/|title = Official Compilations Chart Top 100 &#124; Official Charts Company|website = [[Official Charts Company|Official Charts]]}}</ref>|group="nb"}} |2017 |rowspan="2" |28 апта |- |[[The Beatles]] |''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' |1967 |- |7 |[[Адель]] |''[[21 (Адель альбомы)|21]]'' |2011 |23 апта |- |8 |[[Элвис Пресли]] |''[[G.I. Blues (soundtrack)|G.I. Blues]]'' (саундтрек) |1960 |22 апта |- |rowspan="2" | 9 |rowspan="2"|The Beatles |''[[With The Beatles]]'' |1963 |rowspan="2"| 21 апта |- |''[[A Hard Day's Night (album)|A Hard Day's Night]]'' |1964 |- |10 |[[Эд Ширан]] |''[[Divide (альбом)|Divide]]'' |2017 |20 апта |- |11 |Мюзиклдің актерлер құрамының жазбасы |''[[My Fair Lady (Broadway cast recording)|My Fair Lady]]'' |1956 |19 апта |- |rowspan="3" | 12 |Студиялық саундтрек |''[[Saturday Night Fever (soundtrack)|Saturday Night Fever]]'' (саундтрек) |1977 |rowspan="3"| 18 апта |- |Elvis Presley |''[[Blue Hawaii (soundtrack)|Blue Hawaii]]'' (түпнұсқа саундтрек)<ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/13107/elvis-presley/|title=Elvis Presley &#124; full Official Chart History |website=Officialcharts.com|access-date=3 March 2022}}</ref> |1961 |- |The Beatles |''[[Abbey Road]]'' |1969 |- |13 |[[The Carpenters]] |''[[The Singles: 1969–1973]]'' |1973 |17 апта |- |rowspan="2" | 15 |[[Spice Girls]] |''[[Spice (альбом)|Spice]]'' |1996 |rowspan="2"| 15 апта |- |[[Фил Коллинз]] |''[[...But Seriously]]'' |1989 |- |16 |[[Dire Straits]] |''[[Brothers in Arms (аальбом)|Brothers in Arms]]'' |1985 |14 апта |} '''ескертпелер''' {{reflist|group=nb}} == Тағы қараңыз == * [[UK Singles Chart]] * [[Billboard 200]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық чарттары]] bw1qhomsi6mx9aem60vxg9b55hdxsf5 3648724 3648721 2026-08-28T12:42:12Z Marksscheider 183882 3648724 wikitext text/x-wiki '''UK Albums Chart''' — [[Ұлыбритания]]дағы музыка индустриясы ресми түрде мойындайтын ұлттық [[Музыкалық альбом|альбом]]дар чарты. Оған енген туындылар сатылым көлемі мен аудиостриминг көрсеткіштері бойынша рейтингіленеді.<ref name="streaming">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/uk-official-albums-chart-to-include-streaming-data-for-first-time-3479/|title=UK's Official Albums Chart to include streaming data for the first time|publisher=Official Charts Company|access-date=12 February 2015}}</ref> Ол алғаш рет 1956 жылы 22 шілдеде жарық көрді және оны [[Official Charts |Official Charts Company]] (OCC) әр аптаның жұма күндері (бұрын жексенбіде болатын) жасақтайды. Бұл чарт [[BBC Radio 1]] арнасынан (үздік 5 альбом) таратылады, сондай-ақ OCC веб-сайтында Топ-100 немесе [[UKChartsPlus]] басылымында Топ-200 ретінде жарияланады.<ref>{{cite web|url=http://www.ukchartsplus.co.uk/|title=UKChartsPlus Home Page|website=Ukchartsplus.co.uk}}</ref> Мұндағы позициялар тек сала мамандарына ғана қолжетімді деректер арқылы барлық сатылым көрсеткіштері толық бақыланғанға дейін жалғаса береді. Дегенмен, 1980 жылдардан бастап 1989 жылдың қаңтарына дейін (мысалы, "The Guinness Book of British Hit Albums" басылымындағыдай) 100-орын хит-альбом болып саналғанымен, чарт жиынтықтары жойылғаннан кейін бұл анықтама Топ-75 деңгейіне өзгертілді. Нәтижесінде «The Virgin Book of British Hit Albums» сияқты кейінгі кітаптар тек осы деректерді ғана қамтитын болды. 2021 жылғы жағдай бойынша,<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/|title=Official Charts – Home of the Official UK Top 40 Charts|website=Officialcharts.com}}</ref> 1983 жылдан бері OCC жұртшылыққа хиттер мен апталық көрсеткіштер бойынша негізінен Топ-100-ге дейінгі ақпаратты ұсынады. Ал бизнес-клиенттер қосымша чарт орындарын талап ете алады.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/who-we-are/how-we-built-our-database/ |title=How our database was built |publisher=The Official Charts Company |year=2024 |access-date=31 July 2024}}</ref> Ресми альбомдар чартында іріктеуден өту үшін альбом тиісті ұзындық пен баға талаптарына сай болуы тиіс. Ол үш тректен көп немесе 20 минуттан ұзақ болуы қажет және бюджеттік альбом санатына жатпауы тиіс. Ережелердің толық мәліметтерін OCC веб-сайтынан табуға болады. ==UK Albums Chart хит-парадында бірінші орында ең көп апта болған альбомдар== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:70%;" |+UK Albums Chart хит-парадында бірінші орында ең көп апта болған альбомдар тізімі<ref>{{cite web |date=4 October 2019 |title=Albums with the most weeks at Number 1 on the Official Albums Chart |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/albums-with-the-most-weeks-at-number-1-on-the-official-albums-chart__23234/ |access-date=21 April 2021 |publisher=[[Official Charts Company]]}}</ref> |- ! Орын ! Әртіс ! Альбом ! Жыл ! Апта саны |- | 1 |Студиялық саундтрек |''[[South Pacific (soundtrack)|South Pacific]]'' (саундтрек) |1958 |115 апта |- | 2 |Студиялық саундтрек |''[[The Sound of Music (soundtrack)|The Sound of Music]]'' (саундтрек) |1965 |70 апта |- | 3 |Студиялық саундтрек |''The King And I'' (саундтрек) |1956 |48 апта |- | 4 |[[Simon & Garfunkel]] |''[[Bridge Over Troubled Water]]'' |1970 |33 апта |- | 5 |[[The Beatles]] |''[[Please Please Me]]'' |1963 |30 апта |- |rowspan="2" | 6 |[[The Greatest Showman|Фильмнің актерлер құрамының орындауындағы саундтрек]] |''[[The Greatest Showman (soundtrack)|The Greatest Showman]]'' (саундтрек){{#tag:ref|Кинофильмдердің саундтректері «әртіс» ретінде емес, жинақтар ретінде қайта жіктелгенде, бұл альбом Official Albums чартынан шығарып тасталды. 2020 жылдан бастап [[The Greatest Showman (soundtrack)|''The Greatest Showman'' саундтрегі]] Official Compilations Chart Top 100 чартында тағы 28 апта бойы бірінші орынға қайта көтерілді,<ref>{{cite web | url=https://www.musicweek.com/analysis/read/charts-analysis-blackpink-become-second-korean-act-to-score-uk-no-1-album/086614 | title=Charts analysis: Blackpink become second Korean act to score UK No.1 album &#124; Analysis &#124; Music Week }}</ref> осылайша оның бірінші орында өткізген жалпы уақыты 56 аптаны құрады (соңғы рет бірінші орында болған аптасы — 2022 жылдың 29 қыркүйегінде аяқталған апта)<ref>{{cite web | url=https://www.officialcharts.com/charts/official-compilations-chart/ | title=Official Compilations Chart Top 100 &#124; Official Charts Company | website=[[Official Charts Company|Official Charts]] }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/official-compilations-chart/20211029/7503/|title = Official Compilations Chart Top 100 &#124; Official Charts Company|website = [[Official Charts Company|Official Charts]]}}</ref>|group="nb"}} |2017 |rowspan="2" |28 апта |- |[[The Beatles]] |''[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]'' |1967 |- |7 |[[Адель]] |''[[21 (Адель альбомы)|21]]'' |2011 |23 апта |- |8 |[[Элвис Пресли]] |''[[G.I. Blues (soundtrack)|G.I. Blues]]'' (саундтрек) |1960 |22 апта |- |rowspan="2" | 9 |rowspan="2"|[[The Beatles]] |''[[With The Beatles]]'' |1963 |rowspan="2"| 21 апта |- |''[[A Hard Day's Night (album)|A Hard Day's Night]]'' |1964 |- |10 |[[Эд Ширан]] |''[[Divide (альбом)|Divide]]'' |2017 |20 апта |- |11 |Мюзиклдің актерлер құрамының жазбасы |''[[My Fair Lady (Broadway cast recording)|My Fair Lady]]'' |1956 |19 апта |- |rowspan="3" | 12 |Студиялық саундтрек |''[[Saturday Night Fever (soundtrack)|Saturday Night Fever]]'' (саундтрек) |1977 |rowspan="3"| 18 апта |- |[[Элвис Пресли]] |''[[Blue Hawaii (soundtrack)|Blue Hawaii]]'' (түпнұсқа саундтрек)<ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/13107/elvis-presley/|title=Elvis Presley &#124; full Official Chart History |website=Officialcharts.com|access-date=3 March 2022}}</ref> |1961 |- |[[The Beatles]] |''[[Abbey Road]]'' |1969 |- |13 |[[The Carpenters]] |''[[The Singles: 1969–1973]]'' |1973 |17 апта |- |rowspan="2" | 15 |[[Spice Girls]] |''[[Spice (альбом)|Spice]]'' |1996 |rowspan="2"| 15 апта |- |[[Фил Коллинз]] |''[[...But Seriously]]'' |1989 |- |16 |[[Dire Straits]] |''[[Brothers in Arms (аальбом)|Brothers in Arms]]'' |1985 |14 апта |} '''ескертпелер''' {{reflist|group=nb}} == Тағы қараңыз == * [[UK Singles Chart]] * [[Billboard 200]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық чарттары]] e833pl535s7i45ydrbqpcmvr4tmn991 0 785971 3648730 2026-08-28T12:52:25Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Ö3 Austria Top 40''' — [[Аустрия]]ның ресми синглдер чарты, сондай-ақ оны таныстыратын, [[Hitradio Ö3]] радиостанциясында дүйсенбі күндері эфирге шығатын радиошоу. Шоуда Аустрияның синглдер, рингтон және жүктеулер чарттары ұсынылады. Ол алғаш рет 1968 жылы 26 қарашада «Disc Parad... 3648730 wikitext text/x-wiki '''Ö3 Austria Top 40''' — [[Аустрия]]ның ресми синглдер чарты, сондай-ақ оны таныстыратын, [[Hitradio Ö3]] радиостанциясында дүйсенбі күндері эфирге шығатын радиошоу. Шоуда Аустрияның синглдер, рингтон және жүктеулер чарттары ұсынылады. Ол алғаш рет 1968 жылы 26 қарашада «Disc Parade» деген атпен шығып, оны Эрнст Гриссеманн жүргізді. Апта сайынғы бірінші орын иегерлерін Musikmarkt және GoTV жариялайды. 1968 бен 2007 жылдар аралығында бұл хит-парад Disc Parade, Die Großen 10 von Ö3, Pop Shop, Hit wähl mit, Die Großen 10, Ö3 Top-30 және Ö3 Austria Top 40 (2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін) деген атаулармен шықты. austriancharts.at сайтындағы хит-парадтың онлайн-нұсқасы 75 орынды қамтиды, алайда ресми атауы болып Ö3 Austria Top 40 қала береді. Чартта бірінші орынды иеленген алғашқы сингл [[Клифф Ричард]]тың «Das ist die Frage aller Fragen» әні болды. Чаррт деректері бойынша ең табысты сингл — [[Элтон Джон]]ның «Candle in the Wind 1997» әні. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.austriatop40.at/ Official Austrian singles chart] {{Wayback|url=http://www.austriatop40.at/ |date=20090302010833 }} * [https://www.webcitation.org/69sRBUcUq?url=http://oe3.orf.at/charts Ö3 Austria Top 75] * [http://www.austriancharts.at/ чарттар архиві] {{Wayback|url=http://www.austriancharts.at/ |date=20081201091227 }} [[Санат:Аустрия музыкалық чарттары]] qmmons1rqwj2xkp515uluv8k0rv71ty 0 785972 3648738 2026-08-28T14:08:20Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1578) Кирквуд | symbol = | image = [[Сурет:001578-asteroid shape model (1578) Kirkwood.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = IAP | discovered = 10.01.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 AT, 1944 DF,<br>1949 TF, 1952 FK | mp_category = Хильда тобы | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_... 3648738 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1578) Кирквуд | symbol = | image = [[Сурет:001578-asteroid shape model (1578) Kirkwood.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = IAP | discovered = 10.01.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 AT, 1944 DF,<br>1949 TF, 1952 FK | mp_category = Хильда тобы | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1578 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 4,8617 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,9855 а. б. | semimajor = 3,9236 а. б. | eccentricity = 0,2391 | period = 7,77 жыл | avg_speed = | inclination = 0,8085° | asc_node = 74,002° | mean_anomaly = 195,23° | arg_perihelion = 1,7729° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 52 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,052 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = D | abs_magnitude = 10,26}} '''(1578) Кирквуд''' — [[Хильда тобы]]на жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1951 жылдың 10 қаңтарында [[Индиана астероидтық бағдарламасы]] (Indiana Asteroid Program) аясында [[Гёте Линк атындағы обсерватория]]сынан ашқан болатын. Америкалық астроном [[Дэниел Кирквуд]]тың (1814–1895) құрметіне орай аталды. Ол [[Негізгі белдеу]]дегі астероидтардан салыстырмалы түрде бос аймақтарды ашқан, кейін оларды [[Кирквуд саңылаулары]] деп атап кеткен. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[Кирквуд (Ай кратері)]] [[Санат:Астероидтар]] t2cfxoqdowapul5h4g5lurws3jh9jeq 0 785973 3648739 2026-08-28T14:13:38Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1579) Эррик | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 30.09.1948 | mp_name = | alt_names = 1925 DA, 1929 TF,<br>1931 BP, 1942 VS,<br>1948 SB, 1950 BG,<br>1951 GZ, 1950 QX | mp_category = Кибела тобы | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1579 JPL Small-Body... 3648739 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1579) Эррик | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 30.09.1948 | mp_name = | alt_names = 1925 DA, 1929 TF,<br>1931 BP, 1942 VS,<br>1948 SB, 1950 BG,<br>1951 GZ, 1950 QX | mp_category = Кибела тобы | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1579 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,87922 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 3,00004 а. б. | semimajor = 3,43963 а. б. | eccentricity = 0,127801 | period = 6,38 жыл | avg_speed = 16,0 ш/с | inclination = 8,759° | asc_node = 184,061° | mean_anomaly = 349,469° | arg_perihelion = 278,815° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 46,9 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,043±0,006 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = F | abs_magnitude = 10,68}} '''(1579) Эррик''' — [[Кибела тобы]]на жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1948 жылдың 30 қыркүйегінде [[Сильвен Арен]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Америкалық астроном әрі математик [[Сэмюэл Эррик]]тің (1911–1974) құрметіне орай аталды. Ол [[(1580) Бетулия]] және [[(1685) Торо]] сияқты Жерге жақындайтын астероидтардың [[орбита]]ларын зерттеген. Оның арызымен бұл екеуіне әйелінің есімі берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 3nbt0b2zt3rifmo8xixtovyw07mk4pw 0 785974 3648740 2026-08-28T14:20:44Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FFC2E0 | name = (1580) Бетулия | symbol = | image = [[Сурет:1580Betulia (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 22.05.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 KA | mp_category = Амурлар | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=15... 3648740 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FFC2E0 | name = (1580) Бетулия | symbol = | image = [[Сурет:1580Betulia (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 22.05.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 KA | mp_category = Амурлар | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1580 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 30.09.2012 | aphelion = 3,26788 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,12443 | semimajor = 2,19616 | eccentricity = 0,4880002 | period = 3,25 жыл | avg_speed = 18,838 ш/с | inclination = 52,1106° | asc_node = 62,3093° | mean_anomaly = 67,5452° | arg_perihelion = 159,497° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 5 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,077 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 14,8}} '''(1580) Бетулия''' [[Жер]]ге жақындайтын [[астероид]]тардың ішінде [[Амурлар]] тобына жатады. Оны 1950 жылдың 22 мамырында [[Эрнест Джонсон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты. Америкалық астроном [[Сэмюэл Эррик]]тің жұбайы Бетулия Торо Эрриктің атымен аталды. [[(1685) Торо]] астероидына да бұл кісінің есімі берілді. [[Сурет:Орбита астероида 1580.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] [[Сурет:Орбита астероида 1580 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[(1579) Эррик]] [[Санат:Астероидтар]] io9izbim09059lsjiiecd33le1tptk1 0 785975 3648741 2026-08-28T14:31:22Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1581) Абандерада | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 15.06.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 LA₁, 1927 JD,<br>1929 TY, 1943 EK,<br>1949 FM₁, 1949 FQ,<br>1949 FY, 1966 FP,<br>1975 YH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/to... 3648741 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1581) Абандерада | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 15.06.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 LA₁, 1927 JD,<br>1929 TY, 1943 EK,<br>1949 FM₁, 1949 FQ,<br>1949 FY, 1966 FP,<br>1975 YH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1581 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,5492 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,7650 а. б. | semimajor = 3,1571 а. б. | eccentricity = 0,1242 | period = 5,61 жыл | avg_speed = | inclination = 2,5388° | asc_node = 104,82° | mean_anomaly = 40,223° | arg_perihelion = 90,216° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 35 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,061±0,002 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 10,85}} '''(1581) Абандерада''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1950 жылдың 15 маусымында [[Мигель Ицигсон]] [[Ла-Плата обсерваториясы]]нда ашты. ''Abanderada'' испан тілінен «баннері/транспаранты бар әйел» деп аударылады. Аргентиналық актриса және саясаткер [[Эва Перон]]ның (1919–1952) құрметіне орай аталды. [[(1569) Эвита]], [[(1582) Мартир]], [[(1588) Дескамизада]], [[(1589) Фанатика]] астероидтарының аттары да бұл әйелмен байланысты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 36jhu7korumvchlmwdvfx9xsp90t0di 0 785976 3648752 2026-08-28T16:35:02Z Nurken 111493 Nurken [[Динара Болатқызы Зәкиева]] бетін [[Динара Болатқызы Закиева]] бетіне жылжытты 3648752 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Динара Болатқызы Закиева]] tf1bg0nkaj7b3th61gixz8uzrroe9xr 0 785977 3648763 2026-08-28T17:04:56Z AlibekKS 19967 Жаңа бетте: Катманду алқабы (непалша: काठमाडाैँ उपत्यका), Непал алқабы, Непа алқабы немесе Суанига атауларымен белгілі, [[Гималай|Гималай тауларының]] арасында орналасқан [[Непал|Непалға]] қарасты алқап. Алқап [[Үндістан түбегі]] мен [[Азия|Азияның]] басқа бөлігіндег... 3648763 wikitext text/x-wiki Катманду алқабы (непалша: काठमाडाैँ उपत्यका), Непал алқабы, Непа алқабы немесе Суанига атауларымен белгілі, [[Гималай|Гималай тауларының]] арасында орналасқан [[Непал|Непалға]] қарасты алқап. Алқап [[Үндістан түбегі]] мен [[Азия|Азияның]] басқа бөлігіндегі ежелгі өркениеттер тоғысуында орналасқан. Алқапта 130-дан астам монументтер және [[индуизм]] мен [[Буддизм|буддизмдегі]] әулие жерлер орналасқан. Сонымен қатар [[Әлемдік мұра]] тізіміне кіретін бірнеше нысандар да осында орналасқан.<ref name="UNESCO">{{cite web|title=Kathmandu Valley|url=https://whc.unesco.org/en/list/121|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20051031092004/https://whc.unesco.org/en/list/121|archive-date=31 October 2005|url-status=live}}</ref> Катманду алқабы Непалдағы ең дамыған [[Агломерация|қалалық аггломерациясы]] ''(5 млн)'' болып есептеледі.<ref name="archive1">{{cite web|title=Archived copy|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|website=cbs.gov.np|access-date=22 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206104652/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|archive-date=6 February 2022|url-status=dead}}</ref> Бұл аггломерация қатарына [[Катманду]], [[Лалитпур]], [[Бхактапур]], [[Чангунараян]], [[Будханильканта]], [[Таракешуар]], [[Гокартешуар]], [[Сурябинаяк]], [[Тоха]], [[Киртипур]], [[Мадхуяпур Тими]] және басқа да қалалар кіреді. Елдегі көптеген компаниялар мен мекемелердің офистері орналасқандықтан, бұл аумақ елдің экономикалық орталығы. [[Әлемдік банк]] деректеріне сәйкес Катманду алқабы [[Оңтүстік Азия|Оңтүстік Азиядағы]] ең жылдам өсіп келе жатқан метрополитан аумақ.<ref name="Ktmvalleymetro">{{Cite web|title=Managing Nepal's Urban Transition|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition|publisher=World Bank|language=en|access-date=1 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102160957/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition|archive-date=2 November 2019|url-status=live}}</ref> 3x6wh6b0qssbbrqe3hmroofd5fv94os 3648764 3648763 2026-08-28T17:05:20Z AlibekKS 19967 3648764 wikitext text/x-wiki Катманду алқабы (непалша: काठमाडाैँ उपत्यका), Непал алқабы, Непа алқабы немесе Суанига атауларымен белгілі, [[Гималай|Гималай тауларының]] арасында орналасқан [[Непал|Непалға]] қарасты алқап. Алқап [[Үндістан түбегі]] мен [[Азия|Азияның]] басқа бөлігіндегі ежелгі өркениеттер тоғысуында орналасқан. Алқапта 130-дан астам монументтер және [[индуизм]] мен [[Буддизм|буддизмдегі]] әулие жерлер орналасқан. Сонымен қатар [[Әлемдік мұра]] тізіміне кіретін бірнеше нысандар да осында орналасқан.<ref name="UNESCO">{{cite web|title=Kathmandu Valley|url=https://whc.unesco.org/en/list/121|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20051031092004/https://whc.unesco.org/en/list/121|archive-date=31 October 2005|url-status=live}}</ref> Катманду алқабы Непалдағы ең дамыған [[Агломерация|қалалық аггломерациясы]] ''(5 млн)'' болып есептеледі.<ref name="archive1">{{cite web|title=Archived copy|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|website=cbs.gov.np|access-date=22 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206104652/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|archive-date=6 February 2022|url-status=dead}}</ref> Бұл аггломерация қатарына [[Катманду]], [[Лалитпур]], [[Бхактапур]], [[Чангунараян]], [[Будханильканта]], [[Таракешуар]], [[Гокартешуар]], [[Сурябинаяк]], [[Тоха]], [[Киртипур]], [[Мадхуяпур Тими]] және басқа да қалалар кіреді. Елдегі көптеген компаниялар мен мекемелердің офистері орналасқандықтан, бұл аумақ елдің экономикалық орталығы. [[Әлемдік банк]] деректеріне сәйкес Катманду алқабы [[Оңтүстік Азия|Оңтүстік Азиядағы]] ең жылдам өсіп келе жатқан метрополитан аумақ.<ref name="Ktmvalleymetro">{{Cite web|title=Managing Nepal's Urban Transition|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition|publisher=World Bank|language=en|access-date=1 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102160957/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition|archive-date=2 November 2019|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == javewhwp26zvkmew77fret6az8ehkl5 3648765 3648764 2026-08-28T17:05:31Z AlibekKS 19967 «[[Санат:Непал|Непал]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3648765 wikitext text/x-wiki Катманду алқабы (непалша: काठमाडाैँ उपत्यका), Непал алқабы, Непа алқабы немесе Суанига атауларымен белгілі, [[Гималай|Гималай тауларының]] арасында орналасқан [[Непал|Непалға]] қарасты алқап. Алқап [[Үндістан түбегі]] мен [[Азия|Азияның]] басқа бөлігіндегі ежелгі өркениеттер тоғысуында орналасқан. Алқапта 130-дан астам монументтер және [[индуизм]] мен [[Буддизм|буддизмдегі]] әулие жерлер орналасқан. Сонымен қатар [[Әлемдік мұра]] тізіміне кіретін бірнеше нысандар да осында орналасқан.<ref name="UNESCO">{{cite web|title=Kathmandu Valley|url=https://whc.unesco.org/en/list/121|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|website=whc.unesco.org|access-date=8 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20051031092004/https://whc.unesco.org/en/list/121|archive-date=31 October 2005|url-status=live}}</ref> Катманду алқабы Непалдағы ең дамыған [[Агломерация|қалалық аггломерациясы]] ''(5 млн)'' болып есептеледі.<ref name="archive1">{{cite web|title=Archived copy|url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|website=cbs.gov.np|access-date=22 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206104652/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf|archive-date=6 February 2022|url-status=dead}}</ref> Бұл аггломерация қатарына [[Катманду]], [[Лалитпур]], [[Бхактапур]], [[Чангунараян]], [[Будханильканта]], [[Таракешуар]], [[Гокартешуар]], [[Сурябинаяк]], [[Тоха]], [[Киртипур]], [[Мадхуяпур Тими]] және басқа да қалалар кіреді. Елдегі көптеген компаниялар мен мекемелердің офистері орналасқандықтан, бұл аумақ елдің экономикалық орталығы. [[Әлемдік банк]] деректеріне сәйкес Катманду алқабы [[Оңтүстік Азия|Оңтүстік Азиядағы]] ең жылдам өсіп келе жатқан метрополитан аумақ.<ref name="Ktmvalleymetro">{{Cite web|title=Managing Nepal's Urban Transition|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition|publisher=World Bank|language=en|access-date=1 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102160957/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition|archive-date=2 November 2019|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Непал]] 1isy0c8xsajlb04wdjongum342eeryc 0 785978 3648766 2026-08-28T17:39:42Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1582) Мартир | symbol = | image = [[Сурет:001582-asteroid shape model (1582) Martir.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 15.06.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 LY | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/... 3648766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1582) Мартир | symbol = | image = [[Сурет:001582-asteroid shape model (1582) Martir.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 15.06.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 LY | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1582 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,5573 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,7521 а. б. | semimajor = 3,1547 а. б. | eccentricity = 0,1276 | period = 5,60 жыл | avg_speed = | inclination = 11,608° | asc_node = 93,914° | mean_anomaly = 29,638° | arg_perihelion = 128,10° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 36,79±2,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,054±0,008 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 11,2}} '''(1582) Мартир''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1950 жылдың 15 маусымында [[Мигель Ицигсон]] [[Ла-Плата обсерваториясы]]нда ашты. ''Martir'' испан тілінен «[[азап шегуші]]» деп аударылады. Аргентиналық актриса және саясаткер [[Эва Перон]]ның (1919–1952) құрметіне орай аталды. [[(1569) Эвита]], [[(1581) Абандерада]], [[(1588) Дескамизада]], [[(1589) Фанатика]] астероидтарының аттары да бұл әйелмен байланысты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] lj1zlib0228mlpdfbtwqfnia5i7ers6 0 785979 3648767 2026-08-28T17:44:13Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #00FF00 | name = (1583) Антилох | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 19.09.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 SA, 1926 VF,<br>1974 WH₁ | mp_category = Троян астероиды | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1583 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch =... 3648767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #00FF00 | name = (1583) Антилох | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 19.09.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 SA, 1926 VF,<br>1974 WH₁ | mp_category = Троян астероиды | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1583 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 30.09.2012 | aphelion = 5,39324 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 4,84511 а. б. | semimajor = 5,11918 а. б. | eccentricity = 0,053536 | period = 11,58 жыл | avg_speed = 13,15 ш/с | inclination = 28,5382° | asc_node = 221,3736° | mean_anomaly = 86,4820° | arg_perihelion = 187,6817° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 101,6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,063 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = D | abs_magnitude = 8,58}} '''(1583) Антилох''' — [[Юпитер]]дің орбитасына саятын траекториямен айналып жүрген [[троян астероиды]]. Ол L₄ [[Лагранж нүктесі]]нде орналасады, яғни Юпитердің алдынан жүріп қозғалады. Оны 1950 жылдың 19 қыркүйегінде [[Сильвен Арен]] [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]]нда ашты. Астероид [[Гомер]]дің ''[[Одиссея]]сындағы'' кейіпкерлердің бірі [[Антилох]] есімімен аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1583.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] [[Сурет:Орбита астероида 1583 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Троян астероидтары]] 1tjp94j1lyn0vga2axwf9bypyh1n6yc 0 785980 3648768 2026-08-28T17:48:10Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1584) Фудзи | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Оикава | discovered = 7.02.1927 | mp_name = | alt_names = 1927 CR, 1949 CA,<br>1954 NT, 1965 OG,<br>A916 AA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1584 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.202... 3648768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1584) Фудзи | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Оикава | discovered = 7.02.1927 | mp_name = | alt_names = 1927 CR, 1949 CA,<br>1954 NT, 1965 OG,<br>A916 AA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1584 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,84139 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,91035 а. б. | semimajor = 2,37587 а. б. | eccentricity = 0,195936 | period = 3,66 жыл | avg_speed = 19,32 ш/с | inclination = 26,6464° | asc_node = 305,3326° | mean_anomaly = 346,1378° | arg_perihelion = 188,8803° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 19 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,259 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 10,67}} '''(1584) Фудзи''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1927 жылдың 7 ақпанында [[Окуро Оикава]] Токионың ескі астрономиялық обсерваториясында ашты. Жапонияның ең биік тауы [[Фудзияма]]ның құрметіне аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] chmvdxc8pgrdic5p8r6ywkftt9isi38 0 785981 3648770 2026-08-28T17:55:17Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1585) Юнион | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 7.09.1947 | mp_name = | alt_names = 1947 RG, 1929 DB,<br>1937 QF, 1939 CD₁,<br>1944 DG, 1949 EE,<br>1952 QA₁, 1952 SD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_look... 3648770 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1585) Юнион | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 7.09.1947 | mp_name = | alt_names = 1947 RG, 1929 DB,<br>1937 QF, 1939 CD₁,<br>1944 DG, 1949 EE,<br>1952 QA₁, 1952 SD | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1585 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,8332 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,0231 | semimajor = 2,9281 | eccentricity = 0,3091 | period = 5,01 жыл | avg_speed = 16,98 ш/с | inclination = 26,187° | asc_node = 150,10° | mean_anomaly = 304,39° | arg_perihelion = 264,54° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 55 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,031 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 10,66}} '''(1585) Юнион''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1947 жылдың 7 қыркүйегінде [[Эрнест Джонсон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты. Осы обсерваторияның құрметіне соның балама атауымен аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1585.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] [[Сурет:Орбита астероида 1585 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] tlvl19ta4bzbyt9acpwtm8yicxy3m59 0 785982 3648772 2026-08-28T17:56:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = Shinhan Financial Group logo.svg |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Көпұлтты корпор... 3648772 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = Shinhan Financial Group logo.svg |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = [[Көпұлтты корпорация|Бүкіл әлем]] |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{Korean |hangul=주식회사 신한금융지주회사 |rr=Jusik Hoesa Sinhan Geumyung Jiju Hoesa}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 6edrlo3arkecr50y9dtyimc6fjmqm40 3648773 3648772 2026-08-28T17:56:26Z 1nter pares 146705 3648773 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = Shinhan Financial Group logo.svg |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = [[Көпұлтты корпорация|Бүкіл әлем]] |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{Korean |hangul=주식회사 신한금융지주회사 |rr=Jusik Hoesa Sinhan Geumyung Jiju Hoesa}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d5k56ujxz7xgw53hthl90iougwsthpj 3648774 3648773 2026-08-28T17:56:38Z 1nter pares 146705 /* */ 3648774 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = [[Көпұлтты корпорация|Бүкіл әлем]] |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{Korean |hangul=주식회사 신한금융지주회사 |rr=Jusik Hoesa Sinhan Geumyung Jiju Hoesa}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kh68hhqiumxjxgmtnxqnfmh6pgrw85a 3648775 3648774 2026-08-28T17:56:56Z 1nter pares 146705 /* */ 3648775 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{Korean |hangul=주식회사 신한금융지주회사 |rr=Jusik Hoesa Sinhan Geumyung Jiju Hoesa}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tf8d1o6wjanoitx860ogk0w1cuggnh7 3648776 3648775 2026-08-28T17:58:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3648776 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ep84l26d6qnnq2medv990k4dyboc7zs 3648778 3648776 2026-08-28T17:59:12Z 1nter pares 146705 3648778 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржы холдингі (KB, Shinhan, Hana және Woori) жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон ($12,6 млрд) таза пайда тапты. Атап айтқанда, Shinhan-ның таза пайдасы 4,97 трлн вон болып, 11,7%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=[[6 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=[[14 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылы компания шетелдегі қызметінен салық салынғанға дейінгі 1 трлн воннан ($695 млн) астам пайда тауып, бұл межеден асқан алғашқы кореялық қаржы тобы болды.<ref>{{Cite web |last=Jin-Seong |first=Kim |date=[[12 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Shinhan Financial posts record $695 mn in overseas profit, tops domestic peers |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202602120006 |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f13zk5k12u4yppmrybjzqybuflkptu0 3648780 3648778 2026-08-28T18:01:57Z 1nter pares 146705 3648780 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржы холдингі (KB, Shinhan, Hana және Woori) жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон ($12,6 млрд) таза пайда тапты. Атап айтқанда, Shinhan-ның таза пайдасы 4,97 трлн вон болып, 11,7%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=[[6 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=[[14 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылы компания шетелдегі қызметінен салық салынғанға дейінгі 1 трлн воннан ($695 млн) астам пайда тауып, бұл межеден асқан алғашқы кореялық қаржы тобы болды.<ref>{{Cite web |last=Jin-Seong |first=Kim |date=[[12 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Shinhan Financial posts record $695 mn in overseas profit, tops domestic peers |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202602120006 |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Еншілес компаниялары == Корея заңнамасына сәйкес Shinhan Financial Group-тың жалпы саны 17 тікелей еншілес компаниясы бар.<ref name="F6" /> {| class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |- ! '''Еншілес компаниялары''' ! '''SFG-дің меншік үлесі''' ! '''Ескертпелер''' |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Bank]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Card]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Investment Corp. | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Life Insurance | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | 2021 жылғы шілдеде Orange Life-пен бірікті.<ref>{{cite web | title =Dissolution of a Subsidiary | url =https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021035439/shg-ex991_6.htm |publisher=[[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]] | website = | date = [[1 шілде]] [[2021 жыл|2021]] | access-date = [[12 шілде]] [[2021 жыл|2021]]}}</ref> |- | style="text-align:left;" |Shinhan Capital | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Asset Management]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Shinhan BNP Paribas Asset Management деп аталған |- | style="text-align:left;" |Jeju Bank | style="text-align:right;" |75.3% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта [[Корея биржасы]]нда листинг акциясы бар ({{kse|006220}}) |- | style="text-align:left;" |Shinhan Savings Bank | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Asia Trust. Co., Ltd. | style="text-align:right;" |60.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan DS | style="text-align:right;" |100.0% | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AITAS | style="text-align:right;" |99.8% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Credit Information | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Alternative Investment Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan REITs Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AI | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Venture Investment | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Neoplux Co., Ltd. деп аталған |- | style="text-align:left;" |SHC Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта таратылу рәсімінен өтуде |} 2026 жылғы 5 мамырда Shinhan Financial Group Еншілес компаниялардың бас директорлығына кандидаттарды ұсыну жөніндегі комитеттің (Еншілес компаниялар жөніндегі комитет) отырысын өткізді. Комитет Shinhan компаниясының вице-президенті Чхон Сан Ёнды Shinhan Life президенті қызметіне, ал Ұлттық зейнетақы қызметінің Қорларды басқару штаб-пәтеріндегі стратегия бөлімінің бұрынғы басшысы Ли Сок Вонды Shinhan Asset Management президенті қызметіне кандидат ретінде ұсынды. Осылайша өкілеттік мерзімі аяқталуға тиіс төрт еншілес компания басшысының екеуі ауыстырылды. Қалған екі еншілес компания — Shinhan Asset Trust пен Shinhan EZ General Insurance-тың қазіргі президенттері Ли Сын Су мен Кан Бён Гванның өкілеттік мерзімін тиісінше бір жылға ұзарту ұсынылды.<ref>{{Cite web |last=Woo-ryang |first=Kang |date=[[5 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |title=Shinhan Names New CEOs for Life, Asset Management |url=https://www.chosun.com/english/market-money-en/2025/12/05/5DULXT7DOFGNHNWVGEJSOSVF74/ |access-date=[[16 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Chosun Daily |language=ko}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 73j8th4navvvy3o0tfjlnqa3zjdtri2 3648782 3648780 2026-08-28T18:03:35Z 1nter pares 146705 /* Еншілес компаниялары */ 3648782 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржы холдингі (KB, Shinhan, Hana және Woori) жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон ($12,6 млрд) таза пайда тапты. Атап айтқанда, Shinhan-ның таза пайдасы 4,97 трлн вон болып, 11,7%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=[[6 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=[[14 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылы компания шетелдегі қызметінен салық салынғанға дейінгі 1 трлн воннан ($695 млн) астам пайда тауып, бұл межеден асқан алғашқы кореялық қаржы тобы болды.<ref>{{Cite web |last=Jin-Seong |first=Kim |date=[[12 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Shinhan Financial posts record $695 mn in overseas profit, tops domestic peers |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202602120006 |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Еншілес компаниялары == Корея заңнамасына сәйкес Shinhan Financial Group-тың жалпы саны 17 тікелей еншілес компаниясы бар.<ref name="F6" /> {| class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |- ! '''Еншілес компаниялары''' ! '''SFG-дің меншік үлесі''' ! '''Ескертпелер''' |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Bank]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Card]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Investment Corp. | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Life Insurance | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | 2021 жылғы шілдеде Orange Life-пен бірікті.<ref>{{cite web | title =Dissolution of a Subsidiary | url =https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021035439/shg-ex991_6.htm |publisher=[[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]] | website = | date = [[1 шілде]] [[2021 жыл|2021]] | access-date = [[12 шілде]] [[2021 жыл|2021]]}}</ref> |- | style="text-align:left;" |Shinhan Capital | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Asset Management]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Shinhan BNP Paribas Asset Management деп аталған |- | style="text-align:left;" |Jeju Bank | style="text-align:right;" |75.3% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта [[Корея биржасы]]нда листинг акциясы бар ({{kse|006220}}) |- | style="text-align:left;" |Shinhan Savings Bank | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Asia Trust. Co., Ltd. | style="text-align:right;" |60.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan DS | style="text-align:right;" |100.0% | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AITAS | style="text-align:right;" |99.8% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Credit Information | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Alternative Investment Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan REITs Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AI | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Venture Investment | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Neoplux Co., Ltd. деп аталған |- | style="text-align:left;" |SHC Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта таратылу рәсімінен өтуде |} 2026 жылғы 5 мамырда Shinhan Financial Group Еншілес компаниялардың бас директорлығына кандидаттарды ұсыну жөніндегі комитеттің (Еншілес компаниялар жөніндегі комитет) отырысын өткізді. Комитет Shinhan компаниясының вице-президенті Чхон Сан Ёнды Shinhan Life президенті қызметіне, ал Ұлттық зейнетақы қызметінің Қорларды басқару штаб-пәтеріндегі стратегия бөлімінің бұрынғы басшысы Ли Сок Вонды Shinhan Asset Management президенті қызметіне кандидат ретінде ұсынды. Осылайша өкілеттік мерзімі аяқталуға тиіс төрт еншілес компания басшысының екеуі ауыстырылды. Қалған екі еншілес компания — Shinhan Asset Trust пен Shinhan EZ General Insurance-тың қазіргі президенттері Ли Сын Су мен Кан Бён Гванның өкілеттік мерзімін тиісінше бір жылға ұзарту ұсынылды.<ref>{{Cite web |last=Woo-ryang |first=Kang |date=[[5 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |title=Shinhan Names New CEOs for Life, Asset Management |url=https://www.chosun.com/english/market-money-en/2025/12/05/5DULXT7DOFGNHNWVGEJSOSVF74/ |access-date=[[16 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Chosun Daily |language=ko}}</ref> == Қызметі == 2018 жылғы тамызда Shinhan Financial Group Кореядағы алтыншы ірі өмірді сақтандыру компаниясы ING Life-ты шамамен 2,4 трлн вонға (US$2 млрд) сатып алды.<ref>{{Cite web |last=Young-sil |first=Yoon |date=15 тамыз 2018 |title=Shinhan Financial Group Acquires ING Life for US$2 Billion |url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=24318 |access-date=14 сәуір 2026 |website=Business Korea}}</ref> 2024 жылғы тамызда Shinhan [[Вьетнам]]дағы жаңа штаб-пәтерін Хошимин қаласының Тху Тхием қаржы ауданында ашып, еншілес компанияларын бір ғимаратқа біріктірді.<ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=18 тамыз 2024 |title=Shinhan opens new Vietnam headquarters |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/3454223 |access-date=14 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> 2025 жылғы мамырда Shinhan төрағасы Джин Ок Дон АҚШ-та орналасқан көпұлтты инвестициялық банк [[Goldman Sachs]]-тың жоғары лауазымды басшыларымен стратегиялық ынтымақтастық пен өсу бастамаларын талқылау үшін кездескені хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |date=25 мамыр 2025 |title=Shinhan Financial’s Jin meets with Goldman Sachs Int'l CEO for strategies |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202505250004 |access-date=14 сәуір 2026 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2026 жылғы наурызда Shinhan Investment Securities шағын және орта компаниялардың бизнесті мұрагерлікке беру сипатындағы бірігуі мен сатып алулары (M&A) бойынша консультациялық қызметтерді күшейту мақсатында Bridgecode компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандумға (MOU) қол қойды.<ref>{{Cite web |last=Jung-a |first=Kang |date=13 наурыз 2026 |title=Shinhan Securities partners with Bridgecode to boost Korea SME succession M&A |url=https://biz.chosun.com/en/en-finance/2026/03/13/O32565AWHJHVJC4BF3AI44FF4Q/ |access-date=14 сәуір 2026 |website=CHOSUNBIZ |language=en}}</ref> Сол айдың соңында қазіргі төраға Джин Ок Донның банк тобын тағы үш жыл басқаруын акционерлер мақұлдағаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=26 наурыз 2026 |title=Incumbent chief of Shinhan Financial to lead banking group for 3 more years |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/incumbent-chief-of-shinhan-financial-to-lead-banking-group-for-3-more-years/ar-AA1ZqnrV |access-date=16 сәуір 2026 |website=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=26 наурыз 2026 |title=Shinhan Financial chief secures second term amid global push |url=https://www.koreaherald.com/article/10703432 |access-date=16 сәуір 2026 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref> 2026 жылғы сәуірде Shinhan мен [[Visa Inc.]] жаһандық төлемдер және технологияға негізделген қаржы салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылау үшін келіссөздер жүргізді.<ref>{{Cite web |last=Han-gyoul |first=Lee |date=3 сәуір 2026 |title=Shinhan, Visa explore tie-up in AI, digital assets |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/10709719 |access-date=16 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jy9e47eg752qpm5l39d27tu62nqc4em 3648786 3648782 2026-08-28T18:37:48Z 1nter pares 146705 3648786 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржы холдингі (KB, Shinhan, Hana және Woori) жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон ($12,6 млрд) таза пайда тапты. Атап айтқанда, Shinhan-ның таза пайдасы 4,97 трлн вон болып, 11,7%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=[[6 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=[[14 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылы компания шетелдегі қызметінен салық салынғанға дейінгі 1 трлн воннан ($695 млн) астам пайда тауып, бұл межеден асқан алғашқы кореялық қаржы тобы болды.<ref>{{Cite web |last=Jin-Seong |first=Kim |date=[[12 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Shinhan Financial posts record $695 mn in overseas profit, tops domestic peers |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202602120006 |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Еншілес компаниялары == Корея заңнамасына сәйкес Shinhan Financial Group-тың жалпы саны 17 тікелей еншілес компаниясы бар.<ref name="F6" /> {| class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |- ! '''Еншілес компаниялары''' ! '''SFG-дің меншік үлесі''' ! '''Ескертпелер''' |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Bank]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Card]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Investment Corp. | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Life Insurance | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | 2021 жылғы шілдеде Orange Life-пен бірікті.<ref>{{cite web | title =Dissolution of a Subsidiary | url =https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021035439/shg-ex991_6.htm |publisher=[[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]] | website = | date = [[1 шілде]] [[2021 жыл|2021]] | access-date = [[12 шілде]] [[2021 жыл|2021]]}}</ref> |- | style="text-align:left;" |Shinhan Capital | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Asset Management]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Shinhan BNP Paribas Asset Management деп аталған |- | style="text-align:left;" |Jeju Bank | style="text-align:right;" |75.3% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта [[Корея биржасы]]нда листинг акциясы бар ({{kse|006220}}) |- | style="text-align:left;" |Shinhan Savings Bank | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Asia Trust. Co., Ltd. | style="text-align:right;" |60.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan DS | style="text-align:right;" |100.0% | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AITAS | style="text-align:right;" |99.8% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Credit Information | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Alternative Investment Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan REITs Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AI | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Venture Investment | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Neoplux Co., Ltd. деп аталған |- | style="text-align:left;" |SHC Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта таратылу рәсімінен өтуде |} 2026 жылғы 5 мамырда Shinhan Financial Group Еншілес компаниялардың бас директорлығына кандидаттарды ұсыну жөніндегі комитеттің (Еншілес компаниялар жөніндегі комитет) отырысын өткізді. Комитет Shinhan компаниясының вице-президенті Чхон Сан Ёнды Shinhan Life президенті қызметіне, ал Ұлттық зейнетақы қызметінің Қорларды басқару штаб-пәтеріндегі стратегия бөлімінің бұрынғы басшысы Ли Сок Вонды Shinhan Asset Management президенті қызметіне кандидат ретінде ұсынды. Осылайша өкілеттік мерзімі аяқталуға тиіс төрт еншілес компания басшысының екеуі ауыстырылды. Қалған екі еншілес компания — Shinhan Asset Trust пен Shinhan EZ General Insurance-тың қазіргі президенттері Ли Сын Су мен Кан Бён Гванның өкілеттік мерзімін тиісінше бір жылға ұзарту ұсынылды.<ref>{{Cite web |last=Woo-ryang |first=Kang |date=[[5 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |title=Shinhan Names New CEOs for Life, Asset Management |url=https://www.chosun.com/english/market-money-en/2025/12/05/5DULXT7DOFGNHNWVGEJSOSVF74/ |access-date=[[16 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Chosun Daily |language=ko}}</ref> == Қызметі == 2018 жылғы тамызда Shinhan Financial Group Кореядағы алтыншы ірі өмірді сақтандыру компаниясы ING Life-ты шамамен 2,4 трлн вонға (US$2 млрд) сатып алды.<ref>{{Cite web |last=Young-sil |first=Yoon |date=15 тамыз 2018 |title=Shinhan Financial Group Acquires ING Life for US$2 Billion |url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=24318 |access-date=14 сәуір 2026 |website=Business Korea}}</ref> 2024 жылғы тамызда Shinhan [[Вьетнам]]дағы жаңа штаб-пәтерін Хошимин қаласының Тху Тхием қаржы ауданында ашып, еншілес компанияларын бір ғимаратқа біріктірді.<ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=18 тамыз 2024 |title=Shinhan opens new Vietnam headquarters |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/3454223 |access-date=14 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> 2025 жылғы мамырда Shinhan төрағасы Джин Ок Дон АҚШ-та орналасқан көпұлтты инвестициялық банк [[Goldman Sachs]]-тың жоғары лауазымды басшыларымен стратегиялық ынтымақтастық пен өсу бастамаларын талқылау үшін кездескені хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |date=25 мамыр 2025 |title=Shinhan Financial’s Jin meets with Goldman Sachs Int'l CEO for strategies |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202505250004 |access-date=14 сәуір 2026 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2026 жылғы наурызда Shinhan Investment Securities шағын және орта компаниялардың бизнесті мұрагерлікке беру сипатындағы бірігуі мен сатып алулары (M&A) бойынша консультациялық қызметтерді күшейту мақсатында Bridgecode компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандумға (MOU) қол қойды.<ref>{{Cite web |last=Jung-a |first=Kang |date=13 наурыз 2026 |title=Shinhan Securities partners with Bridgecode to boost Korea SME succession M&A |url=https://biz.chosun.com/en/en-finance/2026/03/13/O32565AWHJHVJC4BF3AI44FF4Q/ |access-date=14 сәуір 2026 |website=CHOSUNBIZ |language=en}}</ref> Сол айдың соңында қазіргі төраға Джин Ок Донның банк тобын тағы үш жыл басқаруын акционерлер мақұлдағаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=26 наурыз 2026 |title=Incumbent chief of Shinhan Financial to lead banking group for 3 more years |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/incumbent-chief-of-shinhan-financial-to-lead-banking-group-for-3-more-years/ar-AA1ZqnrV |access-date=16 сәуір 2026 |website=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=26 наурыз 2026 |title=Shinhan Financial chief secures second term amid global push |url=https://www.koreaherald.com/article/10703432 |access-date=16 сәуір 2026 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref> 2026 жылғы сәуірде Shinhan мен [[Visa Inc.]] жаһандық төлемдер және технологияға негізделген қаржы салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылау үшін келіссөздер жүргізді.<ref>{{Cite web |last=Han-gyoul |first=Lee |date=3 сәуір 2026 |title=Shinhan, Visa explore tie-up in AI, digital assets |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/10709719 |access-date=16 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> == Басшылары (бұрынғы және қазіргі) == === Құрметті төраға === * Ли Хи Гон (2001–2011) === Директорлар кеңесінің төрағасы === * Намгун Хун (2012–2016) * Пак Чхоль (2016–қазіргі уақытқа дейін)<ref>{{Cite web |title=Park Cheol-Woo |url=https://www.bloomberg.com/profile/person/20794993 |access-date=12 сәуір 2026 |website=Bloomberg}}</ref> === Төраға және бас атқарушы директор === * Ра Ың Чхан (2001–2010) * Хан Дон У (2011–2017) * Чо Ён Бён (2017–2022) * Джин Ок Дон (2023–қазіргі уақытқа дейін)<ref>{{Cite web |date=9 сәуір 2026 |title=Shinhan Financial Group Chairman Jin Ok-dong said in a shareholder letter, "We will convert Shinhan .. - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/economy/12012245 |access-date=12 сәуір 2026 |website=매일경제 |language=en}}</ref><ref name=":0" /> === Президент және бас атқарушы директор === * Ра Ың Чхан (2001–2003) * Чхве Ён Хви (2003–2005) * Ли Ин Хо (2005–2009) * Шин Сан Хун (2009–2010) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1ij1dq2op0w57bibdvdi1u8g2zxlzsu 3648787 3648786 2026-08-28T18:38:06Z 1nter pares 146705 3648787 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржы холдингі (KB, Shinhan, Hana және Woori) жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон ($12,6 млрд) таза пайда тапты. Атап айтқанда, Shinhan-ның таза пайдасы 4,97 трлн вон болып, 11,7%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=[[6 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=[[14 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылы компания шетелдегі қызметінен салық салынғанға дейінгі 1 трлн воннан ($695 млн) астам пайда тауып, бұл межеден асқан алғашқы кореялық қаржы тобы болды.<ref>{{Cite web |last=Jin-Seong |first=Kim |date=[[12 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Shinhan Financial posts record $695 mn in overseas profit, tops domestic peers |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202602120006 |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Еншілес компаниялары == Корея заңнамасына сәйкес Shinhan Financial Group-тың жалпы саны 17 тікелей еншілес компаниясы бар.<ref name="F6" /> {| class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |- ! '''Еншілес компаниялары''' ! '''SFG-дің меншік үлесі''' ! '''Ескертпелер''' |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Bank]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Card]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Investment Corp. | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Life Insurance | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | 2021 жылғы шілдеде Orange Life-пен бірікті.<ref>{{cite web | title =Dissolution of a Subsidiary | url =https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021035439/shg-ex991_6.htm |publisher=[[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]] | website = | date = [[1 шілде]] [[2021 жыл|2021]] | access-date = [[12 шілде]] [[2021 жыл|2021]]}}</ref> |- | style="text-align:left;" |Shinhan Capital | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Asset Management]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Shinhan BNP Paribas Asset Management деп аталған |- | style="text-align:left;" |Jeju Bank | style="text-align:right;" |75.3% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта [[Корея биржасы]]нда листинг акциясы бар ({{kse|006220}}) |- | style="text-align:left;" |Shinhan Savings Bank | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Asia Trust. Co., Ltd. | style="text-align:right;" |60.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan DS | style="text-align:right;" |100.0% | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AITAS | style="text-align:right;" |99.8% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Credit Information | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Alternative Investment Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan REITs Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AI | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Venture Investment | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Neoplux Co., Ltd. деп аталған |- | style="text-align:left;" |SHC Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта таратылу рәсімінен өтуде |} 2026 жылғы 5 мамырда Shinhan Financial Group Еншілес компаниялардың бас директорлығына кандидаттарды ұсыну жөніндегі комитеттің (Еншілес компаниялар жөніндегі комитет) отырысын өткізді. Комитет Shinhan компаниясының вице-президенті Чхон Сан Ёнды Shinhan Life президенті қызметіне, ал Ұлттық зейнетақы қызметінің Қорларды басқару штаб-пәтеріндегі стратегия бөлімінің бұрынғы басшысы Ли Сок Вонды Shinhan Asset Management президенті қызметіне кандидат ретінде ұсынды. Осылайша өкілеттік мерзімі аяқталуға тиіс төрт еншілес компания басшысының екеуі ауыстырылды. Қалған екі еншілес компания — Shinhan Asset Trust пен Shinhan EZ General Insurance-тың қазіргі президенттері Ли Сын Су мен Кан Бён Гванның өкілеттік мерзімін тиісінше бір жылға ұзарту ұсынылды.<ref>{{Cite web |last=Woo-ryang |first=Kang |date=[[5 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |title=Shinhan Names New CEOs for Life, Asset Management |url=https://www.chosun.com/english/market-money-en/2025/12/05/5DULXT7DOFGNHNWVGEJSOSVF74/ |access-date=[[16 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Chosun Daily |language=ko}}</ref> == Қызметі == 2018 жылғы тамызда Shinhan Financial Group Кореядағы алтыншы ірі өмірді сақтандыру компаниясы ING Life-ты шамамен 2,4 трлн вонға (US$2 млрд) сатып алды.<ref>{{Cite web |last=Young-sil |first=Yoon |date=15 тамыз 2018 |title=Shinhan Financial Group Acquires ING Life for US$2 Billion |url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=24318 |access-date=14 сәуір 2026 |website=Business Korea}}</ref> 2024 жылғы тамызда Shinhan [[Вьетнам]]дағы жаңа штаб-пәтерін Хошимин қаласының Тху Тхием қаржы ауданында ашып, еншілес компанияларын бір ғимаратқа біріктірді.<ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=18 тамыз 2024 |title=Shinhan opens new Vietnam headquarters |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/3454223 |access-date=14 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> 2025 жылғы мамырда Shinhan төрағасы Джин Ок Дон АҚШ-та орналасқан көпұлтты инвестициялық банк [[Goldman Sachs]]-тың жоғары лауазымды басшыларымен стратегиялық ынтымақтастық пен өсу бастамаларын талқылау үшін кездескені хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |date=25 мамыр 2025 |title=Shinhan Financial’s Jin meets with Goldman Sachs Int'l CEO for strategies |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202505250004 |access-date=14 сәуір 2026 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2026 жылғы наурызда Shinhan Investment Securities шағын және орта компаниялардың бизнесті мұрагерлікке беру сипатындағы бірігуі мен сатып алулары (M&A) бойынша консультациялық қызметтерді күшейту мақсатында Bridgecode компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандумға (MOU) қол қойды.<ref>{{Cite web |last=Jung-a |first=Kang |date=13 наурыз 2026 |title=Shinhan Securities partners with Bridgecode to boost Korea SME succession M&A |url=https://biz.chosun.com/en/en-finance/2026/03/13/O32565AWHJHVJC4BF3AI44FF4Q/ |access-date=14 сәуір 2026 |website=CHOSUNBIZ |language=en}}</ref> Сол айдың соңында қазіргі төраға Джин Ок Донның банк тобын тағы үш жыл басқаруын акционерлер мақұлдағаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=26 наурыз 2026 |title=Incumbent chief of Shinhan Financial to lead banking group for 3 more years |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/incumbent-chief-of-shinhan-financial-to-lead-banking-group-for-3-more-years/ar-AA1ZqnrV |access-date=16 сәуір 2026 |website=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=26 наурыз 2026 |title=Shinhan Financial chief secures second term amid global push |url=https://www.koreaherald.com/article/10703432 |access-date=16 сәуір 2026 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref> 2026 жылғы сәуірде Shinhan мен [[Visa Inc.]] жаһандық төлемдер және технологияға негізделген қаржы салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылау үшін келіссөздер жүргізді.<ref>{{Cite web |last=Han-gyoul |first=Lee |date=3 сәуір 2026 |title=Shinhan, Visa explore tie-up in AI, digital assets |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/10709719 |access-date=16 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> == Басшылары (бұрынғы және қазіргі) == === Құрметті төраға === * Ли Хи Гон (2001–2011) === Директорлар кеңесінің төрағасы === * Намгун Хун (2012–2016) * Пак Чхоль (2016–қазіргі уақытқа дейін)<ref>{{Cite web |title=Park Cheol-Woo |url=https://www.bloomberg.com/profile/person/20794993 |access-date=12 сәуір 2026 |website=Bloomberg}}</ref> === Төраға және бас атқарушы директор === * Ра Ың Чхан (2001–2010) * Хан Дон У (2011–2017) * Чо Ён Бён (2017–2022) * Джин Ок Дон (2023–қазіргі уақытқа дейін)<ref>{{Cite web |date=9 сәуір 2026 |title=Shinhan Financial Group Chairman Jin Ok-dong said in a shareholder letter, "We will convert Shinhan .. - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/economy/12012245 |access-date=12 сәуір 2026 |website=매일경제 |language=en}}</ref><ref name=":0" /> === Президент және бас атқарушы директор === * Ра Ың Чхан (2001–2003) * Чхве Ён Хви (2003–2005) * Ли Ин Хо (2005–2009) * Шин Сан Хун (2009–2010) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d303tkbspfifsrs8l2ortlo2fwmvly7 3648788 3648787 2026-08-28T18:39:27Z 1nter pares 146705 3648788 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Shinhan Financial Group Co., Ltd. |логотипі = |суреті = Shinhan Bank 20190608 001.jpg |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = KRX: 055550<br />[[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]]: SHG |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[қыркүйек]] [[2001 жыл|2001]] |құрушы = |орналасуы = 20, Sejong-daero 9-gil, [[Чунгу (Сеул)|Чунгу]], [[Сеул]], Оңтүстік Корея |басты адамдары = [[Jin Ok-Dong]] (төраға және бас атқарушы директор) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = {{құлдырау}} 167 (2020)<ref name="F6">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021013734/shg-6k_20210317.htm Summary of FY2020 Business Report]. [[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]]. [[17 наурыз]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref><ref name="AR">[http://www.shinhangroup.com/en/common/download/commonDownload.jsp?actionValue=PDF&pathKey=QUICKLINK&fileName=SFG_2020AR_(Full_ver).pdf Shinhan Financial Group 2020 Annual Report]. Shinhan Financial Group. Тексерілген күні: [[20 маусым]] [[2021 жыл|2021]].</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[Shinhan Bank]]<br />[[Shinhan Card]]<br />[[Shinhan Asset Management]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.shinhangroup.com |Ортаққор = }} '''Shinhan Financial Group Co., Ltd.''' ({{lang-ko|주식회사 신한금융지주회사}}) — штаб-пәтері Оңтүстік Кореяның [[Сеул]] қаласында орналасқан қаржылық [[холдингтік компания]].<ref name="F6" /> Оның [[Еншілес компания|еншілес компаниялары]] [[банк ісі]], [[бағалы қағаздар]], [[өмірді сақтандыру]] және [[инвестициялық банк ісі]] сияқты қаржылық қызметтердің толық спектрін ұсынады. Компания 1982 жылы құрылды<ref name=":0">{{Cite web |title=Shinhan Financial Group Co., Ltd. (055550.KS) |url=https://finance.yahoo.com/quote/055550.KS/profile/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=Yahoo! Finance}}</ref> және қазіргі уақытта [[KB Financial Group]], [[Nonghyup Bank|NH Financial Group]], [[Hana Financial Group]] және [[Woori Financial Group]] компанияларымен бірге Кореяның «Үлкен бестік» деп аталатын қаржы топтарының бірі болып саналады.<ref>{{Cite web |title=South Korean Big 5 banks’ corporate loan growth rate halves in 2025 - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2026/01/05/corporate-lending-commercial-bank/1651767582031/ |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=UPI |language=en}}</ref> 2025 жылы Оңтүстік Кореяның төрт ірі қаржы холдингі (KB, Shinhan, Hana және Woori) жиынтық түрде шамамен 18 трлн вон ($12,6 млрд) таза пайда тапты. Атап айтқанда, Shinhan-ның таза пайдасы 4,97 трлн вон болып, 11,7%-ға өсті.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |last2=Jang |first2=Hyun-Ju |last3=Jeong |first3=Eui-Jin |date=[[6 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Korea’s big 4 financial groups post record $12.3 bn profit as fees surge |url=https://www.kedglobal.com/earnings/newsView/ked202602060004 |access-date=[[14 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2025 жылы компания шетелдегі қызметінен салық салынғанға дейінгі 1 трлн воннан ($695 млн) астам пайда тауып, бұл межеден асқан алғашқы кореялық қаржы тобы болды.<ref>{{Cite web |last=Jin-Seong |first=Kim |date=[[12 ақпан]] [[2026 жыл|2026]] |title=Shinhan Financial posts record $695 mn in overseas profit, tops domestic peers |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202602120006 |access-date=[[12 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Korea Economic Daily}}</ref> == Еншілес компаниялары == Корея заңнамасына сәйкес Shinhan Financial Group-тың жалпы саны 17 тікелей еншілес компаниясы бар.<ref name="F6" /> {| class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |- ! '''Еншілес компаниялары''' ! '''SFG-дің меншік үлесі''' ! '''Ескертпелер''' |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Bank]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Card]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Investment Corp. | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Life Insurance | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | 2021 жылғы шілдеде Orange Life-пен бірікті.<ref>{{cite web | title =Dissolution of a Subsidiary | url =https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1263043/000156459021035439/shg-ex991_6.htm |publisher=[[АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы]] | website = | date = [[1 шілде]] [[2021 жыл|2021]] | access-date = [[12 шілде]] [[2021 жыл|2021]]}}</ref> |- | style="text-align:left;" |Shinhan Capital | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |[[Shinhan Asset Management]] | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Shinhan BNP Paribas Asset Management деп аталған |- | style="text-align:left;" |Jeju Bank | style="text-align:right;" |75.3% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта [[Корея биржасы]]нда листинг акциясы бар ({{kse|006220}}) |- | style="text-align:left;" |Shinhan Savings Bank | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Asia Trust. Co., Ltd. | style="text-align:right;" |60.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan DS | style="text-align:right;" |100.0% | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AITAS | style="text-align:right;" |99.8% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Credit Information | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Alternative Investment Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan REITs Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan AI | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" | |- | style="text-align:left;" |Shinhan Venture Investment | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Бұрын Neoplux Co., Ltd. деп аталған |- | style="text-align:left;" |SHC Management | style="text-align:right;" |100.0% | style="text-align:left;" |Қазіргі уақытта таратылу рәсімінен өтуде |} 2026 жылғы 5 мамырда Shinhan Financial Group Еншілес компаниялардың бас директорлығына кандидаттарды ұсыну жөніндегі комитеттің (Еншілес компаниялар жөніндегі комитет) отырысын өткізді. Комитет Shinhan компаниясының вице-президенті Чхон Сан Ёнды Shinhan Life президенті қызметіне, ал Ұлттық зейнетақы қызметінің Қорларды басқару штаб-пәтеріндегі стратегия бөлімінің бұрынғы басшысы Ли Сок Вонды Shinhan Asset Management президенті қызметіне кандидат ретінде ұсынды. Осылайша өкілеттік мерзімі аяқталуға тиіс төрт еншілес компания басшысының екеуі ауыстырылды. Қалған екі еншілес компания — Shinhan Asset Trust пен Shinhan EZ General Insurance-тың қазіргі президенттері Ли Сын Су мен Кан Бён Гванның өкілеттік мерзімін тиісінше бір жылға ұзарту ұсынылды.<ref>{{Cite web |last=Woo-ryang |first=Kang |date=[[5 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |title=Shinhan Names New CEOs for Life, Asset Management |url=https://www.chosun.com/english/market-money-en/2025/12/05/5DULXT7DOFGNHNWVGEJSOSVF74/ |access-date=[[16 сәуір]] [[2026 жыл|2026]] |website=The Chosun Daily |language=ko}}</ref> == Қызметі == 2018 жылғы тамызда Shinhan Financial Group Кореядағы алтыншы ірі өмірді сақтандыру компаниясы ING Life-ты шамамен 2,4 трлн вонға (US$2 млрд) сатып алды.<ref>{{Cite web |last=Young-sil |first=Yoon |date=15 тамыз 2018 |title=Shinhan Financial Group Acquires ING Life for US$2 Billion |url=https://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=24318 |access-date=14 сәуір 2026 |website=Business Korea}}</ref> 2024 жылғы тамызда Shinhan [[Вьетнам]]дағы жаңа штаб-пәтерін Хошимин қаласының Тху Тхием қаржы ауданында ашып, еншілес компанияларын бір ғимаратқа біріктірді.<ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=18 тамыз 2024 |title=Shinhan opens new Vietnam headquarters |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/3454223 |access-date=14 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> 2025 жылғы мамырда Shinhan төрағасы Джин Ок Дон АҚШ-та орналасқан көпұлтты инвестициялық банк [[Goldman Sachs]]-тың жоғары лауазымды басшыларымен стратегиялық ынтымақтастық пен өсу бастамаларын талқылау үшін кездескені хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Jin-Seong |date=25 мамыр 2025 |title=Shinhan Financial’s Jin meets with Goldman Sachs Int'l CEO for strategies |url=https://www.kedglobal.com/banking-finance/newsView/ked202505250004 |access-date=14 сәуір 2026 |website=The Korea Economic Daily}}</ref> 2026 жылғы наурызда Shinhan Investment Securities шағын және орта компаниялардың бизнесті мұрагерлікке беру сипатындағы бірігуі мен сатып алулары (M&A) бойынша консультациялық қызметтерді күшейту мақсатында Bridgecode компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандумға (MOU) қол қойды.<ref>{{Cite web |last=Jung-a |first=Kang |date=13 наурыз 2026 |title=Shinhan Securities partners with Bridgecode to boost Korea SME succession M&A |url=https://biz.chosun.com/en/en-finance/2026/03/13/O32565AWHJHVJC4BF3AI44FF4Q/ |access-date=14 сәуір 2026 |website=CHOSUNBIZ |language=en}}</ref> Сол айдың соңында қазіргі төраға Джин Ок Донның банк тобын тағы үш жыл басқаруын акционерлер мақұлдағаны хабарланды.<ref>{{Cite web |last=Sang-soo |first=Park |date=26 наурыз 2026 |title=Incumbent chief of Shinhan Financial to lead banking group for 3 more years |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/incumbent-chief-of-shinhan-financial-to-lead-banking-group-for-3-more-years/ar-AA1ZqnrV |access-date=16 сәуір 2026 |website=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ji-won |first=Choi |date=26 наурыз 2026 |title=Shinhan Financial chief secures second term amid global push |url=https://www.koreaherald.com/article/10703432 |access-date=16 сәуір 2026 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref> 2026 жылғы сәуірде Shinhan мен [[Visa Inc.]] жаһандық төлемдер және технологияға негізделген қаржы салаларындағы ықтимал ынтымақтастықты талқылау үшін келіссөздер жүргізді.<ref>{{Cite web |last=Han-gyoul |first=Lee |date=3 сәуір 2026 |title=Shinhan, Visa explore tie-up in AI, digital assets |url=https://www.theinvestor.co.kr/article/10709719 |access-date=16 сәуір 2026 |website=THE INVESTOR |language=en}}</ref> == Басшылары (бұрынғы және қазіргі) == === Құрметті төраға === * Ли Хи Гон (2001–2011) === Директорлар кеңесінің төрағасы === * Намгун Хун (2012–2016) * Пак Чхоль (2016–қазіргі уақытқа дейін)<ref>{{Cite web |title=Park Cheol-Woo |url=https://www.bloomberg.com/profile/person/20794993 |access-date=12 сәуір 2026 |website=Bloomberg}}</ref> === Төраға және бас атқарушы директор === * Ра Ың Чхан (2001–2010) * Хан Дон У (2011–2017) * Чо Ён Бён (2017–2022) * Джин Ок Дон (2023–қазіргі уақытқа дейін)<ref>{{Cite web |date=9 сәуір 2026 |title=Shinhan Financial Group Chairman Jin Ok-dong said in a shareholder letter, "We will convert Shinhan .. - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/economy/12012245 |access-date=12 сәуір 2026 |website=매일경제 |language=en}}</ref><ref name=":0" /> === Президент және бас атқарушы директор === * Ра Ың Чхан (2001–2003) * Чхве Ён Хви (2003–2005) * Ли Ин Хо (2005–2009) * Шин Сан Хун (2009–2010) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Сеулде орналасқан компаниялар]] [[Санат:Оңтүстік Корея брендтері]] [[Санат:Корея биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:KOSPI 200 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:S&P Asia 50 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:2001 жылы құрылған Оңтүстік Корея компаниялары]] o0v6omelt3ohgrh8p0f3mf6xw9p4yrv 0 785983 3648777 2026-08-28T17:59:08Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1586) Тиле | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Арно Вахман | discovered = 13.02.1939 | mp_name = | alt_names = 1939 CJ, 1943 DA,<br>1951 KT | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1586 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 14.03.2012 | aphelion... 3648777 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1586) Тиле | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Арно Вахман | discovered = 13.02.1939 | mp_name = | alt_names = 1939 CJ, 1943 DA,<br>1951 KT | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1586 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 14.03.2012 | aphelion = 2,68413 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,17609 а. б. | semimajor = 2,43011 а. б. | eccentricity = 0,10453 | period = 3,78 жыл | avg_speed = 19,05 ш/с | inclination = 4,055° | asc_node = 125,890° | mean_anomaly = 88,896° | arg_perihelion = 30,361° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 14 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,157 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,9}} '''(1586) Тиле''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1939 жылдың 13 ақпанында [[Арно Вахман]] [[Гамбург обсерваториясы]]нда ашты. Дат астрономы және математигі [[Торвальд Николай Тиле]]нің (1838–1910) құрметіне орай аталды. [[Сурет:1586 Thiele orbit.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[(843) Николая]] [[Санат:Астероидтар]] jzsrovulje4yxxb7ol92hrkz16n9w4p 10 785984 3648779 2026-08-28T18:00:20Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-29|POTD 2026-08-29]]: filename only 3648779 wikitext text/x-wiki Bloemknop van een blauwe knoop (Succisa pratensis). 29-08-2023. (d.j.b).jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> ntb4pkvk8eozcydhl68541rohqrh7oo 0 785985 3648781 2026-08-28T18:03:08Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1587) Карштедт | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 25.03.1933 | mp_name = | alt_names = 1933 FS₁, 1935 UG,<br>1937 FA, 1941 DQ,<br>1941 FB, 1943 TC,<br>1945 EC, 1949 CO,<br>1949 EA, 1949 EC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/to... 3648781 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1587) Карштедт | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 25.03.1933 | mp_name = | alt_names = 1933 FS₁, 1935 UG,<br>1937 FA, 1941 DQ,<br>1941 FB, 1943 TC,<br>1945 EC, 1949 CO,<br>1949 EA, 1949 EC | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1587 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,94084 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,14781 а. б. | semimajor = 2,54432 а. б. | eccentricity = 0,155842 | period = 4,06 жыл | avg_speed = 18,67 ш/с | inclination = 7,8335° | asc_node = 357,3164° | mean_anomaly = 4,3628° | arg_perihelion = 98,3281° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 15 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,216 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 11,2}} '''(1587) Карштедт''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1933 жылдың 25 наурызында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Неміс астрономы Альбрехт Карштедттің есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 5ux3atmk1kddef3wdisadgvqmib4gwf 0 785986 3648783 2026-08-28T18:09:44Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1588) Дескамизада | symbol = | image = [[Сурет:001588-asteroid shape model (1588) Descamisada.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 27.06.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 MH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbd... 3648783 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1588) Дескамизада | symbol = | image = [[Сурет:001588-asteroid shape model (1588) Descamisada.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = М. Ицигсон | discovered = 27.06.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 MH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1588 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,2477 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,8073 а. б. | semimajor = 3,0275 а. б. | eccentricity = 0,0272 | period = 5,27 жыл | avg_speed = | inclination = 11,268° | asc_node = 98,591° | mean_anomaly = 141,67° | arg_perihelion = 224,93° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 17,5 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,06 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,3}} '''(1588) Дескамизада''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1951 жылдың 27 маусымында [[Мигель Ицигсон]] [[Ла-Плата обсерваториясы]]нда ашты. ''Descamisada'' испан тілінен «көйлексіз» деп аударылады. Аргентиналық актриса және саясаткер [[Эва Перон]]ның (1919–1952) құрметіне орай аталды. [[(1569) Эвита]], [[(1581) Абандерада]], [[(1582) Мартир]], [[(1589) Фанатика]] астероидтарының аттары да бұл әйелмен байланысты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] oaeft47jgaobug49wx9m30eq2anjvik 14 785987 3648789 2026-08-28T18:40:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Оңтүстік Кореядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Оңтүстік Корея мәдениеті]] 3648789 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Оңтүстік Кореядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Оңтүстік Корея мәдениеті]] 1ckzgmguyj7wj5i8p8dxza724go5zc5 0 785988 3648791 2026-08-28T18:47:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листин... 3648791 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Әлемдегі ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. jk51lt95afo9v8k7fynnc8hlge0dlgz 3648792 3648791 2026-08-28T18:48:07Z 1nter pares 146705 3648792 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Әлемдегі ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6vp15tvrwy7tjzw03gpib6i2vgiun9d 3648793 3648792 2026-08-28T18:48:23Z 1nter pares 146705 /* */ 3648793 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1s3g86tmqbnjxa936v1yc48g5pdrt8v 3648794 3648793 2026-08-28T18:48:45Z 1nter pares 146705 3648794 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1rc4j7p3tr2vq4ev4t2ard6mlvj0se7 3648795 3648794 2026-08-28T18:50:07Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3648795 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Тарихы == Банк 1923 жылғы 10 желтоқсанда жапон кооперативтерінің орталық банкі ретінде құрылды; жарғылық капиталды үкімет салды. 1950 жылы банк борыштық міндеттемелер шығара бастады, ал 1959 жылға қарай мемлекеттік инвестицияларды толық қайтарып, жекеменшік банкке айналды. 1974 жылы шетел валютасымен операциялар жүргізе бастады, ал 1977 жылдан бастап шетелдік бағалы қағаздарға инвестиция сала бастады.<ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|date=26 маусым 2020|publisher=The Norinchukin Bank|access-date=29 маусым 2021|language=en|archive-date=7 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407124601/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|url-status=live}}</ref> 1982 жылы Нью-Йоркте банктің алғашқы шетелдік өкілдігі ашылып, екі жылдан кейін филиал мәртебесін алды. 1985 жылы Лондонда, ал 1990 жылы Сингапурда өкілдік ашылды. 1989 жылдан бастап банк АҚШ долларымен номинацияланған борыштық міндеттемелер шығара бастады.<ref name="ar2020" /> 1995 жылы банк артықшылықты акциялар шығара бастады. Келесі жылы The Norinchukin Bank-ті префектуралық деңгейдегі кооперативтік ауыл шаруашылығы банктерімен (JA Shinnoren) біріктіру туралы заң қабылданды, соның нәтижесінде 2002 жылы JA Bank жүйесі құрылды. 2003 жылы балық шаруашылығы кооперативтік банктері үшін осыған ұқсас JF Marine Bank жүйесі құрылды.<ref name="ar2020" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o1gn5z2hvyt0pf8g0o44sdok258bq8m 3648796 3648795 2026-08-28T18:50:44Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3648796 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Тарихы == Банк 1923 жылғы 10 желтоқсанда жапон кооперативтерінің орталық банкі ретінде құрылды; жарғылық капиталды үкімет салды. 1950 жылы банк борыштық міндеттемелер шығара бастады, ал 1959 жылға қарай мемлекеттік инвестицияларды толық қайтарып, жекеменшік банкке айналды. 1974 жылы шетел валютасымен операциялар жүргізе бастады, ал 1977 жылдан бастап шетелдік бағалы қағаздарға инвестиция сала бастады.<ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|date=26 маусым 2020|publisher=The Norinchukin Bank|access-date=29 маусым 2021|language=en|archive-date=7 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407124601/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|url-status=live}}</ref> 1982 жылы Нью-Йоркте банктің алғашқы шетелдік өкілдігі ашылып, екі жылдан кейін филиал мәртебесін алды. 1985 жылы Лондонда, ал 1990 жылы Сингапурда өкілдік ашылды. 1989 жылдан бастап банк АҚШ долларымен номинацияланған борыштық міндеттемелер шығара бастады.<ref name="ar2020" /> 1995 жылы банк артықшылықты акциялар шығара бастады. Келесі жылы The Norinchukin Bank-ті префектуралық деңгейдегі кооперативтік ауыл шаруашылығы банктерімен (JA Shinnoren) біріктіру туралы заң қабылданды, соның нәтижесінде 2002 жылы JA Bank жүйесі құрылды. 2003 жылы балық шаруашылығы кооперативтік банктері үшін осыған ұқсас JF Marine Bank жүйесі құрылды.<ref name="ar2020" /> == Қызметі == 2021 жылғы наурыздағы жағдай бойынша қабылданған депозиттер көлемі 65,652 трлн иенді ($596,8 млрд) құрады, оның 87,4%-ы ауыл шаруашылығы ұйымдарының салымдары, 8,7%-ы қаржы институттарының, үкімет пен әртүрлі қорлардың депозиттері, ал 3%-ы балық шаруашылығы ұйымдарының салымдары болды. Активтер құрылымында берілген несиелер 22 трлн иенді, бағалы қағаздарға салынған инвестициялар 48 трлн иенді (оның жартысынан астамы шетелдік бағалы қағаздарға салынған), ал банктердегі қаражат қалдықтары мен қолма-қол ақша 20 трлн иенді құрады.<ref name="ar2021" /> Банк желісі 7400 бөлімше мен 12 мың банкоматты қамтиды. Банктің Нью-Йорк, Лондон және Сингапурда бөлімшелері, сондай-ақ Бейжің мен Гонконгта өкілдіктері бар.<ref name="ar2020" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dok9s0szvaygnmwuga6elaveeaalj1m 3648797 3648796 2026-08-28T18:51:34Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3648797 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Тарихы == Банк 1923 жылғы 10 желтоқсанда жапон кооперативтерінің орталық банкі ретінде құрылды; жарғылық капиталды үкімет салды. 1950 жылы банк борыштық міндеттемелер шығара бастады, ал 1959 жылға қарай мемлекеттік инвестицияларды толық қайтарып, жекеменшік банкке айналды. 1974 жылы шетел валютасымен операциялар жүргізе бастады, ал 1977 жылдан бастап шетелдік бағалы қағаздарға инвестиция сала бастады.<ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|date=26 маусым 2020|publisher=The Norinchukin Bank|access-date=29 маусым 2021|language=en|archive-date=7 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407124601/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|url-status=live}}</ref> 1982 жылы Нью-Йоркте банктің алғашқы шетелдік өкілдігі ашылып, екі жылдан кейін филиал мәртебесін алды. 1985 жылы Лондонда, ал 1990 жылы Сингапурда өкілдік ашылды. 1989 жылдан бастап банк АҚШ долларымен номинацияланған борыштық міндеттемелер шығара бастады.<ref name="ar2020" /> 1995 жылы банк артықшылықты акциялар шығара бастады. Келесі жылы The Norinchukin Bank-ті префектуралық деңгейдегі кооперативтік ауыл шаруашылығы банктерімен (JA Shinnoren) біріктіру туралы заң қабылданды, соның нәтижесінде 2002 жылы JA Bank жүйесі құрылды. 2003 жылы балық шаруашылығы кооперативтік банктері үшін осыған ұқсас JF Marine Bank жүйесі құрылды.<ref name="ar2020" /> == Қызметі == 2021 жылғы наурыздағы жағдай бойынша қабылданған депозиттер көлемі 65,652 трлн иенді ($596,8 млрд) құрады, оның 87,4%-ы ауыл шаруашылығы ұйымдарының салымдары, 8,7%-ы қаржы институттарының, үкімет пен әртүрлі қорлардың депозиттері, ал 3%-ы балық шаруашылығы ұйымдарының салымдары болды. Активтер құрылымында берілген несиелер 22 трлн иенді, бағалы қағаздарға салынған инвестициялар 48 трлн иенді (оның жартысынан астамы шетелдік бағалы қағаздарға салынған), ал банктердегі қаражат қалдықтары мен қолма-қол ақша 20 трлн иенді құрады.<ref name="ar2021" /> Банк желісі 7400 бөлімше мен 12 мың банкоматты қамтиды. Банктің Нью-Йорк, Лондон және Сингапурда бөлімшелері, сондай-ақ Бейжің мен Гонконгта өкілдіктері бар.<ref name="ar2020" /> == Еншілес компаниялары == 2021 жылғы наурыздағы жағдай бойынша негізгі еншілес компаниялары (атауы, орналасқан жері, құрылған жылы, жарғылық капиталы):<ref>{{cite web|title=List of Group Companies|url=https://www.nochubank.or.jp/en/about/subsidiaries.html|publisher=The Norinchukin Bank|access-date=29 маусым 2021|language=en|archive-date=9 шілде 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181420/https://www.nochubank.or.jp/en/about/subsidiaries.html|url-status=live}}</ref> * The Norinchukin Trust & Banking Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1995 жыл, 20 млрд иен) * Norinchukin Australia Pty Limited (Сидней, Аустралия, 2017 жыл, 221 млн аустралиялық доллар) * Norinchukin Bank Europe N.V. (Амстердам, Нидерланд, 2018 жыл, 2 млрд еуро) * Norinchukin Research Institute Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1986 жыл, 300 млн иен) * Norinchukin Facilities Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1956 жыл, 100 млн иен) * Nochu Business Support Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1998 жыл, 100 млн иен) * Norinchukin Business Assist Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2016 жыл, 30 млн иен) * Norinchukin Academy Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1981 жыл, 20 млн иен) * Norinchukin Value Investments Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2014 жыл, 444 млн иен, үлесі 92,5%) * Kyodo Housing Loan Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1979 жыл, 10,5 млрд иен, үлесі 92,12%) * Nochu Information System Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1971 жыл, 100 млн иен, үлесі 90%) * JA Card Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2017 жыл, 100 млн иен, үлесі 51%) * Norinchukin Zenkyoren Asset Management Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1993 жыл, 3,42 млрд иен, үлесі 50,92%) * The Cooperative Servicing Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2001 жыл, 500 млн иен, үлесі 37,96%) * JA MITSUI LEASING, LTD. (Токио, Жапония, 2008 жыл, 32 млрд иен, үлесі 33,4%) * Ant Capital Partners Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2000 жыл, 100 млн иен, үлесі 24,95%) * Gulf Japan Food Fund GP ([[Кайман аралдары]], 2015 жыл, $50 мың, үлесі 20,1%) * JAML MRC Holding, Inc. (Нью-Йорк, АҚШ, 2015 жыл, $42 млн, үлесі 20%) * The Agribusiness Investment & Consultation Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2002 жыл, 4,07 млрд иен, үлесі 19,97%) * Investment Limited Partnership for Renewable Energy in Agriculture, Forestry, and Fisheries (Токио, Жапония, 2014 жыл, 334 млн иен) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bvltoxqao3px4j46d41nikx7abv4n4d 3648798 3648797 2026-08-28T18:52:23Z 1nter pares 146705 3648798 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The Norinchukin Bank<br>農林中央金庫 |логотипі = Norinchukin Bank logo.svg |суреті = DN Tower 2018 Ⅱ.jpg |сурет атауы = DN Tower 21 — компанияның [[Тиёда (арнайы аудан)|Тиёда]], [[Токио]] қаласындағы штаб-пәтері. |түрі = [[Жеке компания]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1923 жыл|1923]] |құрушы = |орналасуы = [[Жапония]], [[Токио]] |басты адамдары = |саласы = [[Банк]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} ¥7,956 трлн<br><small>$72,33 млрд (2021).<ref name="ar2021">[https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Fiscal Year 2020 Financial Results]. The Norinchukin Bank. [[26 мамыр]] [[2021 жыл|2021]]. Тексерілген күні: [[29 маусым]] [[2021 жыл|2021]]. [https://web.archive.org/web/20210709181207/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/results/pdf/cap_results2020_04_01.pdf Мұрағатталған] [[9 шілде]] [[2021 жыл|2021]].</ref></small> |айналым = {{өсім}} ¥1,359 трлн<br><small>$12,35 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ¥310 млрд<br><small>$2,818 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |таза табысы = {{өсім}} ¥209,53 млрд<br><small>$1,905 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |активтер = {{өсім}} ¥107,65 трлн<br><small>$979 млрд (2021).<ref name="ar2021"/></small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 3588 <small>(2021).<ref name="ar2021"/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = [[Ernst & Young|Ernst & Young ShinNihon LLC]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Norinchukin Bank''' — Жапониядағы ауыл шаруашылығы кооперативтерінің банкі. Ол JA Bank жүйесінің құрамына кіреді; бұл жүйеге сондай-ақ префектуралық деңгейдегі 32 ауыл шаруашылығы банкі (JA Shinnoren) мен жекелеген кооперативтердің 585 банкі (JA), сондай-ақ JF Marine Bank (оның құрамына балық шаруашылығы кооперативтерінің 103 банкі — JF Shingyoren кіреді) жатады. Осы екі банк жүйесі бірлесіп Жапонияның ауыл шаруашылығы секторын (соның ішінде балық шаруашылығы мен орман шаруашылығын) қаржыландырады. Активтерінің көлемі бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі отыз банктің]] қатарына кіреді.<ref>{{cite web|title=Топ-30 банков мира|url=https://www.kommersant.ru/doc/4398511|publisher=Коммерсантъ|access-date=2021-06-29|language=ru|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181243/https://www.kommersant.ru/doc/4398511|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Жапонияда да, басқа елдерде де ірі инвестор болып табылады. == Тарихы == Банк 1923 жылғы 10 желтоқсанда жапон кооперативтерінің орталық банкі ретінде құрылды; жарғылық капиталды үкімет салды. 1950 жылы банк борыштық міндеттемелер шығара бастады, ал 1959 жылға қарай мемлекеттік инвестицияларды толық қайтарып, жекеменшік банкке айналды. 1974 жылы шетел валютасымен операциялар жүргізе бастады, ал 1977 жылдан бастап шетелдік бағалы қағаздарға инвестиция сала бастады.<ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Report 2020|url=https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|date=26 маусым 2020|publisher=The Norinchukin Bank|access-date=29 маусым 2021|language=en|archive-date=7 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407124601/https://www.nochubank.or.jp/en/ir/annual_report/pdf/ar_2020.pdf|url-status=live}}</ref> 1982 жылы Нью-Йоркте банктің алғашқы шетелдік өкілдігі ашылып, екі жылдан кейін филиал мәртебесін алды. 1985 жылы Лондонда, ал 1990 жылы Сингапурда өкілдік ашылды. 1989 жылдан бастап банк АҚШ долларымен номинацияланған борыштық міндеттемелер шығара бастады.<ref name="ar2020" /> 1995 жылы банк артықшылықты акциялар шығара бастады. Келесі жылы The Norinchukin Bank-ті префектуралық деңгейдегі кооперативтік ауыл шаруашылығы банктерімен (JA Shinnoren) біріктіру туралы заң қабылданды, соның нәтижесінде 2002 жылы JA Bank жүйесі құрылды. 2003 жылы балық шаруашылығы кооперативтік банктері үшін осыған ұқсас JF Marine Bank жүйесі құрылды.<ref name="ar2020" /> == Қызметі == 2021 жылғы наурыздағы жағдай бойынша қабылданған депозиттер көлемі 65,652 трлн иенді ($596,8 млрд) құрады, оның 87,4%-ы ауыл шаруашылығы ұйымдарының салымдары, 8,7%-ы қаржы институттарының, үкімет пен әртүрлі қорлардың депозиттері, ал 3%-ы балық шаруашылығы ұйымдарының салымдары болды. Активтер құрылымында берілген несиелер 22 трлн иенді, бағалы қағаздарға салынған инвестициялар 48 трлн иенді (оның жартысынан астамы шетелдік бағалы қағаздарға салынған), ал банктердегі қаражат қалдықтары мен қолма-қол ақша 20 трлн иенді құрады.<ref name="ar2021" /> Банк желісі 7400 бөлімше мен 12 мың банкоматты қамтиды. Банктің Нью-Йорк, Лондон және Сингапурда бөлімшелері, сондай-ақ Бейжің мен Гонконгта өкілдіктері бар.<ref name="ar2020" /> == Еншілес компаниялары == 2021 жылғы наурыздағы жағдай бойынша негізгі еншілес компаниялары (атауы, орналасқан жері, құрылған жылы, жарғылық капиталы):<ref>{{cite web|title=List of Group Companies|url=https://www.nochubank.or.jp/en/about/subsidiaries.html|publisher=The Norinchukin Bank|access-date=29 маусым 2021|language=en|archive-date=9 шілде 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181420/https://www.nochubank.or.jp/en/about/subsidiaries.html|url-status=live}}</ref> * The Norinchukin Trust & Banking Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1995 жыл, 20 млрд иен) * Norinchukin Australia Pty Limited (Сидней, Аустралия, 2017 жыл, 221 млн аустралиялық доллар) * Norinchukin Bank Europe N.V. (Амстердам, Нидерланд, 2018 жыл, 2 млрд еуро) * Norinchukin Research Institute Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1986 жыл, 300 млн иен) * Norinchukin Facilities Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1956 жыл, 100 млн иен) * Nochu Business Support Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1998 жыл, 100 млн иен) * Norinchukin Business Assist Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2016 жыл, 30 млн иен) * Norinchukin Academy Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1981 жыл, 20 млн иен) * Norinchukin Value Investments Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2014 жыл, 444 млн иен, үлесі 92,5%) * Kyodo Housing Loan Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1979 жыл, 10,5 млрд иен, үлесі 92,12%) * Nochu Information System Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1971 жыл, 100 млн иен, үлесі 90%) * JA Card Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2017 жыл, 100 млн иен, үлесі 51%) * Norinchukin Zenkyoren Asset Management Co., Ltd. (Токио, Жапония, 1993 жыл, 3,42 млрд иен, үлесі 50,92%) * The Cooperative Servicing Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2001 жыл, 500 млн иен, үлесі 37,96%) * JA MITSUI LEASING, LTD. (Токио, Жапония, 2008 жыл, 32 млрд иен, үлесі 33,4%) * Ant Capital Partners Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2000 жыл, 100 млн иен, үлесі 24,95%) * Gulf Japan Food Fund GP ([[Кайман аралдары]], 2015 жыл, $50 мың, үлесі 20,1%) * JAML MRC Holding, Inc. (Нью-Йорк, АҚШ, 2015 жыл, $42 млн, үлесі 20%) * The Agribusiness Investment & Consultation Co., Ltd. (Токио, Жапония, 2002 жыл, 4,07 млрд иен, үлесі 19,97%) * Investment Limited Partnership for Renewable Energy in Agriculture, Forestry, and Fisheries (Токио, Жапония, 2014 жыл, 334 млн иен) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жапония банктері]] [[Санат:Азиядағы кооперативтік банк ісі]] [[Санат:1923 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1923 жылы құрылған Жапония компаниялары]] [[Санат:Токиода орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Жапония брендтері]] [[Санат:Жапония кооперативтері]] ktfhwzz98al9gjjm0make3aeuipk860 14 785989 3648800 2026-08-28T18:53:25Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Жапония мәдениеті]] [[Санат:Жапониядағы бөлшек сауда]] 3648800 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Жапония мәдениеті]] [[Санат:Жапониядағы бөлшек сауда]] 22qepgzuqhmx2h44i6swl136rz5b5jd 3 785990 3648802 2026-08-28T19:16:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3648802 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Молдир Шакенова}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:16, 2026 ж. тамыздың 29 (+05) 3f5s6gdrdan2sj2bfvktu1gtrribwrf 3 785991 3648821 2026-08-28T20:15:46Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3648821 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ақажанов Қайролла Қасенұлы}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 01:15, 2026 ж. тамыздың 29 (+05) 1oq5xwkfmr01k060ja4ql1l7qczvon0 3 785992 3648827 2026-08-28T22:58:59Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3648827 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Erasyl56}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 03:58, 2026 ж. тамыздың 29 (+05) 9yuibf8kr8kka88mup1i9bcec5kg4om 3 785993 3648829 2026-08-28T23:40:08Z Hamish 95322 Hamish [[Қатысушы талқылауы:王震一]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Chen-i Wang]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/王震一|王震一]]" to "[[Special:CentralAuth/Chen-i Wang|Chen-i Wang]]" 3648829 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Chen-i Wang]] 1el4e33eko3oifx7bklcf55w1ebyb4b 3 785994 3648832 2026-08-29T04:22:17Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3648832 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Dauletbayniyazov}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 09:22, 2026 ж. тамыздың 29 (+05) 0fcjr096wihqkfvp5flbetfse4f2pzg 0 785995 3648836 2026-08-29T05:17:36Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3648836 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 46qxwjwn4c3mk2h09vgnt3dogawk5wa 3648838 3648836 2026-08-29T05:18:02Z Мағыпар 100137 үлгі 3648838 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 500vf7i1q75ftrov82npdq1qw7q1lfz 3648841 3648838 2026-08-29T05:35:05Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648841 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dyn4e59qu9p2ryob0j4b9tez5ziwyjm 3648842 3648841 2026-08-29T05:35:54Z Мағыпар 100137 дереккөз 3648842 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cwgnhh3bef6lvrd42766np664zook5y 3648843 3648842 2026-08-29T05:41:53Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648843 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] n5nsb6mdtqnnufdyax0mliqdlkfxu5p 3648844 3648843 2026-08-29T05:43:18Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3648844 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 4d6om2k75pho8c7apivw6e8mqyr77uw 3648845 3648844 2026-08-29T05:46:14Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648845 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр. == Тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dim5ge8lz3yunhvv35bzenoborl01xz 3648846 3648845 2026-08-29T05:47:09Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3648846 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 40yrrw1i87ouard4u0lvzwf075zfhmy 3648847 3648846 2026-08-29T06:10:43Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3648847 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] igig0rpfvw0036knzo12n2v7whfta21 3648848 3648847 2026-08-29T06:23:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648848 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q5awg4b3l7q3gdyek7pl49kbszhqeu7 3648849 3648848 2026-08-29T06:27:16Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648849 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал. Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6gqfyht0wuxo34dkonvmj204orzxo4q 3648851 3648849 2026-08-29T06:28:25Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3648851 wikitext text/x-wiki '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] etj2glzs4ojubqqqr01vgjzgi2o5xfi 3648865 3648851 2026-08-29T08:10:06Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3648865 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] b2tg24fb3vqha4jyrv08yziuhq3jend 3648866 3648865 2026-08-29T08:16:03Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3648866 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9a5phpgdquh34cxevkb4nffp1s4j6r1 3648867 3648866 2026-08-29T08:17:46Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3648867 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8t7533q0kwnwo0h9w6uiq8gzg930rbu 3648868 3648867 2026-08-29T08:18:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3648868 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bdzml7wjmtkwgosr0qjvysnyql3617c 3648869 3648868 2026-08-29T08:19:32Z Мағыпар 100137 үлгі 3648869 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fhoxmosgu96vwj1k364u4zhlh8f08ot 3648870 3648869 2026-08-29T08:20:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3648870 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8pg6x7zyw0tmx34tys8w6xxce3fs7u7 3648871 3648870 2026-08-29T08:21:28Z Мағыпар 100137 үлгі 3648871 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] siwlv0linl3fqmi9zchouaaja9uyjb9 3648873 3648871 2026-08-29T08:22:38Z Мағыпар 100137 үлгі 3648873 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2167 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6uea6u568kxa0do2z6ol3wft1vparsl 3648874 3648873 2026-08-29T08:23:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3648874 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 17 796 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2167 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rawevnnc86t2dv1vj74fjemkm6hsgyg 3648875 3648874 2026-08-29T08:24:50Z Мағыпар 100137 үлгі 3648875 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 2022 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,16 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 17 796 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2167 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dhde31fo3kb4lcru2e20w7fkg5xdpvg 3648877 3648875 2026-08-29T08:30:50Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648877 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 2022 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,16 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 17 796 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2167 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mārupe, Mazā Spulgu street (in front of the houses).jpg|Маза Спулгу көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] iczkz7773hpyeahds4be8ri3o3bc9tn 3648880 3648877 2026-08-29T08:34:07Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3648880 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 2022 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,16 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 17 796 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2167 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mārupe, near Zeltrītu street (houses N10, 4, 2, 8).jpg|Марупе, Зелтрит көшесінің маңы Mārupe school bus stop.jpg|Спортзал жанындағы автобус аялдамасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cka3lz5d1tebcx6jkj3cj9460rcm5ev 3648885 3648880 2026-08-29T08:40:46Z Мағыпар 100137 сурет қою 3648885 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Марупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Mārupe}} |сурет = Mārupe, Konrāda square (2).jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық орталық |ел = Латвия |елтаңба = |ту = Mārupes pilsētas ģerbonis.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =54 |lat_sec =03 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =02 |lon_sec =52 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Аймақ |кестедегі аймақ = Марупе аймағы |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 2022 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,16 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 10 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 17 796 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-2167 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Mārupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Марупе''' ({{lang-lv|Mārupe}}) — [[Латвия]]дағы қала (2022 жылдың 1 шілдесінен бастап), [[Марупе аймағы]]ның әкімшілік орталығы. Марупе халқының саны 2026 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 17 796 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/marupelv|title=Население Марупе по состоянию на август 2026 года|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Рига қаласының оңтүстік-батыс шекарасында орналасқан. Қала әдемі жасыл желектермен және қолайлы табиғатпен қоршалған. Марупе мен [[Рига]] арасындағы қашықтық шамамен 8 км.<ref>{{citeweb|url=https://ru.needcalc.com/distance/637461-508|title=Расстояние Марупе — Рига в км, маршрут|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 9 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/189078?ysclid=mtdwpi81j7965380329|title=Марупе на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Тарихы == Марупе қонысы Риганың оңтүстік-батысында, Беренс фон Раутенфельд отбасына тиесілі Линденрух (Bieriņi) жерінің шетінде салынған. Ол қала арқылы ағып өтетін Марупе өзенінің атымен аталған. 2009 жылдың 1 шілдесіне дейін ол Рига ауданының құрамына кірді. Қала мәртебесін алғанға дейін Латвиядағы ең ірі ауылдық елді мекен болды. 2022 жылдың 1 шілдесінде Марупеге қала құқығы берілді.<ref>{{citeweb|url=http://attfreya.ru/?r=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF|title=Марупе - Город в Латвии|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Марупе өзінің инфрақұрылымымен және мектептер, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық көлік сияқты жоғары сапалы қоғамдық қызметтерімен танымал. Қалада сонымен қатар көптеген шағын бизнестер мен дүкендер орналасқан, олар жергілікті тұрғындарды қажетті тауарлар мен қызметтермен қамтамасыз етеді. Қала өзінің бай дәстүрлерін көрсететін мәдени фестивальдері мен іс-шараларымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://www.citities.com/City/LV/Marupe|title=Mārupe|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> Қалада Марупе муниципалитетінің үйі, сонымен қатар аудандық мәдениет орталығы, Марупе мемлекеттік гимназиясы және екі балабақша бар. Марупе мұз айдыны 2017 жылдың қаңтарында ашылды.<br /> 2020 жылы Марупеде тіркелген ең ірі компаниялар: «Kreiss» автомобиль көлігі компаниясы, «Inter Cars Latvija» автобөлшектер компаниясы, «Also Latvia» компьютерлік бөлшек саудагері және «MoonCom» электр жабдықтары мен компьютер жеткізушісі болды. Марупе арқылы өтетін негізгі жол — Рига-Яунмарупе (P132). Екі негізгі жол қала шекарасын кесіп өтеді: Рига-Елея (A8) және Рига-Вентспилс (A10). Ең жақын жолаушылар теміржол стансасы - Марупе орталығынан батысқа қарай 2 км жерде. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Mārupe, near Zeltrītu street (houses N10, 4, 2, 8).jpg|Марупе, Зелтрит көшесінің маңы Mārupe school bus stop.jpg|Спортзал жанындағы автобус аялдамасы Mārupe, at Rožleju street (2).jpg|Марупе, Рожлежу көшесі Mārupe water tower.jpg|Су мұнарасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] t7p0xvj8iv2ku46pc1j6kjill9oiac2 0 785996 3648856 2026-08-29T07:23:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі =... 3648856 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|s= 華僑銀行有限公司|p=Huáqiáo Yínháng Yǒuxiàn Gōngsī}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Көпұлтты корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> ihcijatlf3qa1hh71qrz2zzf6u3e5iz 3648857 3648856 2026-08-29T07:23:55Z 1nter pares 146705 3648857 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|s= 華僑銀行有限公司|p=Huáqiáo Yínháng Yǒuxiàn Gōngsī}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Көпұлтты корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 611mqi32cvmbequpaoy3iq9dgshdsbg 3648858 3648857 2026-08-29T07:24:16Z 1nter pares 146705 /* */ 3648858 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|s= 華僑銀行有限公司|p=Huáqiáo Yínháng Yǒuxiàn Gōngsī}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} n8igdrjmq4fqfi6gefjau1zjk273600 3648859 3648858 2026-08-29T07:24:55Z 1nter pares 146705 3648859 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|s= 華僑銀行有限公司|p=Huáqiáo Yínháng Yǒuxiàn Gōngsī}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 09l9po478i6e2wgbxjssvd0els4x653 3648860 3648859 2026-08-29T07:25:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3648860 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dp9log8hg0wv8a1ue9xh3jjy4dqtx4b 3648861 3648860 2026-08-29T07:27:14Z 1nter pares 146705 3648861 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8o6fialzo86j5xnxftjsa7zf5uw147l 3648862 3648861 2026-08-29T07:28:01Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3648862 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rdx37sho11r8yut6zng133kbic4dqgc 3648878 3648862 2026-08-29T08:33:49Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3648878 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8h73l55dljv38gkdqdp496a7lxryjhl 3648879 3648878 2026-08-29T08:33:59Z 1nter pares 146705 3648879 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} azri13nww79bf06or8iplnfhzukwabt 3648881 3648879 2026-08-29T08:35:27Z 1nter pares 146705 /* Құрылуы және алғашқы жылдары */ 3648881 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hwqxtouhy0sotwyjtdae0cti8l7ybdp 3648882 3648881 2026-08-29T08:37:08Z 1nter pares 146705 /* Құрылуы және алғашқы жылдары */ 3648882 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fbbrwmfifnh26vzycbdwfdlpuac4pnd 3648883 3648882 2026-08-29T08:38:30Z 1nter pares 146705 /* Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі */ 3648883 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} p2onva87h9tx4hdcs3gb298gnki1sd0 3648884 3648883 2026-08-29T08:39:40Z 1nter pares 146705 /* Сингапурдағы өсуі */ 3648884 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> === Шетелдегі кеңеюі === Келесі ірі сатып алу 2001 жылғы тамызда болды, сол кезде OCBC Keppel Capital Holdings пен оның барлық еншілес компанияларын, соның ішінде [[Keppel TatLee Bank]], Keppel Securities және Keppel TatLee Finance компанияларын сатып алды. 2002 жылғы ақпанға қарай OCBC пен Keppel TatLee банктері операциялық және құқықтық тұрғыдан толық біріктірілді.<ref name=OCBChistory /> 2004 жылғы 25 маусымда OCBC Bank Сингапурда бэк-офис операцияларын жүргізу, технологиялық қолдау көрсету және транзакцияларды өңдеу қызметтерін ұсыну үшін толықтай өзіне тиесілі e2 Power Pte Ltd еншілес компаниясын құрды. Осыған ұқсас e2 Power Sdn Bhd операциялық компаниясы 2004 жылғы 21 шілдеде Малайзияда да құрылды.<ref>{{cite web |title=OCBC Bank to invest S$55 million to create cross-border processing hubs for selected back-office operations |url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/2004/dec/03122004%20ocbc%20bank%20to%20invest%20$55%20million%20to%20create%20cross%20border%20processing%20hubs%20for%20selected%20back%20office%20operations.pdf |website=OCBC Bank |access-date=3 желтоқсан 2004}}</ref> 2005 жылғы 3 маусымда Куала-Лумпурда OCBC-тің жаңадан салынған Малайзиядағы штаб-пәтері мен негізгі филиалының (Menara OCBC ғимараты) салтанатты ашылу рәсімі өтті, оны сол кездегі Малайзия премьер-министрі [[Абдулла Ахмад Бадауи]] ашты, ал сол жылдың шілдесінде OCBC [[Бруней]]де офшорлық филиал ашты.<ref>{{cite web |title=The OCBC Group October 2014 Factsheet|url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/ocbc_group_factsheet.pdf|website=OCBC Bank |access-date=29 қазан 2014}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jnymxpoarlgkbte0wpodckz72gh6bcr 3648886 3648884 2026-08-29T08:41:03Z 1nter pares 146705 /* Шетелдегі кеңеюі */ 3648886 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> === Шетелдегі кеңеюі === Келесі ірі сатып алу 2001 жылғы тамызда болды, сол кезде OCBC Keppel Capital Holdings пен оның барлық еншілес компанияларын, соның ішінде [[Keppel TatLee Bank]], Keppel Securities және Keppel TatLee Finance компанияларын сатып алды. 2002 жылғы ақпанға қарай OCBC пен Keppel TatLee банктері операциялық және құқықтық тұрғыдан толық біріктірілді.<ref name=OCBChistory /> 2004 жылғы 25 маусымда OCBC Bank Сингапурда бэк-офис операцияларын жүргізу, технологиялық қолдау көрсету және транзакцияларды өңдеу қызметтерін ұсыну үшін толықтай өзіне тиесілі e2 Power Pte Ltd еншілес компаниясын құрды. Осыған ұқсас e2 Power Sdn Bhd операциялық компаниясы 2004 жылғы 21 шілдеде Малайзияда да құрылды.<ref>{{cite web |title=OCBC Bank to invest S$55 million to create cross-border processing hubs for selected back-office operations |url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/2004/dec/03122004%20ocbc%20bank%20to%20invest%20$55%20million%20to%20create%20cross%20border%20processing%20hubs%20for%20selected%20back%20office%20operations.pdf |website=OCBC Bank |access-date=3 желтоқсан 2004}}</ref> 2005 жылғы 3 маусымда Куала-Лумпурда OCBC-тің жаңадан салынған Малайзиядағы штаб-пәтері мен негізгі филиалының (Menara OCBC ғимараты) салтанатты ашылу рәсімі өтті, оны сол кездегі Малайзия премьер-министрі [[Абдулла Ахмад Бадауи]] ашты, ал сол жылдың шілдесінде OCBC [[Бруней]]де офшорлық филиал ашты.<ref>{{cite web |title=The OCBC Group October 2014 Factsheet|url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/ocbc_group_factsheet.pdf|website=OCBC Bank |access-date=29 қазан 2014}}</ref> === Заманауи инновациялар === 2017 жылғы 11 мамырда OCBC [[National Australia Bank]]-тің Сингапур мен Гонконгтағы жеке капиталды басқару бизнесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/ocbc-to-buy-national-australia-banks-private-wealth-business-in-singapore-and-hong|title=OCBC to buy National Australia Bank's private wealth business in Singapore and Hong Kong|author-first1=Marissa|author-last1=Lee|website=The Straits Times|date=11 мамыр 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Сатып алу 2017 жылғы қарашада аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.wealthbriefingasia.com/article.php?id=177311|title=OCBC Completes Acquisition Of Australian Bank's Wealth Arm In Hong Kong|website=WealthBriefingAsia|date=28 қараша 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Гонконгта есепке алынған депозиттер мен ипотекалық несиелер [[OCBC Bank (Hong Kong)]] банкіне, ал Сингапурда есепке алынғандары OCBC Bank-ке берілді. 2020 жылғы наурызда OCBC [[шағын және орта кәсіпорындар|шағын және орта кәсіпорын]] клиенттеріне өз қызметін цифрландыруға көмектесу үшін [[Жаңа Зеландия]]да орналасқан бұлттық бухгалтерлік бағдарламалық жасақтама әзірлеушісі [[Xero (компания)|Xero]] компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-xero-launch-online-accounting-platform-smes|title=OCBC, Xero launch online accounting platform for SMEs|website=Singapore Business Review|date=3 наурыз 2020 |access-date=3 наурыз 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде OCBC Сингапурдағы пациенттерді онлайн-консультация арқылы дәрігерлермен байланыстыруға арналған HealthPass денсаулық сақтау мобильді қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite news |date=28 шілде 2020 |title=Choosing health in a time of Covid-19, with HealthPass by OCBC |url=https://www.straitstimes.com/singapore/health/choosing-health-in-a-time-of-covid-19-with-healthpass-by-ocbc |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> 2024 жылғы 3 қыркүйекте OCBC жақын арада 7–15 жас аралығындағы балаларға (оларды «Альфа ұрпағы» деп сипаттады) жеке банк шотын ашуға, оны цифрлық түрде басқаруға және жеке дебеттік карта иеленуге мүмкіндік беретінін жариялады. Банк OCBC MyOwn Account шоты тек баланың атына тіркелетінін, алайда оны тек «ата-аналар белгілеген шектеулер мен бақылау аясында» басқаруға болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Hamzah |first=Firdaus |date=4 қыркүйек 2024 |title=OCBC to enable kids from age 7 to operate own bank accounts, debit cards |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ocbc-myown-kids-7-15-operate-own-bank-accounts-debit-cards-4584946 |access-date=29 қыркүйек 2024 |website=[[Channel News Asia]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Prisca |date=3 қыркүйек 2024 |title=Kids as young as 7 to be able to operate their own bank accounts with OCBC |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/kids-as-young-as-7-to-be-able-to-operate-their-own-bank-accounts-with-ocbc |access-date=29 қыркүйек 2024 |work=[[The Straits Times]] |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Қызмет бір айға жетпей, 2024 жылғы 20 қазанда іске қосылды.<ref>{{Cite web |date=20 қазан 2024 |title= OCBC MyOwn Account officially launches with target to open 100,000 accounts within one year |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-myown-account-officially-launches-with-target-to-open-100000-accounts-within-one-year |access-date=20 қазан 2024 |website=OCBC Bank |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} h8womvpesfdgup2laailjly42zcfurd 3648887 3648886 2026-08-29T08:42:09Z 1nter pares 146705 /* Заманауи инновациялар */ 3648887 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> === Шетелдегі кеңеюі === Келесі ірі сатып алу 2001 жылғы тамызда болды, сол кезде OCBC Keppel Capital Holdings пен оның барлық еншілес компанияларын, соның ішінде [[Keppel TatLee Bank]], Keppel Securities және Keppel TatLee Finance компанияларын сатып алды. 2002 жылғы ақпанға қарай OCBC пен Keppel TatLee банктері операциялық және құқықтық тұрғыдан толық біріктірілді.<ref name=OCBChistory /> 2004 жылғы 25 маусымда OCBC Bank Сингапурда бэк-офис операцияларын жүргізу, технологиялық қолдау көрсету және транзакцияларды өңдеу қызметтерін ұсыну үшін толықтай өзіне тиесілі e2 Power Pte Ltd еншілес компаниясын құрды. Осыған ұқсас e2 Power Sdn Bhd операциялық компаниясы 2004 жылғы 21 шілдеде Малайзияда да құрылды.<ref>{{cite web |title=OCBC Bank to invest S$55 million to create cross-border processing hubs for selected back-office operations |url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/2004/dec/03122004%20ocbc%20bank%20to%20invest%20$55%20million%20to%20create%20cross%20border%20processing%20hubs%20for%20selected%20back%20office%20operations.pdf |website=OCBC Bank |access-date=3 желтоқсан 2004}}</ref> 2005 жылғы 3 маусымда Куала-Лумпурда OCBC-тің жаңадан салынған Малайзиядағы штаб-пәтері мен негізгі филиалының (Menara OCBC ғимараты) салтанатты ашылу рәсімі өтті, оны сол кездегі Малайзия премьер-министрі [[Абдулла Ахмад Бадауи]] ашты, ал сол жылдың шілдесінде OCBC [[Бруней]]де офшорлық филиал ашты.<ref>{{cite web |title=The OCBC Group October 2014 Factsheet|url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/ocbc_group_factsheet.pdf|website=OCBC Bank |access-date=29 қазан 2014}}</ref> === Заманауи инновациялар === 2017 жылғы 11 мамырда OCBC [[National Australia Bank]]-тің Сингапур мен Гонконгтағы жеке капиталды басқару бизнесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/ocbc-to-buy-national-australia-banks-private-wealth-business-in-singapore-and-hong|title=OCBC to buy National Australia Bank's private wealth business in Singapore and Hong Kong|author-first1=Marissa|author-last1=Lee|website=The Straits Times|date=11 мамыр 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Сатып алу 2017 жылғы қарашада аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.wealthbriefingasia.com/article.php?id=177311|title=OCBC Completes Acquisition Of Australian Bank's Wealth Arm In Hong Kong|website=WealthBriefingAsia|date=28 қараша 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Гонконгта есепке алынған депозиттер мен ипотекалық несиелер [[OCBC Bank (Hong Kong)]] банкіне, ал Сингапурда есепке алынғандары OCBC Bank-ке берілді. 2020 жылғы наурызда OCBC [[шағын және орта кәсіпорындар|шағын және орта кәсіпорын]] клиенттеріне өз қызметін цифрландыруға көмектесу үшін [[Жаңа Зеландия]]да орналасқан бұлттық бухгалтерлік бағдарламалық жасақтама әзірлеушісі [[Xero (компания)|Xero]] компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-xero-launch-online-accounting-platform-smes|title=OCBC, Xero launch online accounting platform for SMEs|website=Singapore Business Review|date=3 наурыз 2020 |access-date=3 наурыз 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде OCBC Сингапурдағы пациенттерді онлайн-консультация арқылы дәрігерлермен байланыстыруға арналған HealthPass денсаулық сақтау мобильді қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite news |date=28 шілде 2020 |title=Choosing health in a time of Covid-19, with HealthPass by OCBC |url=https://www.straitstimes.com/singapore/health/choosing-health-in-a-time-of-covid-19-with-healthpass-by-ocbc |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> 2024 жылғы 3 қыркүйекте OCBC жақын арада 7–15 жас аралығындағы балаларға (оларды «Альфа ұрпағы» деп сипаттады) жеке банк шотын ашуға, оны цифрлық түрде басқаруға және жеке дебеттік карта иеленуге мүмкіндік беретінін жариялады. Банк OCBC MyOwn Account шоты тек баланың атына тіркелетінін, алайда оны тек «ата-аналар белгілеген шектеулер мен бақылау аясында» басқаруға болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Hamzah |first=Firdaus |date=4 қыркүйек 2024 |title=OCBC to enable kids from age 7 to operate own bank accounts, debit cards |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ocbc-myown-kids-7-15-operate-own-bank-accounts-debit-cards-4584946 |access-date=29 қыркүйек 2024 |website=[[Channel News Asia]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Prisca |date=3 қыркүйек 2024 |title=Kids as young as 7 to be able to operate their own bank accounts with OCBC |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/kids-as-young-as-7-to-be-able-to-operate-their-own-bank-accounts-with-ocbc |access-date=29 қыркүйек 2024 |work=[[The Straits Times]] |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Қызмет бір айға жетпей, 2024 жылғы 20 қазанда іске қосылды.<ref>{{Cite web |date=20 қазан 2024 |title= OCBC MyOwn Account officially launches with target to open 100,000 accounts within one year |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-myown-account-officially-launches-with-target-to-open-100000-accounts-within-one-year |access-date=20 қазан 2024 |website=OCBC Bank |language=en}}</ref> == Акционерлері == 2021 жылғы 8 наурыздағы жағдай бойынша ең ірі он акционері:<ref name="OCBC Shareholder Information">{{Cite web |title=OCBC Shareholder Information - Major Shareholders |url=https://www.ocbc.com/group/investors/shareholder-information-major-shareholders.html |access-date=12 шілде 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! !Акционердің атауы !Иелігіндегі акциялар<br>саны !%* |- |1. |Citibank Nominees Singapore Pte Ltd |705,234,459 |15.76 |- |2. |DBS Nominees (Pte) Ltd |481,599,607 |10.76 |- |3. |Selat (Pte) Ltd |466,981,882 |10.43 |- |4. |DBSN Services Pte Ltd |288,391,324 |6.44 |- |5. |HSBC (Singapore) Nominees Pte Ltd |209,467,354 |4.68 |- |6. |Lee Foundation |198,210,257 |4.43 |- |7. |Singapore Investments Pte Ltd |157,007,526 |3.51 |- |8. |Lee Rubber Company (Pte) Ltd |141,656,364 |3.17 |- |9. |Herald Investment (Pte) Ltd |101,975,411 |2.28 |- |10 |Raffles Nominees (Pte) Ltd |79,791,356 |1.78 |} ''* Пайыздық үлес қазынашылық акцияларды қоспағанда, шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.'' == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cflfwa77pklvyasq4iv4vqh7oeg6mjx 3648888 3648887 2026-08-29T08:43:17Z 1nter pares 146705 /* Акционерлері */ 3648888 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> === Шетелдегі кеңеюі === Келесі ірі сатып алу 2001 жылғы тамызда болды, сол кезде OCBC Keppel Capital Holdings пен оның барлық еншілес компанияларын, соның ішінде [[Keppel TatLee Bank]], Keppel Securities және Keppel TatLee Finance компанияларын сатып алды. 2002 жылғы ақпанға қарай OCBC пен Keppel TatLee банктері операциялық және құқықтық тұрғыдан толық біріктірілді.<ref name=OCBChistory /> 2004 жылғы 25 маусымда OCBC Bank Сингапурда бэк-офис операцияларын жүргізу, технологиялық қолдау көрсету және транзакцияларды өңдеу қызметтерін ұсыну үшін толықтай өзіне тиесілі e2 Power Pte Ltd еншілес компаниясын құрды. Осыған ұқсас e2 Power Sdn Bhd операциялық компаниясы 2004 жылғы 21 шілдеде Малайзияда да құрылды.<ref>{{cite web |title=OCBC Bank to invest S$55 million to create cross-border processing hubs for selected back-office operations |url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/2004/dec/03122004%20ocbc%20bank%20to%20invest%20$55%20million%20to%20create%20cross%20border%20processing%20hubs%20for%20selected%20back%20office%20operations.pdf |website=OCBC Bank |access-date=3 желтоқсан 2004}}</ref> 2005 жылғы 3 маусымда Куала-Лумпурда OCBC-тің жаңадан салынған Малайзиядағы штаб-пәтері мен негізгі филиалының (Menara OCBC ғимараты) салтанатты ашылу рәсімі өтті, оны сол кездегі Малайзия премьер-министрі [[Абдулла Ахмад Бадауи]] ашты, ал сол жылдың шілдесінде OCBC [[Бруней]]де офшорлық филиал ашты.<ref>{{cite web |title=The OCBC Group October 2014 Factsheet|url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/ocbc_group_factsheet.pdf|website=OCBC Bank |access-date=29 қазан 2014}}</ref> === Заманауи инновациялар === 2017 жылғы 11 мамырда OCBC [[National Australia Bank]]-тің Сингапур мен Гонконгтағы жеке капиталды басқару бизнесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/ocbc-to-buy-national-australia-banks-private-wealth-business-in-singapore-and-hong|title=OCBC to buy National Australia Bank's private wealth business in Singapore and Hong Kong|author-first1=Marissa|author-last1=Lee|website=The Straits Times|date=11 мамыр 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Сатып алу 2017 жылғы қарашада аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.wealthbriefingasia.com/article.php?id=177311|title=OCBC Completes Acquisition Of Australian Bank's Wealth Arm In Hong Kong|website=WealthBriefingAsia|date=28 қараша 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Гонконгта есепке алынған депозиттер мен ипотекалық несиелер [[OCBC Bank (Hong Kong)]] банкіне, ал Сингапурда есепке алынғандары OCBC Bank-ке берілді. 2020 жылғы наурызда OCBC [[шағын және орта кәсіпорындар|шағын және орта кәсіпорын]] клиенттеріне өз қызметін цифрландыруға көмектесу үшін [[Жаңа Зеландия]]да орналасқан бұлттық бухгалтерлік бағдарламалық жасақтама әзірлеушісі [[Xero (компания)|Xero]] компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-xero-launch-online-accounting-platform-smes|title=OCBC, Xero launch online accounting platform for SMEs|website=Singapore Business Review|date=3 наурыз 2020 |access-date=3 наурыз 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде OCBC Сингапурдағы пациенттерді онлайн-консультация арқылы дәрігерлермен байланыстыруға арналған HealthPass денсаулық сақтау мобильді қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite news |date=28 шілде 2020 |title=Choosing health in a time of Covid-19, with HealthPass by OCBC |url=https://www.straitstimes.com/singapore/health/choosing-health-in-a-time-of-covid-19-with-healthpass-by-ocbc |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> 2024 жылғы 3 қыркүйекте OCBC жақын арада 7–15 жас аралығындағы балаларға (оларды «Альфа ұрпағы» деп сипаттады) жеке банк шотын ашуға, оны цифрлық түрде басқаруға және жеке дебеттік карта иеленуге мүмкіндік беретінін жариялады. Банк OCBC MyOwn Account шоты тек баланың атына тіркелетінін, алайда оны тек «ата-аналар белгілеген шектеулер мен бақылау аясында» басқаруға болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Hamzah |first=Firdaus |date=4 қыркүйек 2024 |title=OCBC to enable kids from age 7 to operate own bank accounts, debit cards |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ocbc-myown-kids-7-15-operate-own-bank-accounts-debit-cards-4584946 |access-date=29 қыркүйек 2024 |website=[[Channel News Asia]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Prisca |date=3 қыркүйек 2024 |title=Kids as young as 7 to be able to operate their own bank accounts with OCBC |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/kids-as-young-as-7-to-be-able-to-operate-their-own-bank-accounts-with-ocbc |access-date=29 қыркүйек 2024 |work=[[The Straits Times]] |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Қызмет бір айға жетпей, 2024 жылғы 20 қазанда іске қосылды.<ref>{{Cite web |date=20 қазан 2024 |title= OCBC MyOwn Account officially launches with target to open 100,000 accounts within one year |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-myown-account-officially-launches-with-target-to-open-100000-accounts-within-one-year |access-date=20 қазан 2024 |website=OCBC Bank |language=en}}</ref> == Акционерлері == 2021 жылғы 8 наурыздағы жағдай бойынша ең ірі он акционері:<ref name="OCBC Shareholder Information">{{Cite web |title=OCBC Shareholder Information - Major Shareholders |url=https://www.ocbc.com/group/investors/shareholder-information-major-shareholders.html |access-date=12 шілде 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! !Акционердің атауы !Иелігіндегі акциялар<br>саны !%* |- |1. |Citibank Nominees Singapore Pte Ltd |705,234,459 |15.76 |- |2. |DBS Nominees (Pte) Ltd |481,599,607 |10.76 |- |3. |Selat (Pte) Ltd |466,981,882 |10.43 |- |4. |DBSN Services Pte Ltd |288,391,324 |6.44 |- |5. |HSBC (Singapore) Nominees Pte Ltd |209,467,354 |4.68 |- |6. |Lee Foundation |198,210,257 |4.43 |- |7. |Singapore Investments Pte Ltd |157,007,526 |3.51 |- |8. |Lee Rubber Company (Pte) Ltd |141,656,364 |3.17 |- |9. |Herald Investment (Pte) Ltd |101,975,411 |2.28 |- |10 |Raffles Nominees (Pte) Ltd |79,791,356 |1.78 |} ''* Пайыздық үлес қазынашылық акцияларды қоспағанда, шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.'' == Үлестік инвестициялар == === Ningbo Commercial Bank === 2006 жылы OCBC Bank алғаш рет Қытайдың Ningbo Commercial Bank банкінің 12,2% үлесін сатып алды. Кейін OCBC 2014 жылы атауы өзгертілген [[Bank of Ningbo]] банкіндегі үлесін рұқсат етілген ең жоғары деңгей — 20%-ға дейін арттырды.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-inks-staff-training-deal-bank-ningbo|title=OCBC inks staff training deal with Bank of Ningbo|website=Singapore Business Review|date=24 тамыз 2017 |access-date=28 қыркүйек 2017|author-first1=Gerv|author-last1=Tacadena}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 57lc0a391vv9j96essyem20ubgwxejz 3648889 3648888 2026-08-29T08:46:42Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3648889 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> === Шетелдегі кеңеюі === Келесі ірі сатып алу 2001 жылғы тамызда болды, сол кезде OCBC Keppel Capital Holdings пен оның барлық еншілес компанияларын, соның ішінде [[Keppel TatLee Bank]], Keppel Securities және Keppel TatLee Finance компанияларын сатып алды. 2002 жылғы ақпанға қарай OCBC пен Keppel TatLee банктері операциялық және құқықтық тұрғыдан толық біріктірілді.<ref name=OCBChistory /> 2004 жылғы 25 маусымда OCBC Bank Сингапурда бэк-офис операцияларын жүргізу, технологиялық қолдау көрсету және транзакцияларды өңдеу қызметтерін ұсыну үшін толықтай өзіне тиесілі e2 Power Pte Ltd еншілес компаниясын құрды. Осыған ұқсас e2 Power Sdn Bhd операциялық компаниясы 2004 жылғы 21 шілдеде Малайзияда да құрылды.<ref>{{cite web |title=OCBC Bank to invest S$55 million to create cross-border processing hubs for selected back-office operations |url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/2004/dec/03122004%20ocbc%20bank%20to%20invest%20$55%20million%20to%20create%20cross%20border%20processing%20hubs%20for%20selected%20back%20office%20operations.pdf |website=OCBC Bank |access-date=3 желтоқсан 2004}}</ref> 2005 жылғы 3 маусымда Куала-Лумпурда OCBC-тің жаңадан салынған Малайзиядағы штаб-пәтері мен негізгі филиалының (Menara OCBC ғимараты) салтанатты ашылу рәсімі өтті, оны сол кездегі Малайзия премьер-министрі [[Абдулла Ахмад Бадауи]] ашты, ал сол жылдың шілдесінде OCBC [[Бруней]]де офшорлық филиал ашты.<ref>{{cite web |title=The OCBC Group October 2014 Factsheet|url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/ocbc_group_factsheet.pdf|website=OCBC Bank |access-date=29 қазан 2014}}</ref> === Заманауи инновациялар === 2017 жылғы 11 мамырда OCBC [[National Australia Bank]]-тің Сингапур мен Гонконгтағы жеке капиталды басқару бизнесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/ocbc-to-buy-national-australia-banks-private-wealth-business-in-singapore-and-hong|title=OCBC to buy National Australia Bank's private wealth business in Singapore and Hong Kong|author-first1=Marissa|author-last1=Lee|website=The Straits Times|date=11 мамыр 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Сатып алу 2017 жылғы қарашада аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.wealthbriefingasia.com/article.php?id=177311|title=OCBC Completes Acquisition Of Australian Bank's Wealth Arm In Hong Kong|website=WealthBriefingAsia|date=28 қараша 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Гонконгта есепке алынған депозиттер мен ипотекалық несиелер [[OCBC Bank (Hong Kong)]] банкіне, ал Сингапурда есепке алынғандары OCBC Bank-ке берілді. 2020 жылғы наурызда OCBC [[шағын және орта кәсіпорындар|шағын және орта кәсіпорын]] клиенттеріне өз қызметін цифрландыруға көмектесу үшін [[Жаңа Зеландия]]да орналасқан бұлттық бухгалтерлік бағдарламалық жасақтама әзірлеушісі [[Xero (компания)|Xero]] компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-xero-launch-online-accounting-platform-smes|title=OCBC, Xero launch online accounting platform for SMEs|website=Singapore Business Review|date=3 наурыз 2020 |access-date=3 наурыз 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде OCBC Сингапурдағы пациенттерді онлайн-консультация арқылы дәрігерлермен байланыстыруға арналған HealthPass денсаулық сақтау мобильді қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite news |date=28 шілде 2020 |title=Choosing health in a time of Covid-19, with HealthPass by OCBC |url=https://www.straitstimes.com/singapore/health/choosing-health-in-a-time-of-covid-19-with-healthpass-by-ocbc |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> 2024 жылғы 3 қыркүйекте OCBC жақын арада 7–15 жас аралығындағы балаларға (оларды «Альфа ұрпағы» деп сипаттады) жеке банк шотын ашуға, оны цифрлық түрде басқаруға және жеке дебеттік карта иеленуге мүмкіндік беретінін жариялады. Банк OCBC MyOwn Account шоты тек баланың атына тіркелетінін, алайда оны тек «ата-аналар белгілеген шектеулер мен бақылау аясында» басқаруға болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Hamzah |first=Firdaus |date=4 қыркүйек 2024 |title=OCBC to enable kids from age 7 to operate own bank accounts, debit cards |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ocbc-myown-kids-7-15-operate-own-bank-accounts-debit-cards-4584946 |access-date=29 қыркүйек 2024 |website=[[Channel News Asia]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Prisca |date=3 қыркүйек 2024 |title=Kids as young as 7 to be able to operate their own bank accounts with OCBC |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/kids-as-young-as-7-to-be-able-to-operate-their-own-bank-accounts-with-ocbc |access-date=29 қыркүйек 2024 |work=[[The Straits Times]] |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Қызмет бір айға жетпей, 2024 жылғы 20 қазанда іске қосылды.<ref>{{Cite web |date=20 қазан 2024 |title= OCBC MyOwn Account officially launches with target to open 100,000 accounts within one year |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-myown-account-officially-launches-with-target-to-open-100000-accounts-within-one-year |access-date=20 қазан 2024 |website=OCBC Bank |language=en}}</ref> == Акционерлері == 2021 жылғы 8 наурыздағы жағдай бойынша ең ірі он акционері:<ref name="OCBC Shareholder Information">{{Cite web |title=OCBC Shareholder Information - Major Shareholders |url=https://www.ocbc.com/group/investors/shareholder-information-major-shareholders.html |access-date=12 шілде 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! !Акционердің атауы !Иелігіндегі акциялар<br>саны !%* |- |1. |Citibank Nominees Singapore Pte Ltd |705,234,459 |15.76 |- |2. |DBS Nominees (Pte) Ltd |481,599,607 |10.76 |- |3. |Selat (Pte) Ltd |466,981,882 |10.43 |- |4. |DBSN Services Pte Ltd |288,391,324 |6.44 |- |5. |HSBC (Singapore) Nominees Pte Ltd |209,467,354 |4.68 |- |6. |Lee Foundation |198,210,257 |4.43 |- |7. |Singapore Investments Pte Ltd |157,007,526 |3.51 |- |8. |Lee Rubber Company (Pte) Ltd |141,656,364 |3.17 |- |9. |Herald Investment (Pte) Ltd |101,975,411 |2.28 |- |10 |Raffles Nominees (Pte) Ltd |79,791,356 |1.78 |} ''* Пайыздық үлес қазынашылық акцияларды қоспағанда, шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.'' == Үлестік инвестициялар == === Ningbo Commercial Bank === 2006 жылы OCBC Bank алғаш рет Қытайдың Ningbo Commercial Bank банкінің 12,2% үлесін сатып алды. Кейін OCBC 2014 жылы атауы өзгертілген [[Bank of Ningbo]] банкіндегі үлесін рұқсат етілген ең жоғары деңгей — 20%-ға дейін арттырды.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-inks-staff-training-deal-bank-ningbo|title=OCBC inks staff training deal with Bank of Ningbo|website=Singapore Business Review|date=24 тамыз 2017 |access-date=28 қыркүйек 2017|author-first1=Gerv|author-last1=Tacadena}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:OCBC Bank]] [[Санат:Сингапур банктері]] [[Санат:Гонконг банктері]] [[Санат:1932 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Сингапур биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:S&P Asia 50 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Штаб-пәтері Сингапурда орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:Онлайн-брокерлік компаниялар]] [[Санат:Сингапур брендтері]] [[Санат:1932 жылы Сингапурда құрылғандар]] [[Санат:Straits Times Index құрамындағы компаниялар]] s4iruek3ygjibtretib86p1y3stnixn 3648890 3648889 2026-08-29T08:47:14Z 1nter pares 146705 3648890 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Oversea-Chinese Banking Corporation Limited<br>華僑銀行 |логотипі = logo-ocbc.svg |суреті = OCBC Centre 2, Mar 06.JPG |сурет атауы = [[OCBC Centre]] — [[Сингапур өзені|Сингапур өзенінің]] оңтүстік жағалауында орналасқан OCBC Bank корпоративтік штаб-пәтері. |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = SGX: O39<br />[[Straits Times Index]] құрамдасы |қызметі = [[Оңтүстік-Шығыс Азия]] және [[Үлкен Қытай]] |құрылды = [[31 қазан]] [[1932 жыл|1932]].<ref name="sgpbusiness">{{cite web|title=Oversea-Chinese Banking Corporation Limited (193200032W) – Singapore Business Directory|access-date=[[12 ақпан]] [[2021 жыл|2021]]|publisher=SGPBusiness.com|url=https://www.sgpbusiness.com/company/Oversea-chinese-Banking-Corporation-Limited}}</ref> |құрушы = Тан Иэн Киам; [[Ли Конг Чиан]] |орналасуы = [[OCBC Centre]], [[Сингапур]] |басты адамдары = Эндрю Ли (төраға); Хелен Вонг (бас атқарушы директор)<ref>{{cite news|title=OCBC Bank appoints banking veteran Andrew Lee as new Board Chairman|url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2022/ocbc-bank-appoints-banking-veteran-andrew-lee-as-new-board-chairman.page?task=view|access-date=[[3 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]|publisher=OCBC|df=dmy-all}}</ref> |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк|корпоративтік банк ісі]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Сақтандыру]]; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Ипотекалық несие]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Өзара қор]]лар; [[Биржалық инвестициялық қор]]лар; [[Индекстік қор]]лар |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report"/> |айналым = {{өсім}} 13,5 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023">{{cite web |title=OCBC Full Year 2023 Net Profit Rose 27% to a Record S$7.02 billion |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-full-year-2023-net-profit-rose-27percent-to-a-record-7point02-billion.page |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} 7,02 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_full-year-2023"/> |активтер = {{өсім}} 581,4 млрд сингапур доллары (2023)<ref name="ocbc_2023-annual-report">{{cite web |title=OCBC annual report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/investors/annual-reports/2023/2023-annual-report-en.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = шамамен 33 000 (2023)<ref>{{cite web |title=OCBC sustainability report 2023 |url=https://www.ocbc.com/iwov-resources/sg/ocbc/gbc/pdf/ocbc-sustainability-report-2023.pdf |website=OCBC Bank |access-date=[[20 мамыр]] [[2024 жыл|2024]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.ocbc.com/ |Ортаққор = }} '''Oversea-Chinese Banking Corporation Limited''' ({{lang-zh|華僑銀行有限公司}}), қысқаша '''OCBC''' — штаб-пәтері [[OCBC Centre]] ғимаратында орналасқан [[Сингапур]]лық [[Трансұлттық корпорация|көпұлтты]] [[банк]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. 2024 жылдың соңындағы жағдай бойынша оның активтері [[Сингапур доллары|S$]]625,1 млрд болды, бұл оны активтері бойынша [[Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі банктер тізімі|Оңтүстік-Шығыс Азиядағы екінші ірі банкке]] айналдырды. Әлем бойынша банк 19 елде, соның ішінде [[Малайзия]], [[Индонезия]], [[Қытайдың құрлықтық бөлігі]], [[Гонконг]] және [[Макао]]да 400-ден астам филиал мен өкілдік басқарады; бұл елдерде тиісінше OCBC Bank (Malaysia) Berhad, PT [[OCBC Indonesia|Bank OCBC NISP]] Tbk, OCBC China Limited, [[OCBC Bank (Hong Kong)]] Limited және OCBC Bank (Macau) Limited еншілес компаниялары арқылы қызмет етеді.<ref name="OCBCglance">{{Cite web |title=OCBC Group - About Us - Group Business Overview |url=https://www.ocbc.com/group/who-we-are/group-business.html |access-date=31 наурыз 2024 |website=www.ocbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking on the Forbes Global 2000 List |url=https://www.forbes.com/companies/oversea-chinese-banking/ |access-date=27 қаңтар 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> OCBC — әлемдегі ең жоғары рейтингке ие банктердің бірі; оның кредиттік рейтингі [[Moody's]] агенттігі бойынша Aa1, ал [[Standard & Poor's]] бойынша AA.<ref>{{Cite web |title=Oversea-Chinese Banking Corp Ltd |url=https://www.moodys.com/credit-ratings/Oversea-Chinese-Banking-Corp-Ltd-credit-rating-359200 |publisher=Moody's|access-date=12 шілде 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Siow Li |date=25 мамыр 2017 |title=S&P affirms 'AA-' credit ratings for 3 Singapore banks |url=https://www.businesstimes.com.sg/banking-finance/sp-affirms-aa-credit-ratings-for-3-singapore-banks |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Business Times |language=en}}</ref> [[The Asian Banker]] OCBC-ті 2018 және 2024 жылдары Сингапурдың ең мықты банкі деп таныды.<ref name=OCBCglance /><ref>{{Cite web |title=Strongest Banks |url=https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |access-date=27 қаңтар 2019 |website=The Asian Banker |language=en |archive-date=17 қаңтар 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117205531/https://www.theasianbanker.com/ab500/rankings/strongest-banks-asia-pacific-2018 |url-status=dead }}</ref> 2019 жылы OCBC «Әлемдегі үздік банк (Азия-Тынық мұхиты)» атағына ие болды, ал 2022 жылы [[Global Finance (журнал)|Global Finance]] журналы оны «әлемдегі ең қауіпсіз банктердің» үздік үштігіне енгізді.<ref>{{Cite web |last=Platt |first=Gordon |date=7 мамыр 2019 |title=Global Finance Magazine - Best Banks In The World 2019: Banking Transformed |url=https://www.gfmag.com/magazine/may-2019/best-banks-world-2019 |access-date=10 мамыр 2019 |website=Global Finance Magazine |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=1 қараша 2022 |title=World's Safest Commercial Banks 2022 {{!}} Global Finance Magazine |url=https://www.gfmag.com/magazine/november-2022/worlds-safest-commercial-banks-2022 |access-date=21 шілде 2023|last=David|first=Sanders}}</ref> OCBC-тің негізін қалаушы, марқұм кәсіпкер әрі филантроп [[Ли Конг Чиан]]ның отбасы шамамен бір [[ғасыр]] бойы банктің ең ірі акционері болып келеді және OCBC акцияларының 28%-ын иеленеді.<ref name="billionaire-owners">{{Cite web |title=OCBC’s billionaire owners seen posing challenge for new CEO Tan Teck Long |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/ocbcs-billionaire-owners-seen-posing-challenge-new-ceo-tan-teck-long |access-date=5 ақпан 2026 |website=The Business Times |language=en}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Former OCBC South Branch Building, South Bridge Road, Singapore (2025) - img 03.jpg|thumb|Сингапурдағы [[Саут-Бридж-роуд]] көшесіндегі OCBC Bank-тің бұрынғы филиалы.]] === Құрылуы және алғашқы жылдары === 1932 жылғы 31 қазанда үш банк — [[Chinese Commercial Bank]] (1912), [[Ho Hong Bank]] (1917) және Oversea Chinese Bank (1919) — бірігіп, күштерін жұмылдыру арқылы Oversea-Chinese Banking Corporation банкін құрды. Бұл үдеріске [[Хокло халқы|хокло]] Тан Иан Киам (Oversea Chinese Bank-тің тең құрылтайшысы және басқарушы директоры)<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=cbe7dd9a-ff13-4fac-be04-6abca2112ffa|title=Tan Ean Kiam|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medicine.nus.edu.sg/cenmed/sites/mgc/donor.html |title=About Tan Ean Kiam Foundation|website=[[Сингапур ұлттық университеті|NUS]] - [[Йонг Лу Лин медицина мектебі]] - Medical Grand Challenge Donor|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> және [[Ли Конг Чиан]] (Chinese Commercial Bank төрағасының орынбасары) жетекшілік етті. Ли [[Бірігу (бизнес)|бірігуді]] жүзеге асыруда негізгі рөл атқарды және бүгінде OCBC Bank-тің «негізін қалаушы әкесі» ретінде белгілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.ocbc.com/group/about-us/group-business/milestones |title=OCBC Group - About Us - Group Business - Milestones|website=www.ocbc.com|access-date=21 шілде 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 ақпан 2026 |title=Grandsons of OCBC’s founding father buy Barker Rd bungalow for $43.2m, Sentosa condos for $23.9m |url=https://www.straitstimes.com/business/property/lee-kong-chian-grandsons-buy-barker-rd-bungalow-for-43-2m-sentosa-condos-for-23-9m |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Ли 1932 жылдан бастап OCBC директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы қызметіне кірісіп, бұл лауазымды 1967 жылы қайтыс болардан аз уақыт бұрынға дейін атқарды.<ref name="billionaire-owners" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=513ccc41-7bb1-43fb-a9cc-bb8c2257db86|title=Lee Kong Chian|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=30 қаңтар 2019}}</ref> OCBC 1933 жылғы ақпанда қызметін бастаған кезде-ақ [[Стрейтс-Сетлментс]] аумағындағы ең мықты жергілікті банктердің бірі болды.<ref name="OCBChistory">{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=60688ba6-4e53-4945-9e48-9759eb4e01f0#5|title=Oversea-Chinese Banking Corporation is incorporated|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> 1942 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Жапония оккупациясының алғашқы күндерінде Сингапурдағы барлық жергілікті банктер қысқа уақытқа жабылды. 1942 жылғы сәуірге қарай банктердің көпшілігі, соның ішінде OCBC қалыпты жұмысын қайта бастады. Индонезияда Жапонияның оккупациялық билігі OCBC-тің Суматрадағы филиалдарын жапты. Соғыс кезінде банк бас кеңсесін Үндістанның Бомбей қаласына көшіріп, соғыс аяқталғаннан кейін ғана [[Сингапур]]да қайта тіркелді.<ref>''Straits Times'', p. 4. 31 October 1972. Retrieved 15 November 2015</ref> OCBC-тің [[Сямынь]]дағы филиалы соғыстан аман қалды, ал 1950 жылдары OCBC Қытайда филиалдары бар небәрі төрт шетелдік банктің бірі болды.<ref>{{cite web |date=24 желтоқсан 1984 |title=China eases rules for foreign banks |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19841224-1.2.10.6 |access-date=15 қараша 2015 |publisher=[[The Straits Times]] |page=3 |via=[[NewspaperSG]]}}</ref> === Соғыстан кейінгі кеңеюі және қызметі === Соғыстан кейін OCBC [[Джамби (қала)|Джамби]], [[Джакарта]] және [[Сурабая]]дағы филиалдарын қайта ашты. Алайда Индонезия мен [[Малайзия]] (ол кезде Сингапур да оның құрамында болған) арасындағы [[Конфронтаси|1963 жылғы қақтығыс]] OCBC-тің ондағы филиалдарының жабылуына әкелді. Сол жылы Бирмадағы [[Мьянма саясаты#Әскери социалистік дәуір|революциялық үкімет]] OCBC-тің елдегі екі филиалын мемлекет меншігіне алды, кейін олар № 14 Халық банкіне айналды.<ref>Turnell (2009), p.226.</ref> Банк соғыстан кейінгі қытайлық іскер қауымның, әсіресе Малайяның шағын қалаларындағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті жылдам кеңеймеді деген сынға ұшырады. Сын айтқандардың бірі — Тан Сри [[Кху Тек Пуат]] (сол кездегі бас директордың орынбасары) болды. Ол банктің директорлар кеңесіне тағайындала алмағаннан кейін 1959 жылы қызметінен кетіп, кейін 1960 жылы OCBC-тің бұрынғы 80 қызметкерімен бірге [[Malayan Banking]] банкін [[Куала-Лумпур]]да құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=c9f1b614-923a-4b8a-a619-72dfbb13f628|title=Khoo Teck Puat|website=[[Ұлттық кітапхана кеңесі]] - Singapore Infopedia|access-date=31 қаңтар 2015}}</ref> === Сингапурдағы өсуі === 1970 жылға қарай OCBC-тің жалпы активтері [[Сингапур доллары|S$]]1 [[Миллиард|млрдтан]] асып, OCBC Сингапурдағы ең ірі депозиттік базаға ие ең ірі қаржы институтына айналды. 1981 жылдың соңына қарай OCBC-тің жалпы активтері S$7 млрдтан асты.<ref name=OCBChistory /> 1972 жылғы желтоқсанда OCBC Сингапурдағы сол кезде әлі жұмыс істеп тұрған ең көне қытай банкі Four Seas Communications Bank-ті сатып алды. Банк 1906 жылы Sze Hai Tong Bank атауымен құрылған және оның негізін қалаушылар [[Теочью халқы|теочью]] қауымына қызмет көрсетуді көздеген.<ref>{{Cite web |title=Sze Hai Tong Banking & Insurance Company Limited {{!}} Infopedia |url=https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=973de2eb-5c6e-4aec-a36d-7919fd29629b |access-date=6 маусым 2023 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> 1976 жылы әйгілі америкалық сәулетші [[Бэй Юймин|И. М. Пей]] жобалаған көрнекті [[OCBC Centre]] ғимаратының құрылысы аяқталды және ол қазіргі уақытта OCBC-тің штаб-пәтері қызметін атқарады.<ref>{{cite web | title = Singapore's evolving skyline | publisher = [[Қаланы қайта дамыту басқармасы]] | url = http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | access-date = 2 ақпан 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080219113959/http://www.ura.gov.sg/skyline/skyline02/skyline02-04/text/evolvingskyline1.html | archive-date = 19 ақпан 2008 | url-status = dead }}</ref> 1989 жылғы 9 мамырда OCBC логотипін өзгертіп, атауын OCBC Bank деп ауыстыру арқылы жаңа корпоративтік келбетке көшті.<ref name="OCBChistory" /> === Шетелдегі кеңеюі === Келесі ірі сатып алу 2001 жылғы тамызда болды, сол кезде OCBC Keppel Capital Holdings пен оның барлық еншілес компанияларын, соның ішінде [[Keppel TatLee Bank]], Keppel Securities және Keppel TatLee Finance компанияларын сатып алды. 2002 жылғы ақпанға қарай OCBC пен Keppel TatLee банктері операциялық және құқықтық тұрғыдан толық біріктірілді.<ref name=OCBChistory /> 2004 жылғы 25 маусымда OCBC Bank Сингапурда бэк-офис операцияларын жүргізу, технологиялық қолдау көрсету және транзакцияларды өңдеу қызметтерін ұсыну үшін толықтай өзіне тиесілі e2 Power Pte Ltd еншілес компаниясын құрды. Осыған ұқсас e2 Power Sdn Bhd операциялық компаниясы 2004 жылғы 21 шілдеде Малайзияда да құрылды.<ref>{{cite web |title=OCBC Bank to invest S$55 million to create cross-border processing hubs for selected back-office operations |url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/2004/dec/03122004%20ocbc%20bank%20to%20invest%20$55%20million%20to%20create%20cross%20border%20processing%20hubs%20for%20selected%20back%20office%20operations.pdf |website=OCBC Bank |access-date=3 желтоқсан 2004}}</ref> 2005 жылғы 3 маусымда Куала-Лумпурда OCBC-тің жаңадан салынған Малайзиядағы штаб-пәтері мен негізгі филиалының (Menara OCBC ғимараты) салтанатты ашылу рәсімі өтті, оны сол кездегі Малайзия премьер-министрі [[Абдулла Ахмад Бадауи]] ашты, ал сол жылдың шілдесінде OCBC [[Бруней]]де офшорлық филиал ашты.<ref>{{cite web |title=The OCBC Group October 2014 Factsheet|url=https://www.ocbc.com/assets/pdf/media/ocbc_group_factsheet.pdf|website=OCBC Bank |access-date=29 қазан 2014}}</ref> === Заманауи инновациялар === 2017 жылғы 11 мамырда OCBC [[National Australia Bank]]-тің Сингапур мен Гонконгтағы жеке капиталды басқару бизнесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/business/banking/ocbc-to-buy-national-australia-banks-private-wealth-business-in-singapore-and-hong|title=OCBC to buy National Australia Bank's private wealth business in Singapore and Hong Kong|author-first1=Marissa|author-last1=Lee|website=The Straits Times|date=11 мамыр 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Сатып алу 2017 жылғы қарашада аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.wealthbriefingasia.com/article.php?id=177311|title=OCBC Completes Acquisition Of Australian Bank's Wealth Arm In Hong Kong|website=WealthBriefingAsia|date=28 қараша 2017|access-date=15 желтоқсан 2017}}</ref> Гонконгта есепке алынған депозиттер мен ипотекалық несиелер [[OCBC Bank (Hong Kong)]] банкіне, ал Сингапурда есепке алынғандары OCBC Bank-ке берілді. 2020 жылғы наурызда OCBC [[шағын және орта кәсіпорындар|шағын және орта кәсіпорын]] клиенттеріне өз қызметін цифрландыруға көмектесу үшін [[Жаңа Зеландия]]да орналасқан бұлттық бухгалтерлік бағдарламалық жасақтама әзірлеушісі [[Xero (компания)|Xero]] компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-xero-launch-online-accounting-platform-smes|title=OCBC, Xero launch online accounting platform for SMEs|website=Singapore Business Review|date=3 наурыз 2020 |access-date=3 наурыз 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде OCBC Сингапурдағы пациенттерді онлайн-консультация арқылы дәрігерлермен байланыстыруға арналған HealthPass денсаулық сақтау мобильді қосымшасын іске қосты.<ref>{{Cite news |date=28 шілде 2020 |title=Choosing health in a time of Covid-19, with HealthPass by OCBC |url=https://www.straitstimes.com/singapore/health/choosing-health-in-a-time-of-covid-19-with-healthpass-by-ocbc |access-date=12 шілде 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> 2024 жылғы 3 қыркүйекте OCBC жақын арада 7–15 жас аралығындағы балаларға (оларды «Альфа ұрпағы» деп сипаттады) жеке банк шотын ашуға, оны цифрлық түрде басқаруға және жеке дебеттік карта иеленуге мүмкіндік беретінін жариялады. Банк OCBC MyOwn Account шоты тек баланың атына тіркелетінін, алайда оны тек «ата-аналар белгілеген шектеулер мен бақылау аясында» басқаруға болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Hamzah |first=Firdaus |date=4 қыркүйек 2024 |title=OCBC to enable kids from age 7 to operate own bank accounts, debit cards |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ocbc-myown-kids-7-15-operate-own-bank-accounts-debit-cards-4584946 |access-date=29 қыркүйек 2024 |website=[[Channel News Asia]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ang |first=Prisca |date=3 қыркүйек 2024 |title=Kids as young as 7 to be able to operate their own bank accounts with OCBC |url=https://www.straitstimes.com/business/banking/kids-as-young-as-7-to-be-able-to-operate-their-own-bank-accounts-with-ocbc |access-date=29 қыркүйек 2024 |work=[[The Straits Times]] |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Қызмет бір айға жетпей, 2024 жылғы 20 қазанда іске қосылды.<ref>{{Cite web |date=20 қазан 2024 |title= OCBC MyOwn Account officially launches with target to open 100,000 accounts within one year |url=https://www.ocbc.com/group/media/release/2024/ocbc-myown-account-officially-launches-with-target-to-open-100000-accounts-within-one-year |access-date=20 қазан 2024 |website=OCBC Bank |language=en}}</ref> == Акционерлері == 2021 жылғы 8 наурыздағы жағдай бойынша ең ірі он акционері:<ref name="OCBC Shareholder Information">{{Cite web |title=OCBC Shareholder Information - Major Shareholders |url=https://www.ocbc.com/group/investors/shareholder-information-major-shareholders.html |access-date=12 шілде 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! !Акционердің атауы !Иелігіндегі акциялар<br>саны !%* |- |1. |Citibank Nominees Singapore Pte Ltd |705,234,459 |15.76 |- |2. |DBS Nominees (Pte) Ltd |481,599,607 |10.76 |- |3. |Selat (Pte) Ltd |466,981,882 |10.43 |- |4. |DBSN Services Pte Ltd |288,391,324 |6.44 |- |5. |HSBC (Singapore) Nominees Pte Ltd |209,467,354 |4.68 |- |6. |Lee Foundation |198,210,257 |4.43 |- |7. |Singapore Investments Pte Ltd |157,007,526 |3.51 |- |8. |Lee Rubber Company (Pte) Ltd |141,656,364 |3.17 |- |9. |Herald Investment (Pte) Ltd |101,975,411 |2.28 |- |10 |Raffles Nominees (Pte) Ltd |79,791,356 |1.78 |} ''* Пайыздық үлес қазынашылық акцияларды қоспағанда, шығарылған жай акциялардың жалпы саны негізінде есептелген.'' == Үлестік инвестициялар == === Ningbo Commercial Bank === 2006 жылы OCBC Bank алғаш рет Қытайдың Ningbo Commercial Bank банкінің 12,2% үлесін сатып алды. Кейін OCBC 2014 жылы атауы өзгертілген [[Bank of Ningbo]] банкіндегі үлесін рұқсат етілген ең жоғары деңгей — 20%-ға дейін арттырды.<ref>{{Cite web|url=https://sbr.com.sg/financial-services/news/ocbc-inks-staff-training-deal-bank-ningbo|title=OCBC inks staff training deal with Bank of Ningbo|website=Singapore Business Review|date=24 тамыз 2017 |access-date=28 қыркүйек 2017|author-first1=Gerv|author-last1=Tacadena}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:OCBC Bank]] [[Санат:Сингапур банктері]] [[Санат:Гонконг банктері]] [[Санат:1932 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Сингапур биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:S&P Asia 50 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Штаб-пәтері Сингапурда орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:Онлайн брокерлер]] [[Санат:Сингапур брендтері]] [[Санат:1932 жылы Сингапурда құрылғандар]] [[Санат:Straits Times Index құрамындағы компаниялар]] sf5oqbzmh9g0yrgisycd5b6nla356iu 14 785997 3648891 2026-08-29T08:48:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1932 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1930 жылдары құрылған банктер]] 3648891 wikitext text/x-wiki [[Санат:1932 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1930 жылдары құрылған банктер]] l781gbtpk89tub70x2s8jxvi1j7spsp 14 785998 3648893 2026-08-29T09:01:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сингапур банктері]] [[Санат:Гонконг банктері]] [[Санат:Сингапур биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Штаб-пәтері Сингапурда орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:Онлайн брокерлер]] [[Санат:Сингапур брендтері]] 3648893 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сингапур банктері]] [[Санат:Гонконг банктері]] [[Санат:Сингапур биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Штаб-пәтері Сингапурда орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:Онлайн брокерлер]] [[Санат:Сингапур брендтері]] lkzceoo7zhel8dpvubrgjmuy1wlbtjj 0 785999 3648899 2026-08-29T11:05:57Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FA8072 | name = (1593) Фанье | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 1.06.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 LB, 1928 QK | mp_category = [[Марс-кроссер]]лер | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1593 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 9.12.2014 | aphelion = 2,... 3648899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FA8072 | name = (1593) Фанье | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Сильвен Арен | discovered = 1.06.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 LB, 1928 QK | mp_category = [[Марс-кроссер]]лер | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1593 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 9.12.2014 | aphelion = 2,85179 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,59700 а. б. | semimajor = 2,22439 а. б. | eccentricity = 0,282051 | period = 3,32 жыл | avg_speed = 19,56 ш/с | inclination = 9,9844° | asc_node = 120,066° | mean_anomaly = 185,306° | arg_perihelion = 17,4617° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 6–14 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,307 ± 0,131 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 13,1}} '''(1593) Фанье''' — [[Марс]] орбитасын қиып өтетін [[астероид]]. Оны 1951 жылдың 1 маусымында [[Сильвен Арен]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. ''Hautes Fagnes'' атты бельгиялық қорықтың құрметіне аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1593.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 2qkf74e0e1sveqa8ozybf8cmm7pxct5 0 786000 3648900 2026-08-29T11:16:01Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = Ultratop |альтернативті = |background_color = |атау түсі = |логотип = Ultratop-logo-2022.png |логотип ені = |анықтама = Хит-парадтар |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |а... 3648900 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Ultratop |альтернативті = |background_color = |атау түсі = |логотип = Ultratop-logo-2022.png |логотип ені = |анықтама = Хит-парадтар |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Бельгия}} |шыққан елі = |тип = [[Бейкоммерциялық ұйым]] |тілдер = |тіл = [[Нидерланд тілі]], [[Француз тілі]] |басшы мансабы1 = |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = |құрылу мерзімі1 = 1995 |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |негізін салушы6 = |құрылу оқиғалары6 = |құрылу мерзімі6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|http://ultratop.be/nl/}} |ортаққор = }} '''Ultratop''' — [[Бельгия]]дағы ресми хит-парадтарды жасап, жариялайтын ұйым. Ultratop — 1995 жылы Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясының Бельгиядағы мүше ұйымы — Бельгия ойын-сауық қауымдастығының (BEA) бастамасымен құрылған [[бейкоммерциялық ұйым]].<ref>[http://www.ifpi.org/content/section_links/local_associations.html "LINKS – Local record industry associations"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629034339/http://www.ifpi.org/content/section_links/local_associations.html |date=29 June 2009 }}. IFPI. Retrieved 2010-05-31.</ref> Мұнда бір мезгілде екі параллель чарт жиынтығы шығарылады және жарияланады: біреуі негізінен голландия тілді [[Фландрия]] аймағының атынан болса, екіншісі елдің негізінен француз тілді [[Валлония]] аймағына арналған. == Ultratop чарттары == Ultratop ұйымы шығаратын музыкалық чарттар аймақтық-тілдік шекаралар бойынша бөлінген. Бұл — Бельгиядағы мәдени айырмашылықтармен негізделген ерекше бөлініс. Мәселен, негізінен [[Нидерланд тілі|голланд тілі]]нде сөйлейтін [[Фландрия]] аймағында ондағы музыкалық белсенділікті өлшейтін өз чарттар жиынтығы болса, негізінен [[француз тілі]]нде сөйлейтін [[Валлония]] аймағында сол провинцилардағы танымалдылықты өлшейтін басқа жиынтық бар. Бұл чарттар Бельгияның бірнеше радиостанцияларында, сондай-ақ Фландриядағы TMF және Валлониядағы Plug RTL телеарналарында көрсетіледі.<ref name="ultratop">{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/ultratop_en.asp|title=Ultratop Belgian Charts|work=Ultratop.be|publisher=ULTRATOP & Hung Medien / hitparade.ch|access-date=2010-05-31|archive-date=31 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031091222/http://www.ultratop.be/fr/ultratop_en.asp|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Бельгия музыкалық чарттары]] bqxr4ho6vi297t4eu270k1880cnxesv 0 786001 3648901 2026-08-29T11:16:05Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1574) Мейер | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Луи Буайе | discovered = 22.03.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 FD, 1930 KE,<br>1935 CW | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1574 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3... 3648901 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1574) Мейер | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Луи Буайе | discovered = 22.03.1949 | mp_name = | alt_names = 1949 FD, 1930 KE,<br>1935 CW | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1574 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,6602 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 3,4133 а. б. | semimajor = 3,5368 а. б. | eccentricity = 0,0349 | period = 6,65 жыл | avg_speed = | inclination = 14,479° | asc_node = 245,64° | mean_anomaly = 137,01° | arg_perihelion = 262,24° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 60,82±1,30 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,042±0,011 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 9,9}} '''(1574) Мейер''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1949 жылдың 22 наурызында [[Луи Буайе]] [[Алжир обсерваториясы]]нда ашты. Осы обсерваторияның директоры болған франциялық астроном М. Жорж Мейердің құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 34m054j1p89in7qf17gkxyi1yawh6jk 0 786002 3648902 2026-08-29T11:33:40Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1575) Уинифред | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = IAP | discovered = 20.04.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 HH, 1928 HG,<br>1939 GK, 1950 HD₁,<br>1977 UH₁ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1575 JPL Small-Body Database]</re... 3648902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1575) Уинифред | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = IAP | discovered = 20.04.1950 | mp_name = | alt_names = 1950 HH, 1928 HG,<br>1939 GK, 1950 HD₁,<br>1977 UH₁ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1575 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,7990 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,9497 а. б. | semimajor = 2,3743 а. б. | eccentricity = 0,1789 | period = 3,66 жыл | avg_speed = 16,0 ш/с | inclination = 24,827° | asc_node = 206,84° | mean_anomaly = 158,55° | arg_perihelion = 348,40° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 9,5 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,247±0,034 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 12,0}} '''(1575) Уинифред''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1950 жылдың 20 сәуірінде [[Индиана астероидтық бағдарламасы]] (Indiana Asteroid Program) аясында Роберт Кэмерон [[Гёте Линк атындағы обсерватория]]сынан ашқан болатын. Ол астероидты АҚШ флотының обсерваториясында істеген және кейін онымен жанұя құрған астроном [[Уинифред Кэмерон]]ның (1918–2016) құрметіне орай атады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[Кэмерон (Ай кратері)]] [[Санат:Астероидтар]] ttf9b8ns7cua87v0g8q0aqztltq9dk5 0 786003 3648903 2026-08-29T11:43:37Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3648903 wikitext text/x-wiki '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] ontl0vs7eeqy4vs0cqups6jdq5eps0s 3648904 3648903 2026-08-29T11:45:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3648904 wikitext text/x-wiki '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sr6qksiteu0htwki9vv6gbq8j2bsg98 3648907 3648904 2026-08-29T11:47:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648907 wikitext text/x-wiki '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. Огре халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 23 909 адамды құрады. Огре — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 8-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mnbcpq4mfs4dg7b8nden6wjx1gu1qxd 3648908 3648907 2026-08-29T11:48:07Z Мағыпар 100137 дереккөз 3648908 wikitext text/x-wiki '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. Огре халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 23 909 адамды құрады. Огре — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 8-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-ogre-11442.html|title=Население Огре|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] guh5h773yk5mpmkhuti973dpitvx5p2 3648909 3648908 2026-08-29T11:54:52Z Мағыпар 100137 толықтыру 3648909 wikitext text/x-wiki '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. Огре халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 23 909 адамды құрады. Огре — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 8-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-ogre-11442.html|title=Население Огре|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Даугава]] өзенінің бойында, Огре өзенінің құйылысында, [[Рига]]дан 35 шақырым жерде орналасқан. Огре орналасқан көркем ландшафт, таулармен, ормандармен және өзендермен қоршалған, Латвиядағы курорттық және демалыс орны ретіндегі қалалардың бірі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8q10wc7qz75au8a5xtb9uzcwvegr01h 3648910 3648909 2026-08-29T11:57:02Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3648910 wikitext text/x-wiki '''Огре''' ({{lang-lv|Ogre}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала. 2021 жылдан бастап ол ұлттық маңызы бар қала және [[Огре аймағы]]ның орталығы болып табылады. Огре халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 23 909 адамды құрады. Огре — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқы бойынша Латвияда 8-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-ogre-11442.html|title=Население Огре|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Даугава]] өзенінің бойында, Огре өзенінің құйылысында, [[Рига]]дан 35 шақырым жерде орналасқан. Огре орналасқан көркем ландшафт, таулармен, ормандармен және өзендермен қоршалған, Латвиядағы курорттық және демалыс орны ретіндегі қалалардың бірі.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lv-ogre|title=Огре|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2alruo4qox0pp5s1w177ayfmqgua8j4 0 786004 3648906 2026-08-29T11:46:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1528) Конрада | symbol = | image = [[Сурет:1528Conrada (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 10.02.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 CA, 1929 FA,<br>1955 ED, 1959 GW,<br>A914 HA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https... 3648906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1528) Конрада | symbol = | image = [[Сурет:1528Conrada (Lightcurve Inversion).png|280px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Карл Райнмут | discovered = 10.02.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 CA, 1929 FA,<br>1955 ED, 1959 GW,<br>A914 HA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1528 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.08.2011 | aphelion = 2,76207 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,06555 а. б. | semimajor = 2,4138 а. б. | eccentricity = 0,14428 | period = 3,75 жыл | avg_speed = 19,07 ш/с | inclination = 8,512° | asc_node = 139,409° | mean_anomaly = 279,614° | arg_perihelion = 59,797° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 9–20 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,2634 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,4}} '''(1528) Конрада''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 10 ақпанында [[Карл Вильгельм Райнмут]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тағы неміс контр-адмирал Фриц Конрадтың есімімен аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] hbnp9s9sa72q39yt7dvtlp4200odh1m 0 786005 3648911 2026-08-29T11:57:18Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1531) Хартмут | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Альфред Борман | discovered = 17.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1531 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,030... 3648911 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1531) Хартмут | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Альфред Борман | discovered = 17.09.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 SH | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1531 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 3,03095 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,22136 а. б. | semimajor = 2,62615 а. б. | eccentricity = 0,154139 | period = 4,26 жыл | avg_speed = 18,37 ш/с | inclination = 12,4203° | asc_node = 278,8140° | mean_anomaly = 121,4448° | arg_perihelion = 142,8508° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 10,48 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,275 ± 0,04 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 11,6}} '''(1531) Хартмут''' — [[Негізгі белдеу]]де айналып жатқан астероид, [[(15) Эвномия|Эвномияның]] жанұясына жатады. Оны 1938 жылдың 17 қыркүйегінде [[Альфред Борман]] [[Гейдельберг обсерваториясы]]нда ашты. Астероидты өз туысының есімімен атады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] 21ply1j7zc1umpg7q0oc0dhkigntvb3