Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Қазақстан 0 1030 3649374 3648650 2026-08-31T07:26:52Z Nurken 111493 Ерлан Тынымбайұлы Қарин 3649374 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Қазақстан Республикасы |Шынайы атауы = |Атау септігі = Қазақстан |Елтаңба = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |Байрақ = Flag of Kazakhstan.svg |Ұраны = Алаш! <small>(тарихи)</small><br>Алға Қазақстан! <small>(ресми емес)</small> |Әнұранның аты = Менің Қазақстаным |Аудио = Kazakhstan National Anthem 2012.ogg |Картада = Kazakhstan (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2= |lat_dir=N|lat_deg=48|lat_min=57|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=66|lon_min=14|lon_sec=0 |region = KZ |CoordScale = 10000000 |Тілдері = [[қазақ тілі]]{{efn|Қазақстан Конституциясы бойынша қазақ тілі — елдегі жалғыз мемлекеттік тіл және [[орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-11-12}}</ref>}} |Мемлекеттік діні = [[зайырлы мемлекет]] |Үкімет түрі = [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[президенттік республика]]<ref>Қазақстан Республикасы — президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет. — Қазақстан Республикасының Конституциясы, 2-бап, 1 бөлім</ref> |Құрылды = [[1465 жыл]] ([[Қазақ хандығы]])<br>[[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] (Қазақстан) |Тәуелсіздік күні = [[16 желтоқсан]] [[1991 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дан |Астанасы = [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|22px]] [[Астана]] |Ірі қалалары = [[Алматы]], [[Астана]], [[Шымкент]], [[Қарағанды]], [[Ақтөбе]], [[Тараз]], [[Павлодар]], [[Өскемен]], [[Атырау]], [[Семей]] |Басшы қызметі = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]]<br>[[Қазақстан вице-президенті|Вице-президент]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br>[[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|төрағасы]] |Басшылары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] |Жер аумағы бойынша орны = 9 |Жер аумағы = 2 724 902 |Судың үлесі = 2,8 |Этнохороним = [[Қазақстан халқы|қазақстандық, қазақстандықтар]] |Халық саны бойынша орны = 62 |Жұрты = {{өсім}} 20 547 909<ref name="statdem">{{cite web|url=https://stat.gov.kz/region/|title=Қазақстан Республикасының өңірлерінің статистикасы|author=|date=|work=stat.gov.kz|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=kk}}</ref> |Сарап жылы = 2026 |Санақ бойынша халық саны = {{өсім}} 19 186 015<ref>{{cite web|author=|url=https://web.archive.org/web/20220902140633/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT464825|title=2021 жылғы Қазақстан Республикасы халқының ұлттық санағының қорытындылары|lang=|website=|publisher=stat.gov.kz|date=4 қараша 2021|accessdate=2021-11-07}}</ref> |Санақ жылы = 2021 |Халық тығыздығы = 7,5 |Тығыздық бойынша орны = 184 |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 973,36 млрд<ref name=IMF>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/KAZ |title=GDP, current prices |publisher=International Monetary Fund |website=IMF |accessdate=23 наурыз 2026}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2026 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 36 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 47 260<ref name=IMF/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 56 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 305,91 млрд<ref name="statecon">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/industries/economy/national-accounts/ |title=Ұлттық шоттар статистикасы |accessdate=23 наурыз 2026 |publisher=stat.gov.kz}}</ref> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2025 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 49 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 15 527 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 64 |АДИ = {{өсім}} 0,837 |АДИ жылдық есебі = 2023 |АДИ бойынша орны = 60 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">өте жоғары</span> |Әуе компаниясы = [[Air Astana]], [[SCAT]], [[Qazaq Air]], [[FlyArystan]] |Валютасы = [[Қазақстан теңгесі]] '''{{Unicode|₸}}'''<br />([[ISO 4217|KZT, код 82]]) |Интернет үйшігі = [[.kz]], [[.қаз]] |ISO = [[ISO 3166-2:KZ|KZ]] |Телефон коды = 7 |Уақыт белдеулері = [[UTC+5:00|UTC+5]] }} {{мағына|Қазақстан (айрық)}} '''Қазақстан''' ({{audio-nohelp|Kk-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn]}}), толық атауы '''Қазақстан Республикасы''',{{efn|{{audio-nohelp|Kk-republic-of-kazakhstan.ogg|[qɑzɑqˈstɑn rʲɪsˌpublʲɪkəˈsə]}}}} — [[Шығыс Еуропа]] мен [[Орталық Азия]]да орналасқан [[мемлекет]]. Батысында [[Еділ]]дің төменгі ағысынан, шығысында [[Алтай таулары]]нан, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан, оңтүстіктегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань тау жүйесі]]не созылады. Қазақстан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан]], [[Иран]] елдеріне, Еділ өзені және [[Еділ-Дон каналы]] арқылы [[Азов теңізі]] мен [[Қара теңіз]]ге шыға алады. Мұхитқа тікелей шыға алмайтын мемлекеттердің ішінде Қазақстан ең үлкені. Қазақстан бес мемлекетпен шекаралас. Қазақстанның солтүстігі мен батысындағы көршісі [[Ресей]]мен шекарасы — әлемдегі құрлықтағы ең ұзын шекара (7 591 километр). Қазақстан оңтүстігінде [[Түрікменстан]]мен, [[Өзбекстан]]мен және [[Қырғызстан]]мен, ал шығысында [[Қытай]]мен шектеседі. Жалпы құрлық шекарасының ұзындығы — 13 394 километр. Батыста [[Каспий теңізі]]мен (2000 километр), оңтүстік батыста [[Арал теңізі]]мен шайылады. 2026 жылғы 1 сәуірдегі елдегі тұрғындар саны — 20 547 909 адам<ref name="statdem"/>, [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|бұл әлем бойынша 62-орын]]. Жер көлемі жағынан [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі|әлем елдерінің ішінде 9-орын алады]] (2 724 902 км²). Елдің елордасы — [[Астана]] қаласы. Мемлекеттік тілі — [[қазақ тілі]]. [[Орыс тілі]] мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады. Қазақстанның ұлттық құрамы алуан түрлі. Халықтың басым бөлігін тұрғылықты [[қазақтар]] құрайды, пайыздық үлесі — 70,18%,<ref>[https://qazaqstan.tv/news/149278/ Биылғы Ұлттық халық санағының алғашқы нәтижесі белгілі болды]</ref> [[орыстар]] 18,42%, [[өзбектер]] 3,29%, [[украиндар]] 1,36%, [[ұйғырлар]] 1,48%, [[татарлар]] 1,06%, басқа халықтар 5,38% (2021).<ref name="etno2021">{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397 |title=Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2021 года |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |lang=ru |accessdate=2021-05-01}}</ref> Халықтың 75% астамын [[мұсылман]]дар құрайды, [[Православ шіркеуі|православ]] [[Христиандық|христиандар]] 21%, қалғаны басқа да дін өкілдері (2009).<ref name="2009 Census">{{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx |title=The results of the national population census in 2009 |date=2010-11-12 |publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Ұлттық статистика бюросы]] |accessdate=2010-01-21}}</ref> Экономикалық көрсеткіштері бойынша дамушы экономика ретінде қарастырылады. Елдің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) (номинал) — $205,539 млрд (2018). Экономиканың негізгі бағыты — отын-энергетика саласындағы шикізат өндіру, ауыл шаруашылықтары: егіншілік, мал, балық, ара, орман). Елдің негізгі валютасы — [[Қазақстан теңгесі|теңге]]. 1991 жылы 16 желтоқсан күні [[КСРО ыдырауы|Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) ыдырауы]]на байланысты [[КСРО ыдырауы|Қазақстан]] өз егемендігін жариялады және көп ұзамай халықаралық қауымдастық тарапынан тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды. Қазақстан 1992 жылының 2 наурызынан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) толыққанды мүшесі. Сонымен қатар [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]на, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]на, [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]на және [[Еуразия экономикалық қауымдастығы|Еуразиялық Экономикалық Қауымдастығы]] сияқты басқа да бірнеше [[халықаралық ұйымдар]]дың құрамына кіреді. == Этимологиясы == Қазақстан сөзі '''''[[Қазақтар|қазақ]]'''''<ref>[http://www.abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy "Қазақ" сөзінің мағынасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101214222829/http://abai.kz/content/kazak-sozinin-magynasy |date=2010-12-14 }}</ref><ref>[http://abai.kz/node/655 «ҚАЗАҚ» ДЕГЕН ЭТНОНИМНІҢ ШЫҒУ ТЕГІ. ОНЫ «КАЗАК» ЭТНОНИМІНЕ ҚАНДАЙ ҚАТЫСЫ БАР?]</ref> және '''''[[-стан]]''''' сөздерінен құралған, яғни ''Қазақ елі'' деген мағына береді. Соңғы кездері халық арасында '''''Қазақ елі''''', '''''Ұлы дала елі''''' және '''''Қазақия''''' деген атаулар қолданылуда.<ref>[http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы, Батырғалиұлы Мағаз. Әдебиет қазақия, 1908 жыл] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130601155000/http://www.nlrk.kz/page.php?page_id=826&lang=1 |date=2013-06-01}}</ref><ref>[http://www.namys.kz/?p=680 Үздіктер ішінде Қазақия жоқ] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140831045202/http://www.namys.kz/?p=680 |date=2014-08-31}}</ref><ref>[http://anatili.kz/?cat=20 "Ана тілі" газеті, ҚАЗАҚИЯ ҚАЛАЛАРЫ]</ref> «''-стан''» суффиксі [[парсы тілі]]ндегі ''stân'' ({{lang-fa|ستان}}; ''estân'', ''istân'') сөзінен келген. Парсы тілінде ''-стан'' суффиксі ''жер'' дегенді білдіреді және географиялық атаулар сыртында да қолданылады, мысалға ''rigestân'' (ریگستان; ''құм, шөл жері''), ''golestân'' (گلستان; ''гүл, бақша жері'').<ref>{{cite book|first=Leila|last=Moshiri|chapter=English-Persian Glossary|title=Colloquial Persian|year=1988|publisher= Routledge|page=150|isbn=0-415-00886-7}}</ref> == Тарихы == {{Толық мақала|Қазақстан тарихы}} {{Толықтыру}} [[Сурет:Assimilation of Baltic and Aryan Peoples by Uralic Speakers in the Middle and Upper Volga Basin (Shaded Relief BG).png|нобай|солға|[[Темір дәуірі]] кезіндегі Орталық Азия, соның ішінде Қазақстан]] Қазақстан жерінде адам баласы [[палеолит]]тен бері тұрады.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan%2Bpaleolithic&pg=PA91 |title=Early Paleolithic in South and East Asia |last=Ikawa-Smith |first=Fumiko |date=1978-01-01 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-081003-5 |page=91 |language=en |accessdate=2020-11-14}} {{Wayback|date=2021-04-17 |url=https://web.archive.org/web/20210417174608/https://books.google.com/books?id=yZHmpRGYtTEC&q=kazakhstan+paleolithic&pg=PA91}}</ref> [[Ботай мәдениеті]] (б.з.б. 3700–3100) жылқыны тұңғыш рет асыраған делінеді. Ботай мәдениетінің солтүстік еуразиялық та, шығыс азиялық та генеалогиясы болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jeong |first1=Choongwon |last2=Balanovsky |first2=Oleg |last3=Lukianova |first3=Elena |last4=Kahbatkyzy |first4=Nurzhibek |last5=Flegontov |first5=Pavel |last6=Zaporozhchenko |first6=Valery |last7=Immel |first7=Alexander |last8=Wang |first8=Chuan-Chao |last9=Ixan |first9=Olzhas |last10=Khussainova |first10=Elmira |last11=Bekmanov |first11=Bakhytzhan |date=June 2019 |title=The genetic history of admixture across inner Eurasia |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=3 |issue=6 |pages=966–976 |doi=10.1038/s41559-019-0878-2 |issn=2397-334X |pmc=6542712 |pmid=31036896 |bibcode=2019NatEE...3..966J }}</ref> [[Пасторализм]] аймақта [[неолит]] дәуірінде дамыған. [[Қола дәуірі]] мен [[темір дәуірі]] кезінде халық [[еуропалық нәсіл]]ге жататын.<ref>{{Cite journal|last=Ismagulov |first=O |year=2010 |title=Physical Anthropology of Kazakh People and their Genesis |journal=Science of Central Asia |url=http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=category&id=4&Itemid=28 |display-authors=etal |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2017-02-10 |url=https://web.archive.org/web/20170210124931/http://www.scientificfund.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=7:physical-anthropology-of-kazakh-people-and-their-genesis}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians |first=Ann |last=Gibbons |date=2015-06-10 |title=Nomadic herders left a strong genetic mark on Europeans and Asians |journal=Science |publisher=AAAS |accessdate=2022-11-05}} {{Wayback|date=2022-09-02 |url=https://web.archive.org/web/20220902191050/https://www.science.org/content/article/nomadic-herders-left-strong-genetic-mark-europeans-and-asians}}</ref> Тарихтан бұрынғы заманда [[Орталық Азия]]да мүмкін үндіеуропа делінетін [[Афанасьев мәдениеті]],<ref>Allentoft et al. (2015); Haak et al. (2015),</ref> кейін [[үндіирандар|үндіиран]] [[Андроново мәдениеті]],<ref name="Beckwith49">{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |date=2009-03-16 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-2994-1 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=-Ue8BxLEMt4C |postscript=:}} "Archaeologists are now generally agreed that the Andronovo culture of the Central Steppe region in the second millennium BC is to be equated with the Indo-Iranians."</ref> кейін [[сақтар]] мен [[массагеттер]] тұрды.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/saktar-turaly-derekter/ |title=Сақтар туралы деректер |language=kk |work=stan.kz |date=2018-12-05 |accessdate=2025-07-31}}</ref> Өзге топтар қатарында [[скифтер]] мен оңтүстіктегі парсылардың [[Ахемен әулеті]] болды. Б.з.б. 329 жылы [[Ескендір Зұлқарнайын]] мен оның [[Ежелгі македондар|македон]] әскері [[Сырдария|Яксарт]] өзені маңында скифтерге қарсы [[Яксарт шайқасы|шайқасты]]. Қазір Сырдария делінетін бұл өзен елдің оңтүстігінде орналасқан. === Түркі қағанаты === {{Толық мақала|Түрік қағанаты}} [[Түркілер]]дің басты миграциясы V және XI ғасырлар арасында орын алды. Осы кезде олар Орталық Азияның көбіне тараған болатын. Түркі тайпалар бұрынғы [[Ирандық тілдер|ирандық тілділер]]дің орнын алды да, нәтижесінде аймақтың көбісі генеалогиялық тұрғыдан шығыс азиялық болды. [[Түрік қағанаты|Бірінші Түркі қағанаты]]н [[Бумын қаған|Бумын]] моңғол даласында 552 жылы негіздеді, мемлекет көп ұзамай [[Каспий теңізі]]не қарай созылды. Көне түркілер миграция кезінде [[хиониттер]], [[оногурлар]]ды ығыстырды. 35 жылдан кейін мемлекеттің [[Шығыс Түрік қағанаты|шығыс]] және [[Батыс Түрік қағанаты|батыс]] бөліктері бөлек кетті. Батыс Түрік қағанаты өз шыңына VII ғасырдың басында жетті. === Құман-қыпшақтар мен Алтын Орда === {{Толық мақала|Қыпшақ даласы|Алтын Орда}} [[Сурет:Cumania (1200) eng.png|нобай|оңға|Еуразиядағы [[Қыпшақ даласы|Құман-Қыпшақ конфедерациясы]], {{шамамен}} 1200 жылдар. Қазақтар қыпшақтар мен өзге де түркі мен моңғол тайпалардан тараған]] [[Құмандар]] қазіргі Қазақстанға XI ғасырдың басында орналасты. Олар кейін [[қыпшақтар]]мен бірігіп, Құман-Қыпшақ ірі конфедерациясын құрды. [[Ұлы Жібек жолы]] көмегімен өскен [[Тараз]] (Әулие-Ата) бен [[Түркістан (қала)|Хазреті Түркістан]] қалаларының беделіне қарамастан даладағы толыққанды саяси нығаю моңғолдар тұсында ғана басталды. XIII ғасырдың бірінші жартысында басталған [[Моңғол империясы]]ның билігі тұңғыш рет бекітілген әкімшілік бірліктерден ([[ұлыс]]тан) құрылды. 1259 жылғы Моңғол империясының бөлінісінен кейін Қазақстан Жошы ұлысы делінген [[Алтын Орда]] қарамағына түсті. Алтын Орда тұсында [[Шыңғыс хан]]ның түркіленген ұрпағы [[Ислам]] дінін қабылдап, аймаққа билеуін жалғастырды. === Қазақ хандығы === {{Толық мақала|Қазақ хандығы}} 1465 жылғы Алтын Орда ыдырауынан [[Қазақ хандығы]] пайда болды. [[Керей хан|Керей]] мен [[Жәнібек хан|Жәнібек]] құрған бұл мемлекеттің билеушілері де [[Жошы хан]] ұрпағы [[Төре]] әулетінен тараған болатын. Осы билік тұсында [[Көшпенділер|көшпенді]] өмір-салты мен малға негізделген экономика [[дала]]дағы өмірін жалғастыра берді. XV ғасырда [[Қазақтар|қазақ]] жеке ұлттық ой-санасы шыға бастады. Бұл қазақтардың [[Шайбани әулеті|шайбанилер]]ден бөлінгенінен кейін басталды. XVI ғасырдың ортасына қарай [[қазақ тілі]], мәдениеті, экономикасы негізделіп қалды. == Географиясы == {{main|Қазақстан географиясы}} Қазақстан Республикасының жер көлемі 2,7 млн шаршы шақырым. Жерінің ауданы жағынан дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттердің қатарына жатады. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Австралия, Үндістан және Аргентинадан кейін 9-шы орында тұр. Республика Еуразия құрлығының орталығында барлық мұхиттардан бірдей қашықтықта орналасқан. Республика батысында [[Еділ|Еділ өзені]] алабынан шығысында [[Алтай таулары|Алтай тауы]] шыңдарына дейін 3 мың км дейін, солтүстіктегі [[Батыс Сібір жазығы]]нан (Солтүстік Қазақстан жазығы) оңтүстігінде Қызылқұм шөлі мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесіне 1600 км-ге дейін созылып жатыр. Қиыр солтүстік нүктесі (55&nbsp;26 с.&nbsp;е.) Шығыс Еуропа жазығының орталық бөлігі мен Британия аралдарының оңтүстігіне, ал оңтүстік нүктесі (40 56 с. е.) Кавказ сырты мен Оңтүстік Еуропаның Жерорта теңізі өңіріндегі елдердің ендігіне сәйкес келеді. Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. Географиялық орнына қарай орманды дала, дала, шөлейт және шөл зоналары қалыптасқан. Елдің батыс шеті (46 27 ш. б.) Елтон және Басқыншақ көлдері маңына, ал шығыс нүктесі (87 20 ш. б.) Бұқтырма өзенінің бастауына тұспа тұс келеді. Аумағының 10%-ы биік таулы өңірлер, қалған бөлігі [[ойпат]], [[жазық]], [[үстірт]], [[қырат]] жерлер. Қазақстанның ең биік жері — [[Хан Тәңірі шыңы|Хантәңірі шыңы]] (6995&nbsp;м, қар құрсауымен қосып есептесе 7010 м). Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесінде орналасқан. Каспий теңізінің шығыс жағалауында елдің ең ойпат жері [[Қарақия ойысы]] теңіз деңгейінен 132 м төменде орналасқан. == Әкімшілік бөлінуі == {{main|Қазақстан әкімшілік бірліктері}} Қазақстан Республикасы — [[унитарлы мемлекет|унитарлы]] мемлекет. Әкішілік құрылымы бойынша құрамына [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|17 облыс]], [[Қазақстан қалалары|89 қала]], соның ішінде [[республикалық маңызы бар қала|3 республикалық маңызы бар қалалар]] ([[Астана]], [[Алматы]], [[Шымкент]]), [[Қазақстан аудандары|186 аудан]], [[Қазақстан ауылдық округтері|174 ауылдық округ]] кіреді. [[Сурет:Kazakhstan provinces and province capitals kz 2022.png|нобай|center|upright=1.8|Қазақстан әкімшілік бірліктері және олардың орталықтары (8 маусым 2022 жылдан бастап)]] {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" ! № !!Аймақ !!Әкімшілік орталығы !!Ауданы, км² !!Тұрғыны<br /><small>(1 шілде<br />2017 ж.&nbsp;адам)<ref name="Pop-Jan-2011">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/03_2010-Б-15-07-К.rar 2011 жылғы 1 қаңтарға Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130405220928/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/03_2010-%D0%91-15-07-%D0%9A.rar |date=2013-04-05}}</ref></small> ! Тұрғыны (1&nbsp;қаңтар<br />2019<br />ж.&nbsp;адам) || 2 жылдық<br />қорытынды (адам) !Тұрғыны (1 маусым 2023 ж. адам)<ref>https://stat.gov.kz/</ref> |- |{{0}}1|| [[Сурет:Almaty.JPG|20px|Туы]] [[Алматы облысы]]||[[Қонаев (қала)|Қонаев]] | 105 263 || 2 003 063 || 2 037 393 ||{{өсім}} 34 330 |1 516 506 |- |{{0}}2|| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|20px|Туы]] [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан облысы (ШҚО)]] ||[[Өскемен]] | 97 800 || 1&nbsp;386&nbsp;208 || 1&nbsp;379&nbsp;079 ||{{құлдырау}} {{0}}7 129 |729 813 |- |{{0}}3|| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|20px|Туы]] [[Қарағанды облысы]]||[[Қарағанды]] | 239 045 || 1 381 501 || 1 378 863 ||{{құлдырау}} {{0}}2 638 |1 136 177 |- |{{0}}4|| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|20px|Туы]] [[Жамбыл облысы]]||[[Тараз]] | 144 264 ||1 116 384 || 1 124 559 ||{{өсім}} {{0}}8 175 |1 222 093 |- |{{0}}5|| [[Сурет:Turkistan region seal.png|20px|Туы]] [[Түркістан облысы|Түркістан облысы (ОҚО)]]||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] | 117 249 || 1 929 000 || 1 977 768 ||{{өсім}} 48 768 |2 132 208 |- |{{0}}6|| [[Сурет:Logo kostanay.jpg|20px|Туы]] [[Қостанай облысы]]||[[Қостанай]] | 196 001 ||{{0|0.}}876 833 ||{{0|0.}}873 124 ||{{құлдырау}} {{0}}3 709 |831 860 |- |{{0}}7|| [[Сурет:Aktobe seal.png|20px|Туы]] [[Ақтөбе облысы]]||[[Ақтөбе]] | 300 629 ||{{0|0.}}851 339 ||{{0|0.}}867 828 ||{{өсім}} 16 489 |933 267 |- |{{0}}8|| [[Сурет:Kyzylorda province seal.svg|20px|Туы]] [[Қызылорда облысы]]||[[Қызылорда]] | 226 019 ||{{0|0.}}777 730 ||{{0|0.}}793 299 ||{{өсім}} 15 568 |803 681<ref>Байқоңыр қаласын қоспағандағы саны</ref> |- |{{0}}9|| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|20px|Туы]] [[Павлодар облысы]]||[[Павлодар]] | 124 800 ||{{0|0.}}755 847 ||{{0|0.}}753 981 ||{{құлдырау}} {{0}}1 866 |755 543 |- | 10|| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|20px|Туы]] [[Ақмола облысы]]|| [[Көкшетау]] | 146 219 ||{{0|0.}}737 449 ||{{0|0.}}739 566 ||{{өсім}} {{0}}2 117 |788 723 |- | 11|| [[Сурет:Лого Мангистау.jpg|20px|Туы]] [[Маңғыстау облысы]]||[[Ақтау]] | 165 642 ||{{0|0.}}650 509 ||{{0|0.}}676 835 ||{{өсім}} 26 326 |775 805 |- | 12|| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|20px|Туы]] [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы (БҚО)]]||[[Орал]] | 151 339 ||{{0|0.}}643 874 ||{{0|0.}}651 874 ||{{өсім}} {{0}}8 000 |690 712 |- | 13|| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|20px|Туы]] [[Атырау облысы]]||[[Атырау]] | 118 631 ||{{0|0.}}613 880 ||{{0|0.}}632 896 ||{{өсім}} 19 016 |698 210 |- | 14|| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|20px|Туы]] [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан облысы (СҚО)]] ||[[Петропавл]] |{{0}}97 993 ||{{0|0.}}560 553 ||{{0|0.}}555 020 ||{{құлдырау}} {{0}}5 533 |533 127 |- | 15|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|20px|Туы]] [[Алматы]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}451 || 1 772 779 || 1 854 556 ||{{өсім}} 81 777 |2 185 596 |- | 16|| colspan=2| [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|20px|Туы]] [[Астана]] — республиканың елордасы |{{0|000.}}710,2 || 1 006 570 || 1 078 362 ||{{өсім}} 71 792 |1 376 528 |- | 17|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|20px|Туы]] [[Шымкент]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.}}506 ||1 002 291 ||1 011 511 ||{{өсім}} {{0}}9 220 |1 203 184 |- | 18|| colspan=2| [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|20px|Туы]] [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] — республикалық маңызы бар қала |{{0|000.0}}57 ||{{0|0.0}}38 500 ||{{0|0.0}}39 161||{{өсім}} {{0|00.}}661 |34 578 |- |19 |[[Абай облысы]] |[[Семей]] |185 500 | | | |610 292 |- |20 |[[Жетісу облысы]] |[[Талдықорған]] |118 648 | | | |699 277 |- |21 |[[Ұлытау облысы]] |[[Жезқазған]] |188 936 | | | |221 823 |- ! !! colspan="2" | Барлығы !! 2 724 902 !! 17 994 200 !! 18 592 701 !!{{өсім}} 598 501 !'''19 879 003''' |} === Ірі қалалар === {{Тағы қараңыз|Қазақстан қалалары}} [[Сурет:Astana centr.JPG|thumb|upright|Астана]] [[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|upright|Алматы]] [[Сурет:Soyuz TMA-3 launch.jpg|thumb|upright|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағы]]]] {| class="wikitable sortable" style=text-align:left |- ! rowspan= 2| Орны !! Қала !! Тұрғыны |- ! Миллионер қала !! > 1 млн |- | 1 ||[[Алматы]] || 2 175 218 |- | 2 ||[[Астана]] || 1 367 156 |- | 3 ||[[Шымкент]] || 1 198 570 |- ! colspan="2"| Жүз мыңнан астам тұрғынды қалалар !! 100–999 мың тұрғын |- | 4 || [[Қарағанды]] || 516 946 |- | 5 || [[Ақтөбе]] || 562 355 |- | 6 || [[Тараз]] || 428 337 |- | 7 ||[[Семей]] || 329 457 |- | 8 ||[[Павлодар]] || 334 057 |- | 9 || [[Өскемен]] || 367 749 |- | 10 ||[[Атырау]] || 404 129 |- | 11 ||[[Қостанай]] || 265 186 |- | 12 ||[[Қызылорда]] || 351 828 |- | 13 ||[[Орал]] || 357 704 |- | 14 ||[[Петропавл]] || 222 276 |- | 15 ||[[Ақтау]] || 274 053 |- | 16 ||[[Жаңаөзен]] || 148 921 |- | 17 ||[[Теміртау]] || 177 695 |- | 18 ||[[Түркістан (қала)|Түркістан]] || 221 493 |- | 19 ||[[Көкшетау]] || 191 692 |- | 20 ||[[Талдықорған]] || 202 147 |- | 21 ||[[Екібастұз]] || 145 473 |- | 22 || [[Рудный]] || 123 805 |- ! colspan="2"| Барлық тұрғын саны<br />(ірі қалаларда): !! 10 366 347 |- ! colspan="2"| Қазақстанның жалпы тұрғын саны: !! 19 879 003 |- ! colspan="2"| Ірі қалалардың тұрғын санындағы үлесі % !! 52,1% |} == Халқы == {{main|Қазақстан демографиясы}} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 1991 !! 1992 !! 1993 !! 1994 !! 1995 !! 1996 !! 1997 !! 1998 !! 1999 !! 2000 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 358 222 || 16 451 711 || 16 426 478 || 16 334 865 || 15 956 667 || 15 675 819 || 15 480 635 || 15 188 174 || 14 955 106 || 14 901 641 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || || |- ! Ақмола облысы | 1 069 382 || 1 070 372 || 1 064 581 || 1 052 924 || 1 009 564 || 970 704 || 937 763 || 879 300 || 829 207 || 799 179 |- ! Ақтөбе облысы | 739 303 || 740 388 || 735 845 || 734 795 || 720 696 || 711 720 || 705 309 || 694 633 || 682 546 || 677 715 |- ! Алматы облысы | 1 655 258 || 1 662 249 || 1 647 735 || 1 643 941 || 1 616 153 || 1 596 943 || 1 584 603 || 1 569 062 || 1 556 535 || 1 557 141 |- ! Атырау облысы | 427 065 || 432 898 || 434 554 || 436 122 || 435 649 || 435 168 || 436 382 || 437 895 || 439 357 || 441 692 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 642 601 || 651 071 || 657 871 || 660 838 || 652 705 || 647 004 || 640 301 || 629 336 || 617 370 || 609 161 |- ! Жамбыл облысы | 1 043 769 || 1 042 187 || 1 037 819 || 1 031 572 || 1 013 318 || 1 002 020 || 998 526 || 989 707 || 988 856 || 986 144 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || || |- ! Қарағанды облысы | 1 711 783 || 1 692 804 || 1 678 159 || 1 646 092 || 1 584 809 || 1 537 248 || 1 501 026 || 1 461 147 || 1 411 405 || 1 390 454 |- ! Қостанай облысы | 1 239 095 || 1 253 519 || 1 248 685 || 1 239 335 || 1 201 539 || 1 159 463 || 1 132 984 || 1 076 479 || 1 020 504 || 988 787 |- ! Қызылорда облысы | 586 157 || 592 410 || 601 602 || 599 259 || 590 926 || 587 364 || 589 176 || 592 143 || 595 503 || 598 526 |- ! Маңғыстау облысы | 334 248 || 340 245 || 338 799 || 325 194 || 305 130 || 306 342 || 309 883 || 314 729 || 314 035 || 315 203 |- ! Павлодар облысы | 947 569 || 955 985 || 951 677 || 941 906 || 912 004 || 885 306 || 865 823 || 837 756 || 808 363 || 790 774 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 912 148 || 917 888 || 917 349 || 916 703 || 880 580 || 843 213 || 804 291 || 756 722 || 727 001 || 713 628 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 864 033 || 1 889 332 || 1 912 716 || 1 932 680 || 1 940 669 || 1 953 521 || 1 969 417 || 1 966 411 || 1 975 553 || 2 005 023 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 773 293 || 1 777 314 || 1 772 672 || 1 753 166 || 1 685 039 || 1 638 342 || 1 600 236 || 1 562 258 || 1 532 943 || 1 516 785 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || || |- ! Астана қаласы | 293 791 || 298 671 || 292 172 || 294 556 || 293 155 || 289 715 || 287 201 || 300 505 || 326 939 || 380 990 |- ! Алматы қаласы | 1 118 727 || 1 134 378 || 1 134 242 || 1 125 782 || 1 114 731 || 1 111 746 || 1 117 714 || 1 120 091 || 1 128 989 || 1 130 439 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || || |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009* !! 2010 |- ! Қазақстан Республикасы | 14 865 610 || 14 851 059 || 14 866 837 || 14 951 200 || 15 074 767 || 15 219 291 || 15 396 878 || 15 571 506 || 15 982 352 || 16 203 173 |- ! Абай облысы | || || || || || || || || 653 716 || 654 744 |- ! Ақмола облысы | 776 377 || 755 000 || 748 167 || 748 930 || 747 185 || 746 652 || 748 559 || 747 447 || 737 582 || 733 882 |- ! Ақтөбе облысы | 670 231 || 668 166 || 668 378 || 671 812 || 678 607 || 686 698 || 695 454 || 703 660 || 756 254 || 763 055 |- ! Алматы облысы | 1 554 320 || 1 554 573 || 1 560 267 || 1 571 194 || 1 589 751 || 1 603 758 || 1 620 696 || 1 643 278 || 1 100 831 || 1 125 110 |- ! Атырау облысы | 443 630 || 447 634 || 451 928 || 457 215 || 463 466 || 472 384 || 480 687 || 490 369 || 509 156 || 521 019 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 601 648 || 600 330 || 602 133 || 603 832 || 606 534 || 609 291 || 612 479 || 615 310 || 598 199 || 603 708 |- ! Жамбыл облысы | 981 928 || 979 199 || 980 072 || 985 552 || 992 089 || 1 001 094 || 1 009 210 || 1 018 845 || 1 019 623 || 1 033 304 |- ! Жетісу облысы | || || || || || || || || 619 675 || 625 526 |- ! Қарағанды облысы | 1 364 781 || 1 344 244 || 1 333 656 || 1 330 927 || 1 331 702 || 1 334 438 || 1 339 368 || 1 342 081 || 1 117 344 || 1 122 900 |- ! Қостанай облысы | 959 274 || 935 717 || 919 558 || 913 435 || 907 396 || 903 178 || 900 333 || 894 192 || 885 737 || 882 786 |- ! Қызылорда облысы | 599 738 || 600 972 || 603 804 || 607 491 || 612 048 || 618 249 || 625 070 || 632 234 || 677 093 || 688 368 |- ! Маңғыстау облысы | 319 191 || 328 265 || 338 612 || 349 668 || 361 754 || 374 430 || 390 531 || 407 403 || 483 204 || 503 814 |- ! Павлодар облысы | 772 453 || 758 154 || 748 651 || 745 238 || 743 826 || 742 911 || 744 860 || 746 454 || 741 988 || 744 097 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 702 623 || 691 263 || 682 148 || 674 497 || 665 936 || 663 126 || 660 950 || 653 921 || 596 928 || 592 184 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 051 351 || 2 079 506 || 2 111 893 || 2 150 256 || 2 193 556 || 2 233 568 || 2 282 474 || 2 331 505 || 1 731 581 || 1 764 532 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 1 499 097 || 1 482 550 || 1 465 931 || 1 455 412 || 1 442 097 || 1 431 180 || 1 424 513 || 1 417 384 || 742 173 || 742 355 |- ! Шымкент қаласы | || || || || || || || || 728 803 || 744 642 |- ! Астана қаласы | 440 209 || 493 062 || 501 998 || 510 533 || 529 335 || 550 438 || 574 448 || 602 684 || 611 576 || 655 476 |- ! Алматы қаласы | 1 128 759 || 1 132 424 || 1 149 641 || 1 175 208 || 1 209 485 || 1 247 896 || 1 287 246 || 1 324 739 || 1 447 486 || 1 478 220 |- ! Ұлытау облысы | || || || || || || || || 223 403 || 223 451 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- ! Қазақстан Республикасы | 16 440 254 || 16 673 643 || 16 909 799 || 17 160 220 || 17 414 887 || 17 668 720 || 17 916 623 || 18 155 825 || 18 394 642 || 18 630 920 |- ! Абай облысы | 655 239 || 654 482 || 654 868 || 654 626 || 655 608 || 656 130 || 651 778 || 647 985 || 646 086 || 642 391 |- ! Ақмола облысы | 732 024 || 730 140 || 731 502 || 734 329 || 735 269 || 743 108 || 733 027 || 737 600 || 737 244 || 735 394 |- ! Ақтөбе облысы | 776 942 || 785 824 || 795 288 || 808 389 || 821 945 || 834 181 || 845 034 || 857 081 || 869 066 || 881 096 |- ! Алматы облысы | 1 152 402 || 1 180 814 || 1 208 942 || 1 237 718 || 1 261 696 || 1 283 444 || 1 317 005 || 1 351 025 || 1 372 863 || 1 392 113 |- ! Атырау облысы | 532 058 || 542 983 || 555 219 || 567 844 || 581 398 || 594 511 || 607 518 || 620 695 || 633 797 || 645 297 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 608 177 || 612 414 || 617 563 || 623 900 || 629 862 || 636 768 || 641 286 || 646 706 || 652 145 || 656 661 |- ! Жамбыл облысы | 1 045 069 || 1 054 611 || 1 068 552 || 1 083 106 || 1 097 204 || 1 109 425 || 1 113 958 || 1 115 884 || 1 124 156 || 1 128 844 |- ! Жетісу облысы | 632 481 || 637 388 || 643 784 || 650 165 || 657 406 || 661 279 || 663 612 || 663 472 || 663 364 || 660 938 |- ! Қарағанды облысы | 1 128 041 || 1 133 670 || 1 138 149 || 1 144 433 || 1 152 350 || 1 158 075 || 1 156 871 || 1 154 597 || 1 151 172 || 1 149 096 |- ! Қостанай облысы | 881 055 || 879 028 || 879 499 || 880 335 || 880 917 || 883 124 || 878 415 || 874 904 || 872 110 || 867 870 |- ! Қызылорда облысы | 699 861 || 712 243 || 726 030 || 739 054 || 752 314 || 764 363 || 772 422 || 782 412 || 793 621 || 802 835 |- ! Маңғыстау облысы | 524 752 || 546 354 || 568 332 || 587 987 || 607 395 || 627 321 || 643 379 || 660 874 || 678 766 || 699 343 |- ! Павлодар облысы | 745 919 || 746 851 || 748 869 || 752 571 || 755 435 || 758 209 || 756 599 || 754 468 || 753 493 || 751 819 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 588 814 || 583 165 || 579 080 || 575 314 || 571 189 || 568 920 || 562 583 || 557 917 || 553 853 || 548 092 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 1 802 328 || 1 839 290 || 1 872 276 || 1 901 929 || 1 927 592 || 1 952 324 || 1 964 044 || 1 974 736 || 1 981 741 || 2 013 751 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 741 878 || 739 639 || 738 268 || 738 856 || 738 950 || 738 973 || 736 809 || 734 690 || 731 503 || 726 267 |- ! Шымкент қаласы | 762 859 || 779 760 || 804 046 || 828 698 || 857 883 || 886 095 || 912 120 || 951 974 || 1 008 894 || 1 037 924 |- ! Астана қаласы | 703 485 || 749 192 || 784 470 || 820 745 || 859 129 || 878 913 || 979 017 || 1 036 905 || 1 084 712 || 1 142 470 |- ! Алматы қаласы | 1 503 170 || 1 541 980 || 1 570 946 || 1 605 537 || 1 646 144 || 1 707 439 || 1 755 935 || 1 806 609 || 1 859 288 || 1 921 499 |- ! Ұлытау облысы | 223 700 || 223 815 || 224 116 || 224 684 || 225 201 || 226 118 || 225 211 || 225 291 || 226 768 || 227 220 |} {| class="wikitable sortable" ! Өңір ! 2021 !! 2022 !! 2023 !! 2024 !! 2025 !! 2026 |- ! Қазақстан Республикасы | 18 878 966 || 19 503 159 || 19 766 807 || 20 033 842 || 20 283 399 || 20 499 822 |- ! Абай облысы | 639 532 || 611 888 || 610 198 || 607 589 || 602 832 || 595 720 |- ! Ақмола облысы | 734 265 || 785 708 || 788 013 || 787 981 || 787 263 || 789 608 |- ! Ақтөбе облысы | 893 785 || 916 750 || 928 159 || 939 405 || 949 524 || 955 970 |- ! Алматы облысы | 1 412 527 || 1 478 496 || 1 505 896 || 1 531 167 || 1 560 124 || 1 596 532 |- ! Атырау облысы | 657 123 || 681 241 || 693 079 || 704 074 || 710 781 || 716 071 |- ! Батыс Қазақстан облысы | 661 146 || 683 327 || 688 127 || 693 262 || 695 988 || 695 649 |- ! Жамбыл облысы | 1 137 961 || 1 209 665 || 1 218 158 || 1 222 593 || 1 222 391 || 1 215 656 |- ! Жетісу облысы | 662 813 || 698 757 || 698 726 || 697 987 || 694 325 || 687 701 |- ! Қарағанды облысы | 1 148 199 || 1 134 966 || 1 134 855 || 1 135 351 || 1 133 933 || 1 131 353 |- ! Қостанай облысы | 863 894 || 835 686 || 832 234 || 829 984 || 825 569 || 821 473 |- ! Қызылорда облысы | 813 899 || 823 251 || 833 666 || 841 931 || 846 104 || 846 312 |- ! Маңғыстау облысы | 720 137 || 745 909 || 767 106 || 786 841 || 805 156 || 819 824 |- ! Павлодар облысы | 750 676 || 756 511 || 754 944 || 753 934 || 751 018 || 745 243 |- ! Солтүстік Қазақстан облысы | 543 088 || 539 111 || 534 104 || 530 089 || 522 171 || 514 132 |- ! Оңтүстік Қазақстан облысы | 2 042 445 || 2 088 510 || 2 119 224 || 2 142 171 || 2 154 041 || 2 149 205 |- ! Шығыс Қазақстан облысы | 723 340 || 732 966 || 730 238 || 727 053 || 723 967 || 718 995 |- ! Шымкент қаласы | 1 074 221 || 1 162 308 || 1 192 199 || 1 222 066 || 1 256 164 || 1 294 050 |- ! Астана қаласы | 1 190 711 || 1 295 711 || 1 354 559 || 1 430 105 || 1 528 703 || 1 639 176 |- ! Алматы қаласы | 1 981 992 || 2 101 485 || 2 161 901 || 2 228 675 || 2 292 055 || 2 348 103 |- ! Ұлытау облысы | 227 212 || 220 913 || 221 421 || 221 584 || 221 290 || 219 049 |} == Мемлекеттік құрылымы == == Табиғаты == {{main|Қазақстанның жер бедері}} === Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару === Жергілікті мемлекеттік басқаруды тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік ([[мәслихат]]) және атқарушы органдар ([[әкім]]дік) жүзеге асырады. === Сыртқы саясат === {{main|Қазақстанның сыртқы саясаты}} Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты белсенділігімен, тепе-теңдік сақтауға ұмтылысымен, прагматизмдігімен, сындарлы сұхбат жүргізуге талпынысымен және көпжақты ынтымақтастыққа бағытталғандығымен ерекшеленеді. Халықаралық аренада мемлекетіміз өзінің тарихи, геосаясаттық және экономикалық факторларына байланысты көп ғасырлар бойы сыртқы саясатын халықаралық ынтымақтастық, көршілес мемлекеттермен татуластық және олардың аймақтық біртұтастығын кұрметтеу принципіне негіздеп жүргізіп келеді. Қазақстанның өзге мемлекеттермен тең құқылы және екі жаққа да тиімді қарым-қатынас құруға ынталы екендігі оның бүгінгі күні дипломатиялық байланыс орнатқан шет мемлекеттердің санының көптігімен дәлелденіп отыр. 1991 жылы тәуелсіздік алған сәттен бастап біздің республика әлемнің 130 мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. === ҚР сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы === 2020 жылғы 6 наурызда Қазақстан Республикасы сыртқы саясатының 2020-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы жарияланды. Құжатта мынадай басымдықтар негізге алынған: * үдемелі сипатқа ие және ел дамуының жаңа кезеңінде Тұңғыш Президент – Елбасының сыртқы саяси бағытын жалғастыруға өзінің сабақтастығын сақтайтын елдің ашық, болжамды және дәйекті сыртқы саясаты; * адам құқықтарын қорғау, гуманитарлық дипломатияны дамыту және қоршаған ортаны қорғау; * халықаралық аренада экономикалық мүдделерді ілгерілету, соның ішінде инвестициялар тарту бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру; * халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау; * ең алдымен, негізгі әріптестер – Ресей, Қытай, АҚШ, Орталық Азия мемлекеттері және Еуропалық Одақ елдері, ал көпжақты құрылымдар бойынша – Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы, Шанхай ынтымақтастық ұйымы, Тәуелсіз мемлекеттер достастығы және басқа да ұйымдармен өзара тиімді байланыстарды нығайтуды білдіретін өңірлік және көпжақты дипломатияны дамыту.<ref>https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124114243/https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-kr-syrtky-sayasatynyn-2020-2030-zhyldarga-arnalgan-tuzhyrymdamasyn-bekitti_a3622803 |date=2020-11-24 }}</ref> === Қазақстандағы саяси реформалар === 2019 жылғы маусымда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрылды. Оның негізгі мақсаты – жұртшылық, саяси партиялар, азаматтық қоғам өкілдерінің қатысуымен өтетін талқылаудың негізінде мемлекеттік саясаттың өзекті мәселелері бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу.<ref>https://egemen.kz/article/202452-ulttyq-qoghamdyq-senim-kenhesininh-dgugi-salmaqty</ref> 2019 жылдың шілдесінде Қазақстан Президенті азаматтардың сындарлы сұрауларына жедел әрі тиімді жауап беретін «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасын жария етті.<ref>https://egemen.kz/article/211354-khalyq-unine-qulaq-asatyn-memleket</ref> Сонымен бірге, Қазақстанда балама көзқарастар мен пікірлерді көтермелеу мақсатында басқа партиялардың өкілдеріне кейбір парламенттік комитеттерде төрағалық етуге мүмкіндік беретін заң қабылданатын болады. Саяси партияларды құру үшін тіркеу кедергісі 40 мыңнан 20 мың адамға дейін төмендетіледі.<ref>https://abai.kz/post/103296</ref> Қазақстанда бейбіт жиналыстар туралы жаңа заң қабылданды. Заңда пикет, демонстрация, шеру, митинг сияқты бейбіт жиналыстың негізгі тұжырымдамалары мен нысандарын қалыптастыруға мүмкіндік беретін концептуалды аппаратты енгізу қарастырылған. Заң ұйымдастырушылардың, бейбіт жиналыстарға қатысушылардың және журналистердің мәртебесін, құқықтары мен міндеттерін реттейді. Қоғамдық қауіпсіздікті күшейту мақсатында Президент Қ.К. Тоқаев тұлғаға қарсы жасалатын қылмыс үшін қолданылатын жазаны да күшейтті.<ref>https://informburo.kz/kaz/seksualdy-sipattay-ylmystara-zhaa-bap-engzlu-mmkn-za-zhobasyn-taldaymyz-.html</ref> === Қоғам === Қазақ техникалық мамандары [[Қазақ инженерлер бірлестігі|Қазақ Инженерлер Бірлестігі]] ұйымына біріккен. == Мереке және демалыс күндер == {|class="wikitable" |- ! Күн!! Қазақша аталуы |- |[[1 қаңтар|1]]–[[2 қаңтар]] ||[[Жаңа жыл]] |- |[[7 қаңтар]] ||Рождество мейрамы (Рождество Христово) |- |[[8 наурыз]] ||[[Халықаралық әйелдер күні]] |- |[[15 наурыз]] ||[[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциясы күні]] |- |[[21 наурыз|21]]–[[23 наурыз]] ||[[Наурыз мейрамы]] |- |[[1 мамыр]] ||[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |- |[[7 мамыр]] ||[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)|Отан Қорғаушылар күні]] |- |[[9 мамыр]] ||[[Жеңіс күні]] |- |[[6 шілде]] ||[[Астана күні (Қазақстан)|Астана күні]] |- |[[Қажылық|Қажылықтың соңғы күні]]||[[Құрбан айт]] |- |[[25 қазан]]||[[Республика күні (Қазақстан)|Республика күні]] |- |[[16 желтоқсан|16]]-[[17 желтоқсан]] ||[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]] |- style=background:#efefef |colspan=2 |<small>''2027 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер''</small><ref>{{cite web |url=https://egov.kz/cms/kk/articles/employment_relations/holidays-calend |title=2022 жылы Қазақстан Республикасындағы мереке және демалыс күндер |author= |date= |work= |publisher=egov.kz |accessdate=8 қыркүйек 2022 |lang=}}</ref> |} == Экономикасы == Тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанға әлемнің 120-дан аса елінен 330 млрд доллар шетелдік инвестиция тартылды.<ref>https://www.inform.kz/kz/28-zhylda-kazakstanga-kansha-investiciya-tartyldy_a3595458</ref> Дүниежүзілік Банктің «2020 жылғы бизнес жүргізу» есебінде Қазақстан әлемде 25-ші орынға ие болды және миноритарлық инвесторлардың құқықтарын қорғау бойынша әлемдегі ең үздік ел атанды. Қазақстанның ЖІӨ 179,332&nbsp;млрд. АҚШ долларын құрайды және жылдық өсім қарқыны 4,5%- ға тең. Қазақстанның ЖІӨ жан басына шаққанда 9&nbsp;686 АҚШ долларын құрайды.<ref>https://stat.gov.kz/official/dynamic {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191017035705/https://stat.gov.kz/official/dynamic |date=2019-10-17 }}</ref> Қазақстан Қытай мен Қатардан кейін ХХІ ғасырдың бірінші онжылдығының ең серпінді 25 экономиканың арасында үшінші орынға ие. Қазақстанның әлемдік саудадағы рөлі мен жаңа Жібек жолындағы орталық орында орналасуы елге миллиардтаған адамға өз нарықтарын ашуға мүмкіндік берді. Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 жылы мүше болды. Қазақстан экономикасының әлемдік экономикадағы үлесін анықтаудың негізгі көрсеткіші — елдің халықаралық саудадағы үлесіне қарап анықтауға болады. Қазақстанның сыртқы сауда айналымы жылдан жылға өсіп келеді: 1995 жылы $9 млрд болатын болса 2008 жылы $109 млрд болды. Негізгі өсім мұнай өндіру және металлугрия саласыныңеншісіне тиесілі. Экспорт өндірілетін өнім көлемінің өсуіне жәнебағаның қымбаттауына байланысты. Ал импорттың өсуі тиісінше өнімді өндіруге қажетті машиналар мен жабдықтарды сатып алудың нәтижесінде өсті.<ref>[http://forbes.kz/process/expertise/v_mirovoy_ekonomike_kazahstan_vnizu_pischevoy_tsepochki В мировой экономике Казахстан - внизу пищевой цепочки] 2013 жылдың 27 ақпан күні қаралды.</ref> 2009 жылы сыртқы сауда айналымы 34%-ға төмендеп кеттті, оның негізгі себепшісі мұнай мен металл бағасының төмендеуі. Дегенмен, 2010 жылдан бастап бағалардың қайта өсуіне байланысты қарқынды даму байқалды, нәтижесінде экспорттық-импорттық операциялар көлемі $137&nbsp;млрд. құрады. Экспорт ($92 млрд) импорттан екі есе көп болды ($45&nbsp;млрд). Экспорттың 75% — минералды ресурстар, ең үлкен бөлігі мұнай, газ, көмір, уран сияқты пайдалы қазбаларға тиесілі. Қалған 13% — металлдар және 3,4% — ауылшаруашылық өнімдері құрайды (негізгісі бидай), 4,2% — химия өнеркәсібінің өнімдері. Негізгі өндіретін тауар — өңделмеген табиғи қазбалар құрайды. Қазақстан әлемдік сауда нарығында табиғи ресурстарды қамтамасыз етуші ретінде қызмет етеді. Қазақстан дүниежүзілік сауда ұйымына 2015 ж. 22 маусымда мүше болды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-kazakstannyin-dsu-ga-kru-jonndeg-kelssozderdn-262874/ Назарбаев Қазақстанның ДСҰ-ға кіру жөніндегі келіссөздердің аяқталғанын жария етті]</ref> {{main|Қазақстан экономикасы}} <gallery widths="200" heights="150"> Modern Almaty.jpg|Дамыған Алматы Kazah tenge.jpg|[[Қазақстан теңгесі]] </gallery> === Қазақстанның сыртқы экономикасы === Қазақстанның сыртқы экономикасы әлем елдерімен экономикалық, сауда, валюта, ғылыми-техникалық, мәдени және басқа да қатынастарды қамтып отыр. Бұл сала субъектілері сыртқы экономикалық қызметтерге байланысты меншік түрі бойынша тәуелсіз елімізде тіркелген Қазақстанның немесе шет мемлекеттердің заңды немесе жеке тұлғалары болып табылады. Сыртқы экономика саласында басты және маңызды орында сауда саласы. Соңғы жылдарда Қазақстаннан экспортталатын тауарлардың үлесі үш есеге өсті. Оған бірнеше факторлар себепші болып отыр. Қолайлы инвестициялық жағдайлардың жасалуы тікелей шетелдік қомақты инвестициялардың тікелей ағылып келуіне себепші болды, оның негізгі бөлігі еліміздің мұнай өндіру саласына жұмсалады. Біріншіден, бұл өз кезегінде мұнай мен газ конденсатын өндіруді қарқынды дамытты. Екіншіден, дүниежүзілік тауар нарығындағы көмірсутектер шикізатын сату шартының қолайлылығы экспорт әлеуетінің өсіне жағдай жасады. Дәл осылай деп тау-кен металлургия сала-соңғы оң жыл көлемінде жалпы қазақстандық экспорт және қызмет көрсету үлесінің көбеюі, әлемдік сауданың дамуымен салыстырғандағы оның қарқынды дамуы мен көлеміне байланысты болып отыр. Қазақстандығы тауар экспорттау динамикасының деңгейінің өсуі оның жоғары, екпінді дамуын көрсетеді. Орташа есеппен он жыл ішінде тауар экспорттау төрт есеге өссе, импорт үш жарым есеге өсті. Әлемдік деңгеймен салыстырмалы түрде қарағанда еліміздің макроэкономикалық көлемі жоғары емес. Осыған қарамастан Қазақстанның сыртқы экономикалық саласын болашақта дамытуына орасан зор шамасы бар. Атап айтқанда, бүгінде 500-ден астам кен орындары барланып, минералды шикізаттың 1220 түрінің барлығы анықталған. Осылардың көпшілігінен біздің еліміз дүние жүзі бойынша алдыңғы орында. Осылайша, Қазастан барланған цинк, вольфрам және барит қорларын әлем бойынша бірінші орында болса, күміс қорғасын және хромит қорынан екінші орында, мыс, марганец, флюорит бойынша үшінші, молибден қорынан төртінші, сонымен қатар алтын қоры жөнінен алдыңғы қатардағы он елдің қатарында. Елімізде темір рудасы әлемдік қордың 8&nbsp;пайызын, уранның жобамен 25&nbsp;пайызын құрайды. Қазақстан мұнай қорын барлаудан әлемдегі он елдің қатарында. Ғаламдық қаржылық — экономикалық тоқырау республикамыздың сыртқы экономикалық саласына кері әсерін тигізді. == Энергетикасы == {{main|Қазақстан энергетикасы}} === Мәдениет және қоғам === {{main|Қазақ мәдениеті}}{{main|Қазақстанның әдебиеті мен өнері}}{{main|Қазақ өнері}} === Білім беру жүйесі === {{main|Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы}} === Бұқаралық ақпарат құралдары === {{main|Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары}} === Әлеуметтік саласы === {{main|Қазақстанның әлеуметі}} === Қарулы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері}} Қазақстан Республикасының әскери құрылымы әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердің түрлерін, арнайы әскерлерді, тыл, әскери оқу орындары мен ғыл. мекемелерді қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс мин-не қарайтын әскер түрлерінен басқа Ішкі істер министрлігінің ішкі әскерлері, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің шекара қызметі және басқа да әскерлері, республикалық “Ұлан”, азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кіреді. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің басты мақсаты — елдің егемендігін, аумағының тұтастығын, экономикасын, мемл. ин-ттары мен азаматтарын соғыс қатерінен қорғау, жаугершілік немесе әскери қақтығыстар туғызудың алдын алу, Қазақстанның орнықты дамуы үшін қолайлы жағдай туғызу. ; <nowiki>Республика Қарулы Күштеріне бейбіт кезеңде мынандай негізгі міндеттерді орындау жүктелген:</nowiki>: * әскери күшті, жауынгерлік даярлықты қамтамасыз етіп, басқару органдары мен әскерлерді ел ішіндегі қақтығыстарды, * Қазақстан Республикасының мемлекет шекарасында немесе аумағының шегінде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетуді тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңістігін күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңірлерін жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдің кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөніндегі батыл іс-қимылға әзір болу; * халықаралық міндеттемелерге сәйкес бітімгершілік және өзге де операцияларға қатысу. Бұл міндеттерді орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының басқа да әскерлері мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз іс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік к-тінің шекара қызметіне құрлықта, теңізде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекеттік шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестікке (террорға), қару мен есірткі саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 23 қарашадағы 1579 қаулысына сәйкес елімізде Оңтүстік, Батыс, Шығыс, Орталық әскери округтері құрылған. Оңт. әскери окуругінің қорғайтын жер аумағына: Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Тараз қаласында. Шығыс әскери округі қорғайтын жер аумағына: Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Семей қаласында. Батыс әскери округінің қорғайтын аумағына: Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау облыстары кіреді. Округтің орталық штабы Ақтөбе қаласында орналасқан. Қазақстанның қалған облыстары Орталық әскери округіне қарайды. Орталық штаб – Қарағанды қаласында. Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерістерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуі, жаңадан ядр. мемлекеттер пайда болуы, т. б.) ұшырауда. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің әскери доктринасы орташа мерзімді кезеңге есептеліп жасалған (1999–2005) қорғаныстық сипатқа ғана ие. Ол әлемдегі және аймақтағы әскери-саяси жағдайды кешенді бағалауға, мемлекеттің экон. болмысы мен материалдық қорының мүмкіндіктеріне сүйенеді. Доктрина Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі стратегиясының негізгі ережелерін нақтылайды және шабуыл жасалған жағдайда елдің қорғанысын ұйымдастыруға, ұжымдық әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі одақтас мемлекеттермен бірлескен күш-жігерді үйлестіруге бағытталған. == Қызықты деректер == # Қазақстанда 19 миллионнан астам адам, шамамен 130-дан астам этнос тұрады. Оның 48,71 % — ерлер, 51,29 % — әйелдер. Қазақстан халық саны бойынша әлемде 64-орында. # Қазақстанның аумағы [[Азия]] мен [[Еуропа]]да орналасқан. Жер көлемі — 2,7&nbsp;миллион шаршы шақырым. Дүниежүзінде [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі#Аумағы бойынша жалпы елдер мен тәуелділіктер|9-орында]] тұр. Қазақстанның территориясына 3&nbsp;[[Түркия]], 5 [[Франция]] немесе 7 [[Жапония]] сиып кетер еді. # Қазақстанда бір сағаттық белдеу бар, климаты — күрт континенталды. Ауа температурасы -45-тен +45 градусқа дейін болады. # Қазақстан – табиғи ресурстарға өте бай мемлекеттердің бірі. Менделеев кестесіндегі 105&nbsp;элементтің 99-ы қазақ жерінен табылған. [[Мұнай]] қоры бойынша Қазақстан әлемдегі 20&nbsp;жетекші елдің қатарына кіреді. Ал [[газ]] қоры бойынша 30-орынға, [[алтын]] қорлары бойынша әлемде 15-орынды, [[Уран (химиялық элемент)|уран]]нан екінші орынға тұрақтаған. # Қазақстан өз еркімен күштілігі жағынан әлемде төртінші орында тұратын қарудан бас тартып, әлемдегі ең ірі ядролық тәжірибелер полигонын жапты. 1991 жылдың 29 тамызында [[Семей полигоны|Семей ядролық полигоны]] жабылды. # [[Астана]] қаласы әлемнің ең жас астанасы болып есептеледі. 1998 жылы [[ЮНЕСКО]] бас қаланы «Бейбітшілік қаласы» деген атауға сай деп танып, медальмен марапаттады. Бразилияда өткен дүниежүзілік байқауда әлем бойынша 12 жас қаланың ішінен Астана жоғары атақты иеленді. Ал 2012 жылы елордаға «ТМД мен Түркі әлемінің мәдени астанасы» мәртебесі берілді. 2019 жылдың наурыз айынан бастап қала атауы Тұңғыш Президенттің құрметіне Астана деп өзгертілді. # Әлемдегі ең биiк түтiн мұржасы Қазақстанда ([[Екібастұз]] қаласында) орналасқан. Оның биiктігi — 420 метр. Ол [[Эйфель мұнарасы]]нан 100 метр биік. # [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]] – әлемдегі бірінші және ең үлкен ғарыш айлағы. «Байқоңыр» ғарыш айлағынан тұңғыш рет адамзат ғарышқа ұшқан. Ол Қазақстан жерінде [[Төретам]] кентіне жақын ауданда орналасқан. Көлемі 6717 шаршы шақырым. # [[Медеу]] — әлемдегі ең биік орналасқан жасанды мұз айдыны. Мұнда 170 әлемдік рекорд орнатылған. «Медеу» атауы ХІХ ғасырдың соңында өмір сүрген қоғам қайраткері [[Медеу Пұсырманұлы]]ның құрметіне берілген. # Қазақстанда 3,8 млн жеңіл көлік тіркелген (2021 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша).<ref>https://www.inform.kz/kz/kazakstanda-3-8-mln-zhenil-kolik-tirkelgen_a3862967</ref> # Орталық Азиядағы ең үлкен театр Қазақстанда орналасқан. «[[Астана Опера]]<nowiki/>» театрын 33 елдің мамандары үш жыл салды. # Қазақстан – [[қызғалдақ]] пен [[алма]]ның отаны. Ал жылқы алғаш рет (б.д.д 4 мыңыншы жылдарда) Қазақстанда қолға үйретілген. # Қазақстанның [[Қазақстан теңгесі|төл валютасы]] қатарынан үш рет 2011, 2012 және 2013 жылдары дүниежүзіндегі ең үздік қағаз ақша ретінде танылды. Алғашқы қазақстандық ақшалар [[Лондон]]да шығарылды. # Тәуелсіздік алғалы бері Қазақстанға әлемнің 120-дан астам мемлекеті 370&nbsp;млрд доллардан астам инвестиция құйды (2022 жылғы деректер бойынша). # Әлемдегі ең ұзын құрлықтық шекара — Қазақстан мен Ресей шекарасы (7591 шақырым).<ref>[https://qazaqstan.tv/news/119949/ Қазақстан туралы қызықты деректер]</ref> # Қазақстанның екі ескерткіші [[Әлемдік мұра|ЮНЕСКО-ның әлемдік мәдени мұрасы]]ның қатарында. Олар – [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] мен [[Таңбалы петроглифтері]].<ref>[https://qazaquni.kz/kogam/62106-kazakstan-turaly-25-kyzykty-derek Қазақстан туралы 25&nbsp;қызықты дерек]</ref> == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Қазақстан}} * [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29}} * [http://www.akorda.kz Президенттің ресми торабы] * [http://www.parliament.kz Парламенттің ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601204815/http://parliament.kz/ |date=2019-06-01 }} * [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] * [http://kz.government.kz/ Үкiметтiң ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190807150857/http://kz.government.kz/ |date=2019-08-07 }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/ Қазақстан] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170309094529/http://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD |date=2017-03-09}} [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://online.prg.kz/ Қазақстан Республикасының онлайн заңнамасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230021920/http://online.prg.kz/ |date=2011-12-30 }} * [http://www.stat.kz/Pages/default.aspx Қазақстанның ресми статистикасы] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131113142704/http://www.stat.kz/Pages/default.aspx |date=2013-11-13}} * [http://www.zakon.kz Қазақстанның бірінші ақпараттық порталы] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Навигациялық блок |тақырып = Қазақстан |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Еуропа елдері |Орталық Азия |Каспий теңізі бойындағы елдер |ЭЫҰ |ТМД |Еуразия экономикалық қауымдастығы |ҰҚШҰ |Түркі кеңесі |Шанхай ынтымақтастық ұйымы |ТҮРКСОЙ |Ислам ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Қазақстан|*]] [[Санат:Посткеңестік елдер]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] muf2fwdxstvua75lr65mql1ul40r1ab Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев 0 4608 3649390 3648513 2026-08-31T07:44:03Z Nurken 111493 3649390 wikitext text/x-wiki {{Dablink|«Тоқаев» сұранысы осы жерге бағыттайды; әкесі үшін [[Кемел Тоқаев]] мақаласын көріңіз}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Қасым-Жомарт Тоқаев | Шынайы есімі = | Суреті = President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg | Атауы = Тоқаев, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Қазақстан президенттерінің тізімі|2]]-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 12 маусым 2019 жылдан бастап <br>({{м.а.}} 20 наурыз — 12 маусым 2019) | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2026–) | Ізашары = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 5 қаңтар 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы | Ту_3 = Emblem of Assembly of People of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 28 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_3 = ''ассамблея таратылды'' | Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы | Ту_4 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 28 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 26 сәуір 2022<br>{{small|(1 наурыз 2022 жылға дейін ''Нұр Отан'' деп аталған)}} | Ізашары_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Титулы_5 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі|ТМД мемлекет басшылары кеңесі]]нің 22-төрағасы | Ту_5 = Flag of the CIS.svg | Ту2_5 = Emblem of CIS.svg | Басқара бастады_5 = 1 қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = 31 желтоқсан 2022 | Ізашары_5 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_5 = [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның 4 және 6-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_6 = 16 қазан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 20 наурыз 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_6 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] | Басқара бастады_7 = 11 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 сәуір 2011 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_7 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_8 = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ бас хатшысы]]ның орынбасары | Ту_8 = Flag of the United Nations.svg | Ту2_8 = UN emblem blue.svg | Басқара бастады_8 = 11 наурыз 2011 | Басқаруын аяқтады_8 = 16 қазан 2013 | Ізашары_8 = [[Сергей Александрович Орджоникидзе|Сергей Орджоникидзе]] | Ізбасары_8 = [[Михаэль Мёллер]] | тақырыпша1_8 = Бас хатшысы | мәтін1_8 = [[Пан Ги Мун]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның 3 және 5-Сыртқы істер министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_9 = 29 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_9 = 11 қаңтар 2007 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_9 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br />[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Ізбасары_9 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Басқара бастады_10 = 12 қазан 1994 | Басқаруын аяқтады_10 = 12 қазан 1999 | Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_10 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_10 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Ізбасары_10 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Титулы_11 = [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстанның 4-Премьер-министрі]] | Ту_11 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_11 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_11 = 12 қазан 1999 | Басқаруын аяқтады_11 = 28 қаңтар 2002 | Президент_11 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_11 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізбасары_11 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 17.05.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|70px]] <br>[[Қазақстан Республикасының Президенті|Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[ислам]] | Әкесі = [[Кемел Тоқаев]] | Анасы = Тұрар Шабарбаева | Жұбайы = {{Marriage|[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]||2020|reason=divorced}} | Балалары = 1<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |title= Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева |lang= ru |work= nur.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-10-18}}</ref><!--Манира Тоқаеваның бар болғанын еш ресми дереккөз растамаған.--> | Династия = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]] | Партиясы = '''[[Партиясыз]]''' (1991–1999; 2022–)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999–2022) | Білімі = {{Unbulleted list |[[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] |[[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = {{Unbulleted list |[[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]] |Саясаттану ғылымдарының докторы }} | Қолтаңбасы = Tokayev signature.svg | Commons = Kassym-Jomart Tokayev | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстандық марапаттары''' }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |'''Шетелдік марапаттары''' }} {{Қатар |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} |{{I дәрежелі Серб туы ордені}} }} {{Қатар |{{Құрмет ордені (Ресей)}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Битараплык ордені}} |{{Достық ордені (Татарстан)}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Сайты = [http://www.akorda.kz Президенттің ресми сайты] }} '''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''' ([[17 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Алматы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, 2019 жылғы маусымнан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші Президенті]]. Оған қоса, Тоқаев — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]]нің Жоғарғы Бас Қолбасшысы, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы. Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (2021–2026), [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022), екі мерзім [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]] (2013–2019, 2007–2011), [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары (2011–2013), екі мәрте [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]] (2002–2007, 1994–1999) және бір кез [[Қазақстан премьер-министрі]] (1999–2002) қызметін атқарды. Елде тұрақтылық сақталды да, саяси өзгеріс орын алды және жаңа [[реформа]]лар жүрді, алайда оған қарамастан Тоқаевтың басшылығы шетелдік және жергілікті ақпарат көздерінен кейде [[Адам құқығы|адам құқық]]тарын бұзған және [[Авторитаризм|авторитарлық]] болып келеді деген сыни пікір көреді.<ref>{{Cite web|url= https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan |title= Is EU serious about human rights in Kazakhstan? |lang= en |publisher= [[Human Rights Watch]] |author= Rittmann, Mihra және Dam, Philippe |date= 2021-11-25 |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211229053854/https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan }}</ref> 2022 жылғы [[Credit Suisse]] құпия деректерінің жариялғаны [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]ның кем дегенде 1998 жылдан бері оффшорлық активтерінің күрделі желісін басқарып жатқанын белгілі қылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan’s President Tokayev |lang= en |publisher= OCCRP |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220220194907/https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-Tokayev }}</ref> == Ерте жылдары == Қасым-Жомарт Тоқаев 1953 жылғы 17 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Әкесі [[Кемел Тоқаев|Кемел Тоқайұлы Тоқаев]] (1923–1986) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, қазақ жазушысы. 20 жасында [[Киев]]ті азат ету кезінде бір рота автоматшылар командирі болатын. Соғыстан кейін тұңғыш қазақстандық [[Детективтік әдебиет|детектив жанрындағы]] жазушы ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің «Жаршысы» журналында редактор болды. Анасы Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{cite web | url = https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html | title = Қасым-Жомарт Тоқаевтың руы кім – президент туралы қызықты деректер |lang= kk | publisher = sputniknews.kz | date = 2019-03-20 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> Отбасында бір ұл және екі қыз Қарлыға (1956) және Қарлығаш (1960).{{Citation needed}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың атын ата-анасы Қасым Болтаев (Тоқаев) есімді ағасының құрметіне қойған. Қасым Қызыл әскер құрамында соғысқа аттанып, Ржев шайқасында қаза болды.<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/tokaev-68-akesi-esimin-agasynyn-kurmetine-koygan-zhirinovskiymen-bir-mektepte-okygan_251570/ |title= Тоқаев – 68. Әкесі есімін ағасының құрметіне қойған, Жириновскиймен бір мектепте оқыған |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Төлеуов, Бек |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-10}}</ref> Соғыстан кейін Кемел Тоқаевқа [[Тың игеру]] бағдарламасына қосқан үлесі үшін медаль берілді. Балалық шағының бір бөлігін Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі [[Жетісу облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Кәлпе]] ауылында өткізеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/article/ulitsa-tokaeva-aul-detstva-novogo-prezidenta-1097/ | title = Улица Токаева. Аул детства нового Президента |lang= ru | publisher = tengrinews.kz | date = 2019-03-23 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> 1970 жылы [[Алматы]] қаласындағы Ілияс Есенберлин атындағы №25 мектепті аяқтайды. Мектеп француз тілін тереңдетіп оқытады. 1975 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша аяқтады. Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтеді, кейін Кеңес Одағының [[Сингапур|Сингапур Республикасы]]ндағы елшілігіне жұмысқа жолданады. 1979 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінің аппаратына оралды. 1983–1984 жылдар аралығында Бейжің тілтану институтында тағылымдамадан өтті. 1984–1985 жылдар аралығында КСРО Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, кейіннен Кеңес Одағының Қытай Халық Республикасындағы елшілігіне жіберілді. Онда 1991 жылға дейін екінші хатшы, бірінші хатшы және кеңесші лауазымдарында қызмет атқарды. 1989 жылы КСРО Бас хатшысы [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] Қытайға жасаған сапары кезінде [[Дэн Сяопин]]мен болған келессөздерде аудармашы болды.<ref>{{Cite web|title=Биография Касым-Жомарта Токаева, избранного президентом Казахстана|url=https://www.kp.ru/daily/27473/4680423/|accessdate=2024 жылғы 9 наурыз}}</ref> 1992 жылы [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]]н тәмамдады.<ref name="vedomosti">{{cite web | url = https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/03/20/796922-chto-izvestno-o-novom-prezidente | title = Что известно о новом президенте Казахстана Касыме-Жомарте Токаеве | publisher = vedomosti.ru | date = 2020-03-19 | accessdate= 2022-10-27}}</ref> 1998 жылы тарих ғылымдарының кандидаты ретінде «Қазақстанның сыртқы саясатындағы Азия-Тынық мұхит елдірі» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ретінде «Жаңа жаһандық тәртіп заманында Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Токаев, Касым-Жомарт Кемелулы. Биография Президента Казахстана. Энциклопедия ТАСС|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tokaev-kasym-zhomart-kemeluly}}</ref> == Саяси қызметі == === Сыртқы істер министрінің орынбасары (1992–1994) === 1992 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды. 1993 жылы ол Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары ретінде қызмет атқарды. === Сыртқы істер министрі (1994–1999) === 1994 жылғы 13 қазанда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 1999 жылы наурыз-қазан аралығында Нұрлан Балғымбаев басқарған Үкіметте премьер-министрдің орынбасары. === Қазақстан премьер-министрі (1999–2002) === {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі}} [[Сурет:Vladimir Putin with Kasymzhomart Tokayev-1.jpg|нобай|солға|Премьер-министр Тоқаев (сол жақта) пен [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 19 қаңтар 2000]] 1999 жылғы наурызда Тоқаев Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылғы қазанда ол, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің қолдауымен және Президент жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]] болып сайланды. Премьерлігі тұсында елдің ЖІӨ өсімі 2001 жылы 13.5% өссе, инфляция 11.2% азайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html | title = Как премьер-министр Токаев вытаскивал экономику из кризиса |lang= ru | publisher = zakon.kz | date = 2019-05-07 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122205925/https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html }}</ref> 2001 жылғы 20 қарашада Хабар тікелей эфирінде, Тоқаев президент Нұрсұлтан Назарбаевты егер өзі «интригант» деп атаған бірнеше мемлекеттік шенеунікті жұмыстан босатпаса, премьер-министр қызметінен кетемін деп мәлімдеме жасады. Аталған «кәсіби емес» шенеуніктер қатарында премьер орынбасары [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Павлодар облысы]]ның әкімі [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] және Қорғаныс министрінің орынбасары [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]] болды. Оларды Тоқаев атқарушы билікті орталықсыздандырғысы келеді және [[демократизация]]ға кедергі жасап жатыр деген айыптар тақты.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20011120/18755.html | title = Премьер-министр Казахстана предлагает президенту страны освободить от должности ряд членов правительства, угрожая в противном случае уйти в отставку |lang= ru | publisher = РИА Новости | date = 2001-11-20 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122220205/https://ria.ru/20011120/18755.html }}</ref> Тоқаевтың сөзінен кейін Назарбаев үкіметтің 6 мүшесін, соның ішінде Жандосов, Жақиянов және Ертілесованы қызметтерінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html |title= World Briefing {{!}} Asia: Kazakhstan: President Fires Reform Advocates |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Brauer, Birgit | date = 2001-11-23 | accessdate = 2022-11-01}} {{wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122211355/https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html }}</ref> === Мемлекеттік хатшы (2002–2007) === [[Сурет:Official Visit Nursultan A. Nazarbayev (01911330) (49857796318).jpg|нобай|солға|Тоқаев (сол жақтан бірінші отырған) және [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (үшінші), 9 қыркүйек 2004, [[Вена]], [[Аустрия]]]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев жаһандық ядролық қару-жарақты таратпау үдерісіне белсенді атсалысты. 1995 және 2005 жылдары ол [[Нью-Йорк]]тағы Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу конференцияларына қатысты. 1996 жылы ол Нью-Йоркта Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шартқа және 2005 жылы [[Семей]]де [[Орталық Азия ядросыз аймағы]] шартына қол қойды. Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның және [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның Сыртқы істер министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланған және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы]]ның 10 сессиясына қатысқан. === Сенат төрағасы (2007–2011) === [[Сурет:Secretary Kerry, Russian Foreign Minister Lavrov Meet with UN Special Envoy Brahimi (9757147883).jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев, [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] пен [[Джон Керри]], 13 қыркүйек 2013]] 2007 жылғы қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы]] болып сайланды. 2008 жылы Сенат төрағасы ретінде, ол [[ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясы]]ның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметте 15 сәуір 2011 жылға дейін болды. === БҰҰ Бас хатшысының орынбасары === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev.jpg|нобай|солға|Тоқаевтың [[БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы]] алдында сөз сөйлеуі, 1 қазан 2012]] 2011 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары, БҰҰ [[Женева]]дағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. Тоқаевтың [[саясаттану]] ғылымдарының докторантурасы бар. Ол — тоғыз кітаптың және халықаралық қатынастар туралы біршама мақаланың авторы. Ресейлік биографиялық институт оған «2018 жылғы Жыл адамы» атағын берді. === Сенат төрағасы (2013–2019) === 2013 жылғы 16 қазанда ол [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Сенатының төрағасы]] болып қайта сайланды, Тоқаевтың кандидатурасына сенаторлар бір ауыздан дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/kasyimjomart_tokaev_edinoglasno_izbran_spikerom_senata_pk/|title=Касымжомарт Токаев единогласно избран спикером сената PК|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2013-10-16|accessdate=2024-02-11}}</ref> [[Қазақстандағы жер наразылық шаралары|2016 жылғы жер мәселесі жайлы наразылық шаралары]] кезінде Тоқаев елдегі жер мәселесін шешу сын көзімен қарау керек деді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/resources/tokaev_stoit_kriticheski_podoyti_k_voprosu_ob_arende_zemli/|title=Токаев: Стоит критически подойти к вопросу об аренде земли|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2016-04-29|accessdate=2024-02-11}}</ref> == Президенттігі (2019–) == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі}} {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі}} 2019 жылғы 19 наурызда Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] өкілеттігін өз еркімен тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html |title= Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні |lang= kk |publisher= infomburo |date= 2019-03-19 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Конституция бойынша бұл жағдайда Президент міндетін [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 20 наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті міндетін атқарушысы ретінде ант қабылдады.<ref name="antberdi">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20190612/toqaev-ulyqtau-10514471.html |title= Қазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2019-06-12 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Инаугурациясының аяқталғаннан кейін [[Астана]] қаласының атауын Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан болып өзгертуді ұсынды. Парламент сол күні қаланың жаңа атауын бекітті.<ref>{{Cite web|url= https://regnum.ru/news/2594661.html |title= Новый глава Казахстана предложил переименовать Астану в Нурсултан |lang= ru |publisher= регнум |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190321164437/https://regnum.ru/news/2594661.html |date= 2019-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/syuzhetter/item/111284-asym-zhomart-to-aev-aza-stan-khal-yna-ant-berdi |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 23 сәуір күні Нұр Отан партиясы Қасым-Жомарт Тоқаевты кезектен тыс президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды. Президент сайлауы сол жылғы 9 маусымда өтті. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|Президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 70,96% жинады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-world-press-freedom-day-tokayev/30589787.html |title= Тоқаев билігі кезіндегі баспасөз еркіндігінің ахуалы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-03 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 12 маусымда жаңа сайланған Президент ретінде ант беріп, ресми түрде қызметке кіріседі. Иннаугурация [[Астана|Нұр-Сұлтан]]ның [[Тәуелсіздік сарайы (Астана)|Тәуелсіздік сарайы]]нда өтті.<ref name="antberdi" /> 2021 жылғы сәуірден бастап [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы, ал 2022 жылғы қаңтардан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы болды. Осы уақытта Нұр Отан партиясының төрағасы ретінде сайланып, сәуір айында партиядан шығатынын мәлімдеді. Алғашқы кезеңде бірнеше әлеуметтік-экономикалық реформалар жасалды, соның қатарында мұғалімдердің еңбекақысын көтеру, әлеуметтік жағынан осал отбасылырының несиелерін кешіру, өлім жазасына тиым салу, жергілікті өзін өзі басқаруды күшейту, саяси партиялар мен сайлау туралы заңдарға өзгерістер енгізілді. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда Қазақстанда жаппай қарсылық митингтері]] өтті. Ақтау мен Жаңаөзен қалаларында жергілікті халық газдың екі есе өсуіне наразылық білдірді. Кейін минингті қолдау Қазақстанның басқа қалаларында да басталды. Асқар Мамин басқарған үкімет оставкаға жіберілді. Жаңа үкіметтің премьер-министрі ретінде Әлихан Смайылов тағайындалды. Қаңтар оқиғасынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа өзгерістер және трансформация туралы хабарлады. Наурыз айында Қазақстан халқына жасаған жолдауында елдің саяси жүйесін модернизациялау мен демократизациялау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Сәуір айында Конституцияға өзгерістер енгізу туралы жалпыхалықтық Референдум өткізуді ұсынды. [[Қазақстандағы референдум (2022)|Референдум]]ға қатысқан азаматтардың 77,18% өзгерістерді қолдады. 8 маусым күніаталған өзгерістер өз күшіне енді. Бұл өзгерістер супер президенттік басқару жүйесін мықты парламенті бар президенттік жүйеге өзгеруге ықпал етуі тиіс. 2022 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында алғашқы 5 жылдық президенттік мерзімінің 2024 жылы аяқталатынына қарамастан кезектен тыс президент сайлауын өткізу ұсынды. Сонымен қатар сайлаудан кейін президент өкілеттілік меозімін 5 жылдан 7 жылға ұзарту туралы және бір ғана мерзімге сайлану туралы ұсыныс енгізетінін хабарлады. 2 қыркүйек күні [[Жаңа Қазақстан]] деп аталатын депутаттық топ Конституцияда президент өкілеттігін сайлауға дейін өзгертіп, бір ғана мерзіммен шектеу туралы ұсыныс жасады. 13 қыркүйек күні Конституциялық кеңес ұсынылған өзгерістерді бекітті. 16 қыркүйек күні Қазақстан Парламенті Конституцияға өзгерістерді енгізу туралы заң қабылдады. 2022 жылғы 21 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]н 2022 жылғы 22 қараша күніөткізу туралы жарлыққа қол қойды. 6 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық коалиция (құрамында [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] және [[Қазақстан халық партиясы]] кіретін) атынан президенттік сайлауға үміткер ретінде ұсынылды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|20 қарашада өткен президент сайлауы]]нда 81,31% дауыс жинады. 26 қараша күні жаңа сайланған президент ретінде қызметке кірісті. === 2019 === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 05.jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 3 сәуір 2019]] 2019 жылғы маусымда болған, [[Арыс трагедиясы]] деп аталып кеткен [[Арыс]] қаласындағы жарылыс сериясынан кейін Тоқаев қылмыстық іс қозғап, [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлік]]теріне ықтимал жарылыстардың алдын алуын тапсырды да, кінәлілер жауапқа тартылады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/203062-qasym-zhomart-toqaev-arystaghy-oqighagha-baylanysty-turkistan-oblysyna-barady |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыстағы оқиғаға байланысты Түркістан облысына барады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-06-24 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref name="evakuasya">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/kasym-zhomart-tokaev-arys-kalasyndagy-evakuaciyalyk-punktke-bardy |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыс қаласындағы эвакуациялық пунктке барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 25 маусымда ол қаланың эвакуациялық пунктіне барып, жергілікті халықпен кездесті.<ref name="evakuasya" /> Тоқаев өзінің президент ретіндегі халыққа арналған тұңғыш жолдауын 2019 жылғы 2 қыркүйекте берген. Жолдауында ол қоғамның және қауіпсіздіктің дамуына, жергілікті бизнестерді қолдауға және елдегі экономикалық дамудың орнауына біраз назар аударды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2019 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] министрлерін қоспағанда, министрлікке әлеуетті үміткерлердің барлығы тағайындалмас бұрын [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың мақұлдауын алуы қажет екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-10-21/kazakhstans-nazarbayev-to-confirm-ministers-governors-decree |title= Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree |lang= en |publisher= US News |date= 2019-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сол жылғы [[Bek Air ұшақ апаты (2019)|Bek Air ұшақ апаты]]нан кейін Тоқаев 2019 жылғы 28 желтоқсанды [[Ұлттық аза тұту]] күні қылып жариялап, кінәлілердің барлығы заң бойынша жазаланады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3598991 |title= President Tokayev declares December 28 a National Day of Mourning |lang= en |publisher= kazinform |date= 2019-12-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/en/president-Tokayev-declares-december-28-a-national-day-of-mourning_a3598991}}</ref> === 2020 === 2020 жылғы ақпанда орын алған [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчи ауылындағы ұлтаралық қақтығыс]]тан кейін Тоқаев [[Қордай ауданы]] әкімін, [[Жамбыл облысы]] әкімінің орынбасарын және облыс пен аудан полиция басшыларын қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2020-02-10/masanshy-okigasy-4-sheneunik-kyzmetinen-bosatylady/ |title=«Масаншы оқиғасы»: 4 шенеунік қызметінен босатылады |lang= kk |publisher= КУРСИВ |date= 2020-02-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Қазақтар]] мен [[дүнгендер]] арасында болған ұлтаралық қақтығысты ол «екі қылмыстық топ» арасында болған қақтығыс әкеп соқты деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-violence-idUSKBN20O1SU |title= Kazakh President says smuggler gangs behind deadly ethnic clashes |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Әуезов, Жолдас және Potter, Mark |date= 2020-03-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Informburo агенттігіне берген сұхбатында Тоқаев [[Мұхтар Еркінұлы Жәкішев|Мұхтар Жәкішев]]тің жағдайы жайлы сөйледі: «Бұл мәселе тек соттың құзыретіне жатады. Мен, әрине, Жәкішевтің денсаулығына байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы бірнеше рет өтініш жасағанын білемін. Сот отырысы 3 наурызда өтеді. Оның шешімін күтейік, оның әділ жасалатынына күмәнім жоқ».<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/interview/kasym-zhomart-tokaev-vse-nacionalnosti-prozhivayushchie-v-kazahstane-po-suti-yavlyayutsya-edinoy-naciey.html |title= Касым-Жомарт Токаев: Все национальности, проживающие в Казахстане, по сути являются единой нацией |lang= ru |publisher= informburo |date= 2020-02-29 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 3 наурызда [[Семей]] қалалық соты Жәкішевті шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы өтінішті қанағаттандырды. Ол 2009 жылдан бері 14 жыл түрмеде отырған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-semey-mukhtar-zhakishev-released-from-prison/30496687.html |title= Мұхтар Жәкішев бостандыққа шықты. Түрме алдындағы кездесу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Ақаева, Хадиша |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 2 мамырда Назарбаевтың қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Тоқаев жарлығымен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан және [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] лауазымынан босатылған еді.<ref name="darigasenat">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayeva-and-tokayev/30593732.html |title= Дариға Назарбаеваның орнынан кетуінің астары неде? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Панниер, Брюс |date= 2020-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Осы шешімнің себебі жайлы біраз теория пайда болған; біреулер оны Тоқаев саяси ықпалының көбеюімен байланыстырса, басқалар ол биліктегі элита арасындағы қақтығыстан шыққан дейді.<ref name="darigasenat" /><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0/a-53309602 |title= Токаев указом снял дочь Назарбаева с поста спикера сената |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Гункель, Елена |date= 2020-05-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 1 қыркүйекте берген Халыққа жолдауында Тоқаев жоспарланған жеті реформа жайлы сөйледі. Оған қоса ол Қазақстанның әлеуметтік жүйесін оңтайландыру, өнімділікті арттыру және жасыл экономиканы құру, бизнес жағдайын теңестіру, білімге көбірек инвестиция салу және басқаруды қадағалау туралы айтты.<ref name="joldaw2020">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2020-zhylgy-1-kyrkuiek |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2020 жылғы 1 қыркүйек |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> === 2021 === [[Сурет:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|нобай|оңға|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттер Ұйымы]]ның 8-саммиті, 12 қараша 2021, [[Ыстанбұл]]]] 2020 жылғы күзде Тоқаев [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] өтетін күнді бекітті. Президент сөзінше, «[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] мен [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және әділдігін сақтау үшін тұрақты бақылау жүргізіп отырады».<ref>{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/132613/ |title= Мәжіліс сайлауы 2021 жылғы қаңтарда өтеді — Президент Жарлығы |lang= kk |publisher= [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date= 2020-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау күні Тоқаев [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің заңға сәйкес қызметінен босатылатынын және [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] мен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|кабинет мүшелері]]н тағайындау мәселесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|жаңадан сайланған депутаттар]]мен және партия жетекшілерімен кеңесетінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/01/president-Tokayev-casts-vote-at-kazakh-parliamentary-election/ |title= President Tokayev Casts Vote at Kazakh Parliamentary Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-01-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау нәтижесінде биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы қайта көпшілік партиясы болды да,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31046031.html |title= "Қоғаммен санаспай жасақталды". Мәжілістің жаңа құрамына сарапшылар не дейді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2021-01-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] премьер-министр болып [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|қайта сайланды]].<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/askar-mamin-prem-er-ministr-bolyp-kayta-saylandy_241896/ |title= Асқар Мамин Премьер-министр болып қайта сайланды |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Құрмаш, Аягөз |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның (ЕҚЫҰ) сарапшылары «сайлау еш бәсекесіз өтті» және «[[Қазақстан саяси партиялары|саяси партия]]ның барлығы да биліктегі партияның жобаларын қолдай береді, сайлаушылардың таңдайтын еш саяси альтернативасы жоқ» деген.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/01/nur-otan-tops-kazakh-parliamentary-election-that-lacked-genuine-competition/ |title= Nur Otan Tops Kazakh Parliamentary Election That ‘Lacked Genuine Competition’ |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Putz, Catherine |date= 2021-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Назарбаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның (ҚХА) төрағасы қызметінен кетті. Оның ізбасары президент Тоқаев болды, оның төрағалыққа үміткерлігін ҚХА мүшелерінің көпшілігі қолдады. Тоқаев Назарбаевты «тарихи еңбегі» үшін Ассамблеяның Құрметті Төрағасы қылды.<ref>{{Cite web|url= https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |title= Елбасы ҚХА құрметті төрағасы болды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның ресми сайты |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220823084324/https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |date= 2022-08-23}}</ref> 2021 жылғы 23 қарашада Назарбаевтың баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] Назарбаевтың [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] жетекшісі лауазымының Тоқаевқа беретінін жариялады. === 2022 === [[Сурет:Ilham Aliyev has met with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01.jpg|нобай|солға|[[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] (сол жақта) және Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда орын алған ірі наразылық шаралары]]нан кейін Тоқаев [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137774-askar-mamin-kyzmetinen-bosatyldy |title= Асқар Мамин қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Бастапқыда наразылық акцияларының жұртшылықты тыныштандыруға тырысып, Тоқаев жаңа реформаларын жариялауды жоспарлаған<ref>{{Cite web|url= https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane |title= Токаев пообещал предложить план реформ на фоне беспорядков в Казахстане |lang= ru |publisher= Известия |author= Запара, Екатерина |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane }}</ref> және сұйытылған табиғи газ, дизель отыны және бензин, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар өзге де тауарлар бағаларын бақылауды енгізген еді,<ref>{{Cite web|url= https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin |title= Президент Казахстана отправил правительство в отставку и ввел государственное регулирование цен на сжиженный газ, дизель и бензин |lang= ru |publisher= babel.ua |author= Кадакова, Екатерина |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin }}</ref> алайда наразылық шараларының жалғаса бергенінен Тоқаев армияға наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдануды және «ескертусіз оқ атуды» бұйырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644186.html |title= Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107172154/https://www.azattyq.org/a/31644186.html |date= 2022-01-07}}</ref> 11 қаңтарда Тоқаев [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]ты премьер-министр қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ |title= Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2022 жылғы 16 наурызда Тоқаев конституциялық реформалардың бекітілуін және президент өкілеттіктерінің азаюын ұсынды. Оның сөзінше, елдің «суперпрезиденттік республика» жүйесінен «күші бар парламентті президенттік республикаға» көшкені жөн. 26 сәуірде ол [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясынан шықты. [[Қазақстандағы референдум (2022)|5 маусымда өткен референдум]] нәтижесінде президентке президенттігі кезінде партия құрамында болуына тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-19/prezidentti-andaj-kilettigi-zhojylady/ |title= Президенттің қандай өкілеттігі жойылады? |lang= kk |publisher= КУРСИВ |author= Әділбеков, Ақжігіт |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы 20 қарашада өткен кезектен тыс президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 81,31% жинап, жеңіске жетті. 2022 жылғы 26 қарашада оның екінші ұлықтау рәсімі өтті. === 2023 === Тоқаев қызметке кіріскеннен кейін [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|2023 жылғы қаңтарда Сенат сайлауы]]ның өтетінін жариялап, бұл сайлауды «саяси жаңғыру үдерісін жоспарлы түрде жалғастырудың» бір бөлігі ретінде көретінін атап өтті де, сайлау қорытындысы бойынша «сенаттың депутаттық корпусының бір бөлігі бәсекелестік және ашықтық қағидаттары негізінде жаңарады» деді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1999041-toqaev-bugin-senat-deputattarynyn-sailauyn-tagaiyndau-turaly-zarlyqqa-qol-qoyamyn/ |title= Тоқаев: Бүгін сенат депутаттарының сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қоямын |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2022-11-26 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлау кезінде өз үміткерлігін жариялаған 130 кандидат<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-renewed-senate-and-disappointed-voters/32226949.html |title= "Сенаттың ішінара жаңарғаны елде өзгеріс болатынын білдірмейді" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Тойкен, Сәния |date= 2023-01-17 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> арасынан жергілікті [[мәслихат]]тар 20-ын сенатор қылып сайлады (Конституция бойынша сенатқа әрбір облыс, республикалық маңызы бар қала мен астанадан екі депутаттан сайланады).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32223094.html |title= Қазақстанда сенат сайлауы өтті. ОСК алдын ала нәтижесін жариялады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-14 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Қалған 10 кандидатты президент ұсынады, олардың жартысы [[Қазақстан халқы ассамблеясы|халық ассамблеясы]]ның ұсынысы бойынша. 2023 жылғы 19 қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|7-шақырылған Мәжіліс]]ті ресми түрде тарату және кезектен тыс парламент сайлауын 2023 жылғы 19 наурызда өткізу туралы президент жарлығына қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195 |title= Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл күн әдейі [[Наурыз мейрамы]] мен бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасының төрт жылдығына орай таңдалды деп есептеледі.<ref>{{Cite web|url= https://baigenews.kz/inostrannye-investory-vozvraschayutsya-v-kazahstan-amerikanskie-smi_146483/ |title= Иностранные инвесторы возвращаются в Казахстан - американские СМИ |lang= ru |publisher= Бәйге News |date= 2023-01-31 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Жарлыққа қол қойған кезінде Тоқаев Мәжіліс депутаттардың жұмыстарына жоғары баға беріп, олар «жоғары кәсібиліктің, азаматтардың алдындағы жауапкершіліктің және шынайы патриотизмнің» үлгісін көрсеткенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2006044-qasym-zomart-toqaev-mazilis-deputattaryna-algys-bildirdi/? |title= Қасым-Жомарт Тоқаев мәжіліс депутаттарына алғыс білдірді |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ол сондай-ақ кезектен тыс сайлау «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласымен сәйкес келетін «мемлекеттік билік институттарын жаңғыртудың» соңғы кезеңі болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-parlament-mazhilisi-zhane-maslihat-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-malimdemesi-1903558 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы мәлімдемесі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 27 наурызда сайлау нәтижесі ресми түрде жарияланды да, ең көп мандатқа ие болған партияның [[Аманат (партия)|Аманат]] болғаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy |title= Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |author= Смаилова, Балжан |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлаудан кейін көп ұзамай [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] де өз қызметін бастады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32341396.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-03-30 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 15 ақпанда Тоқаев [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың көптеген артықшылықтарын, соның ішінде мемлекеттен өмір бойы қаржылай қолдау көру, халыққа үндеу жасау және шенеуніктерге кеңес беру құқықтарын жою туралы заңға қол қойды және оның жақын туыстарын заңды иммунитеттен айырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-family-legal-immunity-stripped/32273034.html |title= Kazakh President Toqaev Signs Law On Stripping Nazarbaev Family Members Of Legal Immunity |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-15 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Көп ұзамай Назарбаев заң бойынша [[Елбасы]] құрметті атағынан да айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nursultan-nazarbaev-what-other-privileges-does-the-ex-president-have/32708620.html |title= Назарбаевта не қалды? Экс-президенттің билігі мен байлығы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қайыртайұлы, Манас |date= 2023-12-01 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Тоқаев 9 мамырда [[Мәскеу]]де өткен [[Жеңіс күні]]не орай өткен парадқа қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/tokayev-to-attend-victory-day-celebrations-in-moscow-intervew-dimash-alzhanov/32402661.html |title= Зачем Токаев поехал на парад к Путину? Визит в развязавшую войну страну и возможные последствия |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Троценко, Петр |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] басталғаннан бергі екінші Жеңіс шеруі болды, бірақ 2022 жылғы парадтан айырмашылығы, бұл жолы Мәскеудегі парадқа бірнеше шетелдік көшбасшылар,<ref>{{Cite web|url= https://holod.media/2023/05/09/9-maia-bez-saluta-i-tankov/?amp |title= Без салюта, «Бессмертного полка» и танков |lang= ru |publisher= Холод |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> соның ішінде [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]], [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Түрікменстан президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] және [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6459e5179a794738a3f69535 |title= На Красной площади начался парад Победы |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 2023 жылғы маусымда [[Абай облысы]]нда [[Абай облысындағы өрт|найзағай нәтижесінде ірі өрт]] басталды. 11 маусымда Тоқаев облысқа ұшып келді де, сол күні елде [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]]н жариялады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-ukaz-ob-obschenatsionalnom-traure-501776/ |title= Токаев подписал указ об общенациональном трауре |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сол күні кешке ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқандардың барлығын [[Құрмет ордені]]мен марапаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posmertno-nagradil-pogibshih-pojare-oblasti-abay-501777/ |title= Токаев посмертно наградил погибших при пожаре в области Абай |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ауқымды өрт 13 шілде күні 13:00 де толығымен сөндірілді. 2023 жылғы 3 қарашада [[Астана]]да Тоқаев төрағалық еткен [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттері Ұйымы]]ның 2023 жылғы саммиті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-turkic-organization-summit/32670230.html |title= Kazakh President Hosts Summit Of Organization Of Turkic States |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-11-03 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> === 2024 === 2024 жылғы наурызда, [[Атырау]]да айтқан Ұлттық Құрылтай алдындағы сөзінде Тоқаев [[Қазақстан елтаңбасы]] дизайнының өзгеретінін және жаңа дизайнның байқау арқылы таңдалатынын айтты.<ref name="eltanba">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32863052.html |title= Тоқаев Ұлттық құрылтайда елтаңба өзгеретінін жариялап, "қазақ тілін ешкімді мәжбүрлемей дамыту" жайлы айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-15 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Елтаңбаның дизайны оның «[[Қазақ КСР елтаңбасы|Кеңес заманындағы елтаңба]]ға ұқсата» бергеннен және тым «эклектрикалық», «күрделі» болғанынан өзгертілетіні де айтылды. Тоқаев оған қоса діни киімді сынады да, оны «дәстүрлі құндылыққа жасалған ашық шабуыл» деді.<ref name="eltanba" /> 2024 жылғы маусымда Тоқаев сол жылғы күзде елдегі [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|атом электр станциясы]]ның құрылысы жайлы референдум өтетінін жариялады. Референдумның өтетін нақты күнін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]]тің өзі жариялайтын болады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33011760.html |title= Тоқаев: АЭС бойынша референдум биыл күзде өтеді |date= 2024-06-27 |accessdate= 2024-06-27 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |lang=kk}}</ref> === 2025 === 2025 жылғы 3 қаңтарда Тоқаев мемлекеттен қаржы алатын «Ана тілі» баспасына сұхбат берді. Ол кезде ол кезектен тыс президент сайлауының өте алатынын жоққа шығарды (оның президенттік мерзімі 2029 жылы аяқталмақ),<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaev-talai-zhylga-arnalgan-auqymdy-zhosparlarym-bar/33262094.html |title= Тоқаев: Талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> даулы болған уақыт белдеуінің ауысуын қолдады,<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/kogam/24496-prezidenttin-sukhbaty-shykty-uakyt-beldeui-zhaily-tokaev-ne-deidi/ |title= Президенттің сұхбаты шықты: уақыт белдеуі жайлы Тоқаев не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> [[Шерзат Болаттың өлімі]]не байланысты жағдайды өз назарына алғанын айтты, [[Қаңтар оқиғасы]] үшін кінәні белгісіз қылмыстық топтарға іліп,<ref name="talgar25">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24507-tokaev-talgar-tragediiasyna-katysty-pikir-bildirdi/ |title= Тоқаев Талғар трагедиясына қатысты пікір білдірді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> оның орын алған себептер қатарына «[[Тоқаев-Назарбаев қос билігі|қосарланған билікті]]<nowiki></nowiki>» айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24500-kantar-turaly-alyp-kashpa-ngimeler-tolastamai-tur-tokaev-kandy-okiga-zhaily-ne-deidi/ |title= «Қаңтар» туралы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр – Тоқаев қанды оқиға жайлы не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> === 2026 === 2026 жылғы 20 қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында Тоқаев екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]]н орнатуды ұсынды. [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымын қайта орнату және басқа да ұқсас өзгерістер [[Қазақстандағы конституциялық референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] шешілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Референдум ресми ақпаратша қолдау көрді де, жаңадан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтайдың сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда]] орын алды. Сайлауда басым дауысқа [[Әділет (партия)|Әділет]] конституциялық көпшілікті құрады. Оның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті, оны Тоқаев ашты. Осы кезде ол [[Олжас Бектенов үкіметі]]н отставкаға жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> === Саяси реформалары === [[Сурет:Tokayev with officials, January 2021.jpg|нобай|оңға|Тоқаевтың үкімет мүшелері мен Мәжіліс депутаттарымен кездесуі, қаңтар 2021]] 2022 жылғы мамырда Тоқаев «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasynda-beibit-zhinalystardy-uiymdastyru-zhane-otkizu-tartibi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ko |title= Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-respublikalyk-referendum-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-ozgerister-men-tolyktyru-engizu-turaly-kazakstan-kol-koydy-541259 |title= Мемлекет басшысы «Республикалық референдум туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> ««[[Қазақстан саяси партиялары|Саяси партиялар]] туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-sayasi-partiyalar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ozgeris-pen-tolyktyrular-engizu-turaly-kazakstan-respublikasynyn |title= Мемлекет басшысы «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-signed-the-bill-into-election-law/30633103.html |title= Президент Тоқаев саяси партиялар мен сайлау заңдарына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> және «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заңдарына қол қойды. Ол өзінің халыққа Жолдауында «заманауи мемлекет құру үшін Қазақстан [[көппартиялы жүйе]] құруы керек» деп, биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы басқа партиялармен көбірек ынтымақтасуы керектігін айтты. ==== «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» идеясы ==== Тоқаев мемлекеттік саясатының маңызды элементтерінің бірі «''Халық үніне құлақ асатын мемлекет''» идеясын (кейде ''Естуші мемлекет'', не ''Тыңдаушы мемлекет'') ұсыну болды, онда мемлекеттік басқару «мемлекет үшін азамат емес, азамат үшін мемлекет» деген қағиданы ұстанатын болады. Тоқаев азаматтық қоғамды тыңдайтын мемлекет концепциясын ілгерілететін саяси реформалар жүргізуді жақтады.<ref name="joldaw2020" /> Сондай-ақ Тоқаев 2021 жылы ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерін тікелей сайлауды өткізуді ұсынды және ол жайлы заң жобасына 2020 жылы қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33374726 |title= О мерах по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 1 сентября 2020 года «Казахстан в новой реальности: время действий» |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2020-09-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/article/3698565 |title= Выборы сельских акимов в Казахстане пройдут в 2021 году |lang= ru |publisher= inform.kz |author= Күзекбай, Ақбота |date= 2020-09-24}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/ru/vybory-sel-skih-akimov-v-kazahstane-proydut-v-2021-godu_a3698565 }}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде тіркелген 5 партияның үшеуі ғана [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандатқа қол жеткізді. [[Қазақстанның 7-Парламенті|7-Парламент]]тің ашылу рәсімінде Тоқаев [[пайыздық тосқауыл]]дың 7% 5% түсірілгенін және [[Бәріне қарсымын]] таңдауының бюллетеньге қайта қойылғанын ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.interfax.ru/world/745248 |title= Токаев счел необходимым снизить барьер для прохождения в парламент |lang= ru |publisher= interfax.ru |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210315110235/https://www.interfax.ru/world/745248 |date= 2021-03-15}}</ref> Парламент Тоқаев ұсынған бұл конституциялық реформаларды қабылдады да, ол 2021 жылғы 25 мамырда күшке енді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/new-law-on-elections-aims-to-engage-kazakh-citizens-in-political-institutions-experts-say/ |title= New Law on Elections Aims to Engage Kazakh Citizens in Political Institutions, Experts Say |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |date= 2021-05-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Ұлттық Құрылтайдың құрылуы ==== 2022 жылғы 14 маусымда Тоқаев Ұлттық Құрылтайды құру туралы заңға қолын қойды. Бұл орган Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/315449-ulttyq-quryltay-ne-ushin-qurylghany-aytyldy |title= Ұлттық құрылтай не үшін құрылғаны айтылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2022-06-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Өлім жазасы ==== 2019 жылғы желтоқсанда Тоқаев Қазақстанның {{iw|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасы|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына|en|Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights}} қол қоятынын айтты. Оның бұл сөзі Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің адам құқығы туралы талқысынан кейін айтылған еді. Осы жерден Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]не елдегі [[өлім жазасы]]н жою шараларын белгілейтін Екінші факультативтік хаттамаға қосылу процесін бастау міндетін қойды.<ref name="iccpr">{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/09/kazakhstan-joins-second-optional-protocol-to-iccpr-aiming-at-abolishing-death-penalty/ |title= Kazakhstan Joins Second Optional Protocol to ICCPR Aiming at Abolishing Death Penalty |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Шаяхметова, Жанна |date= 2022-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176 |title= Kazakhstan abolishes death penalty |lang= en |publisher= [[Неміс толқыны]] |date= 2021-02-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] хаттамаға қол қойды.<ref name="iccpr" /> 2021 жылғы 2 қаңтарда Тоқаев өлім жазасын жойған заңнамаға қолын қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/54127?lang=kk |title= Қазақстан өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің ресми сайты |date= 2021-01-02 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Экономикалық реформалары === {{Толық мақала|Қазақстан экономикасы}} [[Сурет:Tokayev Kassym-Jomart (2023-03-30).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Тоқаев, 2023 жылғы наурыз]] Тоқаев президент болған алғашқы айларда халықтың әлеуметтік осал топтарына түсетін жүктемені азайту мақсатында банктерге үкіметтік көмек көрсетуді тоқтатты және несиелерді кешіру жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30021698.html |title= Токаев подписал указ о списании части задолженности по кредитам для отдельных категорий граждан |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-06-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылы мұғалім, дәрігер мен әлеуметтік қызметкерлердің жалақылары өсті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/05/Tokayev-chairs-third-meeting-of-national-council-of-public-trust-to-restructure-education-system/ |title= Tokayev Chairs Third Meeting of National Council of Public Trust to Restructure Education System |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2020-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]ның себебінен шыққан жаһандық рецессия барысында Тоқаев үкіметке «барлық әлеуметтік міндеттемелерді» орындайтын дағдарысқа қарсы жоспар құруды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30477222.html |title= Токаев после совещания с правительством заявил об «ухудшении экономической ситуации» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Жауап ретінде арзан несие, салықтық жеңілдіктер, аудитті қысқарту және жұмыспен қамтуды ынталандыру арқылы жеке сектордың ауыртпалығын жеңілдетуге бағытталған бірқатар пакеттер ашылды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-outlines-plan-to-shelter-economy-from-covid-19 |title= Kazakhstan outlines plan to shelter economy from COVID-19 |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2020-03-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Пандемия өршіген сайын тауарларға инфляция өсе бастады, бұл әсіресе Қазақстанның батысында әлеуметтік және еңбек наразылығының артуына әкелді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/08/inflation-amid-the-covid-19-pandemic-fuels-labor-unrest-in-kazakhstan/ |title= Inflation Amid the COVID-19 Pandemic Fuels Labor Unrest in Kazakhstan |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Қалмырзаева, Эльвира |date= 2021-08-31 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев бұған жауап ретінде үкімет пен орталық банкті тым «дәрменсіз» деп айыптап, оларды инфляция деңгейін төмендетуге шақырып, мемлекеттік бюджеттегі ақша массасының артық мөлшерін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/tokaev-my-prinyali-reshenie-gosudarstvo-ne-dolzhno-pomogat-bankiram |title= Токаев: Мы приняли решение – государство не должно помогать банкирам |lang= ru |publisher= infomburo |author= Әбубәкірова, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы қыркүйекте елдегі [[ең төмен жалақы]] 2018 жылдан бері тұңғыш рет өсірілді.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/46448-minimalnaa-zarplata-v-kazahstane-s-1-anvara-2022-goda-vyrastet-do-60-tys-tenge.html |title= Минимальная зарплата в Казахстане с 1 января 2022 года вырастет до 60 тыс. тенге |lang= ru |publisher= vlast.kz |author= Вааль, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== COVID-19 пандемиясы ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы}} 2020 жылғы наурызда Қазақстанда [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 індеті]]нің таралуына байланысты Тоқаев 15 наурызда елде төтенше жағдай енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |title= Қазақстан Республикасында төтенше жағдайды енгізу туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410203127/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |date= 2020-04-10}}</ref> Тоқаев ұлттық телеарна арқылы сөйлеген сөзінде «Мемлекет жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету шаралары туралы» арнайы жарлыққа қол қойғанын атап өтіп, құжаттар мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға, билік вертикалын нығайтуға және барлық қажетті шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беретінін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://baribar.kz/124978/qasym-zhomart-Tokayev-qazaqstan-halqyna-undeu-zhasady/ |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады |lang= kk |publisher= Бәрі бар |date= 2020-03-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вирустың таралуын тежеу үшін Тоқаев [[Наурыз мейрамы]]на арналған іс-шараларды да, [[Жеңіс күні]]не арналған әскери парадты да тоқтатуға бұйрық берді.<ref>{{Cite web|url= https://almaty.tv/kz/news/koronavirus/1344-nauryz-vpervye-v-kazakhstane-ne-budet-massovo-otmechatsya |title= Елімізде Наурыз мейрамы мен Жеңіс күні бұрынғыдай тойланбайтын болды |lang= kk |publisher= almaty.tv |author= Нысанбек, Салтанат; Өтеген, Нұрлан және Омар, Данияр |date= 2020-03-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> COVID-19 вакцинациясының жақтаушысы ретінде Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] мен бүкіл [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің вакцинаны енгізудің алғашқы айларындағы баяу қарқыны үшін сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-officials-under-fire-over-vaccination-failures |title= Kazakhstan: Officials under fire over vaccination failures |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2021-04-21 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вакцинаға деген қоғамның сенімін арттыру мақсатында Тоқаев 2021 жылғы сәуірде Қазақстанда шығарылған [[Спутник V|Спутник V COVID-19 вакцинасы]]ның дозасын алды, баспасөз хатшысының айтуынша, Тоқаев нәтижеде ешқандай жанама әсер сезінбеген.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-sputnik-v-vaktsinasyin-saldyirdyi-320960/ |title= Тоқаев "Спутник V" вакцинасын салдырды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2021-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Білім беру ==== 2019 жылғы сәуірде өткен мұғалімдер конференциясында Тоқаев төрт жыл ішінде Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің орташа жалақысы екі есеге өсетінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол [[қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]не аз қамтылған отбасылардағы және әлеуметтік жағдайы төмен аудандардағы мектептердегі балалардың академиялық алшақтығын жою үшін арнайы бағдарламалар әзірлеп, іске қосуды тапсырды да, әсіресе ауыл мен қала арасындағы білім берудегі теңсіздікті еңсеру қажеттігін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/08/kazakh-president-to-increase-teachers-salaries-twofold-to-improve-national-education-quality/ |title= Kazakh President to increase teachers’ salaries twofold to improve national education quality |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Василенко, Диана |date= 2019-08-29 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Энергетика ==== {{Толық мақала|Қазақстан энергетикасы}} Тоқаев 2019 жылғы сәуірде атом электр стансасының Қазақстанда орнатылу қажеттігін білдіріп, ел 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығына тап болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/working_trips/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-semei-kalasynyn-zhurtshylyk-okilderimen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей қаласының жұртшылық өкілдерімен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-04-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы мамырда Тоқаев Төмен көміртекті даму тұжырымдамасын жариялады, бұл — 2035 жылға қарай елдің энергетикалық балансын дамыту арқылы Қазақстанның көмірге тәуелділігін азайтуды көздейтін жоба. ==== Экология ==== 2019 жылғы 17 маусымда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]н құрды да, тұңғыш министрі қылып [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]ты тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/magzum-myrzagaliev-ministr-bolyp-tagajyndaldy |title= Мағзұм Мырзағалиев министр болып тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Министрлікке қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, минералдық-шикізат базасын геология мен молықтыру, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды, су және сарқынды суларды тазарту, орман шаруашылығын қадағалау өкілеттігі берілді.<ref>{{Cite web|url= https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html |title= В Казахстане появится министерство экологии, геологии и природных ресурсов |lang= kk |publisher= Kapital.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html}}</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда министрлік ыдыратылды, орнына [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму]] мен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] министрліктеріне бөлінді. Тоқаев [[Алматы]]ның ластанған ауасы жайлы алаңдайтынын айтқан.<ref name="energy">{{Cite web|url= https://www.samruk-energy.kz/en/press-center/company-news/23-news/665-perevod-almatinskoj-tets-2-na-gaz-korotko-o-samom-vazhnom |title= Transition of Almaty CHP-2 to gas. Most important points in brief. |lang= en |publisher= Самұрық-Energy |date= 2020-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол 2021 жылы үкіметке, қалалық әкімдікке және «Самұрық-Энерго» компаниясына стансадан шығатын зиянды шығарындыларды шектеу үшін «Алматы-2» ЖЭО-ны табиғи газға көшіру туралы түпкілікті шешімді орындауды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/kazakhstan-to-increase-share-of-renewable-energy-to-15-percent-by-2030/ |title= Kazakhstan to Increase Share of Renewable Energy to 15 Percent by 2030 |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Алайда 2022 жылғы сараптар Алматы ауасының тазалығы жақсармай жатқанын дәлелдеді.<ref name="energy" /><ref>{{Cite web|url= https://exclusive.kz/__trashed/ |title= Алматинцам не стоит надеяться на улучшение воздуха |lang= ru |publisher= exclusive.kz |author= Ямпольская, Анна |date= 2022-12-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Денсаулық сақтау ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі}} 2020 жылғы 7 шілдеде Тоқаев «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» жаңа кодекске және «Кейбір заңнамалық актілерге денсаулық сақтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, ол [[Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі|медицина]] қызметкерлерінің заңи қорғауын күшейтті, азаматтың вакцинацияға қатысты құқықтарын қайта анықтады. Сондай-ақ, кодекс электронды темекіні тұтынуға шектеу қойып, снюс пен басқа да шегілмейтін темекі бұйымдарын әкелуге, өндіруге және таратуға тыйым салды, сондай-ақ темекі өнімдерін 21 жасқа толмаған тұлғаларға өткізгені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/07/president-Tokayev-signs-new-public-health-code-to-provide-extra-legal-protection-for-kazakh-medical-workers/ |title= President Tokayev Signs New Public Health Code to Provide Extra Legal Protection For Kazakh Medical Workers |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Ерғалиева, Айдана |date= 2020-07-08 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Сыртқы саясаты === {{Толық мақала|Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық сапарларының тізімі}} Тоқаев өзінен бұрынғы президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] бастаған сыртқы саясатты жалғастыратынына уәде берді. Бұл саясат шетел инвестицияларын тарту, көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу және аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |title= New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Алтынсарина, Эля |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Биліктегі алғашқы айда ол 4 мемлекет басшысымен кездесті, оның екеуін ол шетелде көрсе, қалған екеуін [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да қарсы алды. ==== Ресей ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Ресей қатынастары}} [[Сурет:Мацква.ру, репортаж с Парада Победы 2023 на Красной площади, фото 21.jpg|нобай|оңға|[[Жеңіс күні]]не арналған парад кезіндегі Тоқаев, [[Мәскеу]], 2023 жыл]] Саясаттанушы Рико Айзекстің пікірінше, Тоқаевтың [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] орнын алу шешімі елдегі демократиялануға жол бермеу үшін жасалған. Айзекс ойынша елдің демократиялануы Назарбаевтың мұрасы мен елдің Ресеймен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін еді.<ref>{{Cite web|url= https://core.ac.uk/download/pdf/305118582.pdf |title= Russia–Kazakhstan Relations and the Tokayev–Nazarbayev Tandem |lang= en |publisher= Russian Analytical Digest |author= Isaacs, Rico |date= 2020-03-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев қызметіне кіріскеніне кейін екі апта өткен соң, 2019 жылғы 4 сәуірде [[Мәскеу]]ге өзінің алғашқы шетелдік сапарымен барып, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/187041-qasym-zhomart-toqaevtynh-reseyge-alghashqy-sapary-tabysty-otti |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресейге алғашқы сапары табысты өтті |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-04-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сапар барысында Путин Тоқаевқа елде ұсынылып отырған атом электр станциясының құрылысына ресейлік көмек көрсетуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-putin-offers-russian-nuclear-plant-help/29865177.html |title= Putin Offers Russian Help To Build Kazakh Nuclear Plant |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2019-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2019 жылғы маусымда Тоқаев АЭС салу туралы шешімнің жергілікті халық қалауымен, «тіпті, қажет болса референдум арқылы» да, қабылданатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/tokaev-aes-kurylysyna-katysty-tipti-kazhet-bolsa-referendum-otkizemiz_a3536537/ |title= Тоқаев АЭС құрылысына қатысты: Тіпті қажет болса референдум өткіземіз |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылдың соңына қарай ресейлік депутаттар [[Вячеслав Алексеевич Никонов|Вячеслав Никонов]] пен [[Евгений Алексеевич Фёдоров|Евгений Фёдоров]] бүкіл Қазақстан жерін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] сыйлығы деді де, Ресей бұл жерді жалға берген деген тұжырым жасады.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstanis-reaction-to-the-statements-of-russian-deputies-about-the-kazakh-territory/31002411.html |title= «Большой подарок». Высказывания российских депутатов о территории Казахстана вызвали возмущение |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2020-12-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Бұл тұжырымдар [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі]] тарапынан реакция тудырды, министрлік «арандатушылық» тудыратын бұл шабуылдар салдарынан екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзыла алатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31014801.html |title= МИД Казахстана отреагировал на заявления депутатов Госдумы спустя 13 дней |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-12-23 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев [[Егемен Қазақстан]]ға берген сұхбатында «бірнеше шетел азаматының» екі ел арасындағы қатынастарды «нашарлағысы» келетінін айтқан және «Қазақстанға осы ірі жерді ешкім сыйлап бермеген» деген. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тоқаев Ресейдің [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] және [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]] атты [[қуыршақ мемлекет]]терін мойындамайтынын айтқан. Оның сөзінше «біз [[Қытай Республикасы|Тайвань]]ды да, [[Косово]]ны да, [[Оңтүстік Осетия]]ны да, [[Абхазия Республикасы|Абхазия]]ны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданамыз».<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31903143.html |title= Тоқаев Петербургтегі форумда: Қазақстан "ДХР" мен "ЛХР" аймақтарын мойындамайды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев сондай-ақ Қазақстанның Ресейге қарсы салынған Батыс елдер санкцияларын орындайтынын және бұл елдің «Ресей мен [[Беларусь]]ке қойылған шектеулерді сақтайтынын» атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-evade-sanctions-russia/31781750.html |title= Top Official Says Kazakhstan Won't Help Russia Evade Western Sanctions |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 9 мамырда ол [[Мәскеу]]дегі [[Жеңіс күні]]не арналған парадқа қатысып, Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне арналған әскери парадқа барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> ==== Қытай ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Қытай қатынастары}} [[Сурет:Meeting of SCO leaders - 20190614 - 02.jpg|нобай|оңға|2019 жылғы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның саммитіндегі Тоқаев]] Тоқаев 2019 жылғы қыркүйекте [[Қытай]]ға екі күндік мемлекеттік сапармен барды. Онда ол [[Бейжің]]де Төраға [[Си Цзиньпин]]мен кездесті, кездесу барысында екі көшбасшы да тұрақты жан-жақты стратегиялық серіктестік құруға келісті.<ref>{{Cite web|url= http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |title= China, Kazakhstan agree to forge permanent comprehensive strategic partnership |lang= en |publisher= Xinhua |author= huaxia |date= 2019-09-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220026/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |date= 2021-06-02}}</ref> [[Бейжің университеті]]не сапары барысында ол өзінің бұрынғы тіл оқытушысы Лю Шициньмен, сондай-ақ бірнеше қазақстандық студентпен кездесті. Шицинь Тоқаевты [[қытай тілі]]н жетік меңгерген «көпшіл, белсенді, жылдам» және «ең жақсы студенттерінің бірі» деп сипаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |title= Токаев встретился со своим учителем в Пекине |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-09-11 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220307/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |date= 2021-06-02}}</ref> ==== Посткеңестік кеңістік және Орталық Азия ==== {{Тағы қараңыз|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|Армения-Қазақстан қатынастары|Әзербайжан-Қазақстан қатынастары|Қазақстан-Қырғызстан қатынастары|Қазақстан-Өзбекстан қатынастары}} [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|2022 жылғы [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның саммиті]] 2019 жылғы 14 сәуірде Тоқаев көршілес [[Өзбекстан]]ға жол алып, [[Өзбекстан президенті|президент]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]пен келіссөздер жүргізді. Бұл «екінші президенттердің» тұңғыш кездесуі еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-visits-uzbekistan/29879701.html |title= Екінші президенттердің Ташкенттегі алғашқы кездесуі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қари, Қуанышбек |date= 2019-04-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 16–17 мамыр күндері Тоқаев 12-[[Астаналық экономикалық форум]]ға бірнеше мемлекет басшыларын, соның ішінде [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] мен [[Мамука Гивиевич Бахтадзе|Мамука Бахтадзе]]ні шақырған. Саммиттің бастауында [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-armeniya-prezidenti-armen-sarkisyanmen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Армения Президенті Армен Саркисянмен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол сондай-ақ 29 мамырда [[Еуразиялық экономикалық одақ]] пен [[Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес]] саммитіне [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Беларусь]], [[Тәжікстан]], [[Армения]] және [[Молдова]] өңірлік басшыларын қабылдады. 2019 жылдың аяғында [[Қырғызстан]]ға сапары кезінде ол [[Бішкек]]тегі қырғыз жазушысы [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың мұражай-үйінде болып, марқұм жазушының жұбайымен кездесіп, 1989 жылы [[Бейжің]]де Айтматовпен алғашқы кездесуін еске алды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3589472 |title= Kassym-Jomart Tokayev visited Chingiz Aitmatov House-Museum in Bishkek |lang= en |publisher= kazinform |author= Темірғалиева, Айғаным |date= 2019-11-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113923/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-visited-chingiz-aitmatov-house-museum-in-bishkek_a3589472 |date= 2022-03-17}}</ref> [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Екінші Таулы Қарабақ соғысы]] орын алғанда Тоқаев [[Армения]]ның өз әскерилерін даулы аймақтан шығарғанын талап етті.<ref>{{Cite web|url= https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |title= Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev said Armenia should withdraw from Nagorno-Karabakh |lang= en |publisher= turkeygazette.com |date= 2020-10-09}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211018182226/https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |date= 2021-10-18}}</ref> ==== Еуропа ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Еуропа Одағы қатынастары}} [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|нобай|солға|Тоқаев пен [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]], БҰҰ Бас ассамблеясы, [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек 2019]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев 2006 жылғы 3–4 қазанда [[Берлин]], Германияға сапар жасап, [[Еуропалық парламент]] Сыртқы істер комитетінің алдында сөз сөйледі. Сөйлеген сөзінде Тоқаев 2009 жылы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]н (ЕҚЫҰ) жетектеуге Қазақстанның үміткерлігін ұсынды. Ол өз сөзінде [[Еуропа Одағы]], Қытай және [[Үндістан]] арасындағы энергия көздерін қамтамасыз ету жолындағы бәсекені талқылап, Қазақстан «мұнай өндіруді ұлғайтуға қабілетті өте аз елдердің бірі және осылайша Қазақстан жаһандық және еуропалық нарықтар үшін маңызды баламалы энергия жеткізушісі бола алады» деді. Ол, оған қоса [[Әзербайжан]] арқылы өтетін [[Транскапсийлік газ құбыры]]ның құрылуына қарсы шықты; бұл жобаның орындалуын [[Каспий теңізі]]мен шектесетін басқа елдердің қарсылығының ықтималдығына байланысты ЕО шенеуніктері қалаған еді.<ref name="lobjakas">{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1071795.html |title= Kazakhstan: Foreign Minister Seeks EU Energy Links |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Lobjakas, Ahto |date= 2006-10-04 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200321144902/https://www.rferl.org/a/1071795.html |date= 2020-03-21}}</ref> [[Германия Сыртқы істер министрлігі|Германиялық Сыртқы істер кеңсесі]]нің өкілі Гернот Эрлер Қазақстанның 2009 жылы ЕҚЫҰ президенті болғанын қолдаса, португалиялық социалистік депутат Ана Гомес Тоқаевқа «Министр, сіз ЕҚЫҰ төрағалығына үміткерсіз. Дегенмен, ЕҚЫҰ сіздің өткен сайлауларыңыз шынайы сайлаудың халықаралық стандарттарына сай келмейтінін айтты. Біз еліңіздегі саяси оппозицияның жаншылып жатқанын естіп жатырмыз, тіпті діни топтардың жаншылып жатқанын да естиміз» деді. Тоқаев Қазақстандағы саяси оппозициялық күштер өздерінің әлсіз тұстарына байланысты «үкіметке қарсы тұра алмайтынын» айтқан да, қазақстандықтар [[демократия]] туралы «білім алуы» қажет, [олар үшін] бұл концепция шетелдік келеді. Тоқаев сөзінше үкімет [[діни толеранттық]]ты приоритет қылып көреді. Ол ЕҚЫҰ жасаған сайлау туралы есепті «техникалық қиыншылықтары болған» деген және «әділ жасалмағаны» үшін сынаған да, бәрін «өзара түсіністікке» шақырды. Ол одан әрі оның үкіметі «[[Орталық Азия]]да орналасқан ел ретінде өкіл ретінде үлкен үлес қоса алады» деп сенетінін айтты.<ref name="lobjakas" /> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Германияға жасайын деген мемлекеттік сапарының алдында Тоқаев [[Неміс толқыны]]на сұхбат берген еді. Ол жерде ол Германияны «Қазақстанның аса маңызды Еуропалық әріптесі» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3591394 |title= Kassym-Jomart Tokayev gives interview to Deutsche Welle |lang= en |publisher= inform.kz |date= 2006-10-04}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113926/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-gives-interview-to-deutsche-welle_a3591394 |date= 2022-03-17}}</ref> Сол сұхбатында ол [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н басып алу деп есептемейтінін айтып, сонымен бірге «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, осы үшін сынға алынды да, [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] осы сөзі үшін Қазақстанға қарсы [[демарш]] жариялаған еді.<ref>{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/72659 |title= Украинадан Қазақстанға демарш: Ақорда Қырым аннексиясын неге мойындамайды? |lang= kk |publisher= qazaqtimes.com |author= Жұматай, Арай |date= 2019-12-05 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== АҚШ ==== {{Тағы қараңыз|АҚШ-Қазақстан қатынастары}} [[Сурет:Secretary Blinken Meets with Kazah President Tokayev in Astana (52717462009).jpg|нобай|оңға|Тоқаев (оң жақта) пен [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Энтони Блинкен]], 28 ақпан 2023]] Тоқаев 2006 жылғы 25 қыркүйекте Уолдорф-Астория қонақүйінде [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]]пен және АҚШ Мемлекеттік хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі Барри Лоуэнкронмен кездесті. [[Associated Press]] агенттігінің журналисі Энн Гиранның айтуынша, кейбір сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы саяси жағдайдың нашарлауына қарамастан, АҚШ Қазақстанмен қарым-қатынасын жақсартқысы келеді. Қазақстандық мұнай өндірісі айтарлықтай өседі деген болжамдар болған және Қазақстанды басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда «тым авторитарлық, тым тұрақсыз, тым кедей емес» деп сипаттаған. Тоқаевпен кездесудің алдында Райс келіссөз барысында [[адам құқығы]], не [[энергетика]]ның «қайсы бірінші орынға келеді» деген сұраққа ол жауап беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |title= Bush administration pursues ties to oil-rich Kazakhstan despite backslide on democracy |lang= en |publisher= Taiwan News |author= Gearan, Anne |date= 2006-09-26}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604012709/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |date= 2021-06-04}}</ref> Президент болғанынан кейін Тоқаев Қазақстанның стратегиялық одақтастарымен, соның ішінде Америка Құрама Штаттарымен, бар дипломатиялық қатынастарды жалғастыра берді. 2020 жылғы 2 ақпанда ол [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Майк Помпео]]мен кездесті, келіссөздер барысында екі ел арасындағы қатынастарды жақсартудың және сауда, инвестиция, IT-технология, демократиялық құндылықтарды күшейтудің және терроризмге қарсы күрестің маңызы айтылды.<ref>{{Cite web|url= https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |title= President Tokayev holds talks with U.S. Secretary of State Michael Pompeo |lang= en |publisher= akipress |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602214345/https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |date= 2021-06-02}}</ref> Кейбір аналитиктердің ойынша, Помпеоның Қазақстанға сапары Қытайдың елдегі ықпалына қарсы жасалған еді, өйткені Помпео бұдан бұрын [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|Шыңжаңдағы лагерьлер]]дің құрбаны болған этникалық [[Қытай қазақтары|қазақ]] отбасыларымен кездесіп, Тоқаевты этникалық [[ұйғырлар]] мен қазақтарды қудалауы үшін Қытайға қысым көрсетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.voanews.com/south-central-asia/pompeo-central-asia-seeks-counter-china |title= Pompeo, in Central Asia, Seeks to Counter China |lang= en |publisher= [[Америка дауысы]] |author= Imamova, Navbahor |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> == Саяси көзқарасы == Тоқаевты жергілікті және халықаралық биліктегі тәжірибесі бар «ұстамды [[Консерватизм|консерватор]]» деп сипаттайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |title= Explaining the Results of the Kazakh Elections: Not so Quiet on the Eastern Front? |lang= en |publisher= Polemics Magazine |author= Krikorian, Lena |date= 2019-07-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828212031/https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |date= 2021-08-28}}</ref> Сонда да [[The Wall Street Journal]]ға берген сұхбатында Тоқаев өзін «реформашы» қылып сипаттады да, саяси реформасыз экономикалық реформалар болмайды деген.<ref>{{Cite web|url= https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |title= Kazakhstan’s Newly Elected Leader Calls Himself a ‘Reformer’ |lang= en |publisher= Polemics [[The Wall Street Journal]] |author= Simmons, Ann M. |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107012207/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |date= 2022-01-07}}</ref> [[The Diplomat]] басылымының жазуынша, Тоқаевтың саяси капиталы Назарбаевтың қолдауынан асып түспеді, бұл оған бизнес-элитадан, мемлекеттік қызметшілерден және саяси институттардан қолдау мен сенім алуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |title= Democracy, the Tokayev Way |lang= en |publisher= [[The Diplomat]] |author= Ниязбеков, Нұрсейіт |date= 2020-03-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220204120839/https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |date= 2022-01-07}}</ref> Осы себепті Тоқаев «Назарбаевтың саяси тумасы»<ref>{{Cite web|url= https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |title= Tokayev triumphs in Kazakh elections amid tensions |lang= en |publisher= euractiv |author= Michalopoulos, Sarantis |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |date= 2021-08-28}}</ref> деп сипатталды және оның қарсыластары мен сыншылары оны «жиһаз» ({{lang-ru|мебель}}) деп атады, бұл келемеждік терминді алғаш рет 2019 жылы қуғындағы қазақстандық кәсіпкер [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] ойлап тапқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |title= «Не желаете почистить мебель после старых хозяев?»: Что пишут президенту Казахстана в его свежесозданном аккаунте Instagram |lang= ru |publisher= newtimes.kz |author= Мостовая, Екатерина |date= 2019-04-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |date= 2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |title= Дуумвират, Айсултангейт, протесты и либерализация. Итоги года президентства Токаева |lang= ru |publisher= belsat.eu |author= Винявский, Игорь |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201054/https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |date= 2021-08-28}}</ref> === Сыбайлас жемқорлық === Тоқаев [[сыбайлас жемқорлық]]қа қатысты өзінің көзқарасын сипаттап, оны «ұлттық қауіпсіздікке тікелей залал» деп атады да, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі [[әкім]]дердің ірі жауапкершілігін айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |title= Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-20 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |date= 2021-06-04}}</ref> 2019 жылғы 28 қарашада мекемедегі жоғары лауазымды тұлғалар сыбайлас жемқорлыққа кінәлі деп танылса, мүше болған министр мен әкімдерді отставкаға кетуге міндеттейтін заң жобасы бекітілді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-zakon-otvetstvennosti-ministrov-korruptsiyu-385185/ |title= Токаев подписал закон об ответственности министров за коррупцию подчиненных |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-11-28 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Орыс тілі === Президент ретінде Тоқаев қазақстандық жұртшылықты [[қазақ тілі]]н үйренуге шақырып, оны «әрбір қазақстандықтың міндеті» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/43213-ucit-kazahskij-azyk-prizval-kazahstancev-tokaev.html |title= Учить казахский язык призвал казахстанцев Токаев |lang= ru |publisher= vlast.kz |date= 2021-01-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сонымен қатар, ол қазақ тілінің рөлін күшейту [[орыс тілі]]не нұқсан келтірмеу керек деп есептей отырып, бұл мәселені дұрыс қарастырмаған жағдайда «түзетілмейтін зардаптар» бола алатынын айтты да, [[Украина]]дағы ұлтаралық қақтығыстарды атап кетті.<ref>{{Cite web|url= https://eurasia.expert/tokaev-poyasnil-kak-sleduet-reshat-yazykovoy-vopros-v-kazakhstane/ |title= Токаев пояснил, как следует решать языковой вопрос в Казахстане |lang= ru |publisher= eurasiaexpert |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 13 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері арасындағы қатынаста орыс тілінің «ерекше рөлі» туралы айтқан.<ref name="oristili">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32642676.html |title= Тоқаев орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым жобасын мақұлдады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-10-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[Ресей президенті]]нің баспасөз қызметінің мәліметінше Тоқаев «орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құрылуын ұсынды». Қазақстан президентінің ресми сайты бұл жайлы хабарлаған жоқ.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32070138.html |title= Путин "Тоқаев орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды" дейді. Ақорда бұл жайлы хабарламады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 18 қазанда Тоқаев бұл халықаралық ұйым жобасын мақұлдады да, бұл шешімді «тарихи шешім» деді.<ref name="oristili" /> 2024 жылғы 20 қарашада [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] бұл ұйымның құрылуы жайлы шартты қолдап дауыс берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33209190.html |title= Мәжіліс "орыс тілі жөніндегі ұйым құру туралы" шартты қолдап дауыс берді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-20 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> == Өз өмірі == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы}} Қасым-Жомарт Тоқаев бұрын [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]ға (1957 жылы туған) үйленген болатын, қазір олар ажырасқан. Олардың жалғыз ұлы — Тимур Кемел (туғанында Тоқаев; 1984 жылы туған), кәсіпкер. Тоқаев — [[Көптілділік|полиглот]], қазақша, орысша, ағылшынша, қытайша және французша сөйлейді<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20200517/Poliglot-diplomat-prezident-Qasym-Zhomart-Toqaev-13989339.html |title= Полиглот, дипломат және президент: Қасым-Жомарт Тоқаев 67 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2020-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> және Қазақстанның [[үстел теннисі]] федерациясының 13 жыл бойғы президенті болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев өз туған күнін тойламайтынын айтқан. Бұл президент отбасында туған күн тойлау дәстүрінің болмауына байланысты қалыптасқан.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20210517/Tuan-knn-toylaandy-natpaydy-Toaev-68-zhasa-toldy-17069660.html |title= Туған күнін тойлағанды ұнатпайды: Тоқаев 68 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Швейцариялық Public Eye ұйымының мәліметі бойынша, 2010 жылдары Тоқаевтың ұлы Тимур мұнай және металл өндіру саласында бизнеске ие болған.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |title= «Подпольный бизнес» Токаева и «опасность втягивания Казахстана в войну» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-24 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220924193849/https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |date= 2022-09-24}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың командасы Ресейдің жылжымайтын мүлік тізіліміне зерттеу жүргізгенде Тоқаев туыстарының ресейлік мүлкі туралы деректердің Росреестрден жойылғанын анықтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |title= Из Росреестра исчезли данные о сотрудниках ФСБ из "дела Навального" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211206131551/https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |date= 2021-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |title= Сведения об элитной недвижимости родных Токаева в Москве засекречены — команда Навального |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211205220706/https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |date= 2021-12-05}}</ref> == Кітаптары == * «Организация Объединенных Наций: полвека служения миру» (1995), * «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» (2000), * «Дипломатия Республики Казахстан» (2001) * «Слово об отце» (2005), * «Свет и тень» (2007), * «Он делает историю» (2010). == Марапаттары == {| class="wikitable sortable" |- ! Мемлекеті ! Жылы ! Марапаты ! Дереккөзі |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1996 | [[Парасат ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |title= Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |date= 2017-02-01}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1998 | [[Астана медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2001 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2003 | «Достық ағашы» медал (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325084616/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2004 | [[Назарбаев ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |title= Награды ко Дню независимости |lang= ru |publisher= nomad.su |date= 2004-12-14 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2004 | [[Достық ордені (Ресей)|Достық ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |title= Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан» |lang= ru |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |date= 2004-12-12}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190530193208/http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |date= 2019-05-30}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2005 | [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2006 | [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|Қазақстан Парламентіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2008 | [[Астанаға 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2007 | [[Достастық ордені]] (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |title= Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 №19 |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |date= 2012-01-05}}</ref> |- | {{байрақ|Украина}} | 2008 | 3-дәрежелі [[Кінәз Ярослав Мудрый ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |title= Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327090142/https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2011 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2011 | Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының грамотасы | <ref>{{Cite web|url= http://www.cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |title= Протокольное решение Совета глав государств СНГ «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств» (Принято в г. Душанбе 3 сентября 2011 года) |lang= ru |date= 2011-09-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190414084324/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |date= 2019-04-14}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2014 | [[Отан ордені]] | |- | {{байрақ|Ресей}} | 2014 | «[[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]. 20 жыл» медалі | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2015 | [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2016 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Сербия}} | 2016 | 1-дәрежелі [[Серб туы ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |title= Nikolić odlikovao kazahstanskog političara |lang= sr |publisher= [[Блиц (газет)|Блиц]] |date= 2016-12-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325092538/https://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|ТМД}} | 2017 | «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі | <ref>{{Cite web|url= http://old.iacis.ru/upload/iblock/b32/inform.pdf |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года № 17 "О награждении медалью «МПА СНГ. 25 лет» |lang= ru |date= 2017-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2017 | [[Құрмет ордені (Ресей)|Құрмет ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |title= Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2018 | [[Астанаға 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2019 | [[Алтын Қыран ордені|Қазақстан Президентіне арналған дәрежелі Алтын Қыран ордені]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2021 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2021 | [[Түрікменстан Президенті «Битараплык» ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |title= Президент Казахстана награждён Орденом Туркменистана «Битараплык» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211025225547/https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |date= 2021-10-25}}</ref> |- | {{flagicon image|Flag of Tatarstan.svg|border}} [[Татарстан]] | 2022 | «Дуслык» ордені | <ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |title= Президент Татарстана наградил Токаева |lang=ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211113311/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |date= 2022-02-11}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2022 | [[Александр Невский ордені (Ресей)|Александр Невский ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |title= Пресс-служба президента Казахстана заявила о его отказе принять орден за сотрудничество с Россией |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-18 |accessdate= 2022-06-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220618081718/https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |date= 2022-06-18}}</ref> |- | {{байрақ|Қырғызстан}} | 2022 | 1-дәрежелі [[Манас ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |title= Президент Казахстана отказался от кыргызского ордена «Манас». Токаев решил не принимать награды |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727100146/https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |date= 2022-07-27}}</ref> |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2024 | «Мақтымқұлы Фрағидің 300 жылдығына» медалі | <ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2934 |title=О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» Президента Республики Казахстан Токаева Касым-Жомарта Кемелевича |language=ru |work=parahat.info |date=2024-10-11 |accessdate=2025-02-12}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | | Нәзір Төреқұл атындағы медаль | |- | {{байрақ|Ресей}} | | А.М. Горчаковтың естелік медалі | |} == Құрметті атақтары == * Дүниежүзілік гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі, [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]]ның «Даналар кеңесінің» мүшесі * {{iw|Шэньчжэнь университеті|Шэньчжэнь университетінің|en|Shenzhen University}} құрметті профессоры (Қытай) * [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]]ның құрметті профессоры және құрметті докторы, сенімді кеңесінің мүшесі * Қазақстан Халықаралық қатынастар кеңесінің құрметті президенті * Женева Дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің құрметті деканы * [[Женева университеті]] «Академикус» грамотасының иегері * С.Н. Рерих атындағы естелік медалінің иегері. == Тағы қараңыз == * [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі]] — 1999–2002 жылдары қызметте болған, Тоқаев басқарған Министрлер Кабинеті. == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{ТМД елдерінің басшылары}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Қасым-Жомарт]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:КСРО дипломаттары]] [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:РФ СІМ Дипломатиялық академиясы түлектері]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының лауазымды адамдары]] [[Санат:ТМД грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2019)]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]] 0a7raseatejii0f0pkuz98brf23yxvw 3649391 3649390 2026-08-31T07:45:01Z Nurken 111493 /* 2026 */ 3649391 wikitext text/x-wiki {{Dablink|«Тоқаев» сұранысы осы жерге бағыттайды; әкесі үшін [[Кемел Тоқаев]] мақаласын көріңіз}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Қасым-Жомарт Тоқаев | Шынайы есімі = | Суреті = President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg | Атауы = Тоқаев, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Қазақстан президенттерінің тізімі|2]]-[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Symbol of the President of Kazakhstan.png | Басқара бастады = 12 маусым 2019 жылдан бастап <br>({{м.а.}} 20 наурыз — 12 маусым 2019) | Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}})<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Вице-президент = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2026–) | Ізашары = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 5 қаңтар 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы | Ту_3 = Emblem of Assembly of People of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 28 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 шілде 2026 | Ізашары_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_3 = ''ассамблея таратылды'' | Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы | Ту_4 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 28 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 26 сәуір 2022<br>{{small|(1 наурыз 2022 жылға дейін ''Нұр Отан'' деп аталған)}} | Ізашары_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізбасары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Титулы_5 = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі|ТМД мемлекет басшылары кеңесі]]нің 22-төрағасы | Ту_5 = Flag of the CIS.svg | Ту2_5 = Emblem of CIS.svg | Басқара бастады_5 = 1 қаңтар | Басқаруын аяқтады_5 = 31 желтоқсан 2022 | Ізашары_5 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] | Ізбасары_5 = [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның 4 және 6-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_6 = 16 қазан 2013 | Басқаруын аяқтады_6 = 20 наурыз 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_6 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Ізбасары_6 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] | Басқара бастады_7 = 11 қаңтар 2007 | Басқаруын аяқтады_7 = 15 сәуір 2011 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_7 = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] | Ізбасары_7 = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] | Титулы_8 = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ бас хатшысы]]ның орынбасары | Ту_8 = Flag of the United Nations.svg | Ту2_8 = UN emblem blue.svg | Басқара бастады_8 = 11 наурыз 2011 | Басқаруын аяқтады_8 = 16 қазан 2013 | Ізашары_8 = [[Сергей Александрович Орджоникидзе|Сергей Орджоникидзе]] | Ізбасары_8 = [[Михаэль Мёллер]] | тақырыпша1_8 = Бас хатшысы | мәтін1_8 = [[Пан Ги Мун]] | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның 3 және 5-Сыртқы істер министрі]] | Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_9 = 29 қаңтар 2002 | Басқаруын аяқтады_9 = 11 қаңтар 2007 | Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_9 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br />[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] | Ізашары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Ізбасары_9 = [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] | Басқара бастады_10 = 12 қазан 1994 | Басқаруын аяқтады_10 = 12 қазан 1999 | Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_10 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізашары_10 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] | Ізбасары_10 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]] | Титулы_11 = [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстанның 4-Премьер-министрі]] | Ту_11 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_11 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg | Басқара бастады_11 = 12 қазан 1999 | Басқаруын аяқтады_11 = 28 қаңтар 2002 | Президент_11 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Ізашары_11 = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]] | Ізбасары_11 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] | Туған күні = 17.05.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{байрақ|Қазақстан}} | Қызмет еткен жылдары = 2019 жылдан бері | Атағы = [[Сурет:Kazakhstan-Army-OF-10-01 (horizantal).svg|70px]] <br>[[Қазақстан Республикасының Президенті|Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[ислам]] | Әкесі = [[Кемел Тоқаев]] | Анасы = Тұрар Шабарбаева | Жұбайы = {{Marriage|[[Надежда Давыдовна Тоқаева|Надежда Тоқаева]]||2020|reason=divorced}} | Балалары = 1<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1830100-stalo-izvestno-kakuu-familiu-nosit-syn-tokaeva/ |title= Стало известно, какую фамилию носит сын Токаева |lang= ru |work= nur.kz |date= 2019-12-03 |accessdate= 2024-10-18}}</ref><!--Манира Тоқаеваның бар болғанын еш ресми дереккөз растамаған.--> | Династия = [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]] | Партиясы = '''[[Партиясыз]]''' (1991–1999; 2022–)<br>[[Аманат (партия)|Аманат]] (1999–2022) | Білімі = {{Unbulleted list |[[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] |[[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]] }} | Ғылыми дәрежесі = {{Unbulleted list |[[Ғылым кандидаты|Тарих ғылымдарының кандидаты]] |Саясаттану ғылымдарының докторы }} | Қолтаңбасы = Tokayev signature.svg | Commons = Kassym-Jomart Tokayev | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстандық марапаттары''' }} {{Қатар |{{Алтын Қыран ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Назарбаев ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Астанаға 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}} |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} {{Қатар |'''Шетелдік марапаттары''' }} {{Қатар |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}} |{{I дәрежелі Серб туы ордені}} }} {{Қатар |{{Құрмет ордені (Ресей)}} |{{Достық ордені (Ресей)}} |{{Битараплык ордені}} |{{Достық ордені (Татарстан)}} }} {{Қатар |{{Достастық ордені}} }} | Сайты = [http://www.akorda.kz Президенттің ресми сайты] }} '''Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев''' ([[17 мамыр]] [[1953 жыл|1953]], [[Алматы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, 2019 жылғы маусымнан бері қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстанның екінші Президенті]]. Оған қоса, Тоқаев — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштері]]нің Жоғарғы Бас Қолбасшысы, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы. Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы (2021–2026), [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022), екі мерзім [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]] (2013–2019, 2007–2011), [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары (2011–2013), екі мәрте [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]] (2002–2007, 1994–1999) және бір кез [[Қазақстан премьер-министрі]] (1999–2002) қызметін атқарды. Елде тұрақтылық сақталды да, саяси өзгеріс орын алды және жаңа [[реформа]]лар жүрді, алайда оған қарамастан Тоқаевтың басшылығы шетелдік және жергілікті ақпарат көздерінен кейде [[Адам құқығы|адам құқық]]тарын бұзған және [[Авторитаризм|авторитарлық]] болып келеді деген сыни пікір көреді.<ref>{{Cite web|url= https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan |title= Is EU serious about human rights in Kazakhstan? |lang= en |publisher= [[Human Rights Watch]] |author= Rittmann, Mihra және Dam, Philippe |date= 2021-11-25 |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211229053854/https://www.hrw.org/news/2021/11/25/eu-serious-about-human-rights-kazakhstan }}</ref> 2022 жылғы [[Credit Suisse]] құпия деректерінің жариялғаны [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы|Тоқаевтар отбасы]]ның кем дегенде 1998 жылдан бері оффшорлық активтерінің күрделі желісін басқарып жатқанын белгілі қылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-tokayev |title= The Offshore Secrets of Kazakhstan’s President Tokayev |lang= en |publisher= OCCRP |accessdate= 2024-02-10}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220220194907/https://www.occrp.org/en/suisse-secrets/the-offshore-secrets-of-kazakhstans-president-Tokayev }}</ref> == Ерте жылдары == Қасым-Жомарт Тоқаев 1953 жылғы 17 мамырда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Әкесі [[Кемел Тоқаев|Кемел Тоқайұлы Тоқаев]] (1923–1986) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, қазақ жазушысы. 20 жасында [[Киев]]ті азат ету кезінде бір рота автоматшылар командирі болатын. Соғыстан кейін тұңғыш қазақстандық [[Детективтік әдебиет|детектив жанрындағы]] жазушы ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің «Жаршысы» журналында редактор болды. Анасы Тұрар Шабарбаева (1931–2000) [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері педагогикалық институты]]нда жұмыс істеген.<ref>{{cite web | url = https://sputniknews.kz/infographics/20190320/9633946/qasym-jomart-toqaev-qyzyqty-derekter.html | title = Қасым-Жомарт Тоқаевтың руы кім – президент туралы қызықты деректер |lang= kk | publisher = sputniknews.kz | date = 2019-03-20 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> Отбасында бір ұл және екі қыз Қарлыға (1956) және Қарлығаш (1960).{{Citation needed}} Қасым-Жомарт Тоқаевтың атын ата-анасы Қасым Болтаев (Тоқаев) есімді ағасының құрметіне қойған. Қасым Қызыл әскер құрамында соғысқа аттанып, Ржев шайқасында қаза болды.<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/tokaev-68-akesi-esimin-agasynyn-kurmetine-koygan-zhirinovskiymen-bir-mektepte-okygan_251570/ |title= Тоқаев – 68. Әкесі есімін ағасының құрметіне қойған, Жириновскиймен бір мектепте оқыған |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Төлеуов, Бек |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-10}}</ref> Соғыстан кейін Кемел Тоқаевқа [[Тың игеру]] бағдарламасына қосқан үлесі үшін медаль берілді. Балалық шағының бір бөлігін Қасым-Жомарт Тоқаев қазіргі [[Жетісу облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Кәлпе]] ауылында өткізеді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/article/ulitsa-tokaeva-aul-detstva-novogo-prezidenta-1097/ | title = Улица Токаева. Аул детства нового Президента |lang= ru | publisher = tengrinews.kz | date = 2019-03-23 | accessdate = 2022-11-01}}</ref> 1970 жылы [[Алматы]] қаласындағы Ілияс Есенберлин атындағы №25 мектепті аяқтайды. Мектеп француз тілін тереңдетіп оқытады. 1975 жылы Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша аяқтады. Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]]ндағы елшілігінде диплом алдындағы тағылымдамадан өтеді, кейін Кеңес Одағының [[Сингапур|Сингапур Республикасы]]ндағы елшілігіне жұмысқа жолданады. 1979 жылы КСРО Сыртқы істер министрлігінің аппаратына оралды. 1983–1984 жылдар аралығында Бейжің тілтану институтында тағылымдамадан өтті. 1984–1985 жылдар аралығында КСРО Сыртқы істер министрлігінде қызмет атқарып, кейіннен Кеңес Одағының Қытай Халық Республикасындағы елшілігіне жіберілді. Онда 1991 жылға дейін екінші хатшы, бірінші хатшы және кеңесші лауазымдарында қызмет атқарды. 1989 жылы КСРО Бас хатшысы [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]] Қытайға жасаған сапары кезінде [[Дэн Сяопин]]мен болған келессөздерде аудармашы болды.<ref>{{Cite web|title=Биография Касым-Жомарта Токаева, избранного президентом Казахстана|url=https://www.kp.ru/daily/27473/4680423/|accessdate=2024 жылғы 9 наурыз}}</ref> 1992 жылы [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы]]н тәмамдады.<ref name="vedomosti">{{cite web | url = https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2019/03/20/796922-chto-izvestno-o-novom-prezidente | title = Что известно о новом президенте Казахстана Касыме-Жомарте Токаеве | publisher = vedomosti.ru | date = 2020-03-19 | accessdate= 2022-10-27}}</ref> 1998 жылы тарих ғылымдарының кандидаты ретінде «Қазақстанның сыртқы саясатындағы Азия-Тынық мұхит елдірі» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. Ал 2001 жылы саяси ғылымдар докторы ретінде «Жаңа жаһандық тәртіп заманында Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Токаев, Касым-Жомарт Кемелулы. Биография Президента Казахстана. Энциклопедия ТАСС|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/tokaev-kasym-zhomart-kemeluly}}</ref> == Саяси қызметі == === Сыртқы істер министрінің орынбасары (1992–1994) === 1992 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрі]]нің орынбасары болып тағайындалды. 1993 жылы ол Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары ретінде қызмет атқарды. === Сыртқы істер министрі (1994–1999) === 1994 жылғы 13 қазанда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] болып тағайындалды. 1999 жылы наурыз-қазан аралығында Нұрлан Балғымбаев басқарған Үкіметте премьер-министрдің орынбасары. === Қазақстан премьер-министрі (1999–2002) === {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі}} [[Сурет:Vladimir Putin with Kasymzhomart Tokayev-1.jpg|нобай|солға|Премьер-министр Тоқаев (сол жақта) пен [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 19 қаңтар 2000]] 1999 жылғы наурызда Тоқаев Қазақстан премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1999 жылғы қазанда ол, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің қолдауымен және Президент жарлығымен [[Қазақстан премьер-министрі]] болып сайланды. Премьерлігі тұсында елдің ЖІӨ өсімі 2001 жылы 13.5% өссе, инфляция 11.2% азайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html | title = Как премьер-министр Токаев вытаскивал экономику из кризиса |lang= ru | publisher = zakon.kz | date = 2019-05-07 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122205925/https://www.zakon.kz/4968885-kak-premer-ministr-tokaev-vytaskival.html }}</ref> 2001 жылғы 20 қарашада Хабар тікелей эфирінде, Тоқаев президент Нұрсұлтан Назарбаевты егер өзі «интригант» деп атаған бірнеше мемлекеттік шенеунікті жұмыстан босатпаса, премьер-министр қызметінен кетемін деп мәлімдеме жасады. Аталған «кәсіби емес» шенеуніктер қатарында премьер орынбасары [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]], [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]], [[Павлодар облысы]]ның әкімі [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов|Ғалымжан Жақиянов]] және Қорғаныс министрінің орынбасары [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]] болды. Оларды Тоқаев атқарушы билікті орталықсыздандырғысы келеді және [[демократизация]]ға кедергі жасап жатыр деген айыптар тақты.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20011120/18755.html | title = Премьер-министр Казахстана предлагает президенту страны освободить от должности ряд членов правительства, угрожая в противном случае уйти в отставку |lang= ru | publisher = РИА Новости | date = 2001-11-20 | accessdate = 2022-11-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122220205/https://ria.ru/20011120/18755.html }}</ref> Тоқаевтың сөзінен кейін Назарбаев үкіметтің 6 мүшесін, соның ішінде Жандосов, Жақиянов және Ертілесованы қызметтерінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html |title= World Briefing {{!}} Asia: Kazakhstan: President Fires Reform Advocates |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Brauer, Birgit | date = 2001-11-23 | accessdate = 2022-11-01}} {{wayback|url= https://web.archive.org/web/20220122211355/https://www.nytimes.com/2001/11/23/world/world-briefing-asia-kazakhstan-president-fires-reform-advocates.html }}</ref> === Мемлекеттік хатшы (2002–2007) === [[Сурет:Official Visit Nursultan A. Nazarbayev (01911330) (49857796318).jpg|нобай|солға|Тоқаев (сол жақтан бірінші отырған) және [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (үшінші), 9 қыркүйек 2004, [[Вена]], [[Аустрия]]]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев жаһандық ядролық қару-жарақты таратпау үдерісіне белсенді атсалысты. 1995 және 2005 жылдары ол [[Нью-Йорк]]тағы Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа шолу конференцияларына қатысты. 1996 жылы ол Нью-Йоркта Ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу туралы шартқа және 2005 жылы [[Семей]]де [[Орталық Азия ядросыз аймағы]] шартына қол қойды. Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның және [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның Сыртқы істер министрлері Кеңесінің төрағасы болып сайланған және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы]]ның 10 сессиясына қатысқан. === Сенат төрағасы (2007–2011) === [[Сурет:Secretary Kerry, Russian Foreign Minister Lavrov Meet with UN Special Envoy Brahimi (9757147883).jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев, [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] пен [[Джон Керри]], 13 қыркүйек 2013]] 2007 жылғы қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы]] болып сайланды. 2008 жылы Сенат төрағасы ретінде, ол [[ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясы]]ның вице-президенті болып сайланды. Ол бұл қызметте 15 сәуір 2011 жылға дейін болды. === БҰҰ Бас хатшысының орынбасары === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev.jpg|нобай|солға|Тоқаевтың [[БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясы]] алдында сөз сөйлеуі, 1 қазан 2012]] 2011 жылғы наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]]ның орынбасары, БҰҰ [[Женева]]дағы бөлімшесінің Бас директоры, сондай-ақ Қарусыздану жөніндегі конференцияда БҰҰ Бас хатшысының жеке өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Қарусыздану жөніндегі конференцияның Бас хатшысы лауазымын атқарды. Тоқаевтың [[саясаттану]] ғылымдарының докторантурасы бар. Ол — тоғыз кітаптың және халықаралық қатынастар туралы біршама мақаланың авторы. Ресейлік биографиялық институт оған «2018 жылғы Жыл адамы» атағын берді. === Сенат төрағасы (2013–2019) === 2013 жылғы 16 қазанда ол [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Қазақстан Сенатының төрағасы]] болып қайта сайланды, Тоқаевтың кандидатурасына сенаторлар бір ауыздан дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/kasyimjomart_tokaev_edinoglasno_izbran_spikerom_senata_pk/|title=Касымжомарт Токаев единогласно избран спикером сената PК|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2013-10-16|accessdate=2024-02-11}}</ref> [[Қазақстандағы жер наразылық шаралары|2016 жылғы жер мәселесі жайлы наразылық шаралары]] кезінде Тоқаев елдегі жер мәселесін шешу сын көзімен қарау керек деді.<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/resources/tokaev_stoit_kriticheski_podoyti_k_voprosu_ob_arende_zemli/|title=Токаев: Стоит критически подойти к вопросу об аренде земли|lang=ru|publisher=[[Forbes]]|date=2016-04-29|accessdate=2024-02-11}}</ref> == Президенттігі (2019–) == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың президенттігі}} {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі}} 2019 жылғы 19 наурызда Қазақстан президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] өкілеттігін өз еркімен тоқтататынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html |title= Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні |lang= kk |publisher= infomburo |date= 2019-03-19 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Конституция бойынша бұл жағдайда Президент міндетін [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution |title= Қазақстан Республикасының Конституциясы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 20 наурызда Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан президенті міндетін атқарушысы ретінде ант қабылдады.<ref name="antberdi">{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20190612/toqaev-ulyqtau-10514471.html |title= Қазақстан тарихындағы екінші президент ант беріп, ресми түрде қызметіне кірісті |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] |date= 2019-06-12 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> Инаугурациясының аяқталғаннан кейін [[Астана]] қаласының атауын Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан болып өзгертуді ұсынды. Парламент сол күні қаланың жаңа атауын бекітті.<ref>{{Cite web|url= https://regnum.ru/news/2594661.html |title= Новый глава Казахстана предложил переименовать Астану в Нурсултан |lang= ru |publisher= регнум |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190321164437/https://regnum.ru/news/2594661.html |date= 2019-03-21}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/185935-elorda-endi-nur-sultan-dep-atalady |title= Елорда енді Нұр-Сұлтан деп аталады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-03-21 |accessdate= 2024-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/syuzhetter/item/111284-asym-zhomart-to-aev-aza-stan-khal-yna-ant-berdi |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына ант берді |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 23 сәуір күні Нұр Отан партиясы Қасым-Жомарт Тоқаевты кезектен тыс президент сайлауына үміткер ретінде ұсынды. Президент сайлауы сол жылғы 9 маусымда өтті. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|Президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 70,96% жинады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-world-press-freedom-day-tokayev/30589787.html |title= Тоқаев билігі кезіндегі баспасөз еркіндігінің ахуалы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-03 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> 12 маусымда жаңа сайланған Президент ретінде ант беріп, ресми түрде қызметке кіріседі. Иннаугурация [[Астана|Нұр-Сұлтан]]ның [[Тәуелсіздік сарайы (Астана)|Тәуелсіздік сарайы]]нда өтті.<ref name="antberdi" /> 2021 жылғы сәуірден бастап [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның төрағасы, ал 2022 жылғы қаңтардан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің төрағасы болды. Осы уақытта Нұр Отан партиясының төрағасы ретінде сайланып, сәуір айында партиядан шығатынын мәлімдеді. Алғашқы кезеңде бірнеше әлеуметтік-экономикалық реформалар жасалды, соның қатарында мұғалімдердің еңбекақысын көтеру, әлеуметтік жағынан осал отбасылырының несиелерін кешіру, өлім жазасына тиым салу, жергілікті өзін өзі басқаруды күшейту, саяси партиялар мен сайлау туралы заңдарға өзгерістер енгізілді. [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда Қазақстанда жаппай қарсылық митингтері]] өтті. Ақтау мен Жаңаөзен қалаларында жергілікті халық газдың екі есе өсуіне наразылық білдірді. Кейін минингті қолдау Қазақстанның басқа қалаларында да басталды. Асқар Мамин басқарған үкімет оставкаға жіберілді. Жаңа үкіметтің премьер-министрі ретінде Әлихан Смайылов тағайындалды. Қаңтар оқиғасынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа өзгерістер және трансформация туралы хабарлады. Наурыз айында Қазақстан халқына жасаған жолдауында елдің саяси жүйесін модернизациялау мен демократизациялау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізуді ұсынды. Сәуір айында Конституцияға өзгерістер енгізу туралы жалпыхалықтық Референдум өткізуді ұсынды. [[Қазақстандағы референдум (2022)|Референдум]]ға қатысқан азаматтардың 77,18% өзгерістерді қолдады. 8 маусым күніаталған өзгерістер өз күшіне енді. Бұл өзгерістер супер президенттік басқару жүйесін мықты парламенті бар президенттік жүйеге өзгеруге ықпал етуі тиіс. 2022 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан халқына жолдауында алғашқы 5 жылдық президенттік мерзімінің 2024 жылы аяқталатынына қарамастан кезектен тыс президент сайлауын өткізу ұсынды. Сонымен қатар сайлаудан кейін президент өкілеттілік меозімін 5 жылдан 7 жылға ұзарту туралы және бір ғана мерзімге сайлану туралы ұсыныс енгізетінін хабарлады. 2 қыркүйек күні [[Жаңа Қазақстан]] деп аталатын депутаттық топ Конституцияда президент өкілеттігін сайлауға дейін өзгертіп, бір ғана мерзіммен шектеу туралы ұсыныс жасады. 13 қыркүйек күні Конституциялық кеңес ұсынылған өзгерістерді бекітті. 16 қыркүйек күні Қазақстан Парламенті Конституцияға өзгерістерді енгізу туралы заң қабылдады. 2022 жылғы 21 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|кезектен тыс президент сайлауы]]н 2022 жылғы 22 қараша күніөткізу туралы жарлыққа қол қойды. 6 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев халықтық коалиция (құрамында [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] және [[Қазақстан халық партиясы]] кіретін) атынан президенттік сайлауға үміткер ретінде ұсынылды. [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|20 қарашада өткен президент сайлауы]]нда 81,31% дауыс жинады. 26 қараша күні жаңа сайланған президент ретінде қызметке кірісті. === 2019 === [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 05.jpg|нобай|оңға|Қасым-Жомарт Тоқаев (оң жақта) пен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], 3 сәуір 2019]] 2019 жылғы маусымда болған, [[Арыс трагедиясы]] деп аталып кеткен [[Арыс]] қаласындағы жарылыс сериясынан кейін Тоқаев қылмыстық іс қозғап, [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлік]]теріне ықтимал жарылыстардың алдын алуын тапсырды да, кінәлілер жауапқа тартылады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/203062-qasym-zhomart-toqaev-arystaghy-oqighagha-baylanysty-turkistan-oblysyna-barady |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыстағы оқиғаға байланысты Түркістан облысына барады |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-06-24 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref name="evakuasya">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/kasym-zhomart-tokaev-arys-kalasyndagy-evakuaciyalyk-punktke-bardy |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Арыс қаласындағы эвакуациялық пунктке барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-06-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 25 маусымда ол қаланың эвакуациялық пунктіне барып, жергілікті халықпен кездесті.<ref name="evakuasya" /> Тоқаев өзінің президент ретіндегі халыққа арналған тұңғыш жолдауын 2019 жылғы 2 қыркүйекте берген. Жолдауында ол қоғамның және қауіпсіздіктің дамуына, жергілікті бизнестерді қолдауға және елдегі экономикалық дамудың орнауына біраз назар аударды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-09-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2019 жылғы қазанда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] министрлерін қоспағанда, министрлікке әлеуетті үміткерлердің барлығы тағайындалмас бұрын [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]]тың мақұлдауын алуы қажет екені белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2019-10-21/kazakhstans-nazarbayev-to-confirm-ministers-governors-decree |title= Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree |lang= en |publisher= US News |date= 2019-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сол жылғы [[Bek Air ұшақ апаты (2019)|Bek Air ұшақ апаты]]нан кейін Тоқаев 2019 жылғы 28 желтоқсанды [[Ұлттық аза тұту]] күні қылып жариялап, кінәлілердің барлығы заң бойынша жазаланады деп уәде берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3598991 |title= President Tokayev declares December 28 a National Day of Mourning |lang= en |publisher= kazinform |date= 2019-12-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/en/president-Tokayev-declares-december-28-a-national-day-of-mourning_a3598991}}</ref> === 2020 === 2020 жылғы ақпанда орын алған [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчи ауылындағы ұлтаралық қақтығыс]]тан кейін Тоқаев [[Қордай ауданы]] әкімін, [[Жамбыл облысы]] әкімінің орынбасарын және облыс пен аудан полиция басшыларын қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2020-02-10/masanshy-okigasy-4-sheneunik-kyzmetinen-bosatylady/ |title=«Масаншы оқиғасы»: 4 шенеунік қызметінен босатылады |lang= kk |publisher= КУРСИВ |date= 2020-02-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Қазақтар]] мен [[дүнгендер]] арасында болған ұлтаралық қақтығысты ол «екі қылмыстық топ» арасында болған қақтығыс әкеп соқты деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-violence-idUSKBN20O1SU |title= Kazakh President says smuggler gangs behind deadly ethnic clashes |lang= en |publisher= [[Reuters]] |author= Әуезов, Жолдас және Potter, Mark |date= 2020-03-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Informburo агенттігіне берген сұхбатында Тоқаев [[Мұхтар Еркінұлы Жәкішев|Мұхтар Жәкішев]]тің жағдайы жайлы сөйледі: «Бұл мәселе тек соттың құзыретіне жатады. Мен, әрине, Жәкішевтің денсаулығына байланысты шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы бірнеше рет өтініш жасағанын білемін. Сот отырысы 3 наурызда өтеді. Оның шешімін күтейік, оның әділ жасалатынына күмәнім жоқ».<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/interview/kasym-zhomart-tokaev-vse-nacionalnosti-prozhivayushchie-v-kazahstane-po-suti-yavlyayutsya-edinoy-naciey.html |title= Касым-Жомарт Токаев: Все национальности, проживающие в Казахстане, по сути являются единой нацией |lang= ru |publisher= informburo |date= 2020-02-29 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 3 наурызда [[Семей]] қалалық соты Жәкішевті шартты түрде мерзімінен бұрын босату туралы өтінішті қанағаттандырды. Ол 2009 жылдан бері 14 жыл түрмеде отырған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-semey-mukhtar-zhakishev-released-from-prison/30496687.html |title= Мұхтар Жәкішев бостандыққа шықты. Түрме алдындағы кездесу |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Ақаева, Хадиша |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2020 жылғы 2 мамырда Назарбаевтың қызы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Тоқаев жарлығымен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан және [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Сенат төрағасы]] лауазымынан босатылған еді.<ref name="darigasenat">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nazarbayeva-and-tokayev/30593732.html |title= Дариға Назарбаеваның орнынан кетуінің астары неде? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Панниер, Брюс |date= 2020-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Осы шешімнің себебі жайлы біраз теория пайда болған; біреулер оны Тоқаев саяси ықпалының көбеюімен байланыстырса, басқалар ол биліктегі элита арасындағы қақтығыстан шыққан дейді.<ref name="darigasenat" /><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BD%D1%8F%D0%BB-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0/a-53309602 |title= Токаев указом снял дочь Назарбаева с поста спикера сената |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Гункель, Елена |date= 2020-05-02 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 1 қыркүйекте берген Халыққа жолдауында Тоқаев жоспарланған жеті реформа жайлы сөйледі. Оған қоса ол Қазақстанның әлеуметтік жүйесін оңтайландыру, өнімділікті арттыру және жасыл экономиканы құру, бизнес жағдайын теңестіру, білімге көбірек инвестиция салу және басқаруды қадағалау туралы айтты.<ref name="joldaw2020">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/addresses/addresses_of_president/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-2020-zhylgy-1-kyrkuiek |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2020 жылғы 1 қыркүйек |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-09-01 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> === 2021 === [[Сурет:Istanbul hosts 8th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States (2).jpg|нобай|оңға|[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттер Ұйымы]]ның 8-саммиті, 12 қараша 2021, [[Ыстанбұл]]]] 2020 жылғы күзде Тоқаев [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] өтетін күнді бекітті. Президент сөзінше, «[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]] мен [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] сайлаудың заңдылығын, ашықтығын және әділдігін сақтау үшін тұрақты бақылау жүргізіп отырады».<ref>{{Cite web|url= https://qazaqstan.tv/news/132613/ |title= Мәжіліс сайлауы 2021 жылғы қаңтарда өтеді — Президент Жарлығы |lang= kk |publisher= [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date= 2020-10-21 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау күні Тоқаев [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің заңға сәйкес қызметінен босатылатынын және [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] мен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|кабинет мүшелері]]н тағайындау мәселесінде [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|жаңадан сайланған депутаттар]]мен және партия жетекшілерімен кеңесетінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/01/president-Tokayev-casts-vote-at-kazakh-parliamentary-election/ |title= President Tokayev Casts Vote at Kazakh Parliamentary Election |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-01-10 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Сайлау нәтижесінде биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы қайта көпшілік партиясы болды да,<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31046031.html |title= "Қоғаммен санаспай жасақталды". Мәжілістің жаңа құрамына сарапшылар не дейді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2021-01-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] премьер-министр болып [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|қайта сайланды]].<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/askar-mamin-prem-er-ministr-bolyp-kayta-saylandy_241896/ |title= Асқар Мамин Премьер-министр болып қайта сайланды |lang= kk |publisher= BAQ.kz |author= Құрмаш, Аягөз |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның (ЕҚЫҰ) сарапшылары «сайлау еш бәсекесіз өтті» және «[[Қазақстан саяси партиялары|саяси партия]]ның барлығы да биліктегі партияның жобаларын қолдай береді, сайлаушылардың таңдайтын еш саяси альтернативасы жоқ» деген.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/01/nur-otan-tops-kazakh-parliamentary-election-that-lacked-genuine-competition/ |title= Nur Otan Tops Kazakh Parliamentary Election That ‘Lacked Genuine Competition’ |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Putz, Catherine |date= 2021-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2021 жылғы 28 сәуірде Назарбаев [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның (ҚХА) төрағасы қызметінен кетті. Оның ізбасары президент Тоқаев болды, оның төрағалыққа үміткерлігін ҚХА мүшелерінің көпшілігі қолдады. Тоқаев Назарбаевты «тарихи еңбегі» үшін Ассамблеяның Құрметті Төрағасы қылды.<ref>{{Cite web|url= https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |title= Елбасы ҚХА құрметті төрағасы болды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның ресми сайты |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220823084324/https://assembly.kz/news/elbasy-kha-rmetti-t-ra-asy-boldy/ |date= 2022-08-23}}</ref> 2021 жылғы 23 қарашада Назарбаевтың баспасөз хатшысы [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] Назарбаевтың [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] жетекшісі лауазымының Тоқаевқа беретінін жариялады. === 2022 === [[Сурет:Ilham Aliyev has met with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01.jpg|нобай|солға|[[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] (сол жақта) және Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылғы қаңтарда орын алған ірі наразылық шаралары]]нан кейін Тоқаев [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатты.<ref>{{Cite web|url= https://khabar.kz/kk/news/sayasat/item/137774-askar-mamin-kyzmetinen-bosatyldy |title= Асқар Мамин қызметінен босатылды |lang= kk |publisher= [[Хабар (телеарна)|Хабар]] |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Бастапқыда наразылық акцияларының жұртшылықты тыныштандыруға тырысып, Тоқаев жаңа реформаларын жариялауды жоспарлаған<ref>{{Cite web|url= https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane |title= Токаев пообещал предложить план реформ на фоне беспорядков в Казахстане |lang= ru |publisher= Известия |author= Запара, Екатерина |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://iz.ru/1274103/2022-01-07/tokaev-poobeshchal-predlozhit-plan-reform-na-fone-besporiadkov-v-kazakhstane }}</ref> және сұйытылған табиғи газ, дизель отыны және бензин, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар өзге де тауарлар бағаларын бақылауды енгізген еді,<ref>{{Cite web|url= https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin |title= Президент Казахстана отправил правительство в отставку и ввел государственное регулирование цен на сжиженный газ, дизель и бензин |lang= ru |publisher= babel.ua |author= Кадакова, Екатерина |date= 2022-01-05 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220120214836/https://babel.ua/ru/news/74928-prezident-kazahstana-otpravil-pravitelstvo-v-otstavku-i-vvel-gosudarstvennoe-regulirovanie-cen-na-szhizhennyy-gaz-dizel-i-benzin }}</ref> алайда наразылық шараларының жалғаса бергенінен Тоқаев армияға наразылық білдірушілерге қарсы күш қолдануды және «ескертусіз оқ атуды» бұйырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644186.html |title= Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-01-07 |accessdate= 2024-02-20}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107172154/https://www.azattyq.org/a/31644186.html |date= 2022-01-07}}</ref> 11 қаңтарда Тоқаев [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]ты премьер-министр қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ |title= Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2022-01-11 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> 2022 жылғы 16 наурызда Тоқаев конституциялық реформалардың бекітілуін және президент өкілеттіктерінің азаюын ұсынды. Оның сөзінше, елдің «суперпрезиденттік республика» жүйесінен «күші бар парламентті президенттік республикаға» көшкені жөн. 26 сәуірде ол [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясынан шықты. [[Қазақстандағы референдум (2022)|5 маусымда өткен референдум]] нәтижесінде президентке президенттігі кезінде партия құрамында болуына тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url= https://kz.kursiv.media/kk/2022-04-19/prezidentti-andaj-kilettigi-zhojylady/ |title= Президенттің қандай өкілеттігі жойылады? |lang= kk |publisher= КУРСИВ |author= Әділбеков, Ақжігіт |date= 2022-04-19 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> Қасым-Жомарт Тоқаев [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022 жылғы 20 қарашада өткен кезектен тыс президент сайлауы]]нда жалпы дауыстың 81,31% жинап, жеңіске жетті. 2022 жылғы 26 қарашада оның екінші ұлықтау рәсімі өтті. === 2023 === Тоқаев қызметке кіріскеннен кейін [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|2023 жылғы қаңтарда Сенат сайлауы]]ның өтетінін жариялап, бұл сайлауды «саяси жаңғыру үдерісін жоспарлы түрде жалғастырудың» бір бөлігі ретінде көретінін атап өтті де, сайлау қорытындысы бойынша «сенаттың депутаттық корпусының бір бөлігі бәсекелестік және ашықтық қағидаттары негізінде жаңарады» деді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/1999041-toqaev-bugin-senat-deputattarynyn-sailauyn-tagaiyndau-turaly-zarlyqqa-qol-qoyamyn/ |title= Тоқаев: Бүгін сенат депутаттарының сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қоямын |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2022-11-26 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлау кезінде өз үміткерлігін жариялаған 130 кандидат<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-renewed-senate-and-disappointed-voters/32226949.html |title= "Сенаттың ішінара жаңарғаны елде өзгеріс болатынын білдірмейді" |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Тойкен, Сәния |date= 2023-01-17 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> арасынан жергілікті [[мәслихат]]тар 20-ын сенатор қылып сайлады (Конституция бойынша сенатқа әрбір облыс, республикалық маңызы бар қала мен астанадан екі депутаттан сайланады).<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32223094.html |title= Қазақстанда сенат сайлауы өтті. ОСК алдын ала нәтижесін жариялады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-14 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Қалған 10 кандидатты президент ұсынады, олардың жартысы [[Қазақстан халқы ассамблеясы|халық ассамблеясы]]ның ұсынысы бойынша. 2023 жылғы 19 қаңтарда Тоқаев [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|7-шақырылған Мәжіліс]]ті ресми түрде тарату және кезектен тыс парламент сайлауын 2023 жылғы 19 наурызда өткізу туралы президент жарлығына қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/zhetinshi-saylangan-kazakstan-respublikasy-parlamentinin-mazhilisin-taratu-zhane-kazakstan-respublikasy-parlamenti-mazhilisi-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-190195 |title= Жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл күн әдейі [[Наурыз мейрамы]] мен бұрынғы президент Нұрсұлтан Назарбаев отставкасының төрт жылдығына орай таңдалды деп есептеледі.<ref>{{Cite web|url= https://baigenews.kz/inostrannye-investory-vozvraschayutsya-v-kazahstan-amerikanskie-smi_146483/ |title= Иностранные инвесторы возвращаются в Казахстан - американские СМИ |lang= ru |publisher= Бәйге News |date= 2023-01-31 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Жарлыққа қол қойған кезінде Тоқаев Мәжіліс депутаттардың жұмыстарына жоғары баға беріп, олар «жоғары кәсібиліктің, азаматтардың алдындағы жауапкершіліктің және шынайы патриотизмнің» үлгісін көрсеткенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/politics/2006044-qasym-zomart-toqaev-mazilis-deputattaryna-algys-bildirdi/? |title= Қасым-Жомарт Тоқаев мәжіліс депутаттарына алғыс білдірді |lang= kk |publisher= nur.kz |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ол сондай-ақ кезектен тыс сайлау «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласымен сәйкес келетін «мемлекеттік билік институттарын жаңғыртудың» соңғы кезеңі болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-parlament-mazhilisi-zhane-maslihat-deputattarynyn-kezekten-tys-saylauyn-tagayyndau-turaly-malimdemesi-1903558 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы мәлімдемесі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-01-19 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 27 наурызда сайлау нәтижесі ресми түрде жарияланды да, ең көп мандатқа ие болған партияның [[Аманат (партия)|Аманат]] болғаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/sajlau-2023-en-kop-mandatka-amanat-partiyasy-ie-boldy |title= Сайлау-2023: Ең көп мандатқа AMANAT партиясы ие болды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |author= Смаилова, Балжан |date= 2023-03-27 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сайлаудан кейін көп ұзамай [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі]] де өз қызметін бастады.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32341396.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-03-30 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 15 ақпанда Тоқаев [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың көптеген артықшылықтарын, соның ішінде мемлекеттен өмір бойы қаржылай қолдау көру, халыққа үндеу жасау және шенеуніктерге кеңес беру құқықтарын жою туралы заңға қол қойды және оның жақын туыстарын заңды иммунитеттен айырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbaev-family-legal-immunity-stripped/32273034.html |title= Kazakh President Toqaev Signs Law On Stripping Nazarbaev Family Members Of Legal Immunity |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-01-15 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Көп ұзамай Назарбаев заң бойынша [[Елбасы]] құрметті атағынан да айырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-nursultan-nazarbaev-what-other-privileges-does-the-ex-president-have/32708620.html |title= Назарбаевта не қалды? Экс-президенттің билігі мен байлығы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қайыртайұлы, Манас |date= 2023-12-01 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Тоқаев 9 мамырда [[Мәскеу]]де өткен [[Жеңіс күні]]не орай өткен парадқа қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/tokayev-to-attend-victory-day-celebrations-in-moscow-intervew-dimash-alzhanov/32402661.html |title= Зачем Токаев поехал на парад к Путину? Визит в развязавшую войну страну и возможные последствия |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Троценко, Петр |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Бұл [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] басталғаннан бергі екінші Жеңіс шеруі болды, бірақ 2022 жылғы парадтан айырмашылығы, бұл жолы Мәскеудегі парадқа бірнеше шетелдік көшбасшылар,<ref>{{Cite web|url= https://holod.media/2023/05/09/9-maia-bez-saluta-i-tankov/?amp |title= Без салюта, «Бессмертного полка» и танков |lang= ru |publisher= Холод |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> соның ішінде [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]], [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Түрікменстан президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] және [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] қатысты.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6459e5179a794738a3f69535 |title= На Красной площади начался парад Победы |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> 2023 жылғы маусымда [[Абай облысы]]нда [[Абай облысындағы өрт|найзағай нәтижесінде ірі өрт]] басталды. 11 маусымда Тоқаев облысқа ұшып келді де, сол күні елде [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]]н жариялады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-ukaz-ob-obschenatsionalnom-traure-501776/ |title= Токаев подписал указ об общенациональном трауре |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Сол күні кешке ол өрт сөндіру кезінде қаза тапқандардың барлығын [[Құрмет ордені]]мен марапаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posmertno-nagradil-pogibshih-pojare-oblasti-abay-501777/ |title= Токаев посмертно наградил погибших при пожаре в области Абай |lang= ru |publisher= tengrinews.kz |date= 2023-06-11 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> Ауқымды өрт 13 шілде күні 13:00 де толығымен сөндірілді. 2023 жылғы 3 қарашада [[Астана]]да Тоқаев төрағалық еткен [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы|Түркі Мемлекеттері Ұйымы]]ның 2023 жылғы саммиті өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-turkic-organization-summit/32670230.html |title= Kazakh President Hosts Summit Of Organization Of Turkic States |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-11-03 |accessdate= 2024-03-07}}</ref> === 2024 === 2024 жылғы наурызда, [[Атырау]]да айтқан Ұлттық Құрылтай алдындағы сөзінде Тоқаев [[Қазақстан елтаңбасы]] дизайнының өзгеретінін және жаңа дизайнның байқау арқылы таңдалатынын айтты.<ref name="eltanba">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32863052.html |title= Тоқаев Ұлттық құрылтайда елтаңба өзгеретінін жариялап, "қазақ тілін ешкімді мәжбүрлемей дамыту" жайлы айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-15 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Елтаңбаның дизайны оның «[[Қазақ КСР елтаңбасы|Кеңес заманындағы елтаңба]]ға ұқсата» бергеннен және тым «эклектрикалық», «күрделі» болғанынан өзгертілетіні де айтылды. Тоқаев оған қоса діни киімді сынады да, оны «дәстүрлі құндылыққа жасалған ашық шабуыл» деді.<ref name="eltanba" /> 2024 жылғы маусымда Тоқаев сол жылғы күзде елдегі [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум|атом электр станциясы]]ның құрылысы жайлы референдум өтетінін жариялады. Референдумның өтетін нақты күнін [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]]тің өзі жариялайтын болады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33011760.html |title= Тоқаев: АЭС бойынша референдум биыл күзде өтеді |date= 2024-06-27 |accessdate= 2024-06-27 |publisher=[[Азаттық радиосы]] |lang=kk}}</ref> === 2025 === 2025 жылғы 3 қаңтарда Тоқаев мемлекеттен қаржы алатын «Ана тілі» баспасына сұхбат берді. Ол кезде ол кезектен тыс президент сайлауының өте алатынын жоққа шығарды (оның президенттік мерзімі 2029 жылы аяқталмақ),<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/toqaev-talai-zhylga-arnalgan-auqymdy-zhosparlarym-bar/33262094.html |title= Тоқаев: Талай жылға арналған ауқымды жоспарларым бар |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> даулы болған уақыт белдеуінің ауысуын қолдады,<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/kogam/24496-prezidenttin-sukhbaty-shykty-uakyt-beldeui-zhaily-tokaev-ne-deidi/ |title= Президенттің сұхбаты шықты: уақыт белдеуі жайлы Тоқаев не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> [[Шерзат Болаттың өлімі]]не байланысты жағдайды өз назарына алғанын айтты, [[Қаңтар оқиғасы]] үшін кінәні белгісіз қылмыстық топтарға іліп,<ref name="talgar25">{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24507-tokaev-talgar-tragediiasyna-katysty-pikir-bildirdi/ |title= Тоқаев Талғар трагедиясына қатысты пікір білдірді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> оның орын алған себептер қатарына «[[Тоқаев-Назарбаев қос билігі|қосарланған билікті]]<nowiki></nowiki>» айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://qaz.ulysmedia.kz/news/24500-kantar-turaly-alyp-kashpa-ngimeler-tolastamai-tur-tokaev-kandy-okiga-zhaily-ne-deidi/ |title= «Қаңтар» туралы алып қашпа әңгімелер толастамай тұр – Тоқаев қанды оқиға жайлы не дейді |lang= kk |work= qaz.ulysmedia.kz |date= 2025-01-03 |accessdate= 2025-01-04}}</ref> === 2026 === 2026 жылғы 20 қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында Тоқаев екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]]н орнатуды ұсынды. [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымын қайта орнату және басқа да ұқсас өзгерістер [[Қазақстандағы конституциялық референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] шешілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Референдум ресми ақпаратша қолдау көрді де, жаңадан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтайдың сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда]] орын алды. Сайлауда басым дауысқа [[Әділет (партия)|Әділет]] конституциялық көпшілікті құрады. Оның тұңғыш сессиясы 2026 жылғы 28 тамызда өтті, оны Тоқаев ашты. Осы кезде ол [[Олжас Бектенов үкіметі]]н отставкаға жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Көп ұзамай реформа нәтижесінде қайта құрылған [[Қазақстан вице-президенті]] лауазымына Тоқаев [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]ді тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> === Саяси реформалары === [[Сурет:Tokayev with officials, January 2021.jpg|нобай|оңға|Тоқаевтың үкімет мүшелері мен Мәжіліс депутаттарымен кездесуі, қаңтар 2021]] 2022 жылғы мамырда Тоқаев «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-kazakstan-respublikasynda-beibit-zhinalystardy-uiymdastyru-zhane-otkizu-tartibi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ko |title= Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-respublikalyk-referendum-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-ozgerister-men-tolyktyru-engizu-turaly-kazakstan-kol-koydy-541259 |title= Мемлекет басшысы «Республикалық референдум туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-05 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> ««[[Қазақстан саяси партиялары|Саяси партиялар]] туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы»,<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/laws/memleket-basshysy-sayasi-partiyalar-turaly-kazakstan-respublikasynyn-zanyna-ozgeris-pen-tolyktyrular-engizu-turaly-kazakstan-respublikasynyn |title= Мемлекет басшысы «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы»<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-signed-the-bill-into-election-law/30633103.html |title= Президент Тоқаев саяси партиялар мен сайлау заңдарына қол қойды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-05-25 |accessdate= 2024-02-20}}</ref> және «Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заңдарына қол қойды. Ол өзінің халыққа Жолдауында «заманауи мемлекет құру үшін Қазақстан [[көппартиялы жүйе]] құруы керек» деп, биліктегі [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы басқа партиялармен көбірек ынтымақтасуы керектігін айтты. ==== «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» идеясы ==== Тоқаев мемлекеттік саясатының маңызды элементтерінің бірі «''Халық үніне құлақ асатын мемлекет''» идеясын (кейде ''Естуші мемлекет'', не ''Тыңдаушы мемлекет'') ұсыну болды, онда мемлекеттік басқару «мемлекет үшін азамат емес, азамат үшін мемлекет» деген қағиданы ұстанатын болады. Тоқаев азаматтық қоғамды тыңдайтын мемлекет концепциясын ілгерілететін саяси реформалар жүргізуді жақтады.<ref name="joldaw2020" /> Сондай-ақ Тоқаев 2021 жылы ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерін тікелей сайлауды өткізуді ұсынды және ол жайлы заң жобасына 2020 жылы қол қойды.<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=33374726 |title= О мерах по реализации Послания Главы государства народу Казахстана от 1 сентября 2020 года «Казахстан в новой реальности: время действий» |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |date= 2020-09-14 |accessdate= 2024-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/article/3698565 |title= Выборы сельских акимов в Казахстане пройдут в 2021 году |lang= ru |publisher= inform.kz |author= Күзекбай, Ақбота |date= 2020-09-24}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113924/https://www.inform.kz/ru/vybory-sel-skih-akimov-v-kazahstane-proydut-v-2021-godu_a3698565 }}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде тіркелген 5 партияның үшеуі ғана [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандатқа қол жеткізді. [[Қазақстанның 7-Парламенті|7-Парламент]]тің ашылу рәсімінде Тоқаев [[пайыздық тосқауыл]]дың 7% 5% түсірілгенін және [[Бәріне қарсымын]] таңдауының бюллетеньге қайта қойылғанын ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.interfax.ru/world/745248 |title= Токаев счел необходимым снизить барьер для прохождения в парламент |lang= ru |publisher= interfax.ru |date= 2021-01-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210315110235/https://www.interfax.ru/world/745248 |date= 2021-03-15}}</ref> Парламент Тоқаев ұсынған бұл конституциялық реформаларды қабылдады да, ол 2021 жылғы 25 мамырда күшке енді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/new-law-on-elections-aims-to-engage-kazakh-citizens-in-political-institutions-experts-say/ |title= New Law on Elections Aims to Engage Kazakh Citizens in Political Institutions, Experts Say |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |date= 2021-05-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Ұлттық Құрылтайдың құрылуы ==== 2022 жылғы 14 маусымда Тоқаев Ұлттық Құрылтайды құру туралы заңға қолын қойды. Бұл орган Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/315449-ulttyq-quryltay-ne-ushin-qurylghany-aytyldy |title= Ұлттық құрылтай не үшін құрылғаны айтылды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2022-06-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Өлім жазасы ==== 2019 жылғы желтоқсанда Тоқаев Қазақстанның {{iw|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасы|Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына|en|Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights}} қол қоятынын айтты. Оның бұл сөзі Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің адам құқығы туралы талқысынан кейін айтылған еді. Осы жерден Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]не елдегі [[өлім жазасы]]н жою шараларын белгілейтін Екінші факультативтік хаттамаға қосылу процесін бастау міндетін қойды.<ref name="iccpr">{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/09/kazakhstan-joins-second-optional-protocol-to-iccpr-aiming-at-abolishing-death-penalty/ |title= Kazakhstan Joins Second Optional Protocol to ICCPR Aiming at Abolishing Death Penalty |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Шаяхметова, Жанна |date= 2022-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176 |title= Kazakhstan abolishes death penalty |lang= en |publisher= [[Неміс толқыны]] |date= 2021-02-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы өкілі [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]] хаттамаға қол қойды.<ref name="iccpr" /> 2021 жылғы 2 қаңтарда Тоқаев өлім жазасын жойған заңнамаға қолын қойды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/54127?lang=kk |title= Қазақстан өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің ресми сайты |date= 2021-01-02 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Экономикалық реформалары === {{Толық мақала|Қазақстан экономикасы}} [[Сурет:Tokayev Kassym-Jomart (2023-03-30).jpg|нобай|солға|[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттарының алдында сөз сөйлеп жатқан Тоқаев, 2023 жылғы наурыз]] Тоқаев президент болған алғашқы айларда халықтың әлеуметтік осал топтарына түсетін жүктемені азайту мақсатында банктерге үкіметтік көмек көрсетуді тоқтатты және несиелерді кешіру жүйесін енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30021698.html |title= Токаев подписал указ о списании части задолженности по кредитам для отдельных категорий граждан |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2019-06-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылы мұғалім, дәрігер мен әлеуметтік қызметкерлердің жалақылары өсті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/05/Tokayev-chairs-third-meeting-of-national-council-of-public-trust-to-restructure-education-system/ |title= Tokayev Chairs Third Meeting of National Council of Public Trust to Restructure Education System |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2020-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]ның себебінен шыққан жаһандық рецессия барысында Тоқаев үкіметке «барлық әлеуметтік міндеттемелерді» орындайтын дағдарысқа қарсы жоспар құруды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/30477222.html |title= Токаев после совещания с правительством заявил об «ухудшении экономической ситуации» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-03-09 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Жауап ретінде арзан несие, салықтық жеңілдіктер, аудитті қысқарту және жұмыспен қамтуды ынталандыру арқылы жеке сектордың ауыртпалығын жеңілдетуге бағытталған бірқатар пакеттер ашылды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-outlines-plan-to-shelter-economy-from-covid-19 |title= Kazakhstan outlines plan to shelter economy from COVID-19 |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2020-03-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Пандемия өршіген сайын тауарларға инфляция өсе бастады, бұл әсіресе Қазақстанның батысында әлеуметтік және еңбек наразылығының артуына әкелді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2021/08/inflation-amid-the-covid-19-pandemic-fuels-labor-unrest-in-kazakhstan/ |title= Inflation Amid the COVID-19 Pandemic Fuels Labor Unrest in Kazakhstan |lang= en |publisher= The Diplomat |author= Қалмырзаева, Эльвира |date= 2021-08-31 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев бұған жауап ретінде үкімет пен орталық банкті тым «дәрменсіз» деп айыптап, оларды инфляция деңгейін төмендетуге шақырып, мемлекеттік бюджеттегі ақша массасының артық мөлшерін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/tokaev-my-prinyali-reshenie-gosudarstvo-ne-dolzhno-pomogat-bankiram |title= Токаев: Мы приняли решение – государство не должно помогать банкирам |lang= ru |publisher= infomburo |author= Әбубәкірова, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы қыркүйекте елдегі [[ең төмен жалақы]] 2018 жылдан бері тұңғыш рет өсірілді.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/46448-minimalnaa-zarplata-v-kazahstane-s-1-anvara-2022-goda-vyrastet-do-60-tys-tenge.html |title= Минимальная зарплата в Казахстане с 1 января 2022 года вырастет до 60 тыс. тенге |lang= ru |publisher= vlast.kz |author= Вааль, Тамара |date= 2021-09-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== COVID-19 пандемиясы ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы}} 2020 жылғы наурызда Қазақстанда [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19 індеті]]нің таралуына байланысты Тоқаев 15 наурызда елде төтенше жағдай енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |title= Қазақстан Республикасында төтенше жағдайды енгізу туралы |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2020-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200410203127/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/kazakstan-respublikasynda-totenshe-zhagdaidy-engizu-turaly |date= 2020-04-10}}</ref> Тоқаев ұлттық телеарна арқылы сөйлеген сөзінде «Мемлекет жұмысының тұрақтылығын қамтамасыз ету шаралары туралы» арнайы жарлыққа қол қойғанын атап өтіп, құжаттар мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға, билік вертикалын нығайтуға және барлық қажетті шешімдерді жедел қабылдауға мүмкіндік беретінін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://baribar.kz/124978/qasym-zhomart-Tokayev-qazaqstan-halqyna-undeu-zhasady/ |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына үндеу жасады |lang= kk |publisher= Бәрі бар |date= 2020-03-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вирустың таралуын тежеу үшін Тоқаев [[Наурыз мейрамы]]на арналған іс-шараларды да, [[Жеңіс күні]]не арналған әскери парадты да тоқтатуға бұйрық берді.<ref>{{Cite web|url= https://almaty.tv/kz/news/koronavirus/1344-nauryz-vpervye-v-kazakhstane-ne-budet-massovo-otmechatsya |title= Елімізде Наурыз мейрамы мен Жеңіс күні бұрынғыдай тойланбайтын болды |lang= kk |publisher= almaty.tv |author= Нысанбек, Салтанат; Өтеген, Нұрлан және Омар, Данияр |date= 2020-03-12 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> COVID-19 вакцинациясының жақтаушысы ретінде Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] мен бүкіл [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|үкімет]]тің вакцинаны енгізудің алғашқы айларындағы баяу қарқыны үшін сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://eurasianet.org/kazakhstan-officials-under-fire-over-vaccination-failures |title= Kazakhstan: Officials under fire over vaccination failures |lang= en |publisher= eurasianet |author= Kumenov, Almaz |date= 2021-04-21 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Вакцинаға деген қоғамның сенімін арттыру мақсатында Тоқаев 2021 жылғы сәуірде Қазақстанда шығарылған [[Спутник V|Спутник V COVID-19 вакцинасы]]ның дозасын алды, баспасөз хатшысының айтуынша, Тоқаев нәтижеде ешқандай жанама әсер сезінбеген.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-sputnik-v-vaktsinasyin-saldyirdyi-320960/ |title= Тоқаев "Спутник V" вакцинасын салдырды |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2021-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Білім беру ==== 2019 жылғы сәуірде өткен мұғалімдер конференциясында Тоқаев төрт жыл ішінде Қазақстандағы мектеп мұғалімдерінің орташа жалақысы екі есеге өсетінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол [[қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]не аз қамтылған отбасылардағы және әлеуметтік жағдайы төмен аудандардағы мектептердегі балалардың академиялық алшақтығын жою үшін арнайы бағдарламалар әзірлеп, іске қосуды тапсырды да, әсіресе ауыл мен қала арасындағы білім берудегі теңсіздікті еңсеру қажеттігін атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/08/kazakh-president-to-increase-teachers-salaries-twofold-to-improve-national-education-quality/ |title= Kazakh President to increase teachers’ salaries twofold to improve national education quality |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Василенко, Диана |date= 2019-08-29 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Энергетика ==== {{Толық мақала|Қазақстан энергетикасы}} Тоқаев 2019 жылғы сәуірде атом электр стансасының Қазақстанда орнатылу қажеттігін білдіріп, ел 2030 жылға қарай электр энергиясының тапшылығына тап болады деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/working_trips/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-semei-kalasynyn-zhurtshylyk-okilderimen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей қаласының жұртшылық өкілдерімен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-04-26 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2021 жылғы мамырда Тоқаев Төмен көміртекті даму тұжырымдамасын жариялады, бұл — 2035 жылға қарай елдің энергетикалық балансын дамыту арқылы Қазақстанның көмірге тәуелділігін азайтуды көздейтін жоба. ==== Экология ==== 2019 жылғы 17 маусымда Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі]]н құрды да, тұңғыш министрі қылып [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]]ты тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/news/magzum-myrzagaliev-ministr-bolyp-tagajyndaldy |title= Мағзұм Мырзағалиев министр болып тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Министрлікке қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, минералдық-шикізат базасын геология мен молықтыру, сондай-ақ қатты тұрмыстық қалдықтарды, су және сарқынды суларды тазарту, орман шаруашылығын қадағалау өкілеттігі берілді.<ref>{{Cite web|url= https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html |title= В Казахстане появится министерство экологии, геологии и природных ресурсов |lang= kk |publisher= Kapital.kz |date= 2019-06-17 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://kapital.kz/naznacheniya/79094/v-kazakhstane-poyavitsya-ministerstvo-ekologii-geologii-i-prirodnykh-resursov.html}}</ref> 2023 жылғы 4 қаңтарда министрлік ыдыратылды, орнына [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму]] мен [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] министрліктеріне бөлінді. Тоқаев [[Алматы]]ның ластанған ауасы жайлы алаңдайтынын айтқан.<ref name="energy">{{Cite web|url= https://www.samruk-energy.kz/en/press-center/company-news/23-news/665-perevod-almatinskoj-tets-2-na-gaz-korotko-o-samom-vazhnom |title= Transition of Almaty CHP-2 to gas. Most important points in brief. |lang= en |publisher= Самұрық-Energy |date= 2020-09-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол 2021 жылы үкіметке, қалалық әкімдікке және «Самұрық-Энерго» компаниясына стансадан шығатын зиянды шығарындыларды шектеу үшін «Алматы-2» ЖЭО-ны табиғи газға көшіру туралы түпкілікті шешімді орындауды тапсырды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2021/05/kazakhstan-to-increase-share-of-renewable-energy-to-15-percent-by-2030/ |title= Kazakhstan to Increase Share of Renewable Energy to 15 Percent by 2030 |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Сатыбалдина, Әсел |date= 2021-05-27 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Алайда 2022 жылғы сараптар Алматы ауасының тазалығы жақсармай жатқанын дәлелдеді.<ref name="energy" /><ref>{{Cite web|url= https://exclusive.kz/__trashed/ |title= Алматинцам не стоит надеяться на улучшение воздуха |lang= ru |publisher= exclusive.kz |author= Ямпольская, Анна |date= 2022-12-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== Денсаулық сақтау ==== {{Толық мақала|Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі}} 2020 жылғы 7 шілдеде Тоқаев «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» жаңа кодекске және «Кейбір заңнамалық актілерге денсаулық сақтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды, ол [[Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі|медицина]] қызметкерлерінің заңи қорғауын күшейтті, азаматтың вакцинацияға қатысты құқықтарын қайта анықтады. Сондай-ақ, кодекс электронды темекіні тұтынуға шектеу қойып, снюс пен басқа да шегілмейтін темекі бұйымдарын әкелуге, өндіруге және таратуға тыйым салды, сондай-ақ темекі өнімдерін 21 жасқа толмаған тұлғаларға өткізгені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізді.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2020/07/president-Tokayev-signs-new-public-health-code-to-provide-extra-legal-protection-for-kazakh-medical-workers/ |title= President Tokayev Signs New Public Health Code to Provide Extra Legal Protection For Kazakh Medical Workers |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Ерғалиева, Айдана |date= 2020-07-08 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Сыртқы саясаты === {{Толық мақала|Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық сапарларының тізімі}} Тоқаев өзінен бұрынғы президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] бастаған сыртқы саясатты жалғастыратынына уәде берді. Бұл саясат шетел инвестицияларын тарту, көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу және аймақтағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url= https://astanatimes.com/2019/03/new-kazakh-president-sworn-in-praises-predecessor-pledges-continuity/ |title= New Kazakh President sworn in, praises predecessor, pledges continuity |lang= en |publisher= [[The Astana Times]] |author= Алтынсарина, Эля |date= 2019-03-20 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Биліктегі алғашқы айда ол 4 мемлекет басшысымен кездесті, оның екеуін ол шетелде көрсе, қалған екеуін [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да қарсы алды. ==== Ресей ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Ресей қатынастары}} [[Сурет:Мацква.ру, репортаж с Парада Победы 2023 на Красной площади, фото 21.jpg|нобай|оңға|[[Жеңіс күні]]не арналған парад кезіндегі Тоқаев, [[Мәскеу]], 2023 жыл]] Саясаттанушы Рико Айзекстің пікірінше, Тоқаевтың [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] орнын алу шешімі елдегі демократиялануға жол бермеу үшін жасалған. Айзекс ойынша елдің демократиялануы Назарбаевтың мұрасы мен елдің Ресеймен қарым-қатынасына нұқсан келтіретін еді.<ref>{{Cite web|url= https://core.ac.uk/download/pdf/305118582.pdf |title= Russia–Kazakhstan Relations and the Tokayev–Nazarbayev Tandem |lang= en |publisher= Russian Analytical Digest |author= Isaacs, Rico |date= 2020-03-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев қызметіне кіріскеніне кейін екі апта өткен соң, 2019 жылғы 4 сәуірде [[Мәскеу]]ге өзінің алғашқы шетелдік сапарымен барып, [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]мен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/187041-qasym-zhomart-toqaevtynh-reseyge-alghashqy-sapary-tabysty-otti |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресейге алғашқы сапары табысты өтті |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2019-04-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сапар барысында Путин Тоқаевқа елде ұсынылып отырған атом электр станциясының құрылысына ресейлік көмек көрсетуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-putin-offers-russian-nuclear-plant-help/29865177.html |title= Putin Offers Russian Help To Build Kazakh Nuclear Plant |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Pannier, Bruce |date= 2019-04-06 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2019 жылғы маусымда Тоқаев АЭС салу туралы шешімнің жергілікті халық қалауымен, «тіпті, қажет болса референдум арқылы» да, қабылданатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/tokaev-aes-kurylysyna-katysty-tipti-kazhet-bolsa-referendum-otkizemiz_a3536537/ |title= Тоқаев АЭС құрылысына қатысты: Тіпті қажет болса референдум өткіземіз |lang= kk |publisher= kazinform |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2020 жылдың соңына қарай ресейлік депутаттар [[Вячеслав Алексеевич Никонов|Вячеслав Никонов]] пен [[Евгений Алексеевич Фёдоров|Евгений Фёдоров]] бүкіл Қазақстан жерін [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] сыйлығы деді де, Ресей бұл жерді жалға берген деген тұжырым жасады.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/kazakhstanis-reaction-to-the-statements-of-russian-deputies-about-the-kazakh-territory/31002411.html |title= «Большой подарок». Высказывания российских депутатов о территории Казахстана вызвали возмущение |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Мамашұлы, Асылхан |date= 2020-12-15 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Бұл тұжырымдар [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі]] тарапынан реакция тудырды, министрлік «арандатушылық» тудыратын бұл шабуылдар салдарынан екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзыла алатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31014801.html |title= МИД Казахстана отреагировал на заявления депутатов Госдумы спустя 13 дней |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-12-23 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев [[Егемен Қазақстан]]ға берген сұхбатында «бірнеше шетел азаматының» екі ел арасындағы қатынастарды «нашарлағысы» келетінін айтқан және «Қазақстанға осы ірі жерді ешкім сыйлап бермеген» деген. [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Тоқаев Ресейдің [[Донецк Халық Республикасы|Донецк]] және [[Луганск Халық Республикасы|Луганск Халық Республикалары]] атты [[қуыршақ мемлекет]]терін мойындамайтынын айтқан. Оның сөзінше «біз [[Қытай Республикасы|Тайвань]]ды да, [[Косово]]ны да, [[Оңтүстік Осетия]]ны да, [[Абхазия Республикасы|Абхазия]]ны да мойындамаймыз. Бұл принципті Луганск пен Донецктің квазимемлеттік құрылымына да қолданамыз».<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31903143.html |title= Тоқаев Петербургтегі форумда: Қазақстан "ДХР" мен "ЛХР" аймақтарын мойындамайды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев сондай-ақ Қазақстанның Ресейге қарсы салынған Батыс елдер санкцияларын орындайтынын және бұл елдің «Ресей мен [[Беларусь]]ке қойылған шектеулерді сақтайтынын» атап өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/kazakhstan-evade-sanctions-russia/31781750.html |title= Top Official Says Kazakhstan Won't Help Russia Evade Western Sanctions |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-04-01 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 9 мамырда ол [[Мәскеу]]дегі [[Жеңіс күні]]не арналған парадқа қатысып, Ресей президенті Владимир Путинмен кездесті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне арналған әскери парадқа барды |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-05-09 |accessdate= 2024-02-13}}</ref> ==== Қытай ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Қытай қатынастары}} [[Сурет:Meeting of SCO leaders - 20190614 - 02.jpg|нобай|оңға|2019 жылғы [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]]ның саммитіндегі Тоқаев]] Тоқаев 2019 жылғы қыркүйекте [[Қытай]]ға екі күндік мемлекеттік сапармен барды. Онда ол [[Бейжің]]де Төраға [[Си Цзиньпин]]мен кездесті, кездесу барысында екі көшбасшы да тұрақты жан-жақты стратегиялық серіктестік құруға келісті.<ref>{{Cite web|url= http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |title= China, Kazakhstan agree to forge permanent comprehensive strategic partnership |lang= en |publisher= Xinhua |author= huaxia |date= 2019-09-11}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220026/http://www.xinhuanet.com/english/2019-09/11/c_138384243_2.htm |date= 2021-06-02}}</ref> [[Бейжің университеті]]не сапары барысында ол өзінің бұрынғы тіл оқытушысы Лю Шициньмен, сондай-ақ бірнеше қазақстандық студентпен кездесті. Шицинь Тоқаевты [[қытай тілі]]н жетік меңгерген «көпшіл, белсенді, жылдам» және «ең жақсы студенттерінің бірі» деп сипаттады.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |title= Токаев встретился со своим учителем в Пекине |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-09-11 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602220307/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-so-svoim-uchitelem-v-pekine-378806/ |date= 2021-06-02}}</ref> ==== Посткеңестік кеңістік және Орталық Азия ==== {{Тағы қараңыз|Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|Армения-Қазақстан қатынастары|Әзербайжан-Қазақстан қатынастары|Қазақстан-Қырғызстан қатынастары|Қазақстан-Өзбекстан қатынастары}} [[Сурет:CSTO Summit 2022 01.jpg|нобай|оңға|2022 жылғы [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]]ның саммиті]] 2019 жылғы 14 сәуірде Тоқаев көршілес [[Өзбекстан]]ға жол алып, [[Өзбекстан президенті|президент]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]пен келіссөздер жүргізді. Бұл «екінші президенттердің» тұңғыш кездесуі еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-president-visits-uzbekistan/29879701.html |title= Екінші президенттердің Ташкенттегі алғашқы кездесуі |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Қари, Қуанышбек |date= 2019-04-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 16–17 мамыр күндері Тоқаев 12-[[Астаналық экономикалық форум]]ға бірнеше мемлекет басшыларын, соның ішінде [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] мен [[Мамука Гивиевич Бахтадзе|Мамука Бахтадзе]]ні шақырған. Саммиттің бастауында [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_receptions/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-armeniya-prezidenti-armen-sarkisyanmen-kezdesti |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Армения Президенті Армен Саркисянмен кездесті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-16 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Ол сондай-ақ 29 мамырда [[Еуразиялық экономикалық одақ]] пен [[Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес]] саммитіне [[Ресей]], [[Қырғызстан]], [[Беларусь]], [[Тәжікстан]], [[Армения]] және [[Молдова]] өңірлік басшыларын қабылдады. 2019 жылдың аяғында [[Қырғызстан]]ға сапары кезінде ол [[Бішкек]]тегі қырғыз жазушысы [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың мұражай-үйінде болып, марқұм жазушының жұбайымен кездесіп, 1989 жылы [[Бейжің]]де Айтматовпен алғашқы кездесуін еске алды.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3589472 |title= Kassym-Jomart Tokayev visited Chingiz Aitmatov House-Museum in Bishkek |lang= en |publisher= kazinform |author= Темірғалиева, Айғаным |date= 2019-11-27}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113923/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-visited-chingiz-aitmatov-house-museum-in-bishkek_a3589472 |date= 2022-03-17}}</ref> [[Екінші Таулы Қарабақ соғысы (2020)|Екінші Таулы Қарабақ соғысы]] орын алғанда Тоқаев [[Армения]]ның өз әскерилерін даулы аймақтан шығарғанын талап етті.<ref>{{Cite web|url= https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |title= Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev said Armenia should withdraw from Nagorno-Karabakh |lang= en |publisher= turkeygazette.com |date= 2020-10-09}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211018182226/https://turkeygazette.com/kazakhstans-president-kassym-jomart-Tokayev-said-armenia-should-withdraw-from-nagorno-karabakh/ |date= 2021-10-18}}</ref> ==== Еуропа ==== {{Тағы қараңыз|Қазақстан-Еуропа Одағы қатынастары}} [[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|нобай|солға|Тоқаев пен [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]], БҰҰ Бас ассамблеясы, [[Нью-Йорк]], 25 қыркүйек 2019]] Сыртқы істер министрі ретінде Тоқаев 2006 жылғы 3–4 қазанда [[Берлин]], Германияға сапар жасап, [[Еуропалық парламент]] Сыртқы істер комитетінің алдында сөз сөйледі. Сөйлеген сөзінде Тоқаев 2009 жылы [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]н (ЕҚЫҰ) жетектеуге Қазақстанның үміткерлігін ұсынды. Ол өз сөзінде [[Еуропа Одағы]], Қытай және [[Үндістан]] арасындағы энергия көздерін қамтамасыз ету жолындағы бәсекені талқылап, Қазақстан «мұнай өндіруді ұлғайтуға қабілетті өте аз елдердің бірі және осылайша Қазақстан жаһандық және еуропалық нарықтар үшін маңызды баламалы энергия жеткізушісі бола алады» деді. Ол, оған қоса [[Әзербайжан]] арқылы өтетін [[Транскапсийлік газ құбыры]]ның құрылуына қарсы шықты; бұл жобаның орындалуын [[Каспий теңізі]]мен шектесетін басқа елдердің қарсылығының ықтималдығына байланысты ЕО шенеуніктері қалаған еді.<ref name="lobjakas">{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/1071795.html |title= Kazakhstan: Foreign Minister Seeks EU Energy Links |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Lobjakas, Ahto |date= 2006-10-04 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20200321144902/https://www.rferl.org/a/1071795.html |date= 2020-03-21}}</ref> [[Германия Сыртқы істер министрлігі|Германиялық Сыртқы істер кеңсесі]]нің өкілі Гернот Эрлер Қазақстанның 2009 жылы ЕҚЫҰ президенті болғанын қолдаса, португалиялық социалистік депутат Ана Гомес Тоқаевқа «Министр, сіз ЕҚЫҰ төрағалығына үміткерсіз. Дегенмен, ЕҚЫҰ сіздің өткен сайлауларыңыз шынайы сайлаудың халықаралық стандарттарына сай келмейтінін айтты. Біз еліңіздегі саяси оппозицияның жаншылып жатқанын естіп жатырмыз, тіпті діни топтардың жаншылып жатқанын да естиміз» деді. Тоқаев Қазақстандағы саяси оппозициялық күштер өздерінің әлсіз тұстарына байланысты «үкіметке қарсы тұра алмайтынын» айтқан да, қазақстандықтар [[демократия]] туралы «білім алуы» қажет, [олар үшін] бұл концепция шетелдік келеді. Тоқаев сөзінше үкімет [[діни толеранттық]]ты приоритет қылып көреді. Ол ЕҚЫҰ жасаған сайлау туралы есепті «техникалық қиыншылықтары болған» деген және «әділ жасалмағаны» үшін сынаған да, бәрін «өзара түсіністікке» шақырды. Ол одан әрі оның үкіметі «[[Орталық Азия]]да орналасқан ел ретінде өкіл ретінде үлкен үлес қоса алады» деп сенетінін айтты.<ref name="lobjakas" /> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Германияға жасайын деген мемлекеттік сапарының алдында Тоқаев [[Неміс толқыны]]на сұхбат берген еді. Ол жерде ол Германияны «Қазақстанның аса маңызды Еуропалық әріптесі» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/en/article/3591394 |title= Kassym-Jomart Tokayev gives interview to Deutsche Welle |lang= en |publisher= inform.kz |date= 2006-10-04}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220317113926/https://www.inform.kz/en/kassym-jomart-Tokayev-gives-interview-to-deutsche-welle_a3591394 |date= 2022-03-17}}</ref> Сол сұхбатында ол [[Қырым аннексиясы|Ресей Федерациясының Қырымды аннексиялауы]]н басып алу деп есептемейтінін айтып, сонымен бірге «Ресей басшылығының даналығына сенетінін» айтты, осы үшін сынға алынды да, [[Украина Сыртқы істер министрлігі]] осы сөзі үшін Қазақстанға қарсы [[демарш]] жариялаған еді.<ref>{{Cite web|url= https://qazaqtimes.com/article/72659 |title= Украинадан Қазақстанға демарш: Ақорда Қырым аннексиясын неге мойындамайды? |lang= kk |publisher= qazaqtimes.com |author= Жұматай, Арай |date= 2019-12-05 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> ==== АҚШ ==== {{Тағы қараңыз|АҚШ-Қазақстан қатынастары}} [[Сурет:Secretary Blinken Meets with Kazah President Tokayev in Astana (52717462009).jpg|нобай|оңға|Тоқаев (оң жақта) пен [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Энтони Блинкен]], 28 ақпан 2023]] Тоқаев 2006 жылғы 25 қыркүйекте Уолдорф-Астория қонақүйінде [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]]пен және АҚШ Мемлекеттік хатшысының адам құқықтары жөніндегі көмекшісі Барри Лоуэнкронмен кездесті. [[Associated Press]] агенттігінің журналисі Энн Гиранның айтуынша, кейбір сарапшылардың пікірінше, Қазақстандағы саяси жағдайдың нашарлауына қарамастан, АҚШ Қазақстанмен қарым-қатынасын жақсартқысы келеді. Қазақстандық мұнай өндірісі айтарлықтай өседі деген болжамдар болған және Қазақстанды басқа Орталық Азия елдерімен салыстырғанда «тым авторитарлық, тым тұрақсыз, тым кедей емес» деп сипаттаған. Тоқаевпен кездесудің алдында Райс келіссөз барысында [[адам құқығы]], не [[энергетика]]ның «қайсы бірінші орынға келеді» деген сұраққа ол жауап беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |title= Bush administration pursues ties to oil-rich Kazakhstan despite backslide on democracy |lang= en |publisher= Taiwan News |author= Gearan, Anne |date= 2006-09-26}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604012709/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/228948 |date= 2021-06-04}}</ref> Президент болғанынан кейін Тоқаев Қазақстанның стратегиялық одақтастарымен, соның ішінде Америка Құрама Штаттарымен, бар дипломатиялық қатынастарды жалғастыра берді. 2020 жылғы 2 ақпанда ол [[Астана|Нұр-Сұлтан]]да [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Майк Помпео]]мен кездесті, келіссөздер барысында екі ел арасындағы қатынастарды жақсартудың және сауда, инвестиция, IT-технология, демократиялық құндылықтарды күшейтудің және терроризмге қарсы күрестің маңызы айтылды.<ref>{{Cite web|url= https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |title= President Tokayev holds talks with U.S. Secretary of State Michael Pompeo |lang= en |publisher= akipress |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210602214345/https://akipress.com/news:634027:President_Tokayev_holds_talks_with_U_S__Secretary_of_State_Michael_Pompeo/ |date= 2021-06-02}}</ref> Кейбір аналитиктердің ойынша, Помпеоның Қазақстанға сапары Қытайдың елдегі ықпалына қарсы жасалған еді, өйткені Помпео бұдан бұрын [[Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері|Шыңжаңдағы лагерьлер]]дің құрбаны болған этникалық [[Қытай қазақтары|қазақ]] отбасыларымен кездесіп, Тоқаевты этникалық [[ұйғырлар]] мен қазақтарды қудалауы үшін Қытайға қысым көрсетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.voanews.com/south-central-asia/pompeo-central-asia-seeks-counter-china |title= Pompeo, in Central Asia, Seeks to Counter China |lang= en |publisher= [[Америка дауысы]] |author= Imamova, Navbahor |date= 2020-02-03 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> == Саяси көзқарасы == Тоқаевты жергілікті және халықаралық биліктегі тәжірибесі бар «ұстамды [[Консерватизм|консерватор]]» деп сипаттайды.<ref>{{Cite web|url= https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |title= Explaining the Results of the Kazakh Elections: Not so Quiet on the Eastern Front? |lang= en |publisher= Polemics Magazine |author= Krikorian, Lena |date= 2019-07-15 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828212031/https://www.polemics-magazine.com/int/kazakh-elections-eastern-front |date= 2021-08-28}}</ref> Сонда да [[The Wall Street Journal]]ға берген сұхбатында Тоқаев өзін «реформашы» қылып сипаттады да, саяси реформасыз экономикалық реформалар болмайды деген.<ref>{{Cite web|url= https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |title= Kazakhstan’s Newly Elected Leader Calls Himself a ‘Reformer’ |lang= en |publisher= Polemics [[The Wall Street Journal]] |author= Simmons, Ann M. |date= 2019-06-13 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220107012207/https://www.wsj.com/articles/kazakhstans-newly-elected-leader-calls-himself-a-reformer-11560452047 |date= 2022-01-07}}</ref> [[The Diplomat]] басылымының жазуынша, Тоқаевтың саяси капиталы Назарбаевтың қолдауынан асып түспеді, бұл оған бизнес-элитадан, мемлекеттік қызметшілерден және саяси институттардан қолдау мен сенім алуға мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url= https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |title= Democracy, the Tokayev Way |lang= en |publisher= [[The Diplomat]] |author= Ниязбеков, Нұрсейіт |date= 2020-03-03 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220204120839/https://thediplomat.com/2020/03/democracy-the-Tokayev-way/ |date= 2022-01-07}}</ref> Осы себепті Тоқаев «Назарбаевтың саяси тумасы»<ref>{{Cite web|url= https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |title= Tokayev triumphs in Kazakh elections amid tensions |lang= en |publisher= euractiv |author= Michalopoulos, Sarantis |date= 2019-06-10 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/Tokayev-triumphs-in-kazakh-elections-amid-tensions/ |date= 2021-08-28}}</ref> деп сипатталды және оның қарсыластары мен сыншылары оны «жиһаз» ({{lang-ru|мебель}}) деп атады, бұл келемеждік терминді алғаш рет 2019 жылы қуғындағы қазақстандық кәсіпкер [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] ойлап тапқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |title= «Не желаете почистить мебель после старых хозяев?»: Что пишут президенту Казахстана в его свежесозданном аккаунте Instagram |lang= ru |publisher= newtimes.kz |author= Мостовая, Екатерина |date= 2019-04-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201103/https://newtimes.kz/vlast/88273-ne-zhelaete-pochistit-mebel-posle-starykh-khozyaev-chto-pishut-prezidentu-kazakhstana-v-ego-svezhesozdannom-akkaunte-instagram |date= 2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |title= Дуумвират, Айсултангейт, протесты и либерализация. Итоги года президентства Токаева |lang= ru |publisher= belsat.eu |author= Винявский, Игорь |date= 2020-03-19 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210828201054/https://belsat.eu/ru/news/duumvirat-ajsultangejt-protesty-i-liberalizatsiya-itogi-goda-prezidentstva-tokaeva/ |date= 2021-08-28}}</ref> === Сыбайлас жемқорлық === Тоқаев [[сыбайлас жемқорлық]]қа қатысты өзінің көзқарасын сипаттап, оны «ұлттық қауіпсіздікке тікелей залал» деп атады да, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі [[әкім]]дердің ірі жауапкершілігін айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |title= Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2019-05-20 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20210604215609/https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaevtyn-toragalygymen-sybailas-zhemkorlykka-karsy-is-kimyl-maseleleri-zhoninde-kenes-otti |date= 2021-06-04}}</ref> 2019 жылғы 28 қарашада мекемедегі жоғары лауазымды тұлғалар сыбайлас жемқорлыққа кінәлі деп танылса, мүше болған министр мен әкімдерді отставкаға кетуге міндеттейтін заң жобасы бекітілді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-podpisal-zakon-otvetstvennosti-ministrov-korruptsiyu-385185/ |title= Токаев подписал закон об ответственности министров за коррупцию подчиненных |lang= ru |publisher= tengrinews |date= 2019-11-28 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> === Орыс тілі === Президент ретінде Тоқаев қазақстандық жұртшылықты [[қазақ тілі]]н үйренуге шақырып, оны «әрбір қазақстандықтың міндеті» деп атады.<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/43213-ucit-kazahskij-azyk-prizval-kazahstancev-tokaev.html |title= Учить казахский язык призвал казахстанцев Токаев |lang= ru |publisher= vlast.kz |date= 2021-01-04 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Сонымен қатар, ол қазақ тілінің рөлін күшейту [[орыс тілі]]не нұқсан келтірмеу керек деп есептей отырып, бұл мәселені дұрыс қарастырмаған жағдайда «түзетілмейтін зардаптар» бола алатынын айтты да, [[Украина]]дағы ұлтаралық қақтығыстарды атап кетті.<ref>{{Cite web|url= https://eurasia.expert/tokaev-poyasnil-kak-sleduet-reshat-yazykovoy-vopros-v-kazakhstane/ |title= Токаев пояснил, как следует решать языковой вопрос в Казахстане |lang= ru |publisher= eurasiaexpert |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 13 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері арасындағы қатынаста орыс тілінің «ерекше рөлі» туралы айтқан.<ref name="oristili">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32642676.html |title= Тоқаев орыс тілін қолдау жөніндегі халықаралық ұйым жобасын мақұлдады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-10-18 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> [[Ресей президенті]]нің баспасөз қызметінің мәліметінше Тоқаев «орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құрылуын ұсынды». Қазақстан президентінің ресми сайты бұл жайлы хабарлаған жоқ.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32070138.html |title= Путин "Тоқаев орыс тілін дамыту үшін халықаралық ұйым құруды ұсынды" дейді. Ақорда бұл жайлы хабарламады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2020-06-25 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> 2023 жылғы 18 қазанда Тоқаев бұл халықаралық ұйым жобасын мақұлдады да, бұл шешімді «тарихи шешім» деді.<ref name="oristili" /> 2024 жылғы 20 қарашада [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] бұл ұйымның құрылуы жайлы шартты қолдап дауыс берді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33209190.html |title= Мәжіліс "орыс тілі жөніндегі ұйым құру туралы" шартты қолдап дауыс берді |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-11-20 |accessdate= 2024-11-23}}</ref> == Өз өмірі == {{Толық мақала|Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы}} Қасым-Жомарт Тоқаев бұрын [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]ға (1957 жылы туған) үйленген болатын, қазір олар ажырасқан. Олардың жалғыз ұлы — Тимур Кемел (туғанында Тоқаев; 1984 жылы туған), кәсіпкер. Тоқаев — [[Көптілділік|полиглот]], қазақша, орысша, ағылшынша, қытайша және французша сөйлейді<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20200517/Poliglot-diplomat-prezident-Qasym-Zhomart-Toqaev-13989339.html |title= Полиглот, дипломат және президент: Қасым-Жомарт Тоқаев 67 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2020-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> және Қазақстанның [[үстел теннисі]] федерациясының 13 жыл бойғы президенті болған.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/president/president |title= Қазақстан Республикасының Президенті |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Тоқаев өз туған күнін тойламайтынын айтқан. Бұл президент отбасында туған күн тойлау дәстүрінің болмауына байланысты қалыптасқан.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20210517/Tuan-knn-toylaandy-natpaydy-Toaev-68-zhasa-toldy-17069660.html |title= Туған күнін тойлағанды ұнатпайды: Тоқаев 68 жасқа толды |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2021-05-17 |accessdate= 2024-02-22}}</ref> Швейцариялық Public Eye ұйымының мәліметі бойынша, 2010 жылдары Тоқаевтың ұлы Тимур мұнай және металл өндіру саласында бизнеске ие болған.<ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |title= «Подпольный бизнес» Токаева и «опасность втягивания Казахстана в войну» |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-09-24 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220924193849/https://rus.azattyq.org/a/review-tokayevs-assets-and-kazakhstan-distancing-from-russia/32049040.html |date= 2022-09-24}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың командасы Ресейдің жылжымайтын мүлік тізіліміне зерттеу жүргізгенде Тоқаев туыстарының ресейлік мүлкі туралы деректердің Росреестрден жойылғанын анықтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |title= Из Росреестра исчезли данные о сотрудниках ФСБ из "дела Навального" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211206131551/https://www.svoboda.org/a/iz-rosreestra-ischezli-dannye-o-sotrudnikah-fsb-iz-dela-navaljnogo/31590668.html |date= 2021-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |title= Сведения об элитной недвижимости родных Токаева в Москве засекречены — команда Навального |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2021-12-02 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211205220706/https://rus.azattyq.org/a/31590800.html |date= 2021-12-05}}</ref> == Кітаптары == * «Организация Объединенных Наций: полвека служения миру» (1995), * «Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации» (2000), * «Дипломатия Республики Казахстан» (2001) * «Слово об отце» (2005), * «Свет и тень» (2007), * «Он делает историю» (2010). == Марапаттары == {| class="wikitable sortable" |- ! Мемлекеті ! Жылы ! Марапаты ! Дереккөзі |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1996 | [[Парасат ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |title= Указ Президента Республики Казахстан от 9.12.1996}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20170201142605/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsk/dok_oedyli.htm |date= 2017-02-01}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 1998 | [[Астана медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2001 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2003 | «Достық ағашы» медал (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств-участников Содружества Независимых Государств от 14 ноября 2003 г. № 47 "О награждении медалью «Древо дружбы» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325084616/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org505/basic/text0128.htm |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2004 | [[Назарбаев ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.nomad.su/?a=19-200412160521 |title= Награды ко Дню независимости |lang= ru |publisher= nomad.su |date= 2004-12-14 |accessdate= 2024-02-22}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327091441/http://nomad.su/?a=19-200412160521 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2004 | [[Достық ордені (Ресей)|Достық ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |title= Указ Президента Российской Федерации от 12 декабря 2004 года № 1552 «О награждении орденом Дружбы граждан Республики Казахстан» |lang= ru |publisher= [[Ресей президенті]]нің ресми сайты |date= 2004-12-12}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190530193208/http://kremlin.ru/acts/bank/21743 |date= 2019-05-30}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2005 | [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2006 | [[Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалі|Қазақстан Парламентіне 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2008 | [[Астанаға 10 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2007 | [[Достастық ордені]] (ПАА) | <ref>{{Cite web|url= http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |title= Постановление Совета МПА СНГ 13.05.2007 №19 |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20120105073906/http://www.zoneby.net/legal/n11docs/zk11766i.htm |date= 2012-01-05}}</ref> |- | {{байрақ|Украина}} | 2008 | 3-дәрежелі [[Кінәз Ярослав Мудрый ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |title= Указ Президента Украины от 25 февраля 2008 года № 154 «О награждении государственными наградами Украины граждан Республики Казахстан» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327090142/https://www.president.gov.ua/documents/1542008-7193 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2011 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|ТМД}} | 2011 | Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының грамотасы | <ref>{{Cite web|url= http://www.cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |title= Протокольное решение Совета глав государств СНГ «О награждении Грамотой Содружества Независимых Государств» (Принято в г. Душанбе 3 сентября 2011 года) |lang= ru |date= 2011-09-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190414084324/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3154 |date= 2019-04-14}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2014 | [[Отан ордені]] | |- | {{байрақ|Ресей}} | 2014 | «[[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]. 20 жыл» медалі | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2015 | [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2016 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Сербия}} | 2016 | 1-дәрежелі [[Серб туы ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |title= Nikolić odlikovao kazahstanskog političara |lang= sr |publisher= [[Блиц (газет)|Блиц]] |date= 2016-12-01}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190325092538/https://www.blic.rs/vesti/politika/nikolic-odlikovao-kazahstanskog-politicara/yfq48zr |date= 2019-03-25}}</ref> |- | {{байрақ|ТМД}} | 2017 | «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі | <ref>{{Cite web|url= http://old.iacis.ru/upload/iblock/b32/inform.pdf |title= Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств — участников Содружества Независимых Государств от 27 марта 2017 года № 17 "О награждении медалью «МПА СНГ. 25 лет» |lang= ru |date= 2017-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2017 | [[Құрмет ордені (Ресей)|Құрмет ордені]] | <ref>{{Cite web|url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |title= Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 93 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20190327092552/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020004?index=0&rangeSize=1 |date= 2019-03-27}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2018 | [[Астанаға 20 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2019 | [[Алтын Қыран ордені|Қазақстан Президентіне арналған дәрежелі Алтын Қыран ордені]] | |- | {{байрақ|Қазақстан}} | 2021 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі]] | |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2021 | [[Түрікменстан Президенті «Битараплык» ордені]] | <ref>{{Cite web|url= https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |title= Президент Казахстана награждён Орденом Туркменистана «Битараплык» |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20211025225547/https://turkmenportal.com/blog/40779/prezident-kazahstana-nagrazhden-ordenom-turkmenistana-bitaraplyk |date= 2021-10-25}}</ref> |- | {{flagicon image|Flag of Tatarstan.svg|border}} [[Татарстан]] | 2022 | «Дуслык» ордені | <ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |title= Президент Татарстана наградил Токаева |lang=ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220211113311/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tatarstana-nagradil-tokaeva-461691/ |date= 2022-02-11}}</ref> |- | {{байрақ|Ресей}} | 2022 | [[Александр Невский ордені (Ресей)|Александр Невский ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |title= Пресс-служба президента Казахстана заявила о его отказе принять орден за сотрудничество с Россией |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2022-06-18 |accessdate= 2022-06-18}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220618081718/https://www.svoboda.org/a/prezident-kazahstana-otkazalsya-prinyatj-orden-za-sotrudnichestvo-s-rossiey/31903893.html |date= 2022-06-18}}</ref> |- | {{байрақ|Қырғызстан}} | 2022 | 1-дәрежелі [[Манас ордені]] | Бас тартты<ref>{{Cite web|url= https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |title= Президент Казахстана отказался от кыргызского ордена «Манас». Токаев решил не принимать награды |lang= ru}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20220727100146/https://knews.kg/2022/06/18/prezident-kazahstana-otkazalsya-ot-kyrgyzskogo-ordena-manas-tokaev-reshil-ne-prinimat-nagrady/ |date= 2022-07-27}}</ref> |- | {{байрақ|Түрікменстан}} | 2024 | «Мақтымқұлы Фрағидің 300 жылдығына» медалі | <ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2934 |title=О награждении юбилейной медалью Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» Президента Республики Казахстан Токаева Касым-Жомарта Кемелевича |language=ru |work=parahat.info |date=2024-10-11 |accessdate=2025-02-12}}</ref> |- | {{байрақ|Қазақстан}} | | Нәзір Төреқұл атындағы медаль | |- | {{байрақ|Ресей}} | | А.М. Горчаковтың естелік медалі | |} == Құрметті атақтары == * Дүниежүзілік гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі, [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]]ның «Даналар кеңесінің» мүшесі * {{iw|Шэньчжэнь университеті|Шэньчжэнь университетінің|en|Shenzhen University}} құрметті профессоры (Қытай) * [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы]]ның құрметті профессоры және құрметті докторы, сенімді кеңесінің мүшесі * Қазақстан Халықаралық қатынастар кеңесінің құрметті президенті * Женева Дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің құрметті деканы * [[Женева университеті]] «Академикус» грамотасының иегері * С.Н. Рерих атындағы естелік медалінің иегері. == Тағы қараңыз == * [[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі]] — 1999–2002 жылдары қызметте болған, Тоқаев басқарған Министрлер Кабинеті. == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} {{Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап)}} {{ТМД елдерінің басшылары}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}} {{DEFAULTSORT:Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы}} [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев| Қасым-Жомарт]] [[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]] [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:КСРО дипломаттары]] [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]] [[Санат:РФ СІМ Дипломатиялық академиясы түлектері]] [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының лауазымды адамдары]] [[Санат:ТМД грамотасының иегерлері]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Қазақстан президенттері]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2019)]] [[Санат:Қазақстан президенттігіне үміткерлер (2022)]] rqphw718zsbgjslmkp49ajttky04bun Қазақстан Республикасының Үкіметі 0 5321 3649510 3629260 2026-08-31T10:53:20Z Casserium 68287 /* Қазіргі құрамы */ 3649510 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы !Суреті !Аты-жөні !Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | '''Премьер-министр орынбасарлары''' |- |[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев]] |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] |[[Серік Мақашұлы Жұманғарин]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің<br>орынбасары]] |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] | |''бос орын'' | |- | colspan="4" style="text-align:center;" |'''Министрлер''' |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] |8 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |[[Ержан Сапарбекұлы Сәденов]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |[[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]] |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |[[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев]] |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |[[Саясат Нұрбек]] |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |[[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |[[Асқарбек Маратұлы Ертаев]] |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |[[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]] |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |[[Мәди Төкешұлы Такиев]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |[[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев]] |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |[[Арман Абайұлы Шаққалиев]] |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |[[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]] |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |[[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов]] |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев]] |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |[[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов]] |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] heg738ifvp68e6zjkejp4iew916ok6z Қазақстан теңгесі 0 5332 3649470 3543711 2026-08-31T09:39:12Z GaiJin 11 /* Тарихы */ 3649470 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Қазақстан валютасы |Шынайы атауы = Теңге |Тіл коды = kk |ЖВК-ru = Қазақстан теңгесі |ISO-en = Tenge |ISO-fr = Tenge |Сурет = Сакский стиль 20000-ос.jpg |Сурет2 = |Жалпы сурет атауы = |Сурет атауы = 20 000 теңге |Сурет атауы2 = |Ені = |Сурет ені = |Сурет ені2 = |ISO = KZT |ISO сандық = 398 |ISO2 = |ISO сандық2 = |ISO3 = |ISO сандық3 = |Эмитент = {{Байрақ|Қазақстан}} |Ресми қолданушылар = |Бейресми қолданушылар = |Тұрады1 = [[Тиын]] |Сәйкестік1 = 100 |Тұрады2 = |Сәйкестік2 = |Тұрады3 = |Сәйкестік3 = |Тұрады4 = |Сәйкестік7 = |Еселік1 = |Сәйкестік4 = |Еселік2 = |Сәйкестік5 = |Еселік3 = |Сәйкестік6 = |Параллельді1 = |Параллельді2 = |Параллельді3 = |Символ = |Аббревиатура = {{Валюта таңбасы|KZT|all|sep=&nbsp;•}} |Белгіленуі = |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 теңге |Банкноталар =200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000 теңге |Еңгізілді = 15.11.1993 |Еңгізілді-соңы = |Алматырды =[[КСРО рублі]] (SUR) / [[Ресей рублі]] (RUR) |Хроника = |Орталық банк = [[Қазақстан Ұлттық банкі|Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі]] |Орталық банк _сайт = www.nationalbank.kz |Басып шығарады = ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ БАНКНОТ ФАБРИКАСЫ |Басып шығарады_сайт = www.bf.kz |Ақша сарайы = [[Қазақстан теңге сарайы]] |Ақша сарайы_сайт = kazmint.kz |Ақша сарайы2 = |Ақша сарайы_сайт2 = |Ортаққор = Money of Kazakhstan |СілтемеТобы = }} '''Қазақстан теңгесі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның ұлттық валютасы. [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] [[1993 жыл]]ы [[15 қараша]]дағы жарлығы бойынша айналысқа енгізілді. == Тарихы == [[Сурет:Kazakhstan-1993-Bill-5-Obverse.jpg|нобай|300px|1993 жылы басылған 5 теңгелік купюра. Суретте [[Құрманғазы]].]] Ел тәуелсіздік алғаннан кейін алғаш рет жалақы, зейнетақы және жәрдемақы төлеу үшін Қазақстан [[Ресей]]ден қағаз ақшаны сатып алып отырды. 1992 жылдың бірінші жартысына дейін Ресейдің орталық банкі [[Ресей рублі|рубльді]] тегін берді. Бірақ бюджеттер бөлінгеннен кейін рубль үшін төлеу қажет болды, ал Қазақстан бюджетінде қаражат жетіспеді, сондықтан елде қолма-қол ақша тапшылығы пайда бола бастады. Сондай-ақ, Ресейде 1961-1992 жылдардағы банкноттардың айналымнан шығарылуына байланысты бұл ақшаны Қазақстанға заңсыз жеткізу өсіп кетті.<ref name=omirim>{{кітап | авторы = Назарбаев Н. Ә. | тақырыбы = Менің өмірім. Бодандықтан - бостандыққа | орны= Астана |баспасы= Foliant | жыл = 2023 | беттері= 288-305 | барлық беті= 688 |isbn= 978-601-271-821-8 | тиражы= 7500}}</ref> 1992 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Дәулет Хамитұлы Сембаев|Дәулет Сембаев]]тың басшылығымен жұмыс тобын және теңге купюраларының дизайнын әзірлеу бойынша арнайы дизайнерлер тобын құрды, оған мыналар кірді: [[Алин Меңдібай Қойшыбайұлы|Меңдібай Алин]], Досбол Қасымов, Ағымсалы Дүзелханов, Тимур Сүлейменов және Хайрулла Ғабжалилов.<ref name=forbes1>{{cite web | url = https://forbes.kz/finances/finance/tenge_otmechaet_25-letniy_yubiley/ | title = Тенге отмечает 25-летний юбилей | website = forbes.kz | date = 2018-11-15 | accessdate = 2022-06-20 | lang=ru}}</ref> Жұмыс тобының мүшелері мемлекеттің қаржы-кредит саясатын дербес жүргізу қағидаттарын айқындауға тиіс болды. Бірнеше нұсқа қарастырылды. Олардың біреуі бойынша қазақстандық рубльдің 3 банкнотасын (номиналы 5000, 10 000 және 50 000) енгізу және осы банкноттарды Ресейде басып шығару ұсынылды. Екінші нұсқада Ресейдегі ең жоғары үш номиналы бар банкноттар жасау ұсынылды, содан кейін жағдай тұрақталғанға дейін аралық ұлттық валютаны 1-2 жылға енгізіп, содан кейін нақты ұлттық валютаны енгізу ұсынылды. Үшінші нұсқа ұлттық валютаны рубльмен қатар енгізуді қарастырды. Төртінші нұсқа — ұлттық валютаны тікелей енгізу. Ұзақ талқылаулардан кейін жұмыс тобы соңғы нұсқаға бірауыздан дауыс берді<ref name=omirim/>. Ұлттық валюта үшін «теңге» атауы таңдалды, ол ортағасырлық түркі ұсақ күміс «денге» немесе «таньга» монеталарынан шыққан. 1992 жылдың маусымына қарай Қазақстанның Ресеймен рубль аймағын құру туралы келіссөздері ақыры тоқтап қалды, өйткені Ресей үкіметі рубль аймағының бұрынғы тұжырымдамасынан бас тарту туралы шешім қабылдады. Егер рубль аймағына қатысушы тараптардың бірі өз валютасын енгізгісі келсе, ол 3 ай ішінде қалған мемлекеттерді хабардар етуі керек деген келісімге қарамастан, Ресей 1993 жылдың 1 шілдесінде іс жүзінде өзінің ұлттық валютасын енгізді.<ref name=omirim/> Қазақстанда өзінің Банкнот фабрикасы болмағандықтан және бұрын барлық ақша Мәскеуден әкелінгендіктен, ақшаны Harrison and Sons және De la Rue ағылшын фабрикаларында басып шығару туралы шешім қабылданды. Валютаның барлық көлемін басып шығару құны 7 миллион АҚШ долларын құрады. Шығарылғаннан кейін банкноттар Қазақстанға құпия түрде жеткізілді: 4 Ил-76 ұшағы [[Лондон]]нан [[Орал]]ға, содан кейін Қазақстанның барлық облыстарына бірнеше рет рейс жасады. Ілеспе құжаттарда: «Мемлекет басшысының салынып жатқан резиденциясы үшін қажетті мүлік» деп жазылған болды.<ref name=omirim/> 1993 жылдың қарашасында президент Назарбаев өзінің Жарлығымен Премьер-министр Сергей Терещенконың басшылығымен ұлттық валютаны енгізу жөніндегі ресми үкіметтік комиссияның құрамын анықтады. Комиссия құрамына премьер-Министрдің бірінші орынбасары Дәулет Сембаев, Қаржы министрі Еркешбай Дербісов, экономика министрі Бейсенбай Ізтілеуов, Қазақстан Ұлттық Банкінің Төрағасы Ғалым Байназаров, Парламенттік комитет төрағасы Сауық Такежанов кірді. 1993 жылы 5 қарашада президент «Ақша жүйесін тұрақтандыру жөніндегі шұғыл шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды, онда ұлттық валюта енгізілмес бұрын қажетті қадамдар анықталды. Жеке және заңды тұлғаларға 1961-1992 жылдардағы банкноттарда арнайы шоттарға қолма-қол ақша салуға, оларды Қазақстан Ұлттық Банкінің қосымша нұсқауы түскенге дейін пайдалануға құқығы жоқ екендігі туралы жазбаша өкім жіберілді.<ref name=omirim/> 1993 жылғы 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын енгізу туралы» Жарлығы шықты.<ref name=forbes1/> Назарбаев қазақстандықтарға валютаны орталық телеарналар эфирінде таныстырды. 1993 жылғы 15 қарашада Теңге айналымға 1 теңге = 500 рубль қатынасында енгізілді, банкноттар мен монеталар Ресей және кеңес рублімен теңгеге айырбасталды. 1993 жылғы 18 қарашадан бастап теңге Қазақстан аумағындағы жалғыз заңды төлем құралы болды. Қазақстан теңге сарайы IS0-9001:2000 халықаралық стандарт бойынша сапа менеджменті жүйесін ендірді және монета өнімдері мен мемлекеттік наградаларды шығаруға сертификаттар алды. Кәсіпорындар үшін шығарылған наградалар ең үздік әлемдік стандарттарға сәйкес келетін зергерлік өнердің тамаша үлгілері болып табылады. Басқа орталық банктерден монеталар дайындауға алынған тапсырыстан басқа, ҚТС бірнеше халықаралық монеталар бағдарламасына, оның ішінде Олимпиада ойындары мен футбол бойынша әлем чемпионатына арналған бағдарламаға катысуға шақыру алды. Соңғы жетістіктер ретінде биколорлы монеталарды, эмалі бар proof сапасындағы күміс монетаны, ұлттық валютаны енгізуге 15 жылдыққа арналған салмағы 1 кг номиналы 50 000 теңге күміс және алтын бірегей монеталар шығаруды меңгеруді атап етуге болады. [[Сурет:T15-gold-av.jpg|thumb|200px|15 жылдыққа арналған салмағы 1 кг монета, сыртқы жағы]] [[Сурет:T15-gold-rev.jpg|thumb|200px|Артқы жағы]] Монеталардың бет жағында (аверсінде) жоғарғы бөлікте Қазақстан Республикасының Елтаңбасы бес рет бұралып өрнектелген сегіз бұрышты розеткамен қоршалып бейнеленген және мемлекеттіктілде «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» деген жазу орналасқан. Теменгі бөлігінде монетаныңноминалын білдіретін «50000 ТЕҢГЕ»деген жазу орналасқан. Монетаны айналдыра моншақ тәріздес тізбек және шығыңқы жиек жүргізілген. Алтыннан жасалған монетада номиналдың сол жағында Қазақстан теңге сарайының тауар белгісі және монетаның массасын білдіретін «1 kg.» деген жазу, оң жағында монета дайындалған металды және оның сынамын білдіретін «Аи 999» деген жазу орналастырылған. Монетаның сырт жағында (реверсінде) орталық белігінде ұлттық валюта нышандары суретінін аясында үш монетадан — «Шабандоз», «Регель қызғалдағы» және «Ғарыш» монеталарынан коллаж бейнеленген. Коллаждың сол жағында құны 10000 теңгелік купюраның суреті орналастырылған. Монетаның жоғарғы бөлігінде ұлттық валюта — теңге нышанының графикалық бейнесі орналастырылған. Айналдыра мемлекеттік тілде «ТЕҢГЕГЕ 15 ЖЫЛ» деген жазу, соғылған жылын білдіретін «2008» деген сан және шығыңқы жиек орналастырылған. Монетаның бет жағындағы және сырт жағындағы суреттер мен жазулар бедерлі. Қыры (гурты) бедерленген. Ескерткіш монеталар 999/1000 сынамды алтыннан жасалған, массасы — 1000 грамм, диаметрі — 100&nbsp;mm., «proof» сапасымен жасалған.<ref name="ak1">Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық. — [[Алматы]]: Жеті жарғы, [[2011]]. ISBN 978-601-288-026-7</ref> == Ұлттық Банктің мұражайы == Ұлттық Банктің мұражайы туралы. Қазақстандық валютаны жасау тарихын болашақ ұрпаққа сақтап калу мақсатында 1997 жылы 13 қарашада Ұлттық Банктің мұражайы ашылды. Бүгінгі күні мұражайдың қоры 5 мың материалдық мәдениет заттарын жинастырған. Бұл жерде XII — XIV ғасырлардағы, қола және күміс монеталар, революцияға дейінгі Ресейдің, уақытша үкіметтің, РКФСР және КСРО-ның ақша белгілері, сондай-ақТМД елдерінің ақша белгілері сакталған. Мұражай корында күны 5 және 10 рубль 1898-1899 жылдары шығарылған Николай II патшаның бейнесі бар орыс алтын монеталары, Ұлы Петр, Екатерина II, Николай II бейнесі бар күміс монеталар бар. Сондай-ақ неміс рейхсмаркалары, орысполяк монеталары және Қытай, Мексика, Польша, Австро-Венгрия монеталары да бар. Жәдігерлер арасында ерекше, мысалы «жібек ақшалар», «опиумдық ақшалар»дегендер де аз емес. Құны 5000 теңге салмағы 1 кг 925 сынамды күмістен жасалған Қазақстан тәуелсіздігінін, 10 жылдығына арналған күміс монета мұражайға келушілерді өзінің өлшемімен және дизайнымен таңғалдырады. <gallery> Сурет:1000tenge-gerb reverse.jpg| Сурет:1000tenge-flag reverse.jpg| Сурет:1000tenge-flag averse.jpg| Сурет:1000tenge-gerb averse.jpg| Сурет:Coin of Kazakhstan 0217.gif| Сурет:Coin of Kazakhstan 0218.gif| Сурет:Astana10-1k-av.jpg| Сурет:Astana10-1k-rev.jpg| </gallery> Бұл жерде Түркістанның 1500 жылдығына, Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған алтын монеталар, ұлттық валютаның 10 жылдығына арнап шығарылған бірінші түрлі-түсті күміс монеталар, «Қазақстан Петроглифтері», «Қазақстанның кызыл кітабы», «Қазақстанның қолөнері», «Сәулет және тарихи ескерткіштер», «Көшпенділер алтыны», «Ертеде соғылған монеталар» сериясындағы монеталар сақгалған. Мұражайға келушілер арасында Қазақстандық теңге сарайы шығарған — «Қызыл бөрі», «Регель қызғалдағы», «Шабандоз» алтын және күміс монеталар үлкен қызығушылық тудырады. Эмиссиялық банктің басты міндеті айналысқа қажетті ақша мөлшерін шығару және артық мөлшерін айналыстан алу. Әрине, ақшаны айналысқа қажетті мөлшерден артық шығару оның құнсыздануына жол береді. 1993 жылы 15 қарашада айналымға 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100 номиналдағы теңгелік банкноталар; 1, 3, 5, 10, 20 теңгелік монеталар және 1, 2, 5, 10, 20, 50 тиындық монеталар жіберілді. 1993 жылы алғашқы тиындар қағазбен басылып шыққан болатын. Аз уақыттан кейін осы қағаз тиындар айналымнан алынып тасталынып, олардың орнына монета нысанындағы тиындар айналымға жіберілді. ҚҰБ кейінірек айналымға мынадай ақша белгілерін шығарды: * 1994 жылғы банкноттар, номиналы 200, ол 1993 жылғы үлгі бойынша және номиналы 500 теңге, ол 1994 жылғы үлгі бойынша; * 1995 жылғы банкноттар, номиналы 1000, ол 1994 жылғы үлгі бойынша; * 1996 жылғы банкноттар, номиналы 2000 теңге, ол 1996 жылғы үлгі бойынша; * 1997 жылғы монеталар, номиналы 1, 5, 10, 20, 50 теңге; * 1999 жылғы банкноттар, номиналы 5000 теңге, ол 1998 жылғы үлгі бойынша; * 2003 жылғы банкноттар, номиналы 200 және 500теңге, ол 1999 жылғы үлгі бойынша (өзгертілген дизайн); * 2001 жылғы банкноттар, номиналы 1000 және 2000 теңге, олар 2000 жылғы бойынша (өзгертілген дизайн); * номиналы 100 теңге банкнот 2001 жылғы үлгі бойынша; * мерейтойлық номиналы 5000 теңге банкнот, ол 2001 жылғы үлгі бойынша, бұл ақша түрі мемлекетіміздің 10 жылдықтәуелсіздігіне байланысты; * 5000 теңгелік банкнот 2001 жылғы үлгі бойынша; * 2002 жылы номиналы 100 теңгелік монета 2001 жылғы үлгі бойынша; * номиналы 200 және 500 теңгелік банкноттар, олар 1999 жылғы үлгі бойынша; * 2003 жылғы номиналы 10000 теңгелік банкнот, ол 2003 жылғы үлгі бойынша. Қазақстан Ұлттық Банкі 2006 жылы айналымға жаңа дизайнды банкноттар дайындап шығарды, бұл банкноттар 200 теңгеден 10000 теңгеге дейін. Қазақстанның 2006 жылы 15 желтоқсан айына дейін ақша айналысында: 10000, 5000, 2000, 1000, 500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 3 және 1 теңгелік банктік билеттер, 20, 10, 5, 3 және 1 теңгелік металл монеталармен бірге 500 теңгелік алтыннан мерейтойға арнап, дайындалған монеталар, алғашқыда көлемі 64x100 мм. су тамғылы қағазға басылған 50, 20, 10, 5, 2 және 1 тиындар кейіннен олардың орнына осы номиналдарда металл тиындар шығарылды. Бірақ, бүгінгі күні 1 теңгеге дейінгі тиын монеталар айналыстан алынған, сондай-ақ 100 теңгеге дейінгі номиналдағы банкноталар (қағаз түріндегі) айналыста жүрмейді, олардың орнында металдан жасалған монеталар қолданыста жүр. Әрине, ірі номиналда банкноталардың айналыста болуы, еліміздегі орташа жалақы мөлшерінің жоғарылауымен байланысты. 2006 жылы 15 қарашада Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000 теңгелік банкноталардың келбетіне өзгерістер енгізіп шығарды. Мұндағы шаралар банкнотадағы адам бейнесінің болмауын және олардың қорғаныс қабілетінің жоғары болуын көздейді. Ескі үлгідегі және 2006 жылғы үлгідегі ақша белгілерінің айналыста қатар жүру кезеңі 1 жыл. Ескі және жаңа үлгідегі ақша белгілерінің айналыста қатар жүру кезеңінде занды төлем құралы болып табылады, Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында төлемнің барлықтүрлері бойынша, сондай-ақ ешбір шектеулерсіз банктік шоттарға есептеуге және аударым жасауға міндетті түрде қабылданады. Ескі және жаңа үлгідегі ақша белгілерінің айналыста қатар жүру кезеңі аяқталғаннан кейін ескі үлгідегі ақша белгілері Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында төлемнің барлык түрлері бойынша занды төлем құралы болуын токтатады. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Басқармасы занды және жеке тұлғалардан ескі үлгідегі ақша белгілерін қабылдау мен айырбастаудың көрсетілген онжылдық мерзімін үзартуға құқылы. Бүгінгі күні ұлттық валютамыз Орта Азиядағы тұрақты валюталардың біріне айналуда. Айналымға енгізген бастапқы кездері ұлттық валютаға деген сенімділіктің төмендігі және елдегі экономикалық дағдарыстардың болуы, оның құндылығына теріс әсер етті. Соның салдарынан теңгеміз АҚШ долларына қатысты құлдырады десе болады. Айталық, теңге енгізілгенде 1 АҚШ долларының бағасы 4,75 тиынға тең болса, 2000 жылы ол 155 теңгеге дейін құнсызданды. Бір жағынан мұндай құбылыс объективті, себебі, кез келген жаңа валютаның тарихы тереңде жатқан немесе экономикасы дамыған мемлекеттің ақша бірлігімен бәсекеге түсе алмасы анық. Екінші жағынан, ол кезендер ұлттық экономикамыздың жаңадан қалыптасу кезендерін сипаттайды. 2001 жылдан бастап осы күнге дейін теңгеміз АҚШ долларына қатысты тұрақтанып, 2001 жылы оның АҚШ долларына қатысты бағамы 155,6 теңгеден 2005—2006 жылдардың ортасына дейін 117,4 теңгеге дейін төмендесе, 2009 жылдың сәуірде ұлттық валютаның девальвацияланып, 150,8 теңгеге дейін қайта көтерілді. Теңгенің АҚШ долларына қатысты құнсыздануын біріншіден айналыстағы ақша массасының өсуімен, екіншіден мұнай өнімдеріне деген бағаның өсуінің нәтижесінде пайда болған инфляция дейгейінің 8,5 пайызға жоғарылауымен байланыстыруға болады. Мұндағы ақша массасы екі жолмен өсіп отыр, біріншісі, мұнай өнімдерін сыртқа сатудан түскен валюталық түсімдердің өсуінен, ал екіншісі, отандық банктеріміздің соңғы жылдары шетелдік қаржы нарықтарынан арзан займдар тарту көлемінің артуынан болып отыр.<ref name="ak1"/> <ref>«Қазақстан Республикасында ұлттық валютаны енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлығы. 12.11.1993.</ref> <ref>«Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 13.12.1993.</ref> <ref>Ақша, несие, банктер Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. Алматы: Экономика, 3,001.</ref> <ref>Деньги, кредит, банки/Под ред. Лаврушина О.И. М.: «Финансы и стататистика» 1999.</ref> <ref>Обшая теорда денег и кредита/Дод ред. Жукова Е.Ф. М.: Банки и биржи, 1995.</ref> <ref>Қазақстан Ұлттык энциклопедиясы. Алматы, 1998.</ref> == Банкноттар == Алғашқы кезде Теңгенің бірінші шығарылған қатары (1 теңге = 100 тиын) мынадай номиналдардан тұрды: * 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 теңгелік банкноттар * 1, 3, 5, 10, 20 теңгелік монеталар, * 1, 3, 5, 10, 20 және 50 тиындық монеталар (бастапқыда қағаздан жасалған). '''Кейіннен айналысқа:''' * 1994 жылы 1993 жылғы үлгідегі номиналы 200 теңгелік және 1994 жылғы үлгідегі 500 теңгелік банкноттар; * 1995 жылы 1994 жылғы үлгідегі номиналы 1000 теңгелік банкноттар; * 1996 жылы 1996 жылғы үлгідегі номиналы 2000 теңгелік банкноттар; * 1997 жылы номиналы 1, 5, 10, 20, 50 теңгелік монеталар (жаңа дизайны); * 1999 жылы 1998 жылғы үлгідегі номиналы 5000 теңгелік банкноттар; * 2000 жылы 1999 жылғы үлгідегі номиналы 200 және 500 теңгелік банкноттар (дизайны өзгертілген), '''2001 жылы:''' * 2000 жылғы үлгідегі номиналы 1000 және 2000 теңгелік банкноттар (дизайны өзгертілген); * 2001 жылғы үлгідегі номиналы 100 теңгелік банкноттар (дизайны ішінара өзгертілген); * Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған 2001 жылғы үлгідегі 5000 теңгелік мерейтойлық банкноттар; * 2001 жылғы үлгідегі 5000 теңгелік банкноттар (дизайны ішінара өзгертілген). '''2002 жылы:''' * 2003 жылғы үлгідегі номиналы 100 теңгелік банкноттар; * 1999 жылғы үлгідегі номиналы 200 және 500 теңгелік банкноттар (дизайны ішінара өзгертілген) шығарылды. '''2003 жылы:''' * 2003 жылғы үлгідегі номиналы 10 000 теңгелік банкноттар. '''2006 жылы:''' * 200, 500, 1000, 2000, 5000 және 10000 теңгелік банкноттар (мүлде жаңа дизайн). {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan="8"| [[2006]] жылғы топтамасы |- !colspan="2"| Бейнелеуі !!rowspan="2"| Өзқұны<br />(теңге) !!rowspan="2"| Мөлшері<br />(мм) !!rowspan="2"| Басым<br />түсі !!colspan="2"| Сипаттамасы !!rowspan="2"| Басып<br />шығару<br />жылы |- ! Бет жағы !! Сырт жағы !! Бет жағы !! Сырт жағы |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:200 tenge (2006).jpg|126px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:200 tenge (2006) r.jpg|126px]] | 200 | 126 × 64 | Сарғылт-жасыл |rowspan="6" width=300px|Орталық бөлігінде [[Байтерек (монумент)|«Астана-Бәйтерек»]] монументі бейнеленген. Банкнотаның ортасында көк, қоңыр және жасыл жолақтарда Қазақстан Республикасы мемлекеттік әнұраны ноталарының фрагменттері ақ түспен бейнеленген, осы жерге номиналдың сандық белгісінің контуры ақ сызықтармен жүргізілген. «Бәйтерек» монументінің сол жағында Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы жасыл түспен бейнеленген. Жоғарғы оң жақ бөлігінде Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы бейнеленген. Банкнотаның төменгі жағында ашық алақан бейнеленген. Төменгі оң жақ бұрышында тігінен номиналдың мемлекеттік тілдегі әріппен белгісі орналасқан. Мемлекеттік әнұран ноталары астында эмитент банктің атауы мемлекеттік тілде «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» орналасқан, оның астында жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Банкноттарды қолдан жасау заңмен қудаланады" деген мемлекеттік тілдегі жазу орналасқан. |Негізгі бейнесі: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы жағында ҚР Көлік және коммуникация министрлігінің үйі және [[Астана]]да Есіл өзені арқылы көпірде орнатылған қанатты барыстың біреуі, артқы жағында ҚР Қорғаныс министрлігі және жайлау. Сол жақ төменде және оң жақ үстінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал орта жақ төменде - орыс тіліндегі әріппен белгісі орналасқан. Ортасында жоғары жағында «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» жазуы және эмитент банктің логотипі басылған. Жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Подделка банкнот преследуется по закону" деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан. |rowspan="6"| 2006 |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:500 tenge (2006).jpg|130px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:500 tenge (2006) r.jpg|130px]] | 500 |130 × 67 | Көкшіл-сұр |Негізгі бейнесі: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы жағында ҚР Қаржы министрлігінің үйі, Астана қаласы әкімшілігінің үйі, артқы жағында теңіз үстіндегі шағала. Сол жақ төменде және оң жақ үстінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал орта жақ төменде - орыс тіліндегі әріппен белгісі орналасқан. Ортасында жоғары жағында «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» жазуы және эмитент банктің логотипі басылған. Жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Подделка банкнот преследуется по закону" деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан. |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:1000 tenge (2006).jpg|134px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:KazakhstanPNew-1000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|134px]] | 1000 |134 × 70 | Сарғыш-қоңыр |Негізгі бейнесі: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы жағында Президент мәдени орталығының үйі, артқы жағында таулар. Сол жақ төменде және оң жақ үстінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал орта жақ төменде - орыс тіліндегі әріппен белгісі орналасқан. Ортасында жоғары жағында «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» жазуы және эмитент банктің логотипі басылған. Жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Подделка банкнот преследуется по закону" деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан. |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:2000 tenge (2006).jpg|138px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:KazakhstanPNew-2000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|138px]] | 2000 |138 × 73 | Қою және ақшыл жасыл |Негізгі бейне: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы жағында Алматы қаласындағы Абай атындағы опера театры, артқы жағында тау өзені. Төменгі сол жақ бөлігінде және жоғарғы оң жақ бөлігінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал төменде ортада орыс тіліндегі әріптік белгі орналасқан. Жоғарыда ортасында "ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ" жазуы және эмитент банктің логотипі басылған. Жалған ақша жасау жауапкершілігін ескертетін "Подделка банкнот преследуется по закону" деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан. |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:5000 tenge (2006).jpg|142px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:KazakhstanPNew-5000Tenge-2006-donatedTA b.jpg|142px]] | 5000 |142 × 76 | Күңгірт қоңыр-қызыл |Негізгі бейнелер: Қазақстан картасының контуры, [[Алматы]] қаласында орналасқан Тәуелсіздік монументінің төбесі, «Қазақстан» қонақ үйі алдыңғы көрініс, артқы көріністе Іле Алатауының таулары. Төменгі сол жақ бөлігінде және жоғарғы оң жақ бөлігінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал төменде ортада орыс тіліндегі әріптік белгі орналасқан. Жоғарғы орта тұсында «ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ» деген жазу және эмитент банктің логотипі басылған. Банкнотаны қолдан жасағаны үшін жауапкершілікті ескертетін «Подделка банкнот преследуется по закону» деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан. |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:10000 tenge (2006).jpg|146px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:10000 tenge (2006) r.jpg|146px]] | 10000 | 146 × 79 | Күлгін-көк |Негізгі бейне: Қазақстан картасының контуры, алдыңғы жағында Қазақстан Республикасы Президентінің Ақорда резиденциясы, артқы жағында каньондар. Төменгі сол жақ бөлігінде және жоғарғы оң жақ бөлігінде банкнота номиналының сандық белгісі, ал төменде ортада орыс тіліндегі әріптік белгі орналасқан. Жоғарыда ортасында "ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ БАНКІ" жазуы және эмитент банктің логотипі басылған. Жалған ақша жасағаны үшін жауапкершілікті ескертетін "Подделка банкнот преследуется по закону" деген орыс тіліндегі жазу ашық жердің жоғарғы сол жақ бұрышында орналасқан. |} == Шақалар == === Бірінші топтама шақалары === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center" !rowspan="2"| Суреті !rowspan="2"| Атаулы құны !rowspan="2"| Материалы !rowspan="2"| Диаметрі<br>(мм) !rowspan="2"| Жуандығы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмағы<br>(г) !rowspan="2"| [[Шақаның қыры|Қыры]] !colspan="3"| Уақыты |- ! енгізуі ! шақа соғуы ! алынуы |- | [[Сурет:KAZ-2ty.jpg|120px]] | <big>2 тиын |rowspan="5"| Л-80 жезі |rowspan="2"| 17,27 |rowspan="2"| 1,3 |rowspan="2"| 2,26 |rowspan="5"| тегіс |rowspan="5"| 1 наурыз<br>1994 |rowspan="10"| 1993 |rowspan="5"| 31 желтоқсан<br>2012 |- | [[Сурет:KAZ-5ty.JPG|120px]] | <big>5 тиын |- | [[Сурет:KAZ-10ty.JPG|120px]] | <big>10 тиын | 19,56 | 1,6 | 3,48 |- | [[Сурет:KAZ-20ty.JPG|120px]] | <big>20 тиын | 21,87 | 1,7 | 4,71 |- | [[Сурет:KAZ-50ty.JPG|120px]] | <big>50 тиын | 25 | 2 | 7,43 |- | [[Сурет:KAZ-1t1.jpg|120px]] | <big>1 теңге |rowspan="5"| [[Нейзилбер|нейзилбер]] | 17,27 | 1,3 | 2,26 |rowspan="4"| тегіс |rowspan="5"| 25 қазан<br>1995 |rowspan="5"| 1 қазан<br>2001 |- | [[Сурет:KAZ-3t.jpg|120px]] | <big>3 теңге | 19,56 | 1,6 | 3,48 |- | [[Сурет:KAZ-5t1.jpg|120px]] | <big>5 теңге | 21,87 | 1,7 | 4,71 |- | [[Сурет:KAZ-10t1.jpg|120px]] | <big>10 теңге | 25 |rowspan="2"| 2 | 7,43 |- | [[Сурет:KAZ-20t1.jpg|120px]] | <big>20 теңге | 31 | 11,37 | үзілмелі-<br>бұжыр |+ |} === Екінші топтама шақалары (1997 — 26 сәуір 2019) === {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! Суреті ! Атаулы құны ! Материалы ! Диаметрі<br>(мм) ! Жуандығы<br>(мм) ! Салмағы<br>(г) ! Қыры ! Шығарылған жылдары |- | rowspan="2" | [[Сурет:1tenge 1997.png|120px]] | rowspan="2" | <big>1 теңге | [[Нибрасс|нибрасс]] | rowspan="2" |15 |1,3 | rowspan="2" |1,63 | rowspan="2" |тегіс |1997 2000 2002 2004<br>2005 2011 2012 |- |[[Болат|болат]], [[Гальванизация|галв.]] жез |1,4 |2013—2018 |- | [[Сурет:2tenge 2005.png|120px]] | <big>2 теңге | нибрасс | 16 | 1,3 | 1,84 | тегіс | 2005 2006 |- |rowspan="2"| [[Сурет:5tenge 1997.png|120px]] |rowspan="2"| <big>5 теңге | нибрасс |rowspan="2"| 17,27 | 1,3 |rowspan="2"| 2,18 |rowspan="2"| тегіс | 1997 2000 2002 2004<br>2005 2006 2010—2012 |- | болат, галв. жез | 1,45 | 2013—2018 |- |rowspan="2"| [[Сурет:10tenge 1997.png|120px]] |rowspan="2"| <big>10 теңге | нибрасс |rowspan="2"| 19,56 | 1,3 |rowspan="2"| 2,81 |rowspan="2"| тегіс | 1997 2000 2002 2004<br>2005 2006 2010—2012 |- | болат, галв. жез | 1,45 | 2013—2018 |- |rowspan="2"| [[Сурет:20tenge 1997.png|120px]] |rowspan="2"| <big>20 теңге | [[Нейзилбер|нейзилбер]] |rowspan="2"| 18,27 |rowspan="2"| 1,6 |rowspan="2"| 2,9 |rowspan="2"| үзілмелі-<br>бұжыр | 1997 2000 2002 2006<br>2010—2012 |- | болат, галв. [[Никель|никель]] | 2013—2018 |- | [[Сурет:50tenge 1997.png|120px]] | <big>50 теңге | нейзилбер | 23 | 1,6 | 4,7 | үзілмелі-<br>бұжыр | 1997 2000 2002 2006<br>2007 2015—2018 |- | [[Сурет:100tenge 2002.png|120px]] | <big>100 теңге | сақина: отасы<br>нибрасс: [[Нейзилбер|нейзилбер]] | 24,5 | 1,95 | 6,65 | бұжыр | 2002 2004—2007 |+ |} === Үшінші топтама шақалары (2019 бастап) === Шақалардың әрленімі алдыңғы топтамамен салыстырғанда айтарлықтай өзгерістерге ұшыраған жоқ, дегенмен, қазақ тілінің латын әліпбиіне көшуіне байланысты олардағы барлық жазулар латын жазу таңбаларымен жасалған. {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" !rowspan="2"| Суреті !rowspan="2"| Атаулы құны !rowspan="2"| Материалы !rowspan="2"| Диаметрі<br>(мм) !rowspan="2"| Жуандығы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмағы<br>(г) !rowspan="2"| Қыры !rowspan="2"| Шығарылған жылдары |- |- |[[Сурет:1-TEŃGE.jpg|150px|1 теңге]] |<big>1 теңге |[[болат]], [[Гальванизация|галв.]] жез |15 |1,4 |1,63 |тегіс |2019— |- | [[Сурет:2-TEŃGE.jpg|150px|2 теңге]] | <big>2 теңге | [[Болат|болат]], [[Гальванизация|галв.]] жез | 16 | 1,4 | 1,84 | тегіс | 2019— |- | [[Сурет:5-TEŃGE.jpg|150px|5 теңге]] | <big>5 теңге | болат, галв. жез | 17,27 | 1,45 | 2,18 | тегіс | 2019— |- | [[Сурет:10-TEŃGE.png|150px|10 теңге]] | <big>10 теңге | болат, галв. жез | 19,56 | 1,45 | 2,81 | тегіс | 2019— |- | [[Сурет:20-TEŃGE.jpg|150px|20 теңге]] | <big>20 теңге | болат, галв. [[никель]] | 18,27 | 1,6 | 2,9 | үзілмелі-<br>бұжыр | 2019— |- | [[Сурет:50-TEŃGE.png|150px|50 теңге]] | <big>50 теңге | нейзилбер | 23 | 1,6 | 4,7 | үзілмелі-<br>бұжыр | 2019— |- | [[Сурет:100-TEŃGE.jpg|150px|100 теңге]] | <big>100 теңге | сақина: ортасы<br>нибрасс: [[Нейзилбер|нейзилбер]] | 24,5 | 1,95 | 6,65 | бұжыр | 2019— |- | [[Сурет:200 tenge (avers).jpg|65px|200 теңге]][[Сурет:200 tenge (reverse).jpg|65px|200 теңге]] |<big>200 теңге</big> |сақина: ортасы нейзилбер: нибрасс |26 |1,9 |7,5 |16 тереңдеу тегіс-<br>бұдырлы |2020— |+ |} == Естелік шақалар == {{main|Қазақстанның естелік шақалары}} Айналымға шығарылатын шақалармен қатар [[Қазақстан Ұлттық банкі|Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі]] естелік және мерейтойлық шақаларды шығарады. ==Теңге - ұлттық валюта== Қазақстанның ұлттық валютасы 1993 жылы 15 қарашада пайдалануға енгізілді. Ақша белгілері - теңге мен тиынды Қазақстанның озық суретшілерінің қатысуымен Ұлттық банк әзірледі. Теңге Қазақстанның алғашқы ақшасы емес. Ежелгі Қазақстан аумағында ақша бұдан көптеген ғаcырлар бұрын пайдаланылған. Сырдарияда, Отырар алқабында түркі билеушілері, ал Жетісуда түргештер 7-8 ғасырларда өз ақшаларын шығарған. Отырар мен Исфиджабта монет сарайлары жұмыс істеген. Оныншы ғасырлардың ортасы мен сегізінші ғасырларда қалалар тез өсіп, тауар өндірісі мен сауда көлемі ұлғая түсті. Ұсақ бөлшек саудада көбіне мыс фельстер қолданылды. Алтын монеталар да айналымға түсті, бірақ ол саудада дара түрінде ғана емес салмағына қарай пайдаланылды: монетаны қажетіне қарай кесектеп сындыратын болған. Он төртінші ғасырдың соңыннан бастап Қазақстанда Әмір Темір монеталары айналымға енді. Бұлардан басқа Қазақстан қалаларында саудада Самарқанд, Бұхара, Ташкент монеталары, негізінен, мыс динарлар пайдаланылды. Күрделі жиырмасыншы ғасырда Қазақстан біртұтас рубль аймағына кірді. Бұл 1993 жылдың қараша айына дейін жалғасты. Кеңестік рубльдер 1993 жылғы 15 қарашада сағат таңертеңгі 8:00-де теңгемен ауыстырыла бастады. Бұл күн Ұлттық валютаның туған күні болып саналады. == Қызықты деректер == [[Сурет:Tenge symbol.svg|60px|thumb|right|Теңгенің жаңа [[Теңге нышаны|нышаны]]]] 2007 жылғы таңдалынған теңге нышаны, осыдан 120 жылдан астам бойы Жапон пошта фирмасы қолданып келе жатқан белгісінің айнымасы болып шықты. * [http://www.post.japanpost.jp/index.html Жапон поштасы сайты] [[Сурет:Теңгеге орнатылған белгі.jpeg|thumb|right|80px|Теңгеге орнатылған белгі]] * Қазақстан теңгесі алғаш айналымға енгізілген [[Тараз]] қаласында оған ескерткіш орнатылды. == Ескерткіш банкноттары == {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan="8"| Ескерткіш банкноттары |- !colspan="2"| Бейнелеуі !!rowspan="2"| Өзқұны<br />(теңге) !!rowspan="2"| Мөлшері<br />(мм) !!rowspan="2"| Басым<br />түсі !!colspan="2"| Сипаттамасы !!rowspan="2"| Басып<br />шығару<br />жылы |- ! Бет жағы !! Сырт жағы !! Бет жағы !! Сырт жағы |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-2010-Bill-1000-Obverse.jpg|left|126 px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[Сурет:Kazakhstan-2010-Bill-1000-Reverse.jpg|left|126 px]] | 1000 | 134 × 70 | Көкшіл-жасыл |Сол жақ жоғары бұрышында Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы, оң жақ төменгі бұрышта ұлттық стильмен безендірілген ұшып бара жатқан құстың суреті бар. Банкнотаның орта бөлігінде қызыл-көк түспен номиналдың сандық және мәтіндік белгіленуі мемлекеттік тілде берілген. Банкнотаның бүкіл өнбойында ашық орындарға қазақтың ұлттық ою-өрнегінің мотиві пайдаланылған. Банкнотаның оң жағында «Бәйтерек» монументі голографиялық тәсілмен және өзгермелі бояумен орындалған Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің логотипі бейнеленген. |Сол жақ төменгі бұрышында Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалауы. Банкнотаның ортасында «Бәйтерек» монументі шарының аясында Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы «АҚОРДА» бейнеленген. Төменгі орталық бөлігінде номиналдың орыс тіліндегі мәтіндік белгіленуі. Жоғарғы орта бөлігінде алтын түстес жылтыры бар арнайы бояумен басылған «2010» деген жазуы бар құстың суреті. Сол жақ төменгі бөлігінде номиналдың цифрлық белгіленуі. Банкнотаның бүкіл өнбойында ашық орындарға қазақтың ұлттық ою-өрнегінің мотиві пайдаланылған. | 2010 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.nationalbank.kz/?docid=66 Қазақстан ұлттық валютасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411223704/http://www.nationalbank.kz/?docid=66 |date=2010-04-11 }} * [http://www.tenge2006.kz Теңгенің жаңа дизайны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106160357/http://tenge2006.kz/ |date=2014-01-06 }} * [http://www.worldpapermoney.org Қазақстан банкноттары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512090631/http://www.worldpapermoney.org/ |date=2019-05-12 }} * [http://ciscoins.narod.ru/ Монеты стран СНГ и Балтии] * "Көркемсуретті Қазақстан тарихы" төртінші том, ''Қазақ энциклопедиясы'', Алматы, 2007 {{Қазақстан теңгесі}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақ теңгесі]] [[Санат:Азия валюталары]] 6ur8q1rgf1vzebmfqwt5jf3n64s85hn Қазақстан премьер-министрі 0 5889 3649407 3648520 2026-08-31T08:17:30Z Nurken 111493 3649407 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] ({{м.а.}}) |тағайындалған = 6 ақпан 2024 жылдан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = 10 желтоқсан 1991 |таратылды = |біріншісі = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |соңғысы = |сайты = [http://www.primeminister.kz/ primeminister.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі''' — [[Қазақстан]] [[үкімет басшысы]]. Премьер-министр өкілеттіктерінің қатарына атқарушы органдардың жүйесін басқару және олардың қызметіне басшылық жасау кіреді.<ref>[http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ ҚРК, 5 тарау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721210622/http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ |date=2011-07-21 }}</ref> Премьер-министр өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]тің алдында жауапты, ал [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайларда [[Қазақстан Құрылтайы| Құрылтайдың]] алдында жауапты. == Тарихы == Премьер-министр лауазымы 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Министрлер Кеңесі Төрағасы лауазымының орнына енгізілді. Қазақ КСР-нің премьер-министрі қызметін алғаш [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] атқарған болса, Қазақ КСР-нің соңғы премьер-министрі және тәуелсіз Қазақстанның алғашқы премьер-министрі [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] болды. == Өкілеттіктері == Премьер-Министр [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді, үкімет қаулыларына қол қояды, үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]ке баяндап отырады және үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға байланысты басқа да қызметтерді атқарады. Үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие, әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін Қазақстан премьер-министрінің алдында жеке-дара жауап береді. Премьер-министр Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар [[өкім]]дер шығара алады. Үкімет жаңадан сайланған Қазақстан Республикасы Президентінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Құрылтай алдында Үкіметке сенім туралы мәселе қояды. Құрылтай сенім білдірген жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше шешім қабылдамаса, Үкімет өз міндеттерін атқаруды жалғастыра береді. Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдірген жағдайда Үкімет орнынан түсетіні туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды. Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтен босатуға хақылы. Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. == Қазақстан премьер-министрлерінің тізімі == {{толық мақала|Қазақстан үкімет басшыларының тізімі}} ;Премьер-министрлер {{legend|#E6E6AA|Премьер-министр міндетін атқарушы}} {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" !№ !class=unsortable|Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! class=unsortable colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| Партиясы ![[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] !class=unsortable| Үкіметі !Руы |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақ КСР Премьер-министрі (1990—1991)'''}} |- |1 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|Қараманов, Ұзақбай Қараманұлы|2=[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]<br>{{small|(1937–2017)}}}} |20 қараша<br>1990 |14 қазан<br>1991 | style="background-color:#CE0000" | |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | rowspan="2" |{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}}}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |[[Әлімұлы]], [[Шекті]] |- |2 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |16 қазан<br>1991 |10 желтоқсан<br>1991 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасының Премьер-министрі (1991—)'''}} |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |10 желтоқсан<br>1991 |11 қазан<br>1994 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] | rowspan="16" |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- |2 |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|99px]] |{{sort|1=Қажыгелдин, Әкежан Мағжанұлы|2=[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{small|(1952 туған)}}}} |12 қазан<br>1994 |10 қазан<br>1997 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |[[Уақ]], [[Шоға]] |- |3 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|1=Балғымбаев, Нұрлан Өтепұлы|2=[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{small|(1947–[[Нұрлан Балғымбаев өлімі және жерлеу рәсімі|2015]])}}}} |10 қазан<br>1997 |1 қазан<br>1999 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |[[Байұлы]], [[Ысық]] |- |style="background-color:#E6E6AA"|— |rowspan="2" |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}}}} |style="background-color:#E6E6AA"|1 қазан<br>1999 |style="background-color:#E6E6AA"|12 қазан<br>1999 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |rowspan="2" |[[Жалайыр]], [[Күшік руы|Күшік]] |- |4 |12 қазан<br>1999 |28 қаңтар<br>2002 |- |5 |rowspan="2" |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тасмағамбетов, Иманғали Нұрғалиұлы|2=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}}}} |28 қаңтар<br>2002 |11 маусым<br>2003 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |rowspan="2" |[[Байұлы]], [[Жаппас]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |11 маусым<br>2003 |13 маусым<br>2003 |- |6 |rowspan="2" |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Ахметов, Даниал Кенжетайұлы|2=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} |13 маусым<br>2003 |8 қаңтар<br>2007 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |rowspan="2" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |8 қаңтар<br>2007 |10 қаңтар<br>2007 |- |7 |[[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |10 қаңтар<br>2007 |24 қыркүйек<br>2012 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|I Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-qantar-karim-massimov-journey-to-judas-nazarbayev/32383116.html |title= Назарбаевтың сенімді серігі қалай "Иудаға" айналды? Кәрім Мәсімовтің хикаясы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Риклтон, Крис |date= 2023-04-28 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |{{sort|1=Ахметов, Серік Нығметұлы|2=[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}}}} |24 қыркүйек<br>2012 |2 сәуір<br>2014 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |[[Арғын]], [[Қуандық]] |- |{{sort|1=7|2=(7)}} |[[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |2 сәуір<br>2014 |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov" />}} |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2" |{{sort|1=Сағынтаев, Бақытжан Әбдірұлы|2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#E6E6AA" |9 қыркүйек<br>2016 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Ошақты]] |- |9 |9 қыркүйек<br>2016 |21 ақпан<br>2019 |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg |99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Мамин, Асқар Ұзақбайұлы|2=[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин |Асқар Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |21 ақпан<br>2019 | style="background-color:#E6E6AA" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="3" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="2" |5 қаңтар<br>2022 |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I Мамин]] |- | rowspan="7" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>(2019–)}} |[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II Мамин]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Älihan Smaiylov (2022-01-24) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Смайылов, Әлихан Асханұлы|2=[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{small|(1972 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA"|5 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#E6E6AA"|11 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#55B4A0" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Қаңлы руы|Қаңлы]], [[Қара қаңлы]] |- | rowspan="2" |11 | rowspan="2" |11 қаңтар<br>2022 | rowspan="2" |5 ақпан<br>2024 |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Смайылов]] |- |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] |- style="background-color:#E6E6AA" | – | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|99px]] | {{sort|1=Скляр, Роман Васильевич|2=[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]<br>{{small|(1971 туған)}}}} | 5 ақпан<br>2024 | 6 ақпан<br>2024 | style="background-color:#55B4A0" | | [[Аманат (партия)|Аманат]] | – | {{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]<ref>{{Cite web|url= https://yedilov.online/person/633 |title= Скляр Роман Васильевич |lang= ru |publisher= YEDILOV ONLINE |accessdate= 2024-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/v-kazahstane-novyj-premerministr-olzas-bektenov-kto-on-i-cto-pri-nem-izmenitsa/a-68186033 |title= В Казахстане новый премьер. Кто он и что при нем изменится? |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Вайскопф, Анатолий |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- | rowspan="2"| 12 | rowspan="2"| [[Сурет:Olzhas Bektenov (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2"| {{sort|1=Бектенов, Олжас Абайұлы|2=[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(1980 туған)}}}} | rowspan="2"| 6 ақпан<br>2024{{efn|2026 жылғы 28 тамыздан<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> 31 тамызға дейін {{м.а.}}}} | rowspan="2"| {{қ.у.}} | rowspan="2" style="background-color:#CDCDCD" | | rowspan="2"| [[Партиясыз]] | [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | rowspan="2"| {{sort|1=—|2=''белгісіз''}} |- | [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] * [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]] * [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] q1jtde4qhj3mo514eaj6iequv94joes 3649501 3649407 2026-08-31T10:44:56Z Casserium 68287 3649501 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |тағайындалған = 6 ақпан 2024 жылдан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = 10 желтоқсан 1991 |таратылды = |біріншісі = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |соңғысы = |сайты = [http://www.primeminister.kz/ primeminister.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі''' — [[Қазақстан]] [[үкімет басшысы]]. Премьер-министр өкілеттіктерінің қатарына атқарушы органдардың жүйесін басқару және олардың қызметіне басшылық жасау кіреді.<ref>[http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ ҚРК, 5 тарау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721210622/http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ |date=2011-07-21 }}</ref> Премьер-министр өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]тің алдында жауапты, ал [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайларда [[Қазақстан Құрылтайы| Құрылтайдың]] алдында жауапты. == Тарихы == Премьер-министр лауазымы 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Министрлер Кеңесі Төрағасы лауазымының орнына енгізілді. Қазақ КСР-нің премьер-министрі қызметін алғаш [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] атқарған болса, Қазақ КСР-нің соңғы премьер-министрі және тәуелсіз Қазақстанның алғашқы премьер-министрі [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] болды. == Өкілеттіктері == Премьер-Министр [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді, үкімет қаулыларына қол қояды, үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]ке баяндап отырады және үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға байланысты басқа да қызметтерді атқарады. Үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие, әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін Қазақстан премьер-министрінің алдында жеке-дара жауап береді. Премьер-министр Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар [[өкім]]дер шығара алады. Үкімет жаңадан сайланған Қазақстан Республикасы Президентінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Құрылтай алдында Үкіметке сенім туралы мәселе қояды. Құрылтай сенім білдірген жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше шешім қабылдамаса, Үкімет өз міндеттерін атқаруды жалғастыра береді. Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдірген жағдайда Үкімет орнынан түсетіні туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды. Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтен босатуға хақылы. Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. == Қазақстан премьер-министрлерінің тізімі == {{толық мақала|Қазақстан үкімет басшыларының тізімі}} ;Премьер-министрлер {{legend|#E6E6AA|Премьер-министр міндетін атқарушы}} {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" !№ !class=unsortable|Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! class=unsortable colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| Партиясы ![[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] !class=unsortable| Үкіметі !Руы |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақ КСР Премьер-министрі (1990—1991)'''}} |- |1 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|Қараманов, Ұзақбай Қараманұлы|2=[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]<br>{{small|(1937–2017)}}}} |20 қараша<br>1990 |14 қазан<br>1991 | style="background-color:#CE0000" | |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | rowspan="2" |{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}}}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |[[Әлімұлы]], [[Шекті]] |- |2 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |16 қазан<br>1991 |10 желтоқсан<br>1991 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- | colspan="10"|{{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасының Премьер-министрі (1991—)'''}} |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} |10 желтоқсан<br>1991 |11 қазан<br>1994 | style="background-color:#CDCDCD" | |[[Партиясыз]] | rowspan="16" |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}} |- |2 |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|99px]] |{{sort|1=Қажыгелдин, Әкежан Мағжанұлы|2=[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{small|(1952 туған)}}}} |12 қазан<br>1994 |10 қазан<br>1997 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |[[Уақ]], [[Шоға]] |- |3 |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]] |{{sort|1=Балғымбаев, Нұрлан Өтепұлы|2=[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{small|(1947–[[Нұрлан Балғымбаев өлімі және жерлеу рәсімі|2015]])}}}} |10 қазан<br>1997 |1 қазан<br>1999 | style="background-color:#8DB600" | |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |[[Байұлы]], [[Ысық]] |- |style="background-color:#E6E6AA"|— |rowspan="2" |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}}}} |style="background-color:#E6E6AA"|1 қазан<br>1999 |style="background-color:#E6E6AA"|12 қазан<br>1999 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |rowspan="2" |[[Жалайыр]], [[Күшік руы|Күшік]] |- |4 |12 қазан<br>1999 |28 қаңтар<br>2002 |- |5 |rowspan="2" |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Тасмағамбетов, Иманғали Нұрғалиұлы|2=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}}}} |28 қаңтар<br>2002 |11 маусым<br>2003 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |rowspan="2" |[[Байұлы]], [[Жаппас]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |11 маусым<br>2003 |13 маусым<br>2003 |- |6 |rowspan="2" |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|99px]] |rowspan="2" |{{sort|1=Ахметов, Даниал Кенжетайұлы|2=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} |13 маусым<br>2003 |8 қаңтар<br>2007 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | |rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Отан]] |rowspan="2" |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |rowspan="2" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– |8 қаңтар<br>2007 |10 қаңтар<br>2007 |- |7 |[[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |10 қаңтар<br>2007 |24 қыркүйек<br>2012 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|I Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-qantar-karim-massimov-journey-to-judas-nazarbayev/32383116.html |title= Назарбаевтың сенімді серігі қалай "Иудаға" айналды? Кәрім Мәсімовтің хикаясы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Риклтон, Крис |date= 2023-04-28 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |{{sort|1=Ахметов, Серік Нығметұлы|2=[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}}}} |24 қыркүйек<br>2012 |2 сәуір<br>2014 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |[[Арғын]], [[Қуандық]] |- |{{sort|1=7|2=(7)}} |[[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|99px]] |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} |2 сәуір<br>2014 |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II Мәсімов]] |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]<ref name="masimov" />}} |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2" |{{sort|1=Сағынтаев, Бақытжан Әбдірұлы|2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |8 қыркүйек<br>2016 | style="background-color:#E6E6AA" |9 қыркүйек<br>2016 | rowspan="2" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="2" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="2" |[[Ошақты]] |- |9 |9 қыркүйек<br>2016 |21 ақпан<br>2019 |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg |99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Мамин, Асқар Ұзақбайұлы|2=[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин |Асқар Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA" |21 ақпан<br>2019 | style="background-color:#E6E6AA" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="3" style="background-color:#1CA9C9" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]] |- | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |25 ақпан<br>2019 | rowspan="2" |5 қаңтар<br>2022 |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I Мамин]] |- | rowspan="7" |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>(2019–)}} |[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II Мамин]] |- | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Сурет:Älihan Smaiylov (2022-01-24) (cropped).jpg|99px]] | rowspan="3" |{{sort|1=Смайылов, Әлихан Асханұлы|2=[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{small|(1972 туған)}}}} | style="background-color:#E6E6AA"|5 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#E6E6AA"|11 қаңтар<br>2022 | style="background-color:#55B4A0" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#E6E6AA"|– | rowspan="3" |[[Қаңлы руы|Қаңлы]], [[Қара қаңлы]] |- | rowspan="2" |11 | rowspan="2" |11 қаңтар<br>2022 | rowspan="2" |5 ақпан<br>2024 |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Смайылов]] |- |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] |- style="background-color:#E6E6AA" | – | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|99px]] | {{sort|1=Скляр, Роман Васильевич|2=[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]<br>{{small|(1971 туған)}}}} | 5 ақпан<br>2024 | 6 ақпан<br>2024 | style="background-color:#55B4A0" | | [[Аманат (партия)|Аманат]] | – | {{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]<ref>{{Cite web|url= https://yedilov.online/person/633 |title= Скляр Роман Васильевич |lang= ru |publisher= YEDILOV ONLINE |accessdate= 2024-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/v-kazahstane-novyj-premerministr-olzas-bektenov-kto-on-i-cto-pri-nem-izmenitsa/a-68186033 |title= В Казахстане новый премьер. Кто он и что при нем изменится? |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Вайскопф, Анатолий |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-15}}</ref>}} |- | rowspan="2"| 12 | rowspan="2"| [[Сурет:Olzhas Bektenov (cropped).jpg|99px]] | rowspan="2"| {{sort|1=Бектенов, Олжас Абайұлы|2=[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(1980 туған)}}}} | rowspan="2"| 6 ақпан<br>2024{{efn|2026 жылғы 28 тамыздан<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> 31 тамызға дейін {{м.а.}}}} | rowspan="2"| {{қ.у.}} | rowspan="2" style="background-color:#CDCDCD" | | rowspan="2"| [[Партиясыз]] | [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | rowspan="2"| {{sort|1=—|2=''белгісіз''}} |- | [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] * [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]] * [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] bui1ooigi566va1molhh9xdoh0ed47s Оскар сыйлығы 0 13605 3649314 3544869 2026-08-30T18:29:23Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Premio_Oscar.png|Premio_Oscar.png]]» дегенді аластады, бұны [[Ортаққор]]дың қатысушысы [[commons:User:Infrogmation|Infrogmation]] [[commons:File:Premio_Oscar.png|жойған]], себебі: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Premio Oscar.png|]]. 3649314 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Оскар» сыйлығы | суреті = | сурет атауы = «Оскар» мүсіншесі | фон түсі = #EEDC82 | шынайы атауы = {{lang-en|Academy Awards}} | мемлекет = {{USA}} | түрі = Кинематографиялық | үшін марапатталады = Киноөнері мен ғылымына қосқан зор үлесі үшін | жағдайы = белсенді | негіздеуші = Луис Барт Майер (AMPAS негізін қалаушы) | негізделді = 1929 жыл | сайты = [https://www.oscars.org oscars.org] | Commons = Academy Awards }} '''[[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Америкалық кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]]ның сыйлығы''', ресми түрде — «'''Академия сыйлығы'''» (Academy Awards), 1940-жылдардан бастап «'''Оскар'''» ({{lang-en|Oscar}}) деген атпен танымал — кино өнері мен оның техникалық салаларындағы жетістіктер үшін жыл сайын табысталатын әлемдегі ең беделді марапат. Бұл сыйлықты жыл сайын АҚШ-тың Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы (AMPAS) кино саласындағы үздік туындылар мен мамандарды марапаттау мақсатында ұсынады. Жеңімпаздарды Академияның мүшелері дауыс беру арқылы анықтайды.<ref>{{cite web |last=Feinberg |first=Scott |date=January 20, 2020 |title=Oscars: What the '1917' PGA Win and 'Parasite' SAG Win Mean for Best Picture |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/oscars-2020-what-1917-pga-win-parasite-sag-win-means-best-picture-1271371/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111050650/https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/oscars-2020-what-1917-pga-win-parasite-sag-win-means-best-picture-1271371/ |archive-date=January 11, 2023 |access-date=February 5, 2023 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> Алғашқы «Оскар» марапаттау рәсімі 1929 жылы өтті. 1930 жылғы екінші рәсім радио арқылы хабарланған алғашқы шара болса, 1953 жылғы рәсім алғаш рет теледидардан көрсетілді. 2002 жылдан бастап марапаттау рәсімі [[Лос Анжелес]] қаласындағы «Долби» театрында (2012 жылға дейін «Кодак» деп аталған) өткізіліп келеді. Оскар — жыл сайын табысталатын төрт ірі америкалық ойын-сауық марапатының ішіндегі ең көнесі. Оның баламалары: телевизиядағы «[[Эмми]]», театр өнеріндегі «[[Тони жүлдесі|Тони]]» және музыкадағы «[[Грэмми]]» сыйлықтары осы Академия марапатының негізінде жасалған. «Оскар» мүсіншесі [[Арт деко|арт деко]] стилінде жасалған рыцарьды бейнелейді.<ref>{{cite magazine |last=Nichols |first=Chris |date=February 25, 2016 |title=Meet George Stanley, Sculptor of the Academy Award |magazine=Los Angeles Magazine |url=https://lamag.com/film/meet-george-stanley-sculptor-of-the-academy-award |url-status=live |access-date=November 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220104506/https://lamag.com/film/meet-george-stanley-sculptor-of-the-academy-award | archive-date=December 20, 2023}}</ref> [[Сурет:Red carpet Academy Awards 2009.jpg|thumb|300px|81-ші «Оскар» сыйлығын марапаттау рәсімі; қызыл кілем]] == Тарихы == Алғашқы «Оскар» марапаттау рәсімі 1929 жылдың 16 мамырында «Голливуд Рузвельт» қонақүйінде өткен жеке кешкі ас кезінде ұйымдастырылды. Шараға шамамен 270 адам қатысты.<ref>{{cite web |date=May 16, 1929 |title=The 1st Academy Awards {{!}} 1929 |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1929 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001234905/https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1929 |archive-date=October 1, 2019 |access-date=October 29, 2019 |website=Oscars.org {{!}} Academy of Motion Picture Arts and Sciences}}</ref> Марапаттаудан кейінгі кеш «Мэйфэйр» қонақүйінде өтті. Сол кешкі салтанатқа қонақтарға арналған билеттің құны 5 доллар (бұл 2024 жылғы бағаммен 92 долларға тең) болды. 1927–28 жылдар аралығындағы жұмыстары үшін сол кездегі киноиндустрияның әртістеріне, режиссерлеріне және басқа да қатысушыларына 15 мүсінше табысталды. Рәсім небәрі 15 минутқа созылды. Осы алғашқы салтанатта жеңімпаздардың есімдері БАҚ өкілдеріне үш ай бұрын хабарланған болатын. 1930 жылғы екінші рәсімде және одан кейінгі алғашқы онжылдықта нәтижелер газеттерге марапаттау кешіндегі сағат 23:00-де жариялау үшін беріліп отырды. Алайда, 1940 жылы [[Los Angeles Times]] басылымы жеңімпаздарды рәсім басталмай тұрып жариялап жіберді. Соның салдарынан, 1941 жылдан бастап Академия жеңімпаздардың есімдерін ашу үшін жабық конверттерді қолдана бастады. «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» номинациясы бойынша алғашқы жүлдені «Соңғы бұйрық» (The Last Command) және «Тән азабы» (The Way of All Flesh) фильмдеріндегі рөлдері үшін Эмиль Яннингс иеленді. Ол марапаттау рәсіміне дейін Еуропаға қайтуы керек болғандықтан, Академия оған жүлдені ерте беріп жіберді; осылайша ол «Оскар» тарихындағы ең алғашқы лауреат атанды. Алғашқы марапаттау рәсімінде жеңімпаздар іріктеу кезеңі аралығындағы бірнеше фильмдері үшін марапатталатын. Мәселен, Яннингс өзі басты рөл сомдаған екі фильм үшін марапатталса, [[Джанет Гейнор]] үш бірдей фильмдегі рөлі үшін алғашқы «[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]]» жүлдесін жеңіп алды. Екінші рәсімнен бастап актерлер әр фильм үшін бөлек номинациялар алатын болды. Ал үшінші марапаттау рәсімінен бері бір номинация бойынша бірнеше фильммен қатар түскен актерлер болған емес. «Үздік шет тіліндегі фильм» номинациясы (қазіргі таңда «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толық метраждыфильм]]» ретінде белгілі) 20-шы марапаттау рәсімінде арнайы жүлде ретінде енгізіліп, 29-шы «Оскар» салтанатынан бастап негізгі бәсекелестік номинацияға айналды.<ref>{{cite web |title=Academy Awards History |url=https://www.oscars.org/oscars/academy-awards-history |website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=January 26, 2025}}</ref> 1973 жылдан бері барлық «Оскар» марапаттау рәсімдері (2021 жылды қоспағанда) «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» номинациясымен аяқталады. 2002 жылы өткен 74-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде алғаш рет «[[Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік анимациялық толықметражды фильм]]» номинациясы ұсынылып, оны «[[Шрек (мультфильм)|Шрек]]» мультфильмі жеңіп алды. 2020 жылдың 9 ақпанында өткен 92-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде «[[Паразиттер (фильм)|Паразиттер]]» туындысы «Үздік фильм» номинациясын жеңіп алған алғашқы шет тіліндегі фильм атанды. Мүсіншенің «Оскар» деген лақап атының шығу тарихы әлі күнге дейін даулы, өйткені бұл атауды кім қойғаны туралы нақты дерек жоқ. == Оскар номинациялары == === Негізгі номинациялар === Қазіргі уақытта «Оскар» сыйлығы 25 негізгі номинация бойынша табысталады: {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" |- valign="middle" | ''Номинация'' | ''Ағылшынша атауы'' |style="font-size:8pt" | ''Қай жылдан бері бар'' |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]] |style="font-size:9pt" | Best Director | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]] |style="font-size:9pt" | Best Cinematography | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] |style="font-size:9pt" | Best Actor in a Leading Role | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]] |style="font-size:9pt" | Best Actor in a Supporting Role | [[1937]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік актриса]] |style="font-size:9pt" | Best Actress in a Leading Role | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актриса]] |style="font-size:9pt" | Best Actress in a Supporting Role | [[1937]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]] |style="font-size:9pt" | Best Adapted Screenplay | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]] |style="font-size:9pt" | Best Original Screenplay | [[1941]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]] |style="font-size:9pt" | Best Film Editing | [[1935]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]] |style="font-size:9pt" | Best (Motion) Picture | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік анимациялық толықметражды фильм]] |style="font-size:9pt" | Best Animated Feature | [[2002]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы]] |style="font-size:9pt" | Best Production Design | [[1929]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны]] |style="font-size:9pt" | Best Costume Design | [[1949]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік деректі қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік деректі қысқаметражды фильм]] |style="font-size:9pt" | Best Documentary Short Subject | [[1943]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм музыкасы]] |style="font-size:9pt" | Best Original Score | [[1935]] |} {{col-2}} {| class="wikitable" |- valign="middle" | ''Номинация'' | ''Ағылшынша атауы'' |style="font-size:8pt" | ''Қай жылдан бері бар'' |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм әні]] |style="font-size:9pt" | Best Original Song | [[1935]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік визуалды эффекттер]] |style="font-size:9pt" | Best Visual Effects | [[1940]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік грим және шаш үлгісі үшін Оскар сыйлығы|Үздік грим және шаш үлгісі]] |style="font-size:9pt" | Best Makeup and Hairstyling | [[1982]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]] |style="font-size:9pt" | Best Sound | [[1930]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық толықметражды фильм]] |style="font-size:9pt" | Best International Feature Film | [[1957]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік анимациялық қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік анимациялық қысқаметражды фильм]] |style="font-size:9pt" | Best Animated Short Film | [[1932]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік көркем қысқаметражды фильм]] |style="font-size:9pt" | Best Live Action Short Film | [[1932]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | [[Үздік кастинг үшін Оскар сыйлығы|Үздік кастинг]] |style="font-size:9pt" | Best Casting | [[2026]] |- valign="top" |style="font-size:9pt" height="24" | Үздік трюктер дизайны |style="font-size:9pt" | Best Stunt Design | [[2028]] |}{{col-end}} 2024 жылдың ақпанында Академия жаңа номинацияның пайда болғанын жариялады: 2026 жылдан бастап марапат [[Үздік кастинг үшін Оскар сыйлығы|Үздік кастинг]] үшін берілетін болады<ref name="deadline2024">{{cite news |last1=Hammond |first1=Pete |title=Motion Picture Academy Creates Casting Category, First New Competitive Oscar Since 2001 |url=https://deadline.com/2024/02/motion-picture-academy-creates-casting-category-first-new-competitive-oscar-since-2001-1235819319/ |access-date=2024-02-08 |work=[[Deadline Hollywood]] |date=2024-02-08}}</ref>. 2025 жылдың сәуірінде Академия «Үздік трюктер дизайны» номинациясын тағайындағанын хабарлады. Бұл номинация бойынша марапат алғаш рет 2028 жылы 100-ші «Оскар» марапаттау рәсімінде табысталады<ref name="Variety Stunts">{{cite web |url=https://variety.com/2025/awards/news/oscars-stunt-category-1236366412/ |title=Oscars Adds best Stunt Design Category Starting in 2027 |last=Stephan |first=Katcy |work=[[Variety]] |date=2025-04-10 }}</ref>. === Арнайы номинациялар === Арнайы «Оскар» марапаттарына бүкіл Академия мүшелері емес, арнайы комитеттер дауыс береді. Бұл жүлделер міндетті түрде жыл сайын беріле бермейді. === Қазіргі арнайы категориялар === * '''[[Құрметті Оскар сыйлығы]]''' (Academy Honorary Award): 1930 жылдан бері табысталады. * '''[[Ғылыми-техникалық жетістіктері үшін Оскар сыйлығы]]''' (Academy Scientific and Technical Award): 1931 жылдан бері берілетін үш түрлі марапат. * '''[[Гордон Сойер атындағы сыйлық]]''' (Gordon E. Sawyer Award): 1982 жылдан бері. * '''[[Джин Хершолт атындағы гуманитарлық сыйлық]]''' (Jean Hersholt Humanitarian Award): 1957 жылдан бері. * '''[[Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық]]''' (Irving G. Thalberg Memorial Award): 1938 жылдан бері. === Тоқтатылған арнайы категориялар === * '''[[Академияның балалар сыйлығы]]''' (Academy Juvenile Award): 1935 жылдан 1961 жылға дейін берілді. * '''[[Ерекше жетістіктері үшін Оскар сыйлығы]]''' (Academy Special Achievement Award): 1973 жылдан 1996 жылға дейін тұрақты түрде, сондай-ақ 2018 жылы берілді. === Ескірген номинациялар === {| class="wikitable sortable" |+ Тоқтатылған номинациялар тізімі ! Енгізілді ! Тоқтатылды ! Номинация |- | rowspan="6" | '''1928/29''' | rowspan="5" | '''1928/29''' | [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер (комедиялық фильм)]] |- | [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер (драмалық фильм)]] |- | [[Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік инженерлік эффектілер]] |- | [[Үздік титрлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік титрлер]] |- | Үздік бірегей және көркем қойылым |- | '''1957''' | [[Үздік әдеби негіз үшін Оскар сыйлығы|Үздік әдеби негіз]] |- | rowspan="2" | '''1932/33''' | rowspan="2" | '''1936''' | [[Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік қысқаметражды фильм — Комедия]] |- | [[Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік қысқаметражды фильм — Новелла]] |- | '''1933/34''' | rowspan="3" | '''1938''' | [[Үздік режиссер көмекшісі үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер көмекшісі]] |- | '''1936''' | [[Үздік хореография үшін Оскар сыйлығы|Үздік хореография]] |- | rowspan="3" | '''1937''' | [[Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік қысқаметражды фильм — Түрлі-түсті]] |- | rowspan="2" | '''1957''' | [[Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік қысқаметражды фильм — 1 бөлімді]] |- | [[Үздік көркем қысқаметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік қысқаметражды фильм — 2 бөлімді]] |- | '''1964''' | '''2020''' | [[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]] |- | '''1996''' | '''1999''' | [[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік музыкалық немесе комедиялық фильм музыкасы]] |} == Қазақстан атынан ұсынылған фильмдер == {{main|Қазақстаннан шет тіліндегі үздік фильм үшін Оскар сыйлығына үміткерлердің тізімі}} Тек бір қазақстандық фильм («[[Моңғол (фильм)|Моңғол]]») сыйлыққа ұсынылды.<ref>{{cite web | url = https://rus.azattyq.org/a/udachi-i-neudachi-kazakhstana-na-oskare/24929012.html | title = Казахстан на «Оскаре»: хроника удач и неудач | website = Радио Азаттык | date = 2013-03-15 | accessdate = 2020-02-21 | archive-date = 2020-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200221172931/https://rus.azattyq.org/a/udachi-i-neudachi-kazakhstana-na-oskare/24929012.html | deadlink = no }}</ref> Екі фильм («[[Келін (фильм)|Келін]]» және «[[Айка (фильм)|Айка]]») тоғыз фильмнің қысқа тізіміне (Шорт-лист) енді, бірақ қорытынды номинацияға жете алмады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Оскар сыйлығы}} [[Санат:Оскар сыйлығы]] [[Санат:АҚШ киножүлделері]] pkvqygti0s6ocm6zzupdnkzkdmxy5oh Жаңа жыл 0 14396 3649361 3533006 2026-08-31T06:52:28Z Акмарал Абдрашидовна 179025 /* Тарихы */ 3649361 wikitext text/x-wiki {{Мереке|holiday_name=Жаңа жыл|date=[[Григориан күнтізбесі]] бойынша жылдың бірінші күні (1 қаңтар)|celebrations=Отшашулар, отбасылық мерекелер, кештер|relatedto=[[Рождество]], Жаңа Жыл қарсаңында, [[Ескі Жаңа Жыл]]|begins=[[31 желтоқсан]]|ends=[[1 қаңтар]]|type=мейрам|image=Juletræet.jpg|caption=Жаңа жыл шыршасы - жаңа жыл мейрамның басты символы}} '''Жаңа жыл''' — жаңа [[күнтізбелік жыл]] басталып, күнтізбенің жыл саны бірге өсетін күн не уақыт. Қазіргі уақытта ең таралған [[Григориан күнтізбесі]] бойынша ол мейрамды [[1 қаңтар|1 қаңтарда]] атап өтеді. Басқа халықтар мен діндік топтар басқа [[Күнтізбе|күнтізбелерді]] қолданғандықтан, басқаларда жаңа жыл басқа күндерде өткізуі мүмкін. [[Қытай жаңа жылы]], [[ислам жаңа жылы]] және [[еврей жаңа жылы]] оның жақсы мысалы болып табылады. [[Ирандықтар]] мен [[Орта Азия|орта Азиядағы]] [[түркілер]] жаңа жылдың орнына [[22 наурыз|22 наурызда]] [[Наурыз мейрамы|Наурыз мейрамын]] өткізеді. [[Ортағасыр|Ортағасырда]] [[Юлиан күнтізбесі]] әлі қолданыста болғанда [[Батыс Еуропа]] елдердің биліктері жаңа жылды басқа күндерге жылжытқан, сондықтан олар мейрамды [[1 наурыз]], [[25 наурыз]], [[Пасха]], [[1 қыркүйек]] немесе [[25 желтоқсан|25 желтоқсанды]] өткізген. Кейін елдер мерекені белгілі бір күнтізбенің бір күнінде өткізуге келісті. == Жаңа жыл туралы == '''[[Жаңа жыл]]''' – әлемдегі қуанышқа толы ең ғажайып мерекелердің бірі. Жаңа жыл сиқырлы, әрі қайталанбас таңғажайып мереке деп саналады [[Қазақтар]] үшін '''Жаңа жыл мерекесін'' [[Наурыз мейрамы|наурыздың]] 22-сінде, [[Күндіз|күн]] мен [[түн]] теңелген қасиетті мезгілде басталған. Түрлі тарихи басылымдарда Жаңа жылды әшекейлі [[шырша]]мен қарсы алу дәстүрін [[Ресей]]де 1700 жылы қаңтардың 1-інде I Петрдің енгізгені, дәл осы жылы Ресейде жаңаша жыл санау басталғаны, I Петрдің өзі басқарған Мәскеудегі мейрамның таңға дейін созылғаны жазылып жүргенімен, бірқатар этнограф-тарихшылар қыпшақтардың шырша мерекесі болғанын, Жаңа жылдың – көшпелілердің де байырғы мейрамы екенін жазады. == Тарихы == Мұрат Әджінің «Қыпшақтар» атты кітабында «Шыршалар мерекесі» деген тарау бар. Оның жазуынша, мереке ең басында құдайлар мен аруақтар мекені – жер шарының тура кіндігінде тіршілік еткен Жер – Судың (Иерсу) құрметіне арналыпты. Жер – Судың жанында ақ сақалды Үлкен (Ульген) есімді шал жүрсе керек. Түркілер оны үнемі әдемі қызыл шекпен киіп жүрген қалпында көріпті. Мұрат Әджінің дәлелдеуінше, ежелгі алтайлықтар шыршалар мерекесін 25 желтоқсанда, Күннің Түнді «жеңген» кезінен бастап, түркілер Күннің қайта оралғанына қуанып, Үлкенге (Ульген) алғыстарын жаудырыпты, оған тәу етіпті. Дұғаларымыз Тәңірінің құлағына шалынса деген үміт-арманмен Үлкеннің сүйікті ағашы – шыршаны үйлеріне әкеліпті. Бұтақтарына неше түрлі әсем шүберектер байлапты. Сонан соң дөңгелене қол ұстасқан қалпы шыршаны айналып: «Түн кетіп, Күн келсін», деп ән салған. Осылайша Мұрат Әджі бауырымыз Жаңа жыл түніндегі «үлде мен бүлдеге» бөленген шырша мерекесінің І Петр патшадан да әріде болғанын баяндап, ол түркілер дәуірінде сол халықта тойланған деп дәлелдейді. Белгілі этнограф – тарихшы Ақселеу Сейдімбек Жаңа жылдың көшпелілер мейрамы екендігі туралы былай дейді: «Өмір – тіршілікте шарттылықтар өте көп. Сол шарттылықтардың ең ғажабы, адам баласының уақытты межелеуіне қатысты. Мәселен, осы күндері бү-кілхалықтық қуаныш ретінде тойланып жатқан Жаңа жыл мейрамын алайықшы. Қалыптасқан ұғым бойынша, Жаңа жыл, яғни1-қаңтар, Иса пайғамбардың туған күні. Бүкіл христиан әлемі осылай деп түсінеді, осындай деп тойлайды. Ол тойына «Рождество Христова» деп ат берген. Орыстар православ сенімінде болғандықтан, бұрынғы Юлиан күнтізбесінің межесі бойынша, желтоқсан-ның 25-і Исаның туған күні деп тойлайды. Тарихи дерек бойынша, 532 жылға дейін бүкіл Еуропа Диоклитан календарын тұтынған. Ол христиан дініне қарсы адам. Сол кезде христиан дінін басқарушы кординалдардың бір бас-қосуында жыл басын Иисустың туған күнімен бастау жөнінде қарар қабыл-данады. Бір қызығы, сол басқосуға қатыс қандардың ішінде Исустың туған күнін ешкім білмейтін болып шығады. Сонда босаға жақта отырған скифтен шық-қан есепші-жұлдызшы кішкене Диониси деген кісі: «Жарықтық, Иса пайғам-бардың туған күнін мен білуші едім. Ол осыдан аттай 532 жыл бұрын дүниеге келген», - дейді. Оған ешкім де дау айта алмайды. Өйткені, Иса пайғамбардың туған жылын айғақтайтын ешқандай тарихи дерек болмайтын. Ал кішкене Дионисидің аузынан шыққан 532 деген сан көшпелілер үшін киелі сан болатын. Яғни, көшпелілер табынатын аспан денелері – Ай 19 жылда бір рет дөңгелегін жаңғыртып отырады. Осы Айдың дөңгелегінің саны 19 бен Күннің дөңгелегінің саны 28-дің көбейтіндісі – 532. Демек, Жаңа жылды тойлағанда бұл мерекенің де көшпелілер пайымымен байланысты екендігін ескерген жөн. Өкінішке орай, бұл деректер бүкіл халықтың жадының игілігі бола алмай келе жатыр. Дегенмен, В.В.Цибульскийдің «Луно-солнечный календарь стран Восточный Азии», М.Ысқақовтың «Халық календары», Х. Әбішевтің «Аспан сыры» атты кітаптарында осы деректер қызықты баяндалады. Қысқасы, сол деректерге ден қойғанда, Жаңа жыл таза көшпелілердің мейрамы екенін мойындауға тура келеді. Бірақ Еуропаға бұл мейрам жерсінді. Бұған [[Аяз ата]], шырша, шырақ жағу деген сияқты Еуропа елдері өздерінің этнографиялық реңктерін беріп, байытты. Содан бүгінгі күні мүлдем танымастай өзгеріп, Еуропалық мейрам болып шыға келді. Діни күнтізбе бойынша, [[Иса Мәсих|Исаның]] туған күні қаңтардың 1-і емес, одан 6 күн бұрын аталып өтеді. === Жаңа жыл Кеңес дәуірінде === [[Жаңа жыл]] туралы көпшілігіміз біле бермейміз. Ол мейрам қайдан шықты, кімдер тойлаған еді және жаңа жылмен христиан дінінің қатынасы бар ма? Қала берді жаңа жыл туралы мұсылмандар қандай ойда немесе ол [[Мейрам|мейрамның]] [[Мұсылман|мұсылмандарға]] қаншалықты қатысы бар? Алдымен айтармыз: [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағында]] [[1927]]-[[1936 жыл|1936 жылдары]] жаңа жылды тойлап, шырша тігуге тыйым салынған болатын. Тек [[1937 жыл|1937 жылы]] ғана [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталиннің]] бұйрығымен [[1 қаңтар|1 қаңтарда]] шырша тігіліп, жаңа жылды тойлауға рұқсат берілді. [[1937 жыл|1937 жылға]] дейінгі шыршалардың басында 8 бұрышты жұлдыз болған, тек [[1937 жыл|1937 жылы]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағының]] үкімі бойынша 8 жұлдыздың орнына 5 жұлдыз қолданылатын болды.<ref>1. «Кім кінәлі? Мақалалар, әңгімелер, аудармалар». Ұлықбек Алиакбарұлы. Шымкент-2011 ж. 104-бет. ББК 86.38 - 82.3 (Қаз) ISBN – 9965-903-02-6 «Алтын алқа» баспасы</ref> [[Сурет:The_Adoration_of_the_Shepherds,_El_Greco.jpg|нобай|[[Эль Греко]]. «Рождество»]] == Жаңа жыл және Рождество == [[Рождество]] [[Христово]] мен жаңа жылдың шығуы туралы қысқаша мәліметтер берер болсақ: Бірінші ғасырда, яғни, Милади жыл санағы бойынша, [[Христиандық|христиан діні]] пайда болған кезде, діннің екі жауы болған. «[[Үштік|Үштік»]] ([[Үштік|Троица]]), яғни Құдайды үшеу деп білген митраизм түріндегі язычниктер және монетизмді уағыздайтын [[юдаизм]]. [[Язычниктер]] Құдайды үшеу деп үштік түрінде уағыз ететін. Енді сол үштік сенімді уағыздайтындардан мысал келтірейік. Вавилондық үштік – [[Ану]], оның баласы [[Энлиль]] және [[Энки]]. Римдік үштік – [[Юпитер]], [[Юнана]] және [[Минерва]]. Семиттік үштік – [[отец]], [[сын]] и [[мать]] яғни әке, шеше және бала. Бұлардан басқа индуистік – [[Брахма]], [[Вишну]] және [[Шива]]. Парсылардың [[Ормузд]], [[Митра]], [[Ахриман]] және [[Египеттік Осирис]], [[Исида]] және [[Гор]] немесе [[Эмпефт]], [[Эйктион]], [[Пта]] деп те аталады. Халдейлік [[Бел-Сатурн]], [[Бел-Юпитер]] (сарапшы), [[Бел-Хом]] (Аполлон). Соңғы үштік үшеуі қосылып ұлы Құдай деп аталады. Бұл үштіктердің барлығы христиан дініндегі үштіктермен тұп-тура келеді. Әсіресе Буддалықтардың үштіктері сай келеді. Буддалықтардың үштіктерін айтып өткеніміздей Брахма, Вишну және Шивадан құралады. Брахманы әке деп атайды. Вишнуды пастырь және пророк деп көреді. Ал Шиваны иләһи руһ деп ойлайды. Бұл үштік «Тримутра» орыс тіліне тройца деп аударылады. Олар бұл үштік терең құпия деп түсінеді. Құпия болғаны себепті оны ешкім білмейді және түсінбейді дейді. Бұл құпия адамзат баласы әлемдік дух Брахматмамен қосылған кезде ғана біледі дейді. Бұл атап өткен үштіктеріміз [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінің]] жағалауында Христиан дінінен бұрын пайда болған. Барлығыда бұл үштікті құпия ретінде санайды. Христиан діні пайда болған кезде осы діни ағымдар өздерінің діни сенімдерін христиан дініне кіргізіп, оны да өздерінің қатарына қосып алған. Сіздерге түсінікті болу үшін мысал келтірейін: Егер жас қозы қасқырлардың арасына түссе не болады? Міндетті түрде қасқырлар қозыны талан-таражға салып жеп қояды. Сол сияқты христиан діні де жас баладай дүниеге келген кезде оны басқа сол кездегі діни ағымдар жеп қойған және өздері жаңа дінге өзгерістер енгізген.<ref>Құран кәрім, Қазақша мағына және түсінігі. Х. Алтай.</ref> [[Сурет:Trinidad_El_Greco2.jpg|солға|нобай|345x345 нүкте|[[Троица]], [[Эль Греко]], [[Прадо]] мұражайы, [[Мадрид]]]] == Жаңа жыл және Христиан діні == Иса а.с. Масихті христиан әлемі [[Құдай]] деп таниды. Сол сияқты [[Митра]] да парсы құдайы, [[Осирис]] Египет құдайы, [[Вакх]] грек құдайы, [[Кришна]] [[Үндістан]] құдайы, Будда буддизмнің негізін салушы оны да құдай деп есептейді. [[Заратуштра]] [[Зарасторизм|Зарасторизмнің]] негізін салушы. Бұлардың барлығы да құдай деген атауға ие. Бұлардың туған күндерінде де ұқсастықтар бар. Барлығы сол желтоқсанның 25-де дүниеге келген екен. Рим империясында көпқұдайшылдар өздері жартылай құдай жартылай адам деп табынатын Митраның туған күнін (Рождествосын) сән-салтанатпен атап өтетін болған. Олардың жалған діні бойынша Митра 25 желтоқсан күні бір үнгірде жануарлар арасында туған. Тура осы сияқты славяндар да христиан дінін қабылдаудан бұрын көп жалған құдайларының біреуі болған Коляданың Рождествосын тойлаған (олардың Рождествода айтатын әндері бүгін де «колядки» деп аталады). Ел арасында кең тараған бұл мерекені ығыстырып тастау үшін ІҮ-ғасырда бұрын сол Митраның бас табынушысы болған, кейіннен христиан дінін жаңадан қабылдаған Византия империясының императоры Константин 25-желтоқсанды Иисустың (Иса а.с.) туған күні деп жариялаған. Оған дейін Исаға тиісті бұндай атаулы күнді ешкім білмеген де, тойламаған да. Көпқұдайшыл болған римдіктердің сенімі бойынша, егер адам өз үйіне лавр (үнемі жасыл болып өсетін ағаштың бір түрі) ағашын тігіп қойса, онда оның үйінен көктем кетпейді-мыс. Сондықтан да, олар сол ағашты өз үйлеріне әр қыс келген сайын тігіп қоятын болған. Герман тайпалары да солай істеген. Бірақ лаврдың орнына олар ель (шырша) ағашын пайдаланған. Көріп тұрғанымыздай, бұл да Исаға және оның Рождествосына қатысы жоқ. [[Сурет:World_Muslim_Population_Pew_Forum.png|оңға|нобай|360x360 нүкте|Әлемдегі мұсылман жұртының пайызы]] == Жаңа жыл мұсылман мемлекеттерінде == Мұсылман мелкеттері оның ішінде біршама араб мемлекеттерінде жаңа жыл тойланып жатады. Мысалы [[Мысыр]], [[Ливан]], [[Сирия]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|Біріккен Араб Әмірлігі]]. [[Мысыр]] пен [[Ливан|Ливанда]] жергілікті, тұрғылықта христиан арабтар бар. Осы себепті онда [[Рождество]] мен жаңа жыл тойланып жатады. Сирия туризмге ашық ел. Туризмді сылтауратын Батыстан көптеген христиандар, миссионерлер ағылып келіп жатады. Олар құр келмей әлгі жаңа жыл мен [[Рождество|Рождестволарын]] арқалай келеді. Өз діндеріне кіргізу үшін ақшалай марапаттар жасайды. Бірақ жаңа жыл барлық араб елдерінде тойланбайды. Мысалы [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясыда]] 31 желтоқсаннан 1 қаңтарға қараған түні жаңа жылды тойлайтын болсаңыз жауапқа тартыласыз. Жаңа жылды тойлағандар қамауға алынып, жазаланады. <ref>Құран Карим. Араб тіліндегі нұсқасы. Сауд Арабиясы. Медине қаласы.</ref> == Ұлттардың жаңа жылды өткізуі == [[Сурет:McCutcheonNY1905.jpg|нобай|304x304 нүкте|[[Джон Т. МакКатчен|Джон Т. МакКатченның]] "[[жаңа жыл сәбисі]]" карикатурасы. Суретте 1905 жыл 1904 жылды қуып тарих кітабына қамады.]] * Еуропа мен Америка Батыс Еуропа халықтарында жаңа жылды [[Григориан күнтізбесі]] бойынша [[1 қаңтар|1 қаңтарда]] өткізеді. * Болгария [[Болгария|Болгарияда]] сағат тілі 12-ні соққанда барлық үйде жарық сөне бастайды. Сол кезде әркім көңілі қалаған адамымен 3 минут бойы сүйседі екен. [[Дастарқан|Дастарқанға]] міндетті түрде самса қойылады екен. * Мажарстан [[Мажарстан|Мажарстанда]] дастарқанға [[Үйрек еті|үйрек]] пен [[тауық еті]] қойылмайды. Себебі мажарлар құстардың барлығын “Бақыт құсының” туыстары деп есептейді екен. * Италия Итальяндықтар ескі жылдың соңғы сағаттарында ешкіммен ренжіспеуге және ешкіммен қарыз ақша алмауға тырысады екен. Жаңа жылдың алғашқы түнінде үйлеріндегі сынған ыдыстарын, ескірген жиһаздарын аулаларына шығарып тастайды екен. * Эквадор [[Эквадор]] елінің халқы Жаңа жылда [[Сабан|сабаннан]] жасалған қарақшыны ескі жылдың символы ретінде далада жағылған отқа өртеп жібереді. * Франция [[Франция|Францияда]] адамдар Жаңа жыл кешінде жомарт болуға құмар келіп, [[Мейрамхана|мейрамханалар]] адамдарды тегін тамақтандырып қана қоймай кетерінде сыйлықтар береді. * Нидерланд [[Нидерланд|Нидерландта]] Жаңа жыл кешіндегі дастарқанға [[жүзім]] салып пісірген нан тағамы қойылады. Бұл тағам жылына бір-ақ рет дайындалатын көрінеді. * Финляндия [[Финляндия|Финляндияда]] Жаңа жыл кешінде тұрмыс құрмаған бойжеткендер кебістерін иықтарынан асыра лақтырады, кебіс есікке тұмсығымен тисе, сол жылы жолы болып, сол жылда тұрмысқа шығады деп есептеген. * Куба [[Куба|Кубада]] сағат 12-ні соққан кезде, әркім 12 түйір жүзім жейді. * Ұлыбритания [[Ұлыбритания]] алғаш ашық хаттарды (открытка) шығарған ел болып есептеледі. Сондықтан да Жаңа жылда осы елдің әр жанұясы таныстарын ашық хат арқылы құттықтағанды ұнатады. * Үндістан [[Үндістан]]да Жаңа жыл - [[Дивали]] жарық пен оттар мерекесі деп аталады екен. Осы күні қалалар мен ауылдардың барлығы оттың ішінде тұрғандай жарқырап кететін көрінеді. Әйел адамдар көшеге шығып жерге түрлі оюлы суреттер салып, оларға [[ұн]], [[топырақ]] сеуіп, [[шырақ]]тар жағып көркемдейтін көрінеді. * Еврейлер [[Еврейлер]]дің Жаңа жыл - [[Рош Хошан]] қазан, қараша айларында тойланады. Бұл күні адамдар [[алма]] мен нанға [[Ара балы|бал]] жағып жейді. Жаңа жыл таңы діндарлардың қойдың мүйізінен жасалған труба арқылы адамдарды синагогқа құдайдың алдында өткен жылда жасаған кемшіліктері, күнәлары болса кешірім сұрауға шақырудан басталады. Осыдан кейін Жаңа жылды күнәдан тазарып, жаңадан бастауға мүмкіндік туады. * Мьянма [[Бирмалық]] жаңа жылы - 13-16 сәуір арасындағы өткізілетін [[Тінжан]] мейрамы. Тінжан уақытында адамдар бір-бірінің үстеріне су шашып құттықтайды. * Пост-кеңістік елдер Кейбір пост-кеңістік елдерде ([[Ресей]], [[Беларусь]], [[Украина]], [[Қазақстан]], [[Қырғызстан]], [[Армения]] т.б.) жаңа жыл [[Католик шіркеуі|Католик]] [[Рождество]] мейрамы сияқты өткізіледі. Үйге [[Жаңа жылдық шырша|Жаңа жылдық шыршаны]] кіргізіп, оны әшекейлейді. Жыл бойы өзін өзі жақсы ұстаған балаларға сыйлықтарды беретін [[Аяз ата]] ([[Орыс тілі|орыс.]] ''Дед Мороз'', [[Беларус тілі|бел.]] ''Дзед Мароз'', [[Украин тілі|укр.]] ''Дід Мороз'', [[Қырғыз тілі|қырғ.]] ''Аяз ата'', [[Армян тілі|арм.]] ''Ձմեռ Պապ''/[[Кириллица|кирил]] ''Дзмер Пап'') - [[Санта Клаус|Санта Клаустың]] аналогы болып саналады. * Орта Азия мен ирандық халықтар [[Ауғанстан]], [[Әзербайжан]], [[Кипр]], [[Иран]], [[Қазақстан]], [[Солтүстік Македония|Македония]], [[Тәжікстан]], [[Түрікменстан]], [[Өзбекстан]] елдерде, [[Күрдтер]] және тағы да басқа [[Мұсылман]] халықтарында жаңа жыл [[наурыз]] айында [[Наурыз мейрамы]] тойланады. Бұл қазіргі күнтізбе бойынша наурыздың 22-ші жұлдызына сәйкес келеді. Бұл күні күн мен түн тенеседі. * Қытай [[Қытай]]да Жаңа жыл мерекесі көшеде барабандар, темір тәрелкелер соғылып, фейерверктер атылып, жаңа жыл салтанатын билеген айдаһарлар шеруі бастайды екен. Дастарқанға туралған [[Нарцисс|нарцис гүлі]]н қою дәстүрге айналған. Жаңа жыл мерекесі он бес күнге созылады. Бұл қаңтардың аяғы мен ақпан айының басына келеді. = 1-ші қаңтарға жерсіну = 1-ші қаңтар қайттан әмбебап жаңа жыл болу үшін көп уақыт кеткен. Жаңа жылды 1-ші қаңтар деп жерсінудің жылдарын көрсететін кестесі: {| class="wikitable" |+ !Ел !Жерсіну жылы |- |[[Әулие Рим империясы]] (~Германия) |1544 |- |[[Испания]], [[Португалия]], [[Польша]] |1556 |- |[[Пруссия]], [[Дания]], [[Швеция]] |1559 |- |[[Франция]] |1564 |- |[[Нидерланд]]<nowiki/>тың өңтүстігі |1576 |- |[[Лотарингия]] (~Бельгия) |1579 |- |[[Нидерланд]] |1583 |- |[[Шотландия]] |1600 |- |[[Тускания]] (~Италия) |1721 |- |[[Ресей]] |1725 |- |[[Ұлыбритания]] (Шотландиядан басқа), [[Ирландия]] |1752 |- |[[Жапония]] |1873 |- |[[Қытай республикасы (1912-1949)|Қытай]] |1912 |- |[[Грекия]] |1923 |- |[[Түркия]] |1926 |- |[[Тайланд]] |1941 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан мейрамдары]] [[Санат:Халықаралық мейрамдар]] [[Санат:Күнтізбе]] [[Санат:Жаңа жыл]] [[Санат:Ақпан мейрамдары]] [[Санат:Наурыз мейрамдары]] [[Санат:Сәуір мейрамдары]] ny836yl6gqsiy41umfybqks2759jx41 Хорватия қалаларының тізімі 0 16244 3649240 3392586 2026-08-30T13:45:19Z Jure Grm 18900 3649240 wikitext text/x-wiki [[2011 жыл]]ғы санақ бойынша [[Хорватия]]да ресми түрде 128 елді мекенге қала мәртебесі берілген. == Ірі қалалар == Хорватияда ірі қалалар деп халық саны 15 000-нан асатын қалалар саналады. 2011 жылғы санақ бойынша, мұндай қалалардың саны 25 болған<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Croatia-Cities.html|title=Croatia: Major Settlements|lang=en|access-date=2014-11-28|archive-date=2018-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011813/http://citypopulation.de/Croatia-Cities.html|deadlink=no}}</ref>. {| class="wikitable sortable" width="100%" ! № ! Қазақша атауы ! class=unsortable | Хорватша атауы ! class=unsortable | Елтаңбасы ! class=unsortable | Халқы (2001 ж.) ! class=unsortable | Халқы (2011 ж.) ! class=unsortable | Жупания ! class=unsortable | Суреті |- | align=center| 1 | align=center| [[Загреб]] | align=center| ''Zagreb'' | align=center| [[Сурет:Coat of arms of Zagreb.svg|75px]] | align=center| 691 724 | align=center| {{құлдырау}} 688 163 | align=center| [[Загреб]] | align=center| [[Сурет:Zagreb Prisavlje area skyline.jpg|275px]] |- | align=center| 2 | align=center| [[Сплит (қала)|Сплит]] | align=center| ''Split'' | align=center| [[Сурет:Coat of arms of Split.svg|75px]] | align=center| 188 694 | align=center| {{құлдырау}} 167 121 | align=center| [[Сплит-Далмация жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Meer - Split.jpg|275px]] |- | align=center| 3 | align=center| [[Риека]] | align=center| ''Rijeka'' | align=center| [[Сурет:Coat_of_arms_of_Rijeka.svg|75px]] | align=center| 143 800 | align=center| {{құлдырау}} 128 384 | align=center| [[Приморье-Горски Котар жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Most hrvatskih branitelja 0208.jpg|275px]] |- | align=center| 4 | align=center| [[Осиек]] | align=center| ''Osijek'' | align=center| [[Сурет:Coat of arms of Osijek.svg|75px]] | align=center| 90 411 | align=center| {{құлдырау}} 84 104 | align=center| [[Осиек-Баранья жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Osijek from Drava.jpg|275px]] |- | align=center| 5 | align=center| [[Задар]] | align=center| ''Zadar'' | align=center| [[Сурет:Coat of Arms of Zadar.png|75px]] | align=center| 69 556 | align=center| {{өсім}} 71 471 | align=center| [[Задар жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Zadar - Crkva i samostan sv. Marije.JPG|275px]] |- | align=center| 6 | align=center| [[Пула]] | align=center| ''Pula'' | align=center| [[Сурет:Grb Pule (2).svg|75px]] | align=center| 58 594 | align=center| {{құлдырау}} 57 460 | align=center| [[Истрия жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Pula-avion.JPG|275px]] |- | align=center| 7 | align=center| [[Славонски Брод]] | align=center| ''Slavonski Brod'' | align=center| [[Сурет:Slavonski Brod (grb).gif|75px]] | align=center| 58 642 | align=center| {{құлдырау}} 53 531 | align=center| [[Брод-Посавина жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Korso slavonski brod.jpg|275px]] |- | align=center| 8 | align=center| [[Карловац (қала)|Карловац]] | align=center| ''Karlovac'' | align=center| [[Сурет:Karlovac (grb).gif|75px]] | align=center| 49 082 | align=center| {{құлдырау}} 46 833 | align=center| [[Карловац жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Kupa Karlovac bridge.jpg|275px]] |- | align=center| 9 | align=center| [[Вараждин]] | align=center| ''Varaždin'' | align=center| [[File:Grb Grada Varaždina.svg|75px]] | align=center| 41 434 | align=center| {{құлдырау}} 38 839 | align=center| [[Вараждин жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Varaždin roofs.jpg|275px]] |- | align=center| 10 | align=center| [[Шибеник]] | align=center| ''Šibenik'' | align=center| [[Сурет:Sibenik coat of arms.jpg|75px]] | align=center| 37 060 | align=center| {{құлдырау}} 34 302 | align=center| [[Шибеник-Книн жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Kroatien Sibenik.jpg|275px]] |- | align=center| 11 | align=center| [[Сисак]] | align=center| ''Sisak'' | align=center| | align=center| 36 785 | align=center| {{құлдырау}} 33 322 | align=center| [[Сисак-Мославина жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Sisak, západ slunce.jpg|275px]] |- | align=center| 12 | align=center| [[Винковци]] | align=center| ''Vinkovci'' | align=center| [[Сурет:Wappen Vinkovci.jpg|75px]] | align=center| 33 239 | align=center| {{құлдырау}} 32 029 | align=center| [[Вуковар-Срем жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Centar Vinkovaca.jpg|275px]] |- | align=center| 13 | align=center| [[Велика Горица]] | align=center| ''Velika Gorica'' | align=center| [[Сурет:Velika Gorica.svg|75px]] | align=center| 33 339 | align=center| {{құлдырау}} 31 553 | align=center| [[Загреб жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Velika Gorica from air 2.JPG|275px]] |- | align=center| 14 | align=center| [[Дубровник]] | align=center| ''Dubrovnik'' | align=center| [[Сурет:Dubrovnik grb.svg|75px]] | align=center| 31 756 | align=center| {{құлдырау}} 28 434 | align=center| [[Дубровник-Неретва жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Croatia-4579 (10016226276).jpg|275px]] |- | align=center| 15 | align=center| [[Беловар]] | align=center| ''Bjelovar'' | align=center| [[Сурет:Bjelovar (grb).png|75px]] | align=center| 27 783 | align=center| {{құлдырау}} 27 084 | align=center| [[Беловар-Билогора жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Bjelovar fontana.JPG|275px]] |- | align=center| 16 | align=center| [[Вуковар]] | align=center| ''Vukovar'' | align=center| [[Сурет:Vukovar Wappen.gif|75px]] | align=center| 30 126 | align=center| {{құлдырау}} 26 468 | align=center| [[Вуковар-Срем жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Franjo Tuđman Square, Vukovar.JPG|275px]] |- | align=center| 17 | align=center| [[Копривница]] | align=center| ''Koprivnica'' | align=center| [[Сурет:Koprivnica County coat of arms.png|75px]] | align=center| 24 809 | align=center| {{құлдырау}} 23 955 | align=center| [[Копривница-Крижевци жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Koprivnica, Zentrum.JPG|275px]] |- | align=center| 18 | align=center| [[Солин]] | align=center| ''Solin'' | align=center| | align=center| 15 850 | align=center| {{өсім}} 20 212 | align=center| [[Сплит-Далмация жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Solin2.jpg|275px]] |- | align=center| 19 | align=center| [[Запрешич]] | align=center| ''Zaprešić'' | align=center| [[Сурет:Grb Zaprešića.png|75px]] | align=center| 17 538 | align=center| {{өсім}} 19 644 | align=center| [[Загреб жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Zaprešić centar.jpg|275px]] |- | align=center| 20 | align=center| [[Пожега (Хорватия)|Пожега]] | align=center| ''Požega'' | align=center| | align=center| 20 943 | align=center| {{құлдырау}} 19 506 | align=center| [[Пожега-Славония жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Holy Ghost - Pozega.jpg|275px]] |- | align=center| 21 | align=center| [[Джяково]] | align=center| ''Đakovo'' | align=center| [[Сурет:Đakovo (grb).gif|75px]] | align=center| 20 912 | align=center| {{құлдырау}} 19 491 | align=center| [[Осиек-Баранья жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Dakovo-1.JPG|275px]] |- | align=center| 22 | align=center| [[Самобор]] | align=center| ''Samobor'' | align=center| | align=center| 15 147 | align=center| {{өсім}} 15 956 | align=center| [[Загреб жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Samobor main.jpg|275px]] |- | align=center| 23 | align=center| [[Петринья]] | align=center| ''Petrinja'' | align=center| | align=center| 13 801 | align=center| {{өсім}} 15 683 | align=center| [[Сисак-Мославина жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Spomenik Stjepan Radic Petrinja.jpg|275px]] |- | align=center| 24 | align=center| [[Меткович]] | align=center| ''Metković'' | align=center| [[Сурет:Coat of arms Metkovic.svg|75px]] | align=center| 15 384 | align=center| {{құлдырау}} 15 329 | align=center| [[Дубровник-Неретва жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Metkovic-Hrvatska.png|275px]] |- | align=center| 25 | align=center| [[Чаковец]] | align=center| ''Čakovec'' | align=center| [[Сурет:Coat of arms of Cakovec.svg|75px]] | align=center| 15 790 | align=center| {{құлдырау}} 15 147 | align=center| [[Меджумурье жупаниясы]] | align=center| [[Сурет:Čakovec center.jpg|275px]] |} == Ірі қалалардың картасы == Халық саны бойынша қалалар: * [[Сурет:Orange pog.svg|19px]] — 500 000 адамнан жоғары * [[Сурет:Yellow pog.svg|14px]] — 100 000-нан 299 999 адамға дейін * [[Сурет:blue pog.svg|10px]] — 50 000-нан 99 999 адамға дейін * [[Сурет:purple pog.svg|8px]] — 15 000-нан 49 999 адамға дейін {{ПозКарта+|Хорватия|width=900|float=center|caption=''Хорватияның ірі қалалары'' |places= {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.8|lon=15.95|background=|mark=Orange pog.svg|marksize=19|label_size=150|label=[[Загреб]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=43.508611|lon=16.437778|background=|mark=Yellow pog.svg|marksize=17|label_size=120|label=[[Сплит (город)|Сплит]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.329722|lon=14.432222|background=|mark=Yellow pog.svg|marksize=17|label_size=120|label=[[Риека]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.560278|lon=18.670278|background=|mark=blue pog.svg|marksize=10|label_size=110|label=[[Осиек]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=44.116667|lon=15.216667|background=|mark=blue pog.svg|marksize=10|label_size=110|label=[[Задар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=44.866667|lon=13.833333|background=|mark=blue pog.svg|marksize=10|label_size=110|label=[[Пула]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.191167|lon=18.030556|background=|mark=blue pog.svg|marksize=10|label_size=110|label=[[Славонски Брод]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.483056|lon=15.555833|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Карловац (қала)|Карловац]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=46.29|lon=16.333333|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Вараждин]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=43.733889|lon=15.895556|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Шибеник]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.487778|lon=16.374167|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Сисак]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.283333|lon=18.8|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Винковцы]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.7|lon=16.066667|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Велика Горица]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=42.65|lon=18.066667|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Дубровник]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.9|lon=16.833333|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Бьеловар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.35|lon=19.003333|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Вуковар]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=46.15|lon=16.816667|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Копривница]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=43.575|lon=16.425|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Солин]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.85|lon=15.77|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Запрешич]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.333333|lon=17.683333|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Пожега (қала)|Пожега]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.35|lon=18.44|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Джяково]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=46.11|lon=16.066667|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Самобор]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=43.05|lon=17.65|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Меткович]]|position=right}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=46.425333|lon=16.433333|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Чаковец]]|position=left}} {{ПозКарта~|Хорватия|lat=45.227094|lon=13.598280|background=|mark=purple pog.svg|marksize=8|label_size=100|label=[[Пореч]]|position=left}} }} == Қалалар тізімі == {| class="wikitable sortable" !Қазақша атауы !Хорватша атауы !Халық саны<br />(2011 ж.)<ref>{{cite web|url=http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/E11_Zup11_1111.html|title=City of Zagreb - Town Districts|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121117061229/http://www.dzs.hr/eng/censuses/census2011/htm/E11_Zup11_1111.html|archivedate=2012-11-17}}</ref> !Қауымдастық атауы<br />(2011 ж.)<ref>{{cite web|url=http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/htm/E11_Zup11_0000.html|title=City of Zagreb - Settlements|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121117061230/http://www.dzs.hr/eng/censuses/census2011/htm/E11_Zup11_0000.html|archivedate=2012-11-17}}</ref> ![[Жупания]] |- |[[Бакар]] |''Bakar'' |align="right" |1.473 |align="right" |8.279 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Бели Манастир]] |''Beli Manastir'' |align="right" |8.049 |align="right" |10.068 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Белишче]] |''Belišće'' |align="right" |6.518 |align="right" |10.825 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Бенковац]] |''Benkovac'' |align="right" |2.866 |align="right" |11.026 |align="center"|[[Задар жупаниясы|Задар]] |- |[[Биоград на Мору]] |''Biograd na Moru'' |align="right" |5.569 |align="right" |5.569 |align="center"|[[Задар жупаниясы|Задар]] |- |[[Бузет]] |''Buzet'' |align="right" |1.679 |align="right" |6.133 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Буйе (Хорватия)|Буйе]] |''Buje'' |align="right" |2.671 |align="right" |5.182 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Беловар]] |''Bjelovar'' |align="right" |27.084 |align="right" |40.276 |align="center"|[[Беловар-Билогора жупаниясы|Беловар-Билогора]] |- |[[Валпово]] |''Valpovo'' |align="right" |7.406 |align="right" |11.563 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Вараждин]] |''Varaždin'' |align="right" |38.839 |align="right" |46.946 |align="center"|[[Вараждин жупаниясы|Вараждин]] |- |[[Вараждинске Топлице]] |''Varaždinske Toplice'' |align="right" |1.765 |align="right" |6.364 |align="center"|[[Вараждин жупаниясы|Вараждин]] |- |[[Велика Горица]] |''Velika Gorica'' |align="right" |31.553 |align="right" |63.517 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Винковцы]] |''Vinkovci'' |align="right" |32.029 |align="right" |35.312 |align="center"|[[Вуковар-Срем жупаниясы|Вуковар-Срем]] |- |[[Вировитица]] |''Virovitica'' |align="right" |14.688 |align="right" |21.291 |align="center"|[[Вировитица-Подравина жупаниясы|Вировитица-Подравина]] |- |[[Вис (қала, Хорватия)|Вис]] |''Vis'' |align="right" |1.872 |align="right" |1.934 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Водице]] |''Vodice'' |align="right" |6.755 |align="right" |8.875 |align="center"|[[Шибеник-Книн жупаниясы|Шибеник-Книн]] |- |[[Воднян]] |''Vodnjan'' |align="right" |3.613 |align="right" |6.119 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Врбовец]] |''Vrbovec'' |align="right" |4.947 |align="right" |14.797 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Врбовско]] |''Vrbovsko'' |align="right" |1.673 |align="right" |5.076 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Вргорац]] |''Vrgorac'' |align="right" |2.039 |align="right" |6.572 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Врлика]] |''Vrlika'' |align="right" |828 |align="right" |2.177 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Вуковар]] |''Vukovar'' |align="right" |26.468 |align="right" |27.683 |align="center"|[[Вуковар-Срем жупаниясы|Вуковар-Срем]] |- |[[Гарешница]] |''Garešnica'' |align="right" |3.874 |align="right" |10.472 |align="center"|[[Беловар-Билогора жупаниясы|Беловар-Билогора]] |- |[[Глина (қала)|Глина]] |''Glina'' |align="right" |4.680 |align="right" |9.283 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Госпич]] |''Gospić'' |align="right" |6.575 |align="right" |12.745 |align="center"|[[Лика-Сень жупаниясы|Лика-Сень]] |- |[[Грубишно Полье]] |''Grubišno Polje'' |align="right" |2.917 |align="right" |6.478 |align="center"|[[Беловар-Билогора жупаниясы|Беловар-Билогора]] |- |[[Дарувар]] |''Daruvar'' |align="right" |8.567 |align="right" |11.633 |align="center"|[[Беловар-Билогора жупаниясы|Беловар-Билогора]] |- |[[Делнице]] |''Delnice'' |align="right" |4.379 |align="right" |5.952 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Джурджевац]] |''Đurđevac'' |align="right" |6.349 |align="right" |8.264 |align="center"|[[Копривница-Крижевци жупаниясы|Копривница-Крижевци]] |- |[[Джяково]] |''Đakovo'' |align="right" |19.491 |align="right" |27.745 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Доньи Михольяц]] |''Donji Miholjac'' |align="right" |6.240 |align="right" |9.491 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Донья Стубица]] |''Donja Stubica'' |align="right" |2.200 |align="right" |5.680 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Дрниш]] |''Drniš'' |align="right" |3.144 |align="right" |7.498 |align="center"|[[Шибеник-Книн жупаниясы|Шибеник-Книн]] |- |[[Дубровник]] |''Dubrovnik'' |align="right" |28.434 |align="right" |42.615 |align="center"|[[Дубровник-Неретва жупаниясы|Дубровник-Неретва]] |- |[[Дуга Реса]] |''Duga Resa'' |align="right" |6.011 |align="right" |11.180 |align="center"|[[Карловац жупаниясы|Карловац]] |- |[[Дуго Село]] |''Dugo Selo'' |align="right" |10.453 |align="right" |17.466 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Жупанья]] |''Županja'' |align="right" |12.090 |align="right" |12.090 |align="center"|[[Вуковар-Срем жупаниясы|Вуковар-Срем]] |- |[[Забок]] |''Zabok'' |align="right" |2.714 |align="right" |8.994 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Загреб]] |''Zagreb'' |align="right" |688.163 |align="right" |790.017 |align="center"|[[Загреб]] |- |[[Задар]] |''Zadar'' |align="right" |71.471 |align="right" |75.062 |align="center"|[[Задар жупаниясы|Задар]] |- |[[Запрешич]] |''Zaprešić'' |align="right" |19.644 |align="right" |25.223 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Златар (Хорватия)|Златар]] |''Zlatar'' |align="right" |2.906 |align="right" |6.096 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Иванец]] |''Ivanec'' |align="right" |5.234 |align="right" |13.758 |align="center"|[[Вараждин жупаниясы|Вараждин]] |- |[[Иванич Град]] |''Ivanić-Grad'' |align="right" |9.379 |align="right" |14.548 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Илок]] |''Ilok'' |align="right" |5.072 |align="right" |6.767 |align="center"|[[Вуковар-Срем жупаниясы|Вуковар-Срем]] |- |[[Имотски]] |''Imotski'' |align="right" |4.757 |align="right" |10.764 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Карловац (қала)|Карловац]] |''Karlovac'' |align="right" |46.833 |align="right" |55.705 |align="center"|[[Карловац жупаниясы|Карловац]] |- |[[Кастав]] |''Kastav'' |align="right" |10.440 |align="right" |10.440 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Каштела]] |''Kaštela'' |align="right" | — |align="right" |38.667 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Кланьец]] |''Klanjec'' |align="right" |567 |align="right" |2.915 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Книн]] |''Knin'' |align="right" |10.633 |align="right" |15.407 |align="center"|[[Шибеник-Книн жупаниясы|Шибеник-Книн]] |- |[[Комижа]] |''Komiža'' |align="right" |1.397 |align="right" |1.526 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Копривница]] |''Koprivnica'' |align="right" |23.955 |align="right" |30.854 |align="center"|[[Копривница-Крижевци жупаниясы|Копривница-Крижевци]] |- |[[Корчула (қала)|Корчула]] |''Korčula'' |align="right" |2.856 |align="right" |5.663 |align="center"|[[Дубровник-Неретва жупаниясы|Дубровник-Неретва]] |- |[[Кральевица]] |''Kraljevica'' |align="right" |2.857 |align="right" |4.618 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Крапина]] |''Krapina'' |align="right" |4.471 |align="right" |12.480 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Крижевцы]] |''Križevci'' |align="right" |11.231 |align="right" |21.122 |align="center"|[[Копривница-Крижевци жупаниясы|Копривница-Крижевци]] |- |[[Крк (қала)|Крк]] |''Krk'' |align="right" |3.730 |align="right" |6.281 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Кутина]] |''Kutina'' |align="right" |13.735 |align="right" |22.760 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Кутьево]] |''Kutjevo'' |align="right" |2.440 |align="right" |6.247 |align="center"|[[Пожега-Славония жупаниясы|Пожега-Славония]] |- |[[Лабин]] |''Labin'' |align="right" |6.893 |align="right" |11.642 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Лепоглава]] |''Lepoglava'' |align="right" |4.174 |align="right" |8.283 |align="center"|[[Вараждин жупаниясы|Вараждин]] |- |[[Липик]] |''Lipik'' |align="right" |2.258 |align="right" |6.170 |align="center"|[[Пожега-Славония жупаниясы|Пожега-Славония]] |- |[[Лудбрег]] |''Ludbreg'' |align="right" |3.603 |align="right" |8.478 |align="center"|[[Вараждин жупаниясы|Вараждин]] |- |[[Макарска]] |''Makarska'' |align="right" |13.426 |align="right" |13.834 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Мали Лошинь]] |''Mali Lošinj'' |align="right" |6.091 |align="right" |8.116 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Меткович]] |''Metković'' |align="right" |15.329 |align="right" |16.788 |align="center"|[[Дубровник-Неретва жупаниясы|Дубровник-Неретва]] |- |[[Мурско Средишче]] |''Mursko Središće'' |align="right" |3.444 |align="right" |6.307 |align="center"|[[Меджимурье жупаниясы|Меджимурье]] |- |[[Нашице]] |''Našice'' |align="right" |7.888 |align="right" |16.224 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Нин (қала)|Нин]] |''Nin'' |align="right" |1.132 |align="right" |2.744 |align="center"|[[Задар жупаниясы|Задар]] |- |[[Нова Градишка]] |''Nova Gradiška'' |align="right" |11.821 |align="right" |14.229 |align="center"|[[Брод-Посавина жупаниясы|Брод-Посавина]] |- |[[Новалья]] |''Novalja'' |align="right" |2.358 |align="right" |3.663 |align="center"|[[Лика-Сень жупаниясы|Лика-Сень]] |- |[[Нови Винодолски]] |''Novi Vinodolski'' |align="right" |4.005 |align="right" |5.113 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Нови Мароф]] |''Novi Marof'' |align="right" |1.956 |align="right" |13.246 |align="center"|[[Вараждин жупаниясы|Вараждин]] |- |[[Новиград (Истрия)|Новиград]] |''Novigrad'' |align="right" |2.622 |align="right" |4.345 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Новска]] |''Novska'' |align="right" |7.028 |align="right" |13.518 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Обровац (Хорватия)|Обровац]] |''Obrovac'' |align="right" |996 |align="right" |4.323 |align="center"|[[Задар жупаниясы|Задар]] |- |[[Огулин]] |''Ogulin'' |align="right" |8.216 |align="right" |13.915 |align="center"|[[Карловац жупаниясы|Карловац]] |- |[[Озаль]] |''Ozalj'' |align="right" |1.181 |align="right" |6.817 |align="center"|[[Карловац жупаниясы|Карловац]] |- |[[Омиш]] |''Omiš'' |align="right" |6.462 |align="right" |14.936 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Опатия]] |''Opatija'' |align="right" |6.657 |align="right" |11.659 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Опузен]] |''Opuzen'' |align="right" |2.729 |align="right" |3.254 |align="center"|[[Дубровник-Неретва жупаниясы|Дубровник-Неретва]] |- |[[Ораховица]] |''Orahovica'' |align="right" |3.954 |align="right" |5.304 |align="center"|[[Вировитица-Подравина жупаниясы|Вировитица-Подравина]] |- |[[Орославье]] |''Oroslavje'' |align="right" |3.368 |align="right" |6.138 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Осиек]] |''Osijek'' |align="right" |84.104 |align="right" |108.048 |align="center"|[[Осиек-Баранья жупаниясы|Осиек-Баранья]] |- |[[Оток]] |''Otok'' |align="right" |4.694 |align="right" |6.343 |align="center"|[[Вуковар-Срем жупаниясы|Вуковар-Срем]] |- |[[Оточац]] |''Otočac'' |align="right" |4.240 |align="right" |9.778 |align="center"|[[Лика-Сень жупаниясы|Лика-Сень]] |- |[[Паг (қала)|Паг]] |''Pag'' |align="right" |2.849 |align="right" |3.846 |align="center"|[[Задар жупаниясы|Задар]] |- |[[Пазин]] |''Pazin'' |align="right" |4.386 |align="right" |8.638 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Пакрац]] |''Pakrac'' |align="right" |4.842 |align="right" |8.460 |align="center"|[[Пожега-Славония жупаниясы|Пожега-Славония]] |- |[[Петринья]] |''Petrinja'' |align="right" |15.683 |align="right" |24.671 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Плетерница]] |''Pleternica'' |align="right" |3.418 |align="right" |11.323 |align="center"|[[Пожега-Славония жупаниясы|Пожега-Славония]] |- |[[Плоче]] |''Ploče'' |align="right" |6.013 |align="right" |10.135 |align="center"|[[Дубровник-Неретва жупаниясы|Дубровник-Неретва]] |- |[[Пожега (Хорватия)|Пожега]] |''Požega'' |align="right" |19.506 |align="right" |26.248 |align="center"|[[Пожега-Славония жупаниясы|Пожега-Славония]] |- |[[Поповача (қала)|Поповача]] |''Popovača'' |align="right" |4.207 |align="right" |11.905 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Пореч]] |''Poreč'' |align="right" |9.790 |align="right" |16.696 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Преграда (қала)|Преграда]] |''Pregrada'' |align="right" |1.828 |align="right" |6.594 |align="center"|[[Крапина-Загорье жупаниясы|Крапина-Загорье]] |- |[[Прелог]] |''Prelog'' |align="right" |4.324 |align="right" |7.815 |align="center"|[[Меджимурье жупаниясы|Меджимурье]] |- |[[Пула]] |''Pula'' |align="right" |57.460 |align="right" |57.460 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Раб (қала)|Раб]] |''Rab'' |align="right" |437 |align="right" |8.065 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Риека]] |''Rijeka'' |align="right" |128.384 |align="right" |128.624 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Ровинь]] |''Rovinj'' |align="right" |13.056 |align="right" |14.294 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Самобор]] |''Samobor'' |align="right" |15.956 |align="right" |37.633 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Свети Иван-Зелина]] |''Sveti Ivan Zelina'' |align="right" |2.764 |align="right" |15.959 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Света Неделя]] |''Sveta Nedelja'' |align="right" |1.338 |align="right" |18.059 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |- |[[Сень (қала)|Сень]] |''Senj'' |align="right" |4.810 |align="right" |7.182 |align="center"|[[Лика-Сень жупаниясы|Лика-Сень]] |- |[[Синь (қала)|Синь]] |''Sinj'' |align="right" |11.478 |align="right" |24.826 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Сисак]] |''Sisak'' |align="right" |33.322 |align="right" |47.768 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Скрадин]] |''Skradin'' |align="right" |588 |align="right" |3.825 |align="center"|[[Шибеник-Книн жупаниясы|Шибеник-Книн]] |- |[[Славонски Брод]] |''Slavonski Brod'' |align="right" |53.531 |align="right" |59.141 |align="center"|[[Брод-Посавина жупаниясы|Брод-Посавина]] |- |[[Слатина (Хорватиядағы қала)|Слатина]] |''Slatina'' |align="right" |10.208 |align="right" |13.686 |align="center"|[[Вировитица-Подравина жупаниясы|Вировитица-Подравина]] |- |[[Слунь]] |''Slunj'' |align="right" |1.674 |align="right" |5.076 |align="center"|[[Карловац жупаниясы|Карловац]] |- |[[Солин]] |''Solin'' |align="right" |20.212 |align="right" |23.926 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Сплит (қала)|Сплит]] |''Split'' |align="right" |167.121 |align="right" |178.102 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Стари Град]] |''Stari Grad'' |align="right" |1.885 |align="right" |2.781 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Супетар]] |''Supetar'' |align="right" |3.213 |align="right" |4.074 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Триль]] |''Trilj'' |align="right" |2.076 |align="right" |9.109 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Трогир]] |''Trogir'' |align="right" |10.923 |align="right" |13.192 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Умаг]] |''Umag'' |align="right" |7.281 |align="right" |13.467 |align="center"|[[Истрия жупаниясы|Истрия]] |- |[[Хвар (қала)|Хвар]] |''Hvar'' |align="right" |3.771 |align="right" |4.251 |align="center"|[[Сплит-Далмация жупаниясы|Сплит-Далмация]] |- |[[Хрватска Костайница]] |''Hrvatska Kostajnica'' |align="right" |2.127 |align="right" |2.756 |align="center"|[[Сисак-Мославина жупаниясы|Сисак-Мославина]] |- |[[Црес (қала)|Црес]] |''Cres'' |align="right" |2.289 |align="right" |2.879 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Цриквеница]] |''Crikvenica'' |align="right" |6.860 |align="right" |11.122 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Чабар]] |''Čabar'' |align="right" |412 |align="right" |3.770 |align="center"|[[Приморье-Горски Котар жупаниясы|Приморье-Горски Котар]] |- |[[Чазма]] |''Čazma'' |align="right" |2.801 |align="right" |8.077 |align="center"|[[Беловар-Билогора жупаниясы|Беловар-Билогора]] |- |[[Чаковец]] |''Čakovec'' |align="right" |15.147 |align="right" |27.104 |align="center"|[[Меджимурье жупаниясы|Меджимурье]] |- |[[Шибеник]] |''Šibenik'' |align="right" |34.302 |align="right" |46.332 |align="center"|[[Шибеник-Книн жупаниясы|Шибеник-Книн]] |- |[[Ястребарско]] |''Jastrebarsko'' |align="right" |5.493 |align="right" |15.866 |align="center"|[[Загреб жупаниясы|Загреб]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Хорватия қалалары}} [[Санат:Елдер бойынша қала тізімдері]] [[Санат:Хорватия]] j3qckpmzr57ulhl1euksoo6c37hvtg2 Ерік Мағзұмұлы Асанбаев 0 23588 3649393 3635396 2026-08-31T07:47:40Z Casserium 68287 /* */ 3649393 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Қазақша есімі=Ерік Мағзұмұлы Асанбаев |Суреті= |Титулы=[[Қазақстан]]ның [[Германия]]дағы елшісі |Басқара бастады=ақпан 1996 |Басқаруын аяқтады=шілде 2000 |Президент=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары=[[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] |Ізбасары=[[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] |Титулы_2=[[Қазақстан]] [[Қазақстан вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2=Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_2=Emblem of Kazakhstan latin.svg |Басқара бастады_2=10 желтоқсан 1991 |Басқаруын аяқтады_2=22 ақпан 1996 |Президент_2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_2=''лауазым пайда болды; Қазақ КСР вице-президенті ретінде өзі'' |Ізбасары_2=''лауазым жойылды''; [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2026) |Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] вице-президенті |Ту_3=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_3=16 қазан 1991 |Басқаруын аяқтады_3=10 желтоқсан 1991 |Ізашары_3=''Қазақ КСР президентінің орынбасары ретінде [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]'' |Ізбасары_3=''лауазым жойылды, [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан вице-президенті]] ретінде өзі'' |Титулы_4=[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі#Төрағалар тізімі|төрағасы]] |Ту_4=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991).svg |Ту2_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991).svg |Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_4=24 сәуір 1990 |Басқаруын аяқтады_4=16 қазан 1991 |Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізбасары_4=[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] |Туған жері=[[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы (№2 ауыл), {{туғанжері|Амангелді ауданы|Амангелді ауданында}}, [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Туған күні=10.3.1936 |Қайтыс болған күні=23.8.2004 |Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |Жерленді=[[Кеңсай зираты]] |Балалары=2 |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті]] |Марапаттары={{Отан ордені}} {{Барыс ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}}} '''Ерік Мағзұмұлы Асанбаев''' (10 наурыз 1936, [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы, [[Амангелді ауданы]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]] — 23 тамыз 2004, [[Алматы]] қаласы) – кеңестік және қазақстандық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, экономист, дипломат. Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан вице-президенті|вице-президенті]] (1991–1996). Экономика ғылымдарының докторы (1978). == Өмірбаяны == 1936 жылдың 10 наурызында [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]]ның [[Амангелді ауданы]]ның [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылында (№2 ауыл) дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасының [[Саржетім]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/110120-tekti-de-tereng-tulga|title=Текті де, терең тұлға|website=qazaquni.kz {{!}} Қазақ Үні газетінің ресми сайты {{!}} Қазақстан жаңалықтары|access-date=2021-09-17}}</ref> ҚазМУ-ды (1958, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1959–1967 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да, [[Мәскеу]] қаржы институтында, Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау комитетінің ғылым-зерттеу институтында, Қазақ КСР-і Қаржы министрлігі жүйесінде (1973–1975) қызметтер атқарған. Қазақстан Министр Кеңесінде бөлім меңгерушісі, іс басқарушысының орынбасары, 1988–1989 жылы Министр Кеңесі төрағасының орынбасары, Қазақстан КП ОК-нде бөлім меңгерушісі, кейін хатшысы (1989–1991) болды. 1991 жылдың сәуір–қазанында Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің төрағасы, 1991–1996 жылы ҚР-ның вице-президенті, 1994–1996 жылы ҚР Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы қызметін атқарды. 1996 жылы ақпаннан 2000 жылға дейін ҚР-ның [[Германия|ГФР]]-дегі Төтенше және өкілетті елшісі болған. 2004 жылдың 23 тамызында өмірден озды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер== *[http://kz.government.kz/site/news/2004/08/news078?cl=201106 Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ерік Мағзұмұлы Асанбаев ..]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://kaz.newsfactory.kz/2457.html Заманынан оза туған тұлға - Мәдениет - Жаңалықтар фабрикасы ..]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстанның Германиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] [[Санат:КСРО экономистері]] [[Санат:Алфавит бойынша экономистер]] [[Санат:КОКП ОК мүшелері]] {{stub}} egy5opk9ocuqa28vspdwsoe05iphbru 3649394 3649393 2026-08-31T07:49:06Z Nurken 111493 3649394 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Қазақша есімі=Ерік Мағзұмұлы Асанбаев |Суреті= |Титулы=[[Қазақстан]]ның [[Германия]]дағы елшісі |Басқара бастады=ақпан 1996 |Басқаруын аяқтады=шілде 2000 |Президент=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары=[[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] |Ізбасары=[[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] |Титулы_2=[[Қазақстан]] [[Қазақстан вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2=Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_2=Emblem of Kazakhstan latin.svg |Басқара бастады_2=10 желтоқсан 1991 |Басқаруын аяқтады_2=22 ақпан 1996 |Президент_2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_2=''лауазым құрылды; Қазақ КСР вице-президенті ретінде өзі'' |Ізбасары_2=[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2026) |Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] вице-президенті |Ту_3=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_3=16 қазан 1991 |Басқаруын аяқтады_3=10 желтоқсан 1991 |Ізашары_3=''Қазақ КСР президентінің орынбасары ретінде [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]'' |Ізбасары_3=''лауазым жойылды, [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан вице-президенті]] ретінде өзі'' |Титулы_4=[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі#Төрағалар тізімі|төрағасы]] |Ту_4=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991).svg |Ту2_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991).svg |Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_4=24 сәуір 1990 |Басқаруын аяқтады_4=16 қазан 1991 |Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізбасары_4=[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] |Туған жері=[[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы (№2 ауыл), {{туғанжері|Амангелді ауданы|Амангелді ауданында}}, [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Туған күні=10.3.1936 |Қайтыс болған күні=23.8.2004 |Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |Жерленді=[[Кеңсай зираты]] |Балалары=2 |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті]] |Марапаттары={{Отан ордені}} {{Барыс ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}}} '''Ерік Мағзұмұлы Асанбаев''' ([[10 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы, [[Амангелді ауданы]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]] – [[23 тамыз]] [[2004 жыл|2004]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, экономист, дипломат. Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан вице-президенті|вице-президенті]] (1991–1996). Экономика ғылымдарының докторы (1978). == Өмірбаяны == 1936 жылдың 10 наурызында [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]]ның [[Амангелді ауданы]]ның [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылында (№2 ауыл) дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасының [[Саржетім]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/110120-tekti-de-tereng-tulga|title=Текті де, терең тұлға|website=qazaquni.kz {{!}} Қазақ Үні газетінің ресми сайты {{!}} Қазақстан жаңалықтары|access-date=2021-09-17}}</ref> ҚазМУ-ды (1958, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1959–1967 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да, [[Мәскеу]] қаржы институтында, Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау комитетінің ғылым-зерттеу институтында, Қазақ КСР-і Қаржы министрлігі жүйесінде (1973–1975) қызметтер атқарған. Қазақстан Министр Кеңесінде бөлім меңгерушісі, іс басқарушысының орынбасары, 1988–1989 жылы Министр Кеңесі төрағасының орынбасары, Қазақстан КП ОК-нде бөлім меңгерушісі, кейін хатшысы (1989–1991) болды. 1991 жылдың сәуір–қазанында Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің төрағасы, 1991–1996 жылы ҚР-ның вице-президенті, 1994–1996 жылы ҚР Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы қызметін атқарды. 1996 жылы ақпаннан 2000 жылға дейін ҚР-ның [[Германия|ГФР]]-дегі Төтенше және өкілетті елшісі болған. 2004 жылдың 23 тамызында өмірден озды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер== *[http://kz.government.kz/site/news/2004/08/news078?cl=201106 Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ерік Мағзұмұлы Асанбаев ..]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://kaz.newsfactory.kz/2457.html Заманынан оза туған тұлға - Мәдениет - Жаңалықтар фабрикасы ..]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{DEFAULTSORT:Асанбаев, Ерік Мағзұмұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстанның Германиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] [[Санат:КСРО экономистері]] [[Санат:Алфавит бойынша экономистер]] [[Санат:КОКП ОК мүшелері]] {{stub}} 1i4emx3vf38qrpaad061ykmkan98gzg 3649395 3649394 2026-08-31T07:49:59Z Nurken 111493 3649395 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Қазақша есімі=Ерік Мағзұмұлы Асанбаев |Суреті= |Титулы=[[Қазақстан]]ның [[Германия]]дағы елшісі |Ту=Flag of Kazakhstan.svg |Ту2=Flag of Germany.svg |Басқара бастады=ақпан 1996 |Басқаруын аяқтады=шілде 2000 |Президент=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары=[[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]] |Ізбасары=[[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]] |Титулы_2=[[Қазақстан]] [[Қазақстан вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2=Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_2=Emblem of Kazakhstan latin.svg |Басқара бастады_2=10 желтоқсан 1991 |Басқаруын аяқтады_2=22 ақпан 1996 |Президент_2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_2=''лауазым құрылды; Қазақ КСР вице-президенті ретінде өзі'' |Ізбасары_2=[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2026) |Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] вице-президенті |Ту_3=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_3=16 қазан 1991 |Басқаруын аяқтады_3=10 желтоқсан 1991 |Ізашары_3=''Қазақ КСР президентінің орынбасары ретінде [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]'' |Ізбасары_3=''лауазым жойылды, [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан вице-президенті]] ретінде өзі'' |Титулы_4=[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі#Төрағалар тізімі|төрағасы]] |Ту_4=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991).svg |Ту2_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991).svg |Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Басқара бастады_4=24 сәуір 1990 |Басқаруын аяқтады_4=16 қазан 1991 |Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізбасары_4=[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] |Туған жері=[[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы (№2 ауыл), {{туғанжері|Амангелді ауданы|Амангелді ауданында}}, [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Туған күні=10.3.1936 |Қайтыс болған күні=23.8.2004 |Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |Жерленді=[[Кеңсай зираты]] |Балалары=2 |Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті]] |Марапаттары={{Отан ордені}} {{Барыс ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}}} '''Ерік Мағзұмұлы Асанбаев''' ([[10 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы, [[Амангелді ауданы]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]] – [[23 тамыз]] [[2004 жыл|2004]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, экономист, дипломат. Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан вице-президенті|вице-президенті]] (1991–1996). Экономика ғылымдарының докторы (1978). == Өмірбаяны == 1936 жылдың 10 наурызында [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]]ның [[Амангелді ауданы]]ның [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылында (№2 ауыл) дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасының [[Саржетім]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/110120-tekti-de-tereng-tulga|title=Текті де, терең тұлға|website=qazaquni.kz {{!}} Қазақ Үні газетінің ресми сайты {{!}} Қазақстан жаңалықтары|access-date=2021-09-17}}</ref> ҚазМУ-ды (1958, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1959–1967 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да, [[Мәскеу]] қаржы институтында, Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау комитетінің ғылым-зерттеу институтында, Қазақ КСР-і Қаржы министрлігі жүйесінде (1973–1975) қызметтер атқарған. Қазақстан Министр Кеңесінде бөлім меңгерушісі, іс басқарушысының орынбасары, 1988–1989 жылы Министр Кеңесі төрағасының орынбасары, Қазақстан КП ОК-нде бөлім меңгерушісі, кейін хатшысы (1989–1991) болды. 1991 жылдың сәуір–қазанында Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің төрағасы, 1991–1996 жылы ҚР-ның вице-президенті, 1994–1996 жылы ҚР Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы қызметін атқарды. 1996 жылы ақпаннан 2000 жылға дейін ҚР-ның [[Германия|ГФР]]-дегі Төтенше және өкілетті елшісі болған. 2004 жылдың 23 тамызында өмірден озды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер== *[http://kz.government.kz/site/news/2004/08/news078?cl=201106 Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ерік Мағзұмұлы Асанбаев ..]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://kaz.newsfactory.kz/2457.html Заманынан оза туған тұлға - Мәдениет - Жаңалықтар фабрикасы ..]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{DEFAULTSORT:Асанбаев, Ерік Мағзұмұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан дипломаттары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстанның Германиядағы елшілері]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] [[Санат:КСРО экономистері]] [[Санат:Алфавит бойынша экономистер]] [[Санат:КОКП ОК мүшелері]] {{stub}} ey945vxbi7gt10vapd921epsfp6to90 Жаз 0 27522 3649333 3628886 2026-08-31T05:37:02Z Қайнар орталықтандырылған кітапхана 184285 қатені тексерді, бөлім енгізілді 3649333 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Field Hamois Belgium Luc Viatour.jpg|250px|нобай|оңға|Бельгиядағы жаз]] '''Жаз ''' — [[жылдың төрт мезгілі]]нің бірі. Бұл кезде [[Жер|Жер шары]] өз орбитасының жазғы күн тоқырау нүктесінен күн мен түннің күзгі теңелу нүктесіне дейінгі аралығында болады. == Сипаттамасы == Астрономиялық тұрғыдан жаз 93 күнге (23. 6. – 23. 9) созылады. Әдетте, Жер шарының солтүстік жартысында маусым, шілде және тамыз жаз айлары болып есептеледі. Жаз — жан-жануарлардың тіршілігіне жайлы, шаруашылыққа қолайлы кез. '''Табиғат''' Жазда табиғат жадырап, күн ұзақ және жылы болады. Мал семіреді, егін бойлап өседі, ауыл шаруашылық, құрылыс, тасымал және т.б. жұмыстары қауырт жүргізіледі. == Қазақстандағы жаз == [[Қазақстан]] жерінің жазғы сипаты біркелкі емес; ауа райы жаз айларында оңтүстік облыстарда ыстық, солтүстік облыстарда қоңыржай жылы болып келеді. Бұл жайт шаруашылыққа да әсер етеді. Кейде, күнделікті тұрмыста, көктем мен күздің жылы кезеңдерін қосып, жазды 6 ай деп есептейді. '''Ауа райы:''' Алайда ауа райы бойынша [[Қазақстан]]ның оңтүстік облыстарының жазы 6 айдан артық, солтүстік облыстарының жазы 6 айдан кем болып отырады.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Басқа аймақтарда == Жаз әр аумақтағы [[ауа температурасы]] едәуір жоғары болатын жыл уақыты, климат маусымы. Астрономиялық ұғым бойынша жазғы [[Күн тоқырауы]]нан күзгі [[күн мен түннің теңесуі]]не (Солтүстік жарты шарда 21-22 маусымнан 23 қыркүйекке дейін, Оңтүстік жарты шарда 21—22 желтоқсаннан 20—21 наурызға дейін) дейінгі уақыт аралығы; Солтүстік жарты шарда - [[маусым]], [[шілде]], [[Тамыз|тамызды]], Оңтүстік жарты шарда — [[желтоқсан]], [[Қаңтар|каңтар]], [[ақпан]]ды жазғы айлар деп атайды. Жаздың ұзақтығы климаттық және фенологиялық маусым ретінде төменгі ендіктерден жоғары ендіктерге қарай қысқарады. [[Экваторлық белдеу]]де Жаз үздіксіз жыл бойына созылады. Субтропиктік белдеулерде Жаз 5 айға, қоңыржай белдеулерде 3 айға созылады, полюстік ендіктерде 1—2 айдан аспайды.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: [[География]] және [[геодезия]]. — [[Алматы]]: "Мекгеп" баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ауа райы туралы}} [[Санат:Жыл мезгілдері]] {{stub}} enl5pfpumh1pilhxijl8yf5tx9bmzvf 3649347 3649333 2026-08-31T06:37:36Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Қайнар орталықтандырылған кітапхана|Қайнар орталықтандырылған кітапхана]] ([[User talk:Қайнар орталықтандырылған кітапхана|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3628886 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Field Hamois Belgium Luc Viatour.jpg|250px|нобай|оңға|Бельгиядағы жаз]] '''Жаз ''' — [[жылдың төрт мезгілі]]нің бірі. Бұл кезде [[Жер|Жер шары]] өз орбитасының жазғы күн тоқырау нүктесінен күн мен түннің күзгі теңелу нүктесіне дейінгі аралығында болады. == Сипаттамасы == Астрономиялық тұрғыдан жаз 93 күнге (23. 6. – 23. 9) созылады. Әдетте, Жер шарының солтүстік жартысында маусым, шілде және тамыз жаз айлары болып есептеледі. Жаз — жан-жануарлардың тіршілігіне жайлы, шаруашылыққа қолайлы кез. Жазда табиғат жадырап, күн ұзақ және жылы болады. Мал семіреді, егін бойлап өседі, ауыл шаруашылық, құрылыс, тасымал және т.б. жұмыстары қауырт жүргізіледі. == Қазақстандағы жаз == [[Қазақстан]] жерінің жазғы сипаты біркелкі емес; ауа райы жаз айларында оңтүстік облыстарда ыстық, солтүстік облыстарда қоңыржай жылы болып келеді. Бұл жайт шаруашылыққа да әсер етеді. Кейде, күнделікті тұрмыста, көктем мен күздің жылы кезеңдерін қосып, жазды 6 ай деп есептейді. Алайда ауа райы бойынша [[Қазақстан]]ның оңтүстік облыстарының жазы 6 айдан артық, солтүстік облыстарының жазы 6 айдан кем болып отырады.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Басқа аймақтарда == Жаз әр аумақтағы [[ауа температурасы]] едәуір жоғары болатын жыл уақыты, климат маусымы. Астрономиялық ұғым бойынша жазғы [[Күн тоқырауы]]нан күзгі [[күн мен түннің теңесуі]]не (Солтүстік жарты шарда 21-22 маусымнан 23 қыркүйекке дейін, Оңтүстік жарты шарда 21—22 желтоқсаннан 20—21 наурызға дейін) дейінгі уақыт аралығы; Солтүстік жарты шарда - [[маусым]], [[шілде]], [[Тамыз|тамызды]], Оңтүстік жарты шарда — [[желтоқсан]], [[Қаңтар|каңтар]], [[ақпан]]ды жазғы айлар деп атайды. Жаздың ұзақтығы климаттық және фенологиялық маусым ретінде төменгі ендіктерден жоғары ендіктерге қарай қысқарады. [[Экваторлық белдеу]]де Жаз үздіксіз жыл бойына созылады. Субтропиктік белдеулерде Жаз 5 айға, қоңыржай белдеулерде 3 айға созылады, полюстік ендіктерде 1—2 айдан аспайды.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: [[География]] және [[геодезия]]. — [[Алматы]]: "Мекгеп" баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ауа райы туралы}} [[Санат:Жыл мезгілдері]] {{stub}} qbxj4at60rei6q01uunl1pvxg8pe47h Қазақстан президенті 0 29191 3649305 3635368 2026-08-30T17:30:32Z Casserium 68287 /* Бағынатын органдар */ 3649305 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы сайланады |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |орынбасары = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сайлау туралы конституциялық заң бойынша Президенттiкке кандидаттарды ұсыну құқығы белгiленген тәртiппен тiркелген республикалық қоғамдық бiрлестiктерге ғана тиесілі. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі; * мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді; * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. Қазақстан халық кеңесі туралы туралы конституциялық заң бойынша Республика Президенті [[Қазақстан халық кеңесі]]нің құрамын бекітеді, Қазақстан халық кеңесінің төрағасы лауазымына кандидатура ұсынады, Қазақстан халық кеңесінің Хатшылығын құрады және хатшылықтың басшысын тағайындайды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000296 Қазақстан Республикасының Президенті туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000298 Қазақстан Халық Кеңесі туралы]</ref> == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ; * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының лауазымында болуға құқығы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Бағынатын органдар == Республика Президентінің 2008 жылғы 11 наурыздағы № 552 Жарлығымен мемлекет басшысына тікелей бағынатын және есеп беретін 14 мемлекеттік органның тізбесі бекітілген: * [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]] * [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] * [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]] * [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] * [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы| Президент Іс Басқармасы]] * [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметі]] * [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] hjzzue1qn0lpjbl04vsjthog44n4uee Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі 0 29197 3649384 3648122 2026-08-31T07:37:41Z Casserium 68287 /* */ 3649384 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары]] || [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] || 30 маусым 2026 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] || 24 ақпан 2025 |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || – || – |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- |Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] || 25 ақпан 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] ofrs5nxo2xaa5saamdd8axpgaszcizp 3649385 3649384 2026-08-31T07:37:58Z Casserium 68287 3649385 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] || 24 ақпан 2025 |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || – || – |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- |Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] || 25 ақпан 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] qa9qru5prkqwy4rta6mqik8m09ks34r 3649388 3649385 2026-08-31T07:41:39Z Casserium 68287 3649388 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] || 24 ақпан 2025 |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || – || – |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- |Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] || 25 ақпан 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] cihtggwsf3y6gbcnj39tvsv4d80pdlf 3649488 3649388 2026-08-31T10:14:29Z Casserium 68287 3649488 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] || 24 ақпан 2025 |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || – || – |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] kdrwrtr3176orpyj90rnm6dvv1ftxii Кеңес-Жапон соғысы 0 37916 3649322 3610776 2026-08-31T00:31:40Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649322 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс||қақтығыс=Кеңес-Жапон соғысы|часть=[[Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты театры]]|сурет=RIAN archive 834147 Hoisting the banner in Port-Artur. WWII (1941-1945).jpg|тақырып=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағып жүр|күні=[[9 тамыз]] — [[3 қыркүйек]] [[1945 жыл]]а<ref name="veteran-law">Федеральный закон от 12.01.1995 N 5-ФЗ (ред. от 29.07.2018) «О ветеранах»</ref>|место=[[Маньчжурия]], [[Сахалин]], [[Куриль аралдары]], [[Корея]]|себеп=|итог=[[КСРО]] и [[МХР]] жеңісі|изменения=[[Жапон империясы]] тапсырылды.<br>КСРО Жапониядан территорияны қабылдамады, оның ішінде [[орыс-жапон соғысы|орыс-жапон соғысы]] нәтижесінде Ресей жоғалтқандарын қайтарды<!-- КСРО бұл аумақтарды босатты немесе қайтарды деген мәлімдемені енгізу бұзушылық ретінде қарастырылады бейтарап көзқарас, бұғаттауға әкеледі-->.<br>[[Манчжоу-го]] және [[Менцзян]] өмір сүруін тоқтатты.|противник1=* {{Флаг|СССР|1923}} [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]] * {{Флаг|Монголия|1940}} [[МНР|Монголия]] * {{флаг|Китайская Республика (1912—1949)}} [[Китайская республика (1912—1949)|Китайская республика]] * [[Файл:Flag of the Provisional Government of the Republic of Korea.svg|border|22px]] [[Движение за независимость Кореи]]|противник2=* {{Байрақ|Японская империя}} [[Японская империя]]: *• {{Байрақ|Маньчжоу-го}} [[Маньчжоу-Го]] *• {{Байрақ|Мэнцзян}} [[Мэнцзян]]|командир1={{Байрақ|КСРО|1923}} А. М. Василевский <br> {{Байрақ|КСРО|1923}} Р. Я. Малиновский<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} К. А. Мерецков<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} М. А. Пуркаев<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} Н. Г. Кузнецов<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} И. С. Юмашев<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} И. А. Плиев<br> {{Байрақ|Моңғолия|1940}} Х. Чойбалсан|командир2={{Байрақ|Жапония}} Отодзо Ямада <br> {{Байрақ|Жапония}} Пу И]<br> {{Байрақ|Жапония}} Дэ Ван Дэмчигдонров|силы1=1 747 225 солдат<br> 26 137 қару-жарақ<br> 3704 танк<br> 5368 тікұшақтар|силы2={{Байрақ|Японская империя}} 1 092 400<ref>[http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument AJRP, "Dispositions and Deaths"], 28.4.2021</ref><br> {{Байрақ|Маньчжоу-го}} 170&nbsp;000<br> {{Байрақ|Мэнцзян}} 44&nbsp;000<ref name="as1">{{cite web|url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|title="August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz"|lang=en|publisher=Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983|access-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061735/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|archive-date=2011-08-07|deadlink=no}}</ref><br> всего 1 306 400 солдаты и матросы<br> ~450 танков<ref>[https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html И. Б. Мощанский, "Запад - Восток," г. 12, "Разгром Квантунской армии."] 3.5.2021</ref><ref>Маньчжурия: 290 танков, Корея: ~80 танков (12-й танковый полк), O. Шумшу: 80 танков (11-й танковый полк: 64 танков, Рикусентай: 16 танков «Ка-Ми»)</ref><br> 2012 самолётов (635 боевых)<ref>[https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/347/rec/16 SCAP, "Final Report, Demobilization and Disarmament of the Japanese Armed Forces"] Часть IV, приложение № 51, 28.4.2021</ref><ref>Маньчжурия: 1042 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 9, Самолёт-разведчик: 27, Транспортный самолёт: 8, Учебный летательный аппарат: 810), Корея: 962 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 46, Самолёт-разведчик: 147, Транспортный самолёт: 14, Учебный летательный аппарат: 309, Разные самолёты: 258), Шумшу: 8 (не упоминалось здесь)</ref>|потери1=12&nbsp;031 қайтарылмайтын<br> 24&nbsp;425 санитарлық<br> 78 танкілер <br> 232 зеңбіректер мен минометтер<br> 62 тікұшақтар<ref>{{Cite web |url=http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |title=Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил. |access-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005011927/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |archive-date=2007-10-05 |deadlink=yes }}</ref>|потери2=от 22 300<ref name="эк">''[[Кукс, Элвин|Alvin D. Coox]].'' (1990) [1985]. [https://books.google.co.uk/books?id=SIAwKiNRmrAC&pg=PT1176 Nomonhan: Japan Against Russia, 1939]. Stanford, California: Stanford University Press. p. 1176. ISBN 978-0-8047-1835-6.</ref><ref>Садао Совамура, "7-я дивизия «Асахикава»," 1984 c. 354. На Сахалине погибло не менее 700 японских солдат.</ref><ref>[http://www.kolymastory.ru/glavnaya/hh-vek-neizvestnoe-o-vojnah-na-tihom-ok/kurilskaya-operatsiya/ Курильская операция], 29.4.2021. Не менее 191 японского солдата были убиты в битве за острова Шумшу.</ref> до 84&nbsp;000 убито<br> от ~22&nbsp;000<ref name="эк" /> до ~40&nbsp;000 санитарные <ref>JM-154 c. 69, JM-155. c. 266, 267. Погибшие составили 36,25% потерь японцев на 1-м фронте (14 508 из 40 000). Применяя это соотношение ко всем 21 389 погибшим в Квантунской армии и 34-й армии, плюс до 2000 смертей на Сахалине, а затем учитывая 400 раненых японцев на Шумшу, мы можем сделать вывод, что за всю кампанию было ранено более 40 000 японских солдат.</ref><ref>Такаси Накаяма, 2001, "Советско-Японская война, лето 1945 г." c. 179, В битве за Сахалин погибло до 2000 японских солдат.</ref> <br> ---- 640 000 взято в плен<br><small>(после капитуляции Японии)</small><ref name="as1" /><ref>Потери включают в себя потери войск Маньчжоу-Го, которые составили большой процент в некоторых районах (Тучуань, Чиамису, Солон). Потери также включают в себя неизвестное число японских резервистов и гражданских, которые воевали вместе с военными гарнизонами. Не учтены японские войска, которые продолжали воевать долгое время после формальной капитуляции Японии. ([[Гланц, Дэвид|Д. Гланц]])</ref>|сурет атауы=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағуда}}'''Жапон соғысы''' , Жапонияға қарсы соғыс — 1945 ж. 9 — 19 тамыз аралығында [[Кеңес Одағы]] мен [[Моңғолия]] Қарулы Күштерінің [[Жапония]]ға қарсы жүргізген соғыс қимылдары. 1945 ж. мамырда Еуропада соғыс аяқталғанымен Қиыр Шығыс пен [[Тынық мұхит|Тынық мұхитта]] Жапония антифашистік коалицияға қарсы соғысты әрі қарай жүргізе берді. 26 шілде күні [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]] үкіметтері Жапонияның толық тізе бүгуін талап еткен Подстам декларациясын жариялады. Оған Жапониямен бейтараптық жөніндегі келісімшартты бұзған КСРО да қосылды. Бірақ Жапон үкіметі декларация талаптарын қабылдамай тастады. Жапониямен соғысты 1941 ж. желтоқсанда бастаған [[АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] 1945 жылдың ортасына қарай Жапония Қарулы Күштерін үлкен шығынға ұшыратты. Алайда Жапонияның құрлықтағы әскерлері әлі де күшті болатын. Қиыр Шығыстағы өз ықпалын күшейту үшін Кеңес үкіметі 1945 ж. 8 тамызда Жапонияға соғыс жариялады. Бұған дейінгі үш айлық тыныс алу кезінде Батыстан Қиыр Шығысқа кеңес әскерлерінің едәуір бөлігі келіп үлгерген болатын. 9 тамызға қараған түні кеңес әскерлері 4 мың шақырымдық майданда шабуылға шықты. Соғысқа Моңғолия әскерлері де араласты. КСРО-ның соғысқа кірісуінен үш күн бұрын 1945 ж. 6 тамызда АҚШ ұшақтары Жапонияның 2 қаласы Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасын тастады. 14 тамыз күні Жапония Подстам декларациясын қабылдайтынын ресми түрде мәлімдеді. 19 тамызда құрлықтағы жапондық Квантун армиясы толық талқандалды. 1945 ж. 2 қыркүйекте америкалық Миссури линкорында Жапония өзінің толық жеңілгендігі туралы актіге қол қойды. Бітім шартына сәйкес 1904 — 05 ж. орыс-жапон соғысы кезінде Жапонияға өткен Оңт. Сахалин және Куриль аралдары Кеңес Одағына қайтарылды және оған ежелден Жапонияға тиесілі болып келген Оңтүстік Куриль аралдары (Шикотан, Итурук, Урук, Кунашир) соғыс шығынының өтеуі ретінде қоса берілді. Соңғы 4 аралдың берілуі Кеңес Одағы мен Жапония арасында кейін шекара дауының өршуіне алып келді. Бұл кикілжің Ресей мен Жапония үкіметі арасында күні бүгінге дейін шешімін тапқан жоқ.<ref>История Японии, т. 2, М., 1999.</ref> == Соғыстың алғышарттары == 1945 жылы ақпанда Ялтада конференция өткізілді, оған Ұлыбритания мен АҚШ-тың құрамына кірген елдердің өкілдері қатысты, Кеңес Одағын Жапониямен соғысқа тікелей қатысуға келісім қабылдады. Оның орнына олар оған 1905 жылғы орыс-жапон соғысы кезінде жоғалған Курил аралдары мен Оңтүстік Сахалинді қайтаруға уәде берді. == Бейбітшілік шартының тоқтатылуы == Шешім Ялтада қабылданған кезде Жапония мен Кеңес Одағының арасында бейтараптық шарты деп аталатын құжат күшіне енген болатын, оған 1941 жылы қол қойылған және 5 жылға жарамды болуы керек болатын. Бірақ 1945 жылдың сәуірінде КСРО келісімшартты біржақты бұзатынын мәлімдеді. Орыс-жапон соғысы (1945), оның себептері: Күншығыс елі соңғы жылдары Германияның жағында болып, сонымен қатар КСРО одақтастарына қарсы күресті. Мұндай кенеттен жасалған хабарландыру сөзбе-сөз Жапония басшылығын әбігерге салды. Бұл түсінікті, өйткені оның позициясы өте маңызды болды - одақтастардың күштері оған Тынық мұхитында айтарлықтай зиян келтірді, ал өнеркәсіптік орталықтар мен қалалар үздіксіз бомбалануға ұшырады. Мұндай жағдайда үкімет мұндай жағдайда жеңіске жету мүмкін емес екенін жақсы білді. Бірақ, соған қарамастан, ол оны қалай болса да тоздырады және өз әскерлерін беру үшін қолайлы жағдайларға қол жеткізеді деп үміттенді. Америка Құрама Штаттары өз кезегінде жеңіс олар үшін оңай болады деп ойлаған жоқ. Бұған мысал ретінде Окинава аралында өрбіген шайқастарды айтуға болады. Жапония жағынан мұнда 77 мыңға жуық адам, ал АҚШ-тан 470 мыңға жуық сарбаз шайқасты. Соңында, аралды америкалықтар иемденді, бірақ олардың шығындары таңқаларлық болды - 50 мыңға жуық адам қаза тапты. Сөздерге сәйкес, егер осы мақалада қысқаша баяндалатын 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталмаса, шығындар едәуір ауыр болып, 1 миллион жауынгер қаза тауып, жараланған болуы мүмкін еді. == Соғыс қимылдарының басталғаны туралы хабарландыру == 8 тамызда Мәскеуде Жапонияның КСРО-дағы елшісіне дәл сағат 17-де құжат ұсынылды. Онда орыс-жапон соғысы (1945) іс жүзінде келесі күні басталады делінген. Бірақ Қиыр Шығыс пен Мәскеу арасында айтарлықтай уақыт айырмашылығы болғандықтан, Совет Армиясының шабуылының басталуына 1 сағат қана қалды. КСРО-да үш әскери операциядан тұратын жоспар құрылды: Курил, Маньчжурия және Южно-Сахалин. Олардың барлығы өте маңызды болды. Бірақ ең ауқымды және маңызды маньчжурлық операция болды. == Тараптардың күштері == Маньчжурия территориясында генерал Отозо Ямада басқарған Квантун армиясы қарсы болды. Оның құрамына шамамен 1 миллион адам, 1000-нан астам танк, 6000-ға жуық мылтық және 1600 ұшақ кірді. 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталған кезде КСРО күштері адам күшінде едәуір сандық басымдыққа ие болды: солдаттардың саны бір жарым есе көп болды. Техникаға келетін болсақ, миномет пен артиллерияның саны жауға қарағанда 10 есе көп болды. Біздің армияда жапондардың тиісті қаруынан сәйкесінше 5 және 3 есе көп танктер мен авиация болды. Әскери техникада КСРО-ның Жапониядан артықшылығы оның санында ғана емес екенін атап өткен жөн. Ресейдің қарамағындағы жабдықтар оның жауына қарағанда заманауи және қуатты болды. == Жаудың бекіністі аймақтары == 1945 жылғы орыс-жапон соғысының барлық қатысушылары ерте ме, кеш пе, бірақ оны бастау керек екенін жақсы түсінді. Сондықтан жапондықтар алдын-ала едәуір нығайтылған аумақтарды құрды. Мысалы, біз ең болмағанда Совет Армиясының Забайкалье майданының сол қанаты орналасқан Хайлар аймағын ала аламыз. Бұл учаскедегі қоршау құрылымдары 10 жылдан астам уақыт бойы салынған. Орыс-жапон соғысы басталған кезде (1945, тамыз), бетоннан жасалған жерасты туннельдерімен, дамыған траншеялар жүйесімен және олардың едәуір санымен өзара байланысқан 116 таблетка қораптары болды. , олардың саны бөлінетіндерден асып түсті. Хайлар бекіністі ауданының қарсылығын басу үшін Кеңес Армиясына бірнеше күн жұмсауға тура келді. Соғыс жағдайында бұл аз уақыт, бірақ сол уақытта Забайкалье майданының қалған бөлігі шамамен 150 км алға жылжыды. Орыс-жапон соғысының ауқымын ескере отырып (1945), бұл бекіністі аймақ түріндегі кедергі едәуір күрделі болып шықты. Оның гарнизоны тапсырылған кезде де жапон жауынгерлері фанатикалық ержүректілікпен күресті жалғастырды. Кеңестік әскери басшылардың есептерінде сіз Квантун армиясының сарбаздарына сілтемелерді жиі кездестіресіз. Құжаттарда жапон әскері шегінуге мүмкіндік болмас үшін оларды пулемет жақтауларына байлап тастайтыны айтылған. == Айналмалы маневр == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы және Кеңес Армиясының әрекеттері басынан бастап өте сәтті болды. Мен 6-шы танкер армиясын Хинган жотасы мен Гоби шөлі арқылы 350 шақырымдық лақтырудан тұратын бір керемет операцияны атап өткім келеді. Егер тауларға көз салсаңыз, олар технологияның өтуіне еңсерілмейтін кедергі болып көрінеді. Кеңес танкілері өтуі керек асулар теңіз деңгейінен шамамен 2 мың метр биіктікте орналасқан, ал беткейлер кейде 50⁰-ге дейін жетеді. Сондықтан машиналарға жиі зигзаг тәрізді жүруге тура келді. Сонымен қатар, технологияның алға жылжуы өзендерді су басуымен және өту мүмкін емес балшықпен бірге жүретін жиі жауған нөсермен қиындатты. Бірақ, бұған қарамастан, танктер алға қарай жылжыды және 11 тамызда олар тауларды еңсеріп, Квантун армиясының артқы жағындағы Орталық Маньчжурия жазығына жетті. Осындай кең ауқымды ауысудан кейін кеңес әскерлері жанармайдың тапшылығын сезіне бастады, сондықтан оларға әуе арқылы қосымша жеткізуді ұйымдастыруға тура келді. Көлік авиациясының көмегімен 900 тоннаға жуық цистерна отынын тасымалдауға мүмкіндік туды. Осы операцияның нәтижесінде 200 мыңнан астам жапон сарбаздары, сондай-ақ орасан көп техника, қару-жарақ пен оқ-дәрілер тұтқынға алынды. 1945 жылғы жапон соғысы жалғасты. 1 Қиыр Шығыс майданының секторында кеңес әскерлері бұрын-соңды болмаған жаудың қарсыласуымен кездесті. Хоту бекіністі ауданының бекіністерінің қатарына кірген Түйе мен Острая биіктігінде жапондықтар жақсы бекінді. Бұл биіктіктерге көптеген ұсақ саңылаулар кесіп, өте батпақты болды деп айтуға тиіспін. Сонымен қатар, олардың қоршауында сым қоршаулар мен қазылған шарфтар орналасқан. Жапон солдаттары атыс нүктелерін алдын-ала рок гранитінде кесіп тастады, ал бункерлерді қорғайтын бетон қақпақтар қалыңдығы бір жарым метрге жетті. Ұрыс кезінде кеңес қолбасшылығы Остраны қорғаушыларға берілуді ұсынды. Жергілікті адам жапондарға парламентарий ретінде жіберілді, бірақ олар оған өте қатал қарады - бекініс аймағының командирі оның басын өзі кесіп тастады. Алайда, бұл әрекетте таңқаларлық ештеңе болған жоқ. Орыс-жапон соғысы басталған сәттен бастап (1945) жау негізінен ешқандай келіссөздерге келіспеді. Кеңес әскерлері бекініске ақыры кіргенде, тек өлі жауынгерлерді тапты. Биіктікті қорғаушылар тек ер адамдар ғана емес, сонымен қатар қанжар мен гранатамен қаруланған әйелдер болғанын атап өткен жөн. == Әскери қимылдардың ерекшеліктері == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы өзіне тән ерекшеліктерге ие болды. Мысалы, Муданьцзян қаласы үшін шайқаста жау Совет Армиясының бөлімдеріне қарсы камикадзе диверсанттарын қолданды. Бұл жанкештілер өздерін гранатамен байлап, өздерін танкілердің астына немесе солдаттарға лақтырды. Сондай-ақ, майданның бір секторында екі жүзге жуық «тірі мина» қатар тұрған жерде жатқан жағдай болды. Бірақ мұндай суицидтік әрекеттер ұзаққа созылмады. Көп ұзамай кеңестік сарбаздар қырағылық танытып, диверсантты ол техниканың немесе адамдардың қасына келіп жарылып кетпес бұрын алдын ала жойып жіберді. == Жапонияның берілуі == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы 15 тамызда елдің Императоры Хирохито өз халқына радио арқылы сөйлеген кезде аяқталды. Ол елдің Потсдам конференциясының шарттарын қабылдауға және капитуляциялауға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Сонымен бірге, император өз ұлтын шыдамды болуға және елдің жаңа болашағын құру үшін барлық күштерді біріктіруге шақырды. Хирохитоның өтінішінен кейін үш күн өткен соң, Квантун армиясының қолбасшылығының өз сарбаздарына деген үндеуі радиода естілді. Онда одан әрі қарсылықтың мағынасыз екендігі және қазірдің өзінде бас тарту туралы шешім қабылданғаны айтылды. Көптеген жапон бөлімшелерінің бас штабпен байланысы болмағандықтан, оларды хабарлау бірнеше күн бойы жалғасты. Бірақ фанатикалық әскери қызметшілер бұйрыққа бағынғылары келмей, қаруларын тастаған жағдайлар да болды. Сондықтан олардың соғысы өлгенше жалғасты. == Әсер == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы шын мәнінде орасан зор әскери қана емес, саяси да маңызы болды деп айту керек. ең күшті Квантун армиясын толығымен жеңіп, Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтай алды. Айтпақшы, оның ресми аяқталуы 2 қыркүйек деп саналады, ол Жапонияның бас тарту актісіне Токио шығанағында, АҚШ-қа тиесілі Миссури әскери кемесінің дәл түбінде қол қойылды. Нәтижесінде Кеңес Одағы 1905 жылы жоғалған территорияларды - аралдар тобы мен Оңтүстік Курилдің бір бөлігін қайтарып алды. Сондай-ақ, Сан-Францискода жасалған бейбітшілік келісіміне сәйкес, Жапония Сахалинге кез-келген шағымдан бас тартты. 1945 жылдың тамыз - қыркүйек айларында Қиыр Шығыс майданы Кеңес Одағының Қарулы Күштерінің Маньчжурия, Оңтүстік Сахалин және Курил аралдарындағы ең қуатты жапон құрлықтық тобын талқандау жөніндегі әскери науқанына толықтай қатысты.<ref>https://thestrip.ru/kk/dnevnojj/kogda-zakonchilas-voina-s-yaponiei-1945-sovetsko-yaponskaya-voina/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Суретсіз мақала}} == Дереккөздер == [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] [[Санат:Жапония тарихы]] [[Санат:1945 жыл]] [[Санат:Жапония мен Ресей қарым-қатынасы]] 21ab02vitr6yef57f5gtn0efa14tjz4 Ыстықкөл 0 45037 3649332 2806358 2026-08-31T05:33:54Z Қайнар орталықтандырылған кітапхана 184285 қатені тексерді, бөлім енгізілді 3649332 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Ыстықкөл |Төл атауы = ky/Ысык-Көл |Сурет = Issyk Kul.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 42.4333/77.1833 |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 1609 |Ұзындығы = 182 |Ені = 58 |Ауданы = 6236 |Көлемі = 1738 |Жағалау сызығының ұзындығы = 688 |Тереңдігі = 702 |Орташа тереңдігі = 278 |Судың тұздылығы = 5,9 |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = 15844 |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қырғызстан |Аймақ = Ыстықкөл облысы |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Issyk-Kul }} [[Сурет:Issyk-Kulmeer.jpg|thumb|right|250px|Ыстықкөл]] [[Сурет:Kyrgyzstan Lakes Issyk Kul 001.jpg|thumb|right]] '''Ыстықкөл''' ({{lang-ky|Ысык-Көл}}) — Солтүстік [[Тянь-Шань]]дағы [[Күнгей Алатау]] мен [[Теріскей Алатау]] тау жоталарының аралығында, 1608 м биіктікте ([[Ыстықкөл қазаншұңқыры]]нда) орналасқан тұйық көл, [[Қырғызстан]] жерінде. Дүние жүзіндегі ірі тау көлдерінің бірі. Аумағы 6236 км², ұзындығы 178 км, ендірек бөлігі – 60 км, ең терең жері – 668 м, орташа тереңдігі – 278 м, көлемі – 1738 км³. '''Көлдін деңгейі:''' Жағалық сызығының ұзындығы – 597 км. Көлге 50-ден астам шағын өзен құяды (олардың жылдық ағыны 3 км³). Ірілері – [[Жырғалаң]], Түп. Ыстықкөл алабының аумағы 21,9 мың км². Жағалары нашар тілімделген, терең шығанақтар шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауында ғана кездеседі. Климаты [[қоңыржай континенттік климат|қоңыржай континенттік]]. Жағалауындағы ауаның температурасы шілдеде 16 – 17°С, қаңтарда –2° – 7°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері 110 – 470 мм. Көл бетінен булану мөлшері – 700 мм. Күшті желдер (жылдығы 30 – 40 м/с) әсерінен көлде биіктігі 3 – 4 метрлік толқындар болады. Деңгейінің ауытқу амплитудасы 10 – 50 см. Суының беткі температурасы қаңтарда 2 – 3°С, шілде–тамызда 19 – 20°С. Қыста суы қатпайды, аязды жылдары шығанақтары ғана қатады. Мөлдірлігі – 12 м, тұздығы – 5,8 ‰. '''Балық түрлері:''' Балықтың 20-дан астам түрі ([[шабақ]], [[сазан]], [[көкбас]], т.б.) бар. Кеме жүзеді. Көл өңірінде 1958 ж. [[Ыстықкөл қорығы]] ұйымдастырылды. Басты порты – [[Балықшы]]. Ыстықкөл жағалауы [[Орталық Азия]]дағы маңызды рекреациондық аудан: [[Шолпаната]], [[Жырғалаң]], [[Жетіөгіз]], [[Тамға (Қырғызстан)|Тамға]] [[курорт]]тары, демалыс үйлері, турбазалары ұйымдастырылған.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Issyk Kul}} {{stub}} [[Санат:Ыстықкөл]] [[Санат:Тұзды көлдер]] [[Санат:Аңыздар]] [[Санат:Ағынсыз көлдер| ]] [[Санат:Қырғызстан биосфералық резерваты]] mc37hb94v507osjdrqq9o69qbzmyh4b 3649348 3649332 2026-08-31T06:37:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Қайнар орталықтандырылған кітапхана|Қайнар орталықтандырылған кітапхана]] ([[User talk:Қайнар орталықтандырылған кітапхана|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2620353 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Ыстықкөл |Төл атауы = ky/Ысык-Көл |Сурет = Issyk Kul.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 42.4333/77.1833 |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 1609 |Ұзындығы = 182 |Ені = 58 |Ауданы = 6236 |Көлемі = 1738 |Жағалау сызығының ұзындығы = 688 |Тереңдігі = 702 |Орташа тереңдігі = 278 |Судың тұздылығы = 5,9 |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = 15844 |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қырғызстан |Аймақ = Ыстықкөл облысы |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Issyk-Kul }} [[Сурет:Issyk-Kulmeer.jpg|thumb|right|250px|Ыстықкөл]] [[Сурет:Kyrgyzstan Lakes Issyk Kul 001.jpg|thumb|right]] '''Ыстықкөл''' ({{lang-ky|Ысык-Көл}}) — Солтүстік [[Тянь-Шань]]дағы [[Күнгей Алатау]] мен [[Теріскей Алатау]] тау жоталарының аралығында, 1608 м биіктікте ([[Ыстықкөл қазаншұңқыры]]нда) орналасқан тұйық көл, [[Қырғызстан]] жерінде. Дүние жүзіндегі ірі тау көлдерінің бірі. Аумағы 6236 км², ұзындығы 178 км, ендірек бөлігі – 60 км, ең терең жері – 668 м, орташа тереңдігі – 278 м, көлемі – 1738 км³. Жағалық сызығының ұзындығы – 597 км. Көлге 50-ден астам шағын өзен құяды (олардың жылдық ағыны 3 км³). Ірілері – [[Жырғалаң]], Түп. Ыстықкөл алабының аумағы 21,9 мың км². Жағалары нашар тілімделген, терең шығанақтар шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауында ғана кездеседі. Климаты [[қоңыржай континенттік климат|қоңыржай континенттік]]. Жағалауындағы ауаның температурасы шілдеде 16 – 17°С, қаңтарда –2° – 7°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері 110 – 470 мм. Көл бетінен булану мөлшері – 700 мм. Күшті желдер (жылдығы 30 – 40 м/с) әсерінен көлде биіктігі 3 – 4 метрлік толқындар болады. Деңгейінің ауытқу амплитудасы 10 – 50 см. Суының беткі температурасы қаңтарда 2 – 3°С, шілде–тамызда 19 – 20°С. Қыста суы қатпайды, аязды жылдары шығанақтары ғана қатады. Мөлдірлігі – 12 м, тұздығы – 5,8 ‰. Балықтың 20-дан астам түрі ([[шабақ]], [[сазан]], [[көкбас]], т.б.) бар. Кеме жүзеді. Көл өңірінде 1958 ж. [[Ыстықкөл қорығы]] ұйымдастырылды. Басты порты – [[Балықшы]]. Ыстықкөл жағалауы [[Орталық Азия]]дағы маңызды рекреациондық аудан: [[Шолпаната]], [[Жырғалаң]], [[Жетіөгіз]], [[Тамға (Қырғызстан)|Тамға]] [[курорт]]тары, демалыс үйлері, турбазалары ұйымдастырылған.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Issyk Kul}} {{stub}} [[Санат:Ыстықкөл]] [[Санат:Тұзды көлдер]] [[Санат:Аңыздар]] [[Санат:Ағынсыз көлдер| ]] [[Санат:Қырғызстан биосфералық резерваты]] bz2o0fjigbektyzyj1c3zqrn85v1ozj Интернет-банкинг 0 51546 3649295 3636117 2026-08-30T15:38:57Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649295 wikitext text/x-wiki [[File:Différents modèles de lecteurs de cartes bancaires.jpg|320px|thumb|Security token device for online banking.]] '''Интернет-банкинг''' несие ұйымының [[интернет]] арқылы алыстан [[банк]] қызметін көрсетуі. [[Интернет]] желісіндегі [[банк]] сайты арқылы [[клиент]] нақты уақыт режимінде [[әлем]]нің кез келген нүктесінен [[банк]] қызметкері қатыспай-ақ (соның ішінде [[ұялы телефон]] арқылы да) өз шоттарының жай-күйі туралы ағымдағы [[ақпарат]]ты ала алады, қаражаттың шот бойынша қозғалысын қуаттайтын [[төлем]] құжаттарының деректемесін қарай алады, мәміле бойынша әріптестер көрсеткен [[төлем]] деректемелерінің дұрыстығын тексереді, [[пластикалық карта]]лармен операциялар жасай алады, тағы басқа. Банкіде қалың көпшілікке олардың орналасқан жеріне қарамастан, қосымша бөлімшелер құрмай-ақ қызмет көрсету және дәстүрлі банк [[операция]]ларынан қосымша табыс алу мүмкіндігі пайда болады. Интернет-банкинг сондай-ақ [[клиент]]терге бағалы [[қағаз]]дар қоржынын басқару қызметін көрсетуге ([[интернет]]-трейдинг) де мүмкіндік береді. Электрондық сандық қол қою және кодтау жүйесі қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Интернетте электрондық әдіспен [[ақша]] аудару технологиясы Quіcken ([[Quіck Іntuіt]]), [[Money]] ([[Mіcrosoft]]), Managіng Your Money (Mega Software), Securіty Fіrst Network Bank (Cardіnal Bank Shares) жүйелері арқылы іске асырылады. <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} == Сілтемелер == * [https://www.myhalyk.kz/frontend/frontend Halyk Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705054405/https://www.myhalyk.kz/frontend/frontend |date=2011-07-05 }} * [http://www.bta.kz/ru/personal/ibank/ БТА Банкі]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қаржылық қызметтер]] [[Санат:Интернет]] mwvr5p7btmgbfuxkb4r10v6lfs2s2mv Зейнолла Ершораұлы Дүйсембаев 0 52547 3649237 2426038 2026-08-30T13:33:17Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649237 wikitext text/x-wiki '''Зейнолла Ершораұлы Дүйсембаев''' (1939 жылы туған, [[Қарағанды]] қаласы) – [[медицина]] ғылымының докторы (1993), [[профессор]] (1997). <br/> <br/> Қарағанды мемлекеттік медицина институтын (1963, қазіргі [[Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы]]) бітірген. 1963–66 ж. [[Қарағанды]] қаласындағы Еңбек гигиенасы институтында кіші ғылыми қызметкер, 1966–69 ж. Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтында [[аспирант]], 1972–76 ж. Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі, 1976–79 ж. 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқандар мен мүгедектерге арналған Республикалық клиникада ([[Алматы]] қаласы) бөлім меңгерушісі, 1980–93 ж. Қазақ ғылыми-зертттеу институтында аға, бас ғылыми қызметкер, 1994 жылдан [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы]]ның Еңбек гигиенасы және [[физиология]] институтында лаборатория меңгерушісі қызметін атқарады. Дүйсембаевтың 80 ғылыми жарияланымы, оның ішінде 2 [[монография]]сы жарық көрген.<ref name=source1>Қазақ Энциклопедиясы</ref> == Сыртқы сілтемелер == http://g-to-g.com/index.php?version=rus&module=5&id=4140{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Суретсіз мақала}} ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} ind1dsnc3q9zw6jnoe3utjawdzq4wp8 Николай Ильич Беляев 0 53031 3649296 3592039 2026-08-30T15:42:07Z Casserium 68287 /* */ 3649296 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Николай Ильич Беляев|Титулы=Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы|Басқара бастады= [[26 желтоқсан]] [[1957]]|Басқаруын аяқтады= [[19 қаңтар]] [[1960]]|Туған күні=13.02.1903|Қайтыс болған күні=28.10.1966|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]]|Ізашары=[[Иван Дмитриевич Яковлев]]|Ізбасары=[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]|Туған жері=Уфа Губерниясы}} '''Николай Ильич Беляев''' (13.2.1903 Уфа губерниясы–1966, [[Мәскеу]] қаласы) – саяси қайраткер, Қазақстан Компартиясы ОК-нің 1-хатшысы (1957 – 60). == Өмірбаяны == * 1925 жылы Мәскеу халық шаруашылығы институтын бітірген. 1925 – 1943 жылдары Батыс Сібірдегі жергілікті партия, кеңес органдарында басшы қызметтер атқарды. * 1943 – 1955 жылдары Алтай өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы қызметінде болды. * 1955 – 1957 жылдары КОКП Орталық Комитетінің хатшысы және РКФСР жөніндегі бюро басшысының орынбасары қызметтерін атқарды. * 1957 – 1960 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы қызметінде жұмыс істеді. Қарағандыда екі кокс батареясы және екі домна, Соколов – Сарыбай тау-кен байыту комбинаты, Бұқтырма СЭС-і, және басқа өндіріс нысандары дүниеге келді. * 1957 – 1959 жылдары Қазақстанға сырттан жарты миллионға жуық адам әкелінді. Өндіріс пен құрылысты басқару жүйесі өзгерді. Осы мақсатта 9 экономикалық аудан құрылды. Әр экономикалық ауданда халық шаруашылығы кеңесі құрылды. Қазақстан бойынша Қазақстандық халық шаруашылығы кеңесі пайда болды. Тың өлкесін құру жұмыстары аяқталды, бірақ бұл реформа өзін ақтамады. Шаруашылық механизмі әкімшілік басқару әдеттерінен экономикалық ынталандыру жолына түсе бастады. Репрессиялық аппарат бәсеңдеді, халықтың тұрмысы біршама жақсарды. Интернационализм үгіт-насихаты бұрын-соңды болмаған деңгейге жетіп, қазақ мектептері көптеп жабылды. * 1960 жылы [[Ақмола апаты (1959)|Ақмола]] және [[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі|Теміртаудағы]] оқиғалардан кейін жұмыстан босатылып, зейнеткерлікке шыққан. == Марапаттары == * 2 рет [[Ленин]] * 2 рет Еңбек Қызыл Ту ордендерімен * [[медаль]]дармен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақстан Компартиясы ОК басшылары (1920—1991)}} [[Санат:Калтасы ауданында туғандар]] [[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]] [[Санат:КОКП ОК хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК бірінші хатшылары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] 2yfeccxyoml3bq891ahmino66bswfna Кашмирліктер 0 56314 3649320 3369182 2026-08-30T22:57:04Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649320 wikitext text/x-wiki {{Халық |атауы = Кашмирліктер |сурет = [[File:Kashmiri people early 1900.jpg|300px]] |сурет тақырыбы = Кашмир тұрғындары |саны = 4 611 000 (1997) |аймақ1 = {{Байрақ|Үндістан}} |саны1 = 5 557 698 (2001) |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Пәкістан}} |саны2 = 105 000 (1993) |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |саны3 = 115 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = кашмири |діні = [[ислам]], [[индуизм]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Кашмирліктер'''(кашм. कश्मीरी / کشمیری) — [[Үндістан]]дағы халық, Джамму және Кашмир штатының негізгі халқы.<ref>{{cite web|url=https://megabook.ru/article/%D0%9A%D0%B0%D1%88%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%86%D1%8B|title=Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> Кашмирлер Қытайда Ақсай-Чин үстіртінде де тұрады. Жалпы саны 4 млн. адам (1997). Еуропа нәсілдің солтстік үндістандық тобына жатады.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref> == Тілі == Кашмирлердің ана тілі — [[кашмири тілі]], ол үндіеуропалық отбасының дардиялық тобының шығыс шағын тобына жатады. Кашмири қазір бес диалектіге бөлінеді: кашмири, каштавари, погули, сираджи және рамбани. Бұрын үнді жазуының әртүрлі жүйелері қолданылса, кейін араб әліпбиі де қолданыла бастады. Қазіргі әдеби нұсқасы кашмир диалектісіне негізделген. Қала тұрғындарының арасында хинди, урду, панджави тілдері де кең тараған. Балаларын урду, ағылшын тілдерінде көбірек оқытады.<ref>{{cite web|url=https://nboa.livejournal.com/120629.html|title=Кашмирліктердің антропологиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> == Діні == 94%-ы ислам дінін ұстанады. Қалғандары – индуистер.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/1136|title= Кудрявцев М.К. Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> == Тарихы == XVI-XVIII ғасырларда [[Иран]], [[Ауғанстан]] және Орта Азия мұсылман билеушілерінің жаулап алу соғыстары кезінде кашмирлер [[ислам]]ға бет бұрды, негізінен ассимиляцияланды. 1947 жылы [[Джамму]] және [[Кашмир]] штаты құрылып, кашмирліктердің ұлттық бірігу процестері күшейді.<ref>{{cite web|url=http://www.endia.ru/kashmirtsy.php|title=Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> === Кашмирліктердің Исраилдің жоғалған руларынан шыққаны жайындағы аңыз === Кашмирліктердің [[Исраил]]дің жоғалған руларынан шыққаны жайындағы аңыз бойынша, солтүстік [[Үндістан]] мен [[Пәкістан]]ды мекен еткен кашмир халқы [[Исраил]]дің жоғалған он руының тікелей ұрпақтары делінеді. Бұл жайында алғаш, 11-ші ғасырдың әйгілі парсылық мұсылман ғұламасы [[Әбу Райхан Әл-Бируни]] сөз еткен. Оның айтуы бойынша, бұрындары кашмирліктер өз жеріне [[еврей]]лерден басқа ешкімді кіргізбеген екен.<ref name=virtual>{{cite web |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0011_0_10803.html |title=Kashmir |year=2012 |accessdate=28 қазан 2012 |work=Jewish Virtual Library}}</ref> 17-ші ғасырда өмір сүрген француз дәрігері Франсуа Бернье мен сэр Френсис Юнгасбэнд 1800-ші жылдары сол өлкені зерттеген. Олар кашмирліктер мен еврейлердің ерекше физиономиялық ұқсастықтарын жазған<ref name=virtual/><ref>{{cite book |url={{Google books |id=DGO0qkqA2X0C |page=37 |plainurl=yes }} |title=Kashmir, The Untold Story |first= Humra |last=Quraishi|publisher=Penguin Books India |year=2004 |isbn=0143030876|page=37}}</ref>, әсіресе «түр әлпеттері, қырлы танау және бас формаларының ұқсастығы» жайында.<ref name=solve>{{cite book |url={{Google books |id=ChbvL5i0O7YC |page=107 |plainurl=yes }} |title=Solving Kashmir |first= Mohan C. |last=Bhandari |year=2006 |publisher=Lancer Publishers |isbn= 8170621259 |page=107}}</ref><ref name=child>{{cite book |url={{Google books |id=rjpISIxkOmEC |page=271 |plainurl=yes }} |title=Lost Cities of China, Central Asia and India|first=David Hatcher |last=Childress |authorlink=David Hatcher Childress|publisher=Adventures Unlimited Press|year=1991 |edition=3rd |isbn=0932813070|page=271}}</ref><ref>{{cite book |url={{Google books |id=1eMfzTBcXcYC |page=16 |plainurl=yes }} |page=16 |title=Culture and Political History of Kashmir |volume=1 |first=P. N. K |last=Bamzai |year=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994|isbn=818588031X}}</ref> Егер бір халықтың түр пішіндері басқа халыққа ұқсайтыны көрсеткіш болып саналса, онда еврейлік түр пішіні бар кашмирліктерді<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PqDrFk49Vkc "Народы Кашмира потомки пропавших Колен Израиля"],youtube.com</ref>, күмәнсіз, [[еврей]] халқынан шыққан деп есептеуге болады деген Бернье.<ref>Jesus in India, Islam International Publications Ltd, р147</ref> Ал А.К. Джонстонның Жағрафиялық Сөздігінің 250-ші бетінде, «Кашмир» делінген тарауда былай жазылған: {{Quotation| «Жергілікті адамдардың бойлары ұзын, дене бітімі шымыр, түрлері ер мінезді; әйелдері жақсы үйлейкен, көрікті; қыр танаулы, олардың сырт келбеттері еврейлерге ұқсайды».<ref>Dictionary of Geography. Descriptive, Physical. Statistical. And Historical. Forming a Complete General Gazetteer of the World. By Alex. Keith Johnston, F.R.S.E., F.R.G.S., F.G.S.. Second Edition, thoroughly revised and corrected (Longman, Brown, Green, and Longmans, London {1855} MDCCLV). Page 250 (Under word 'Cashmere')</ref>}} [[Сурет:Ethnic Kashmiri girls in traditional pheran.jpg |нобай|оңға|200px|Дәстүрлі киімдегі кашмир балалары]] Хөлгер Кёрстен атты саяхатшы ғалым былай деп жазады: {{Quotation| «Кашмирдің тұрғындары Үндістанның басқа тұрғындарынан қатты ерекшеледі. Олардың сыртқы пішіндер, түр әлпеттері, тұрмыс салты, мінезқұлықтары, моральдық ұстанымдары, киімдері, тілдері, қылықтары, әдеттері, дәстүрлері – бұның барлығы олардың израилдіктерден шыққаның растайды».{{sfn|"Иисус жил в Индии", Десят затерянных племен Израиля. стр. 88-90, Изд.: Эннеагон Пресс Москва 2007}} }} Х. Кёрстен өз еңбегінде кашмирліктердің көптеген жер-су атаулары, басқа да тұрмыстық терминдері еврей тілінен шыққанына дәлелдер келтіреді. Тағы бір қызық дерек бойынша: "''Кашмир тұрғындарының басым көпшілігі пісірілген балықты жақсы көреді, олар оны «фари» деп атайды екен, кезінде Мысыр елінен шыққан оқиғаның естелігі ретінде. «Мысырдағы тегін балықты айтсаңшы! Қияр мен қарбыз, жуа, пияз әрі сарымсақ дегендерді айтсаңшы!» (Руларды санау, 11:5)''" {{sfn|"Иисус жил в Индии", Десят затерянных племен Израиля. стр. 88-90, Изд.: Эннеагон Пресс Москва 2007}} Кашмирдегі ескі зираттардың көпшілігі яһудилік дәстүрге сай шығыстан батысқа бағытталған, ал мұсылмандық дәстүр бойынша зираттар міндетті түрде солтүстіктен оңтүстікке бағытталады. [[Кашмир]]дің Харвон, Райпур, Саид Бладур Сахиб, Кукар Нағхе, Ауантипур секілді жерлерде осындай зираттар көптеп кездеседі. {{sfn|"Иисус жил в Индии", Десят затерянных племен Израиля. стр. 88-90, Изд.: Эннеагон Пресс Москва 2007}} 1899 жылы [[Ахмадия Мұсылман Жамағаты]]ның негізін құрған [[Мырза Ғұләм Ахмед]]тің жасаған мәлімдемесі бойынша, [[Иса пайғамбар]] айқыштағы өлімнен аман қалып, [[Исраил]] халқының жоғалған руларын іздеп, оларға ізгі хабарын жеткізу үшін Кашмирге барған.<ref>[http://www.ahmadiyya-islam.org/ru/wp-content/uploads/sites/8/2015/05/Iisus-Hristos-byl-spasyon-ot-gibeli-na-kreste.pdf Иисус Христос был спасён от гибели на кресте.] Исламская Международная Публикация 2008</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KbSv5ac9LXE "Иисус в Кашмире"], Films Division шығарған деректі фильм, youtube.com</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=n5lkZmxRbk0 "Вознесся ли Иисус на небеса? (фильм Би-би-си)"], ВВС шығарған деректі фильм, youtube.com</ref> Ғұләм Ахмедтің айтуы бойынша, Иса пайғамбар [[Кашмир]]де өмір сүрген, үйленіп балалы болған, және 120 жасында өмірден өтіп, [[Розабал кесенесі|Сринигарда жерленген]].<ref name=child/><ref name=ahmad>{{cite book |url={{Google books |id=6qo9AAAAIAAJ |page=134 |plainurl=yes }} |title=Invitation to Ahmadiyyat: Being a Statement of Beliefs, a Rationale of Claims, and an Invitation, on Behalf of the Ahmadiyya Movement for the Propagation and Rejuvenation of Islam |first=Bashīruddīn Maḥmūd |last=Aḥmad |publisher=Routledge|year=1980|isbn=0710001193|pages=134–135}}</ref><ref>{{cite book|url={{Google books |id=H6R0CSdZCH0C |page=384 |plainurl=yes }} |title=A Companion to Under the Volcano |first1=Chris |last1=Ackerley|first2=Lawrence Jon |last2=Clipper|pages=385–386|publisher=UBC Press |year=1984 |isbn=0774801999}}</ref> === Тілдік/терминдік ұқсастықтары === [[Кашмир]]лік атаулардың көне [[еврей]] сөздеріне ұқсайтыны да осы теорияны қуаттайды. Кашмир атауы жергілікті тілде «Кашир» делінеді, бұл еврейдің (ивритше: כשיר‎) «Кашир» сөзінен шыққан, «Шам (Сирия) секілді» деген мағынаны білдіреді.<ref name=ahmad/><ref>{{cite book |url={{Google books |id=h-LE5FIUgdYC |page=204 |plainurl=yes }} |title=The Hindu Civilisation: A Miracle of History|first= Shashi |last=Bhushan Sahai |publisher= Gyan Publishing House|year=2010|isbn= 8121210410}}</ref> Жоғалған он ру мекен еткен Кашмир алқабы, жергілікті тілде «Бағ-е-Сулейман» (Сүлейменнің бағы) деп айтылады. [[Кашмир]] мен көне [[Израиль]] арасындағы байланыс, «Мұсының қабірі», «Сүлейменнің тағы» деген кашмирлік атаулармен де қуатталады. Сондай-ақ Кашмирлік аңыз бойынша, еврей халқының 40 жыл жер кезушілігі Таяу Шығыстан Кашмирге дейінгі жерлерді қамтыған, және де Кашмир жері нағыз Киелі мекен болып есептеледі.<ref name=child/> [[Сурет:Kashmiri man with his grand son.jpg |нобай|оңға|200px|Кашмирлік қарт немересімен]] Шамамен 350-ден астам Кашмирдің жер-су атаулары көне Шам жерлерінің атауларына ұқсайды. Мысалға: ''Бетпур'' (ивритше «Бет Пеор»)<ref name=yoga>{{cite book |url={{Google books |id=rpamu1q0vxEC |page=92 |plainurl=yes }} |title=Yoga and the Portal |first=Swami |last=Harinanda|publisher= Jai Dee Marketing |isbn= 0978142950}}</ref><br /> ''Наво'' тауы (ивритше «Небу» тауы)<ref name=yoga/><br /> ''Фасги'' тауы (ивритше «Писгах» тауы)<ref name=ency>{{cite book |url={{Google books |id=UDUOAQAAMAAJ |plainurl=yes }} |title=Encyclopedia Judaica: Ja–Kas |first1=Fred |last1=Skolnick |first2=Michael |last2=Berenbaum |authorlink2=Michael Berenbaum |publisher=Macmillan Reference USA |year=2007|edition=2nd |isbn=0028659392|page=822}}</ref><ref name=herzl>{{cite journal |url={{Google books |id=d34MAQAAMAAJ |plainurl=yes }} |title=Midstream |journal=Midstream |volume=40|page=20|publisher=Theodor Herzl Foundation|year=1994 |accessdate=28 қазан 2012}}</ref><br /> ''Мамре'' (ивритше «Мамре»)<ref name=ency/><ref name=herzl/><br /> ''Амариа'' (ивритше «Амариа»){{sfn|"Иисус жил в Индии", Десят затерянных племен Израиля. стр. 88-90, Изд.: Эннеагон Пресс Москва 2007}}<br /> ''Бирсу'' (ивритше «Бирша»){{sfn|"Иисус жил в Индии", Десят затерянных племен Израиля. стр. 88-90, Изд.: Эннеагон Пресс Москва 2007}}<br /> ''Харвон'' (ивритше «Харан») және т.с.с.{{sfn|"Иисус жил в Индии", Десят затерянных племен Израиля. стр. 88-90, Изд.: Эннеагон Пресс Москва 2007}} [[Кашмир]] мен [[Израиль]] арасындағы байланыс тілдік ұқсастықта жақсы көрініс тапқан. Кашмирлік тіл [[Үндістан]]ның басқа [[санскрит]]тік тілдерінен қатты өзгешеледі. Кашмир привинциясының тілі [[иврит]] тілінің ықпалымен дамығаны жайында ғалым Әбдул Ахад Азад былай деп жазады: {{Quotation| «Кашмир тілі көне еврей тілінен бастау алады. Аңыз бойынша, ерте замандарда бұл жерлерге жебірей рулары қоныс тепкен, келе-келе олардың тілдері қазіргі кашмир тіліне айналған. Иврит тілінде кашмир тілімен анық байланысы бар көптеген сөздерді кездестіруге болады».<ref>Abdul Ahad Azad, Kashmiri Zaban Aur Shairi, том 1, стр. 10 (Jammu and Kashmir Cultural Aсademy)</ref> }} == Кәсібі == [[Сурет:Fishermen of Kashmir.jpg|нобай|оңға|200px|Кашмир балықшылары]] Негізгі кәсіптері – көп салалы ауыл шарушылығы. [[Күріш]], [[жүгері]], бидай, көкөніс пен жеміс-жидек егеді. Бал арасын, жібек құртын өсіреді. Таулы жерде тұратындар мал шарушылығымен (қой, ешкі) айналысады. Жүннен орамал, кілем тоқу, ағаштан өрнек ою, түрлі бұйымдар жасау, темір ұсталығы, зергерлік өнері дамыған. Жерсіз және жері аз шаруалар ірі жер иелерінен жерді жалға алып күнелтеді. Кейде сырт өлкелерге барып жалданып еңбек етеді. Кашмирліктердің негізгі кәсібі – егіншілік (күріш, мақта, шафран, гүл, бау-бақша дақылдары) және мал шаруашылығы. Олар негізінен Кашмир алқабының дәстүрлі қолөнер өнімі - атақты Кашмир шәлісін жасау үшін қолданылатын әйгілі Кашмир жүнін шығаратын қой өсіреді. Бұл алқап сонымен қатар түкті кілемдер, кестелі киіз кілемдер, папье-машеден жасалған бұйымдар, мыс, эмаль, ағаш оюлары шығарылатын дәстүрлі орын болып табылады.<ref>{{cite web|url=http://www.turlocman.ru/india/6693|title=Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> == Өмір салты == Кашмирлер арасындағы тайпалық жүйе мен алғашқы қауымдық ұйымның негіздері жойылған. Қоғамдық қатынастардың тапқа дейінгі осы түрлерінің санаулы ғана ізі сақталған. Көп балалы жеке отбасы, шағын жеке отбасымен ауыстырылуда. Ауыл қауымы махараджа әкімшілігіне, яғни салық жинауға және халықты заттай міндеттерді орындауға жұмылдыруға ыңғайлы болу үшін қажет болған жағдайда ғана сақталды. Сайланбалы ауыл әкімшілігінің орнына үкімет тағайындаған лауазымды адамдармен ауысты. Кашмирдегі касталық ұйым соншалықты кең таралмаған және касталық режим Үндістанның басқа аймақтарындағыдай қатаң сақталмаған. Каста топтары негізінен халықтың индуизм бөлігінде. Кашмирлік индустардың көпшілігі брахман пандит кастасына жатады.<ref>{{cite web|url=https://safe-rgs.ru/page,2,5731-kashmir-i-kashmircy.html|title=Кашмир және Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Кашмирліктердің дәстүрлі баспанасы екі, кейде үш қабатты тастан, кірпіштен немесе ағаштан жасалған үйлер. Бірінші қабаты мал мен ыдыс-аяқ, екіншісі тұрғын үй. Төбесі биік, плитадан, сабаннан, [[жабынқыш]]тан жасалған.<ref>{{cite web|url=http://www.endia.ru/kashmirtsy.php|title=Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === Дәстүрлі киімдері - жамылғы шапан "бурка" (мұсылман әйелдерде), ұзын көйлек, шапан (пхирен) және шалбар (ер адамдарда-пижама, әйелдерде — шалварлар); ер адамдар бас киім киеді (үнділер — дөңгелек бас киімдер), әйелдер көбінесе басын дөңгелек бас киімдермен, орамалмен немесе сары жиекпен жабады.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=KSHM|title=Әлем халықтары/Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === Кашмир асханасы әлем асханаларының ішінде ерекше орын алады. Ежелгі заманнан бері кашмирліктердің негізгі тағамы күріш болды. Ет күрішпен бірге Кашмирде танымал тағам болып табылады. Тұзды шай немесе түскі ас - самаварда, кашмирде дайындалатын дәстүрлі сусын. Кехва, дәмдеуіштер мен бадам қосылған жасыл шай ерекше жағдайларда және фестивальдерде беріледі. Кашмирлік үйлену тойларына вазван деп аталатын мереке кіреді, оған әдетте дәстүрлі аспаздар (ваз) дайындаған ащы тағамдар кіреді.<ref>{{cite web|url=https://ru.wikibrief.org/wiki/Kashmiris|title=Кашмирліктер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-08-27|lang=}}</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.e-reading.club/chapter.php/146071/6/Hassnaiin_-_V_poiskah_istoricheskogo_Iisusa.html "Племя Израилево в Кашмире"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151005004648/http://www.e-reading.club/chapter.php/146071/6/Hassnaiin_-_V_poiskah_istoricheskogo_Iisusa.html |date=2015-10-05 }} (Кашмирдегі израильдік рулар) * [http://cyclowiki.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE_%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%86%D0%B5%D0%B2 "Теория о еврейском происхождении кашмирцев"] (Кашмирліктердің жебірейлерден шыққаны жайындағы теория) * [https://www.youtube.com/watch?v=PqDrFk49Vkc Видео: "Народы Кашмира потомки пропавших Колен Израиля"] (Видео: Кашмирдің халықтары жоғалған Исраил руларының ұрпақтары) * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0011_0_10803.html "Kashmir". Jewish Virtual Library"] ("Кашмир". Еврейлік виртуалды кітапхана) ==Дереккөздер:== <references/> {{Азия халықтары}} [[Санат:Үндістан этникалық топтары]] [[Санат:Семит халықтары]] [[Санат:Еврейлер]] ku96pvms0i0kjdlmf9ev0ce3qs09jch Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар 10 58856 3649503 3649209 2026-08-31T10:48:34Z Nurken 111493 3649503 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]], [[Қазақстан премьер-министрі]] болып [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] тағайындалды. * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан (''суретте'') 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> pia9kxdq5y0gk98xnn730quj76slnxa Тау 0 60355 3649313 3625332 2026-08-30T18:03:02Z Қайнар орталықтандырылған кітапхана 184285 қатесі тексерілді, бөлімдер енгізілді 3649313 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Damavand in winter.jpg|thumb|200px|Тау]] '''Таулар''' — рельефтің оң формасы, айқын беткейлері мен етегі немесе таулы елдегі шыңы бар рельефтің оқшауланған күрт көтерілуі. Шыңның табиғаты бойынша шыңдар, күмбездер, тақталар және басқа таулар ерекшеленеді. Су астындағы таулардың шыңдары аралдар болуы мүмкін. Таулар географиялық тақтайлардың қозғалысынан, жанартау атқылауынан және т.б. себептер бойынша пайда болады. '''Түрлері:''' Таулар алып жатқан көлеміне, құрылымына,жасына қарай: [[Жота]], [[Тау Жүйесі]], [[тау массиві]], [[таулы қырат]], [[таулы үстірт]], [[тау сілемі]] болып бөлінеді. Аралықтарындағы аласа көтерілімдер, оларды бөліп тұратын ойпауыттардың (тауаралық ойпаңдар, тау аңғарлары, т.б.) бір-бірімен үйлесуінен тілімделеді. Таулар жерсілкінулер мен жанартау атқылауынан жиі көтеріліп, әдетте тектоник аймақтарда қалыптасады. Пайда болуына қарай тектоник таулар – қатпарлы немесе қатпарлы-жақпарлы құрылымды, бірнеше км-ге көтерілуімен және жер бедерінің қарқынды қалыптасуы мен терең тілімделуімен ерекшелінеді; эрозиялық Таулар – неотектоникалық көтерілімдерге ұшыраған, өзен аңғарларымен және уақытша ағын сулармен тілімделген, жер бетінің үстірт тәріздес көтеріңкі бөлігі; жанартаулық Таулар – жас таулы аймақ немесе көне платформалық құрылым үстіндегі жанартаулық [[конус]], жоғары көтерілген лавалық жабынды таулар болып бөлінеді. '''Таулар бедерінің негізгі элементтері''' – шыңы, басы, жоны, беткейі, етегі, өзен аңғарлары. Жазық жер бедерінен айырмашылығы тілімделуінің айтарлықтай тереңдігі мен уатылуы, барлық табиғат жағдайларының ала-құлалығы мен қарама-қарсылығының күшеюі. Таулы аумақтың негізгі геогр. заңдылығы – ландшафтың биіктік белдеулілігі (биіктік белдемділік) анық көрінеді. Тауларды биіктігіне қарай аласа (1000 м-ге дейін), орташа (1000 – 3000 м), биік таулар (3000 м) деп бөледі. Дүние жүзіндегі ең биік тау – Гималайдағы [[Джомолунгма]] ([[Эверест]]) (8848 м), [[Қазақстан]]дағы ең биік тау – [[Хантәңірі]] (6995 м).<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> ==Оқшау таулар== Оқшау (арал) таулар – кең жазықта жеке-дара немесе топтала орналасқан оқшауланған таулар мен қыраттар. Салыстырмалы биіктіктері 100 м-ден 1000—2000 м-ге дейін жетеді. Пайда болуы жағынан қуаңшылық климатты, тектоникалық тұрақты аймақтарда қирағаннан кейін сақталған немесе жергілікті тау түзілу нәтижесінде (мысалы, жаңа тектоникалық процестер нәтижесінде пайда болған жақпар таулар, лакколитті таулар) түзілген тау жұрнақтарына жатады.<ref>Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> == Таулар жайлы факттар == [[Килиманджаро]] мен [[Кения]] таулары экваторға жақын орналасқан. Әйтсе де, олардың басын қар басып жатыр.<ref>Балаларға арналған танымдық энциклопедия “Таулар ”, “Аруна” баспасы, Ө.Ж Сағымбай , 32 бет, ISBN 9965-26-440-6</ref> == Галерея == <gallery> Image:Mount Feathertop and Razorback.jpg|Фазртоп тауы, (1922 m), [[Wiktoriýa, Awstraliýa]] Image:Mount_Yu_Shan_-_Taiwan.jpg|Иу шан тауы (Бұлт тауы), (3952 m), [[Тайвань]]. Image:Mt erebus.jpg |[[Erebus тауы]], (3795 m), [[Антрактида]]. Image:Mt si and meadowbrook cows.jpg|[[Si тауы]], [[Waşington]], [[Amerikanyň Birleşen Ştatlary|ABŞ]]. Image:MtHood TrilliumLake.jpg|[[Trillium Köli]]nden [[Hood тауы]] görünişi, [[Oregon]]. Image:Lanin1997.jpg| [[Argentina]] [[Şili]]de Lanin wulkany. Image:Mount kinabalu lookingdown.jpg|[[Kinabalu Dagy]], [[Borneo]] Image:Mount-Yamnuska2-Szmurlo.jpg|[[Yamnuska Dagy]], [[Alberta]] </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Таулар]] tdq0n3e5tibkf064cmrhx0alkvhzqzf 3649349 3649313 2026-08-31T06:37:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Қайнар орталықтандырылған кітапхана|Қайнар орталықтандырылған кітапхана]] ([[User talk:Қайнар орталықтандырылған кітапхана|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3625332 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Damavand in winter.jpg|thumb|200px|Тау]] '''Таулар''' — рельефтің оң формасы, айқын беткейлері мен етегі немесе таулы елдегі шыңы бар рельефтің оқшауланған күрт көтерілуі. Шыңның табиғаты бойынша шыңдар, күмбездер, тақталар және басқа таулар ерекшеленеді. Су астындағы таулардың шыңдары аралдар болуы мүмкін. Таулар географиялық тақтайлардың қозғалысынан, жанартау атқылауынан және т.б. себептер бойынша пайда болады. Таулар алып жатқан көлеміне, құрылымына,жасына қарай: [[Жота]], [[Тау Жүйесі]], [[тау массиві]], [[таулы қырат]], [[таулы үстірт]], [[тау сілемі]] болып бөлінеді. Аралықтарындағы аласа көтерілімдер, оларды бөліп тұратын ойпауыттардың (тауаралық ойпаңдар, тау аңғарлары, т.б.) бір-бірімен үйлесуінен тілімделеді. Таулар жерсілкінулер мен жанартау атқылауынан жиі көтеріліп, әдетте тектоник аймақтарда қалыптасады. Пайда болуына қарай тектоник таулар – қатпарлы немесе қатпарлы-жақпарлы құрылымды, бірнеше км-ге көтерілуімен және жер бедерінің қарқынды қалыптасуы мен терең тілімделуімен ерекшелінеді; эрозиялық Таулар – неотектоникалық көтерілімдерге ұшыраған, өзен аңғарларымен және уақытша ағын сулармен тілімделген, жер бетінің үстірт тәріздес көтеріңкі бөлігі; жанартаулық Таулар – жас таулы аймақ немесе көне платформалық құрылым үстіндегі жанартаулық [[конус]], жоғары көтерілген лавалық жабынды таулар болып бөлінеді. Таулар бедерінің негізгі элементтері – шыңы, басы, жоны, беткейі, етегі, өзен аңғарлары. Жазық жер бедерінен айырмашылығы тілімделуінің айтарлықтай тереңдігі мен уатылуы, барлық табиғат жағдайларының ала-құлалығы мен қарама-қарсылығының күшеюі. Таулы аумақтың негізгі геогр. заңдылығы – ландшафтың биіктік белдеулілігі (биіктік белдемділік) анық көрінеді. Тауларды биіктігіне қарай аласа (1000 м-ге дейін), орташа (1000 – 3000 м), биік таулар (3000 м) деп бөледі. Дүние жүзіндегі ең биік тау – Гималайдағы [[Джомолунгма]] ([[Эверест]]) (8848 м), [[Қазақстан]]дағы ең биік тау – [[Хантәңірі]] (6995 м).<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> ==Оқшау таулар== Оқшау (арал) таулар – кең жазықта жеке-дара немесе топтала орналасқан оқшауланған таулар мен қыраттар. Салыстырмалы биіктіктері 100 м-ден 1000—2000 м-ге дейін жетеді. Пайда болуы жағынан қуаңшылық климатты, тектоникалық тұрақты аймақтарда қирағаннан кейін сақталған немесе жергілікті тау түзілу нәтижесінде (мысалы, жаңа тектоникалық процестер нәтижесінде пайда болған жақпар таулар, лакколитті таулар) түзілген тау жұрнақтарына жатады.<ref>Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> == Таулар жайлы факттар == [[Килиманджаро]] мен [[Кения]] таулары экваторға жақын орналасқан. Әйтсе де, олардың басын қар басып жатыр.<ref>Балаларға арналған танымдық энциклопедия “Таулар ”, “Аруна” баспасы, Ө.Ж Сағымбай , 32 бет, ISBN 9965-26-440-6</ref> == Галерея == <gallery> Image:Mount Feathertop and Razorback.jpg|Фазртоп тауы, (1922 m), [[Wiktoriýa, Awstraliýa]] Image:Mount_Yu_Shan_-_Taiwan.jpg|Иу шан тауы (Бұлт тауы), (3952 m), [[Тайвань]]. Image:Mt erebus.jpg |[[Erebus тауы]], (3795 m), [[Антрактида]]. Image:Mt si and meadowbrook cows.jpg|[[Si тауы]], [[Waşington]], [[Amerikanyň Birleşen Ştatlary|ABŞ]]. Image:MtHood TrilliumLake.jpg|[[Trillium Köli]]nden [[Hood тауы]] görünişi, [[Oregon]]. Image:Lanin1997.jpg| [[Argentina]] [[Şili]]de Lanin wulkany. Image:Mount kinabalu lookingdown.jpg|[[Kinabalu Dagy]], [[Borneo]] Image:Mount-Yamnuska2-Szmurlo.jpg|[[Yamnuska Dagy]], [[Alberta]] </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Таулар]] fx2a0ou6xwdhb64i4fs8mbs5f7i8773 Дос — Бедел дос 0 71458 3649303 2850623 2026-08-30T17:23:05Z Қайнар орталықтандырылған кітапхана 184285 қатесі тексерілді, бөлімдер қосылды 3649303 wikitext text/x-wiki «'''Дос - бедел дос'''», жазушының пьесасы. Қазақ драматургиясында [[фантастика]] әуені ең мол араласқан [[шығарма]]. [[Пьеса]] идеясы - адамды өрге жетелейтін гуманизмді мадақтау. Философиясы - әркім заманының перзенті. Осы шындықтар көркем шығарма тілімен жаңаша сөйлейді, өзгеше әсер беріп құлпырады. '''Шығармадағы үш қоғамдық құбылыс:''' Үш актыда үш қоғамдық [[құбылыс]] көрінісі бар: [[феодализм]], [[капитапизм]], [[социализм]]. Бедел, Жаппас, Шәріп, Хажендер [[феодализм]], капитализмнің шет пұшпағын бала-бозбала күндерінде ептеп көріп қалғандар. [[Драматург]] бұл орайда [[фантазия]] тізгінін босатады. Осы адамдар әлгі қоғамдарда өмір сүрсе не болар еді. «Дос - бедел дос» Әуезовтің басқа пьесаларына ұқсамайды, ол басқаша принципте жазылған шығарма. Ең ал- дымен, бұл пьеса фантастика талабына сәйкес келеді. Қараңыз, Бедел басынан кешірмеген жәйттерді түсінде көргендей болады. Анда-санда Тарих (бір қаһарман ретінде апынған) Беделдің өзімен сөйлесіп, мұғалім Беделдің әрекет, қадамдарын бағалап, саралап отырады. Пьеса қаһармандары үш түрлі қоғамдық құбылыста, негізінен, бір- біріне ұқсастау оқиғаларды бастарынан кешіреді. Әрине, бұл шартты түрде алынған нәрсе. '''Негізгі идея:''' Әлеуметтік орта атмосферасын дәл беру үшін, алғашқы актыда драматург кейіпкерлерінің аузына [[араб]], [[парсы]] сөздерін әдейі салған. Олар шығарманы түсініксіз етіп, бүлдіріп тұрған жоқ. Қайта мұсылмандықты дәл бейнелеуге дөп табылған бояулар. Пьесаның кино өнерінің, сахнаның бүгінгі табыстарын ескере жазылғандығы айдан анық: драматург режиссердің жарты жұмысын тындырып қойған. Сахналық орналасулар, мизансцена, тіпті жарықты қалай пайдалануға дейін ремаркада айтылып отырады. Әуезовтің соңғы пьесасы «Дос - бедел дос» емес, «2010 жылда» деген пьеса. Бұл шығарма жазушының әдеби-мемориалдық музейі мұрағатының № 138-папкасында сақталып келген. Сырты қатты, түсі сұр, жалпы дәптер беттерінің екі жағына бірдей ақ жол қалдырмастан тығыз жазылыпты. Өшірілген, сызылған, түзелетін жерлері мол. Жазушы жоспарына қарағанда, «Дос - бедел дос» дилогияның бірінші, ал мына пьеса екінші бөлімі «Жарым ғасыр», «Елу жылдан соң», «Жарым ғасыр соңында», «Жарым ғасыр еткен соң», «2010 жылда» атты варианттары жарыса қатар тұр. Қаһарманға келсек, бәрі де «Дос - бедел достағылар» - сол есім, сол адамдар. Пьесаның дәл қашан жазылғаны белгісіз, жазушы ешқандай дата қоймаған. Бірақ бұл мәселені айқындауға болатын бірнеше мүмкіндік бар. Біріншіден, «Дос - бедел досты» 1957 жылдың соңғы айларында бітіргенін Әуезов «Қазақ әдебиеті» газетінің 1958 жылғы жаңа жылдық анкетасына берген жауабында айтқан болатын. Екінші-ден, тұңғыш спутник қазан айында, ал бортында ит бар [[спутник]] қараша айында ұшырылды. Бұл да 1957 жылы. Үшіншіден, Әуезов қолжазбасынан мынаны оқуға болады: «Спутник орбитаға шыққан кезде тыныс жиілігі әуелгіден үш-төрт есе артты (иттің физиологиялық функциясындағы өзгерістер)». Мәтінде бұл жер орысша. Сөз жоқ, әлгі мәлімет спутниктер ұшырылғаннан кейін ғана айтылуы мүмкін. Сөйтіп жоғарыдағы жәйттерге сүйеніп, «2010 жылда» пьесасы «Дос - бедел доспен» бір шамада, 1957 жылдың соңында, космосқа әлі адам ұшпай тұрған кезде жазылған. «Дос - бедел дос» пьесасында әдейі шарттылыққа барып, бір адам басынан үш қоғамдық формацияны кешкендегі тағдыр-талайды суреттеген драматургтің қиялы енді болашақты көрсетуге ұмтылған. Жазушы тағы да фантастикаға қол созған. Әуезов суреттеуіндегі өмір 2010 жылы шындығы. Жарқын шуақты тірлік. Қырғын бомбамен ойран-ботқасы шыққан лақса жер емес, бәйшешекті өмір, жаңа бүршік атқан жұпар иісті жас махаббаттың құлақ күйі алысқа мегзеген ойлар, пікірлер таласы. Жазушының фантастикалық шығарма жазуға көзжұмбайлықпен күмп бермегені, әсіресе ғылыми-техникалық әдебиетті қаузағаны, спутниктер ұшыру мәселесіне бойлап көңіл бөлгенін көреміз. Ізденістерге барып, нақты техникалық мәліметтерді әдейі қарастырған. «2010 жылда» пьесасы төрт аяғынан тік бітіп тұрған драматургиялық туынды емес. [[Пролог]] аяқталған, кейбір суреттердің диалогтары жазылған. Барлығы сегіз сурет. Жазушы қара сөзбен кейіпкерлердің ара қатынасын айқындаған, сюжет желісін сызған: сезімдер шарпысуы, характерлер қақтығысының ұзын-сүре жолы тартылған. Қайталаймын, «2010 жылда» тәмамдалған пьеса емес, эскиз, ұлы жоба, пьесаның шала біткен түрі, жоспары. Аяқталмаған, бітпей қалған «2010 жылда» пьесасы бір жағынан Әуезовтің көп қырлы талантының жаңа сырларын ашуға кемектессе, екінші жағынан ғылыми-фантастикалық драматургияның соны жайлау, биік өрісін мегзейді. '''Пьесалары''' Бұл пьеса тұңғыш рет «Қазақ әдебиеті» газетінің 1958 жылы 11, 18 тамыздағы сандарында жарияланды, кейін Әуезовтің 12 томдық (1969, 10-кітап), 20 томдық (1983, 12-кітап) шығармалар жинақтарында, ал «2010 жыдца» пьесасы («Елу жыл еткен соң») 20 томдық шығармалар жинағының 12-кітабында жарық көрді. «М. О. Әуезовтің қолжазба мұрасында» сипаттапды (157-161-беттер).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Мұхтар Әуезов шығармалары}} [[Санат:Қазақстан әдебиеті]] o6n4hy8hjbm9jfta01nonghhtslo7sy 3649307 3649303 2026-08-30T17:40:21Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Қайнар орталықтандырылған кітапхана|Қайнар орталықтандырылған кітапхана]] ([[User talk:Қайнар орталықтандырылған кітапхана|т]]) өңдемелерінен [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] соңғы нұсқасына қайтарды 2850623 wikitext text/x-wiki «'''Дос - бедел дос'''», жазушының пьесасы. Қазақ драматургиясында [[фантастика]] әуені ең мол араласқан [[шығарма]]. [[Пьеса]] идеясы - адамды өрге жетелейтін гуманизмді мадақтау. Философиясы - әркім заманының перзенті. Осы шындықтар көркем шығарма тілімен жаңаша сөйлейді, өзгеше әсер беріп құлпырады. Үш актыда үш қоғамдық [[құбылыс]] көрінісі бар: [[феодализм]], [[капитапизм]], [[социализм]]. Бедел, Жаппас, Шәріп, Хажендер [[феодализм]], капитализмнің шет пұшпағын бала-бозбала күндерінде ептеп көріп қалғандар. [[Драматург]] бұл орайда [[фантазия]] тізгінін босатады. Осы адамдар әлгі қоғамдарда өмір сүрсе не болар еді. «Дос - бедел дос» Әуезовтің басқа пьесаларына ұқсамайды, ол басқаша принципте жазылған шығарма. Ең ал- дымен, бұл пьеса фантастика талабына сәйкес келеді. Қараңыз, Бедел басынан кешірмеген жәйттерді түсінде көргендей болады. Анда-санда Тарих (бір қаһарман ретінде апынған) Беделдің өзімен сөйлесіп, мұғалім Беделдің әрекет, қадамдарын бағалап, саралап отырады. Пьеса қаһармандары үш түрлі қоғамдық құбылыста, негізінен, бір- біріне ұқсастау оқиғаларды бастарынан кешіреді. Әрине, бұл шартты түрде алынған нәрсе. Әлеуметтік орта атмосферасын дәл беру үшін, алғашқы актыда драматург кейіпкерлерінің аузына [[араб]], [[парсы]] сөздерін әдейі салған. Олар шығарманы түсініксіз етіп, бүлдіріп тұрған жоқ. Қайта мұсылмандықты дәл бейнелеуге дөп табылған бояулар. Пьесаның кино өнерінің, сахнаның бүгінгі табыстарын ескере жазылғандығы айдан анық: драматург режиссердің жарты жұмысын тындырып қойған. Сахналық орналасулар, мизансцена, тіпті жарықты қалай пайдалануға дейін ремаркада айтылып отырады. Әуезовтің соңғы пьесасы «Дос - бедел дос» емес, «2010 жылда» деген пьеса. Бұл шығарма жа-зушының әдеби-мемориалдық музейі мұрағатының № 138-папкасында сақталып келген. Сырты қатты, түсі сұр, жалпы дәптер беттерінің екі жағына бірдей ақ жол қалдырмастан тығыз жазылып-ты. Өшірілген, сызылған, түзелетін жерлері мол. Жазушы жоспарына қарағанда, «Дос - бедел дос» дилогияның бірінші, ал мына пьеса екінші бөлімі «Жа- рым ғасыр», «Елу жылдан соң», «Жарым ғасыр соңында», «Жарым ғасыр еткен соң», «2010 жылда» атты варианттары жарыса қатар тұр. Қаһарманға келсек, бәрі де «Дос - бедел достағылар» - сол есім, сол адамдар. Пьесаның дәл қашан жазылғаны белгісіз, жазушы ешқандай дата қоймаған. Бірақ бұл мәселені айқындауға болатын бірнеше мүмкіндік бар. Біріншіден, «Дос - бедел досты» 1957 жылдың соңғы айларында бітіргенін Әуезов «Қазақ әдебиеті» газетінің 1958 жылғы жаңа жылдық анкетасына берген жауабында айтқан болатын. Екінші-ден, тұңғыш спутник қазан айында, ал бортында ит бар [[спутник]] қараша айында ұшырылды. Бұл да 1957 жылы. Үшіншіден, Әуезов қолжазбасынан мынаны оқуға болады: «Спутник орбитаға шыққан кезде тыныс жиілігі әуелгіден үш-төрт есе артты (иттің физиологиялық функциясындағы өзгерістер)». Мәтінде бұл жер орысша. Сөз жоқ, әлгі мәлімет спутниктер ұшырылғаннан кейін ғана айтылуы мүмкін. Сөйтіп жоғарыдағы жәйттерге сүйеніп, «2010 жылда» пьесасы «Дос - бедел доспен» бір шамада, 1957 жылдың соңында, космосқа әлі адам ұшпай тұрған кезде жазылған. «Дос - бедел дос» пьесасында әдейі шарттылыққа барып, бір адам басынан үш қоғамдық формацияны кешкендегі тағдыр-талайды суреттеген драматургтің қиялы енді болашақты көрсетуге ұмтылған. Жазушы тағы да фантастикаға қол созған. Әуезов суреттеуіндегі өмір 2010 жылы шындығы. Жарқын шуақты тірлік. Қырғын бомбамен ойран-ботқасы шыққан лақса жер емес, бәйшешекті өмір, жаңа бүршік атқан жұпар иісті жас махаббаттың құлақ күйі алысқа мегзеген ойлар, пікірлер таласы. Жазушының фантастикалық шығарма жазуға көзжұмбайлықпен күмп бермегені, әсіресе ғылыми-техникалық әдебиетті қаузағаны, спутниктер ұшыру мәселесіне бойлап көңіл бөлгенін көреміз. Ізденістерге барып, нақты техникалық мәліметтерді әдейі қарастырған. «2010 жылда» пьесасы төрт аяғынан тік бітіп тұрған драматургиялық туынды емес. [[Пролог]] аяқталған, кейбір суреттердің диалогтары жазылған. Барлығы сегіз сурет. Жазушы қара сөзбен кейіпкерлердің ара қатынасын айқындаған, сюжет желісін сызған: сезімдер шарпысуы, характерлер қақтығысының ұзын-сүре жолы тартылған. Қайталаймын, «2010 жылда» тәмамдалған пьеса емес, эскиз, ұлы жоба, пьесаның шала біткен түрі, жоспары. Аяқталмаған, бітпей қалған «2010 жылда» пьесасы бір жағынан Әуезовтің көп қырлы талантының жаңа сырларын ашуға кемектессе, екінші жағынан ғылыми-фантастикалық драматургияның соны жайлау, биік өрісін мегзейді. Бұл пьеса тұңғыш рет «Қазақ әдебиеті» газетінің 1958 жылы 11, 18 тамыздағы сандарында жарияланды, кейін Әуезовтің 12 томдық (1969, 10-кітап), 20 томдық (1983, 12-кітап) шығармалар жинақтарында, ал «2010 жыдца» пьесасы («Елу жыл еткен соң») 20 томдық шығармалар жинағының 12-кітабында жарық көрді. «М. О. Әуезовтің қолжазба мұрасында» сипаттапды (157-161-беттер).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Мұхтар Әуезов шығармалары}} [[Санат:Қазақстан әдебиеті]] s8bpkefowv46fc3ol49xrah7qluj5mz Мұражай қоңызы 0 92383 3649480 2430890 2026-08-31T10:05:31Z Magnefl 23442 foto 3649480 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Мұражай қоңызы | image = Anthrenus museorum-o.jpg | image_caption = ||regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Буынаяқтылар]] |classis = [[Жәндіктер]] |ordo = [[Қатты қанаттылар‎]] | familia = [[Тері жегіш қоңыздар|Dermestidae]] | genus = ''[[Anthrenus]]'' | subgenus = ''[[Anthrenus (Florilinus)]]'' | species = '''''A. museorum''''' | binomial = ''Anthrenus museorum'' | binomial_authority = ([[Linnaeus]], 1761) }} [[File:Anthrenus museorum-u.jpg|thumb|''Anthrenus museorum'' антенналарын, басын және аяқтарын бейімделген шұңқырларға жасырған кезде дөңгелек таблеткаға ұқсайды.]] '''Мұражай қоңызы''' ({{lang-la|Anthrenus museorum}}) – [[Қатты қанаттылар|қатты қанаттылар]] сабының [[тері жегіш қоңыздар]] тұқымдасына жататын қоңыз. Дене ұзындығы 2-3,5 мм. Еуразияда таралған - Ересек қоңыздар көбінесе өсімдік гүлдерінде, ал дернәсілдері жануарлар өлекселерінде кездеседі. Зоологиялық коллекцияларды мал өнімдерін, (жүн, тері) бүлдіреді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Қатты қанаттылар]] {{stub}} iyw5wnovgkmav33cyi8vaujpk3ifkev 3649482 3649480 2026-08-31T10:06:21Z Magnefl 23442 Мұражай қоңызы 3649482 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Мұражай қоңызы | image = Anthrenus museorum-o.jpg | image_caption = ||regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Буынаяқтылар]] |classis = [[Жәндіктер]] |ordo = [[Қатты қанаттылар‎]] | familia = [[Тері жегіш қоңыздар|Dermestidae]] | genus = ''[[Anthrenus]]'' | subgenus = ''[[Anthrenus (Florilinus)]]'' | species = '''''A. museorum''''' | binomial = ''Anthrenus museorum'' | binomial_authority = ([[Linnaeus]], 1761) }} [[File:Anthrenus museorum-u.jpg|thumb|Мұражай қоңызы антенналарын, басын және аяқтарын бейімделген шұңқырларға жасырған кезде дөңгелек таблеткаға ұқсайды.]] '''Мұражай қоңызы''' ({{lang-la|Anthrenus museorum}}) – [[Қатты қанаттылар|қатты қанаттылар]] сабының [[тері жегіш қоңыздар]] тұқымдасына жататын қоңыз. Дене ұзындығы 2-3,5 мм. Еуразияда таралған - Ересек қоңыздар көбінесе өсімдік гүлдерінде, ал дернәсілдері жануарлар өлекселерінде кездеседі. Зоологиялық коллекцияларды мал өнімдерін, (жүн, тері) бүлдіреді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Қатты қанаттылар]] {{stub}} 6inkjqywn2yaejhmt08teadhg7rpn8t Таңбалы тас 0 99747 3649309 2745606 2026-08-30T17:45:39Z Қайнар орталықтандырылған кітапхана 184285 қатесі тексеріліп, бөлімдер енгізілді 3649309 wikitext text/x-wiki [[File:Budda tamgaly.JPG|thumb|Таңбалы тастағы Будданың тасқа қашалған бейнесі]] '''Орналасқан жері:''' '''Таңбалы тас''' [[Бетпақдала]] сахарасының ортасын қия кесіп, ұзынынан созылған таңбалы тікжартас, [[Сарысу (өзен)|Сарысу]] өзеннен 20 км-дей жоғарырақ, қызыл жыңғыл орманына қарама-қарсы, Биік Нұраның іргесінде орналасқан. Мұндағы тас өте жұмсақ болғандықтан, жазуға да сондай қолайлы. Көне дәуірден келе жатқан Таңбалы тас жазуында ғасырлар бойы Қазақстан өлкесін қоныстанған тайпалардың тасқа жазып түсірген мыңдаған танбалары және ел басқарушылардың қол қойған аттары, ұрандар, тасқа қиып түсірген əдемі өрнектер, «қошқармүйіз», «түйе табан», «кісінің ізі», «аттың ізі» т. б. таңбалар көптеп кездеседі. Мұндай қалың жазулармен таңбалардың тұрған жерін қазақтар ерте заманнан бері қарай «Таңбалы тас», «Таңбалы жар» немесе «Таңбалы Нұра» деп атаған. Жартасқа түсірілген таңбалардың ең көнесі шамамен XI ғасырдан басталады да, XIX ғ асырға дейін жалғасады. Таңбалы тастың зор атаққа ие болу себебі бұл жерде қазақтар ұлы мереке жасап, ұран шақырып, бірел болып қосылған жері. '''Алғаш ашқан ғалымдар:''' Сондықтан бұл Таңбалы тасты алғаш ашқан ғалымдар «тарихтың зор куәлігі» деп атаған ( А . И. [[Шренк]] ). Ол таңбалар [[Орхон -Енисей жазба]] есқерткіштері таңбаларымен еңдес белгілер болып табылады. «Біз бұл таңбалы тастан Сібірдегі қия тасқа түсірілген жазу үлгілері сияқты белгілерді табуға үміттендік, ол үмітіміз босқа кетпеді . Ондағы орхон жазуына ұқсас алфавиттен бірнешеуін түсіріп алдық» деп жазады ғалым А. И. Шренк. Бетпақдаланы зерделей зерттеген атақты инженер Ю . [[Шмид]]тің бақылауынша Таңбалы тас қазақтың жантәнімен ардақтайтын бір киелі тасы. Ел аузындағы кене деректерде Таңбалы таста XVIII ғасырда , дәлірек айтқанда 1710 жылында жоңғарларға қарсы соғыста үш жүздің баласы басқосып үлкен жиын еткізген. Бұл жиыңда Таңбалы тасқа әр [[ру]]дың таңбалары басылып, басылғантаң бақұрым киізге ойылып таратылған, сонда қай ру таңбасы артық қалса, сол әскер келмегендігін білдірген. Сондай - ақ бұл жерде кектемгі уақытта үш жүздің баласы бас қосып , таңбаларын алып, жаз жайлау, қыс қыстауларын белгілеп жер белісіп отырған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мәдениет]] [[Санат:Қарағанды облысы]] 5av4hf8lxz5dhbthq8rys1dtpp6ll88 3649350 3649309 2026-08-31T06:37:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Қайнар орталықтандырылған кітапхана|Қайнар орталықтандырылған кітапхана]] ([[User talk:Қайнар орталықтандырылған кітапхана|т]]) өңдемелерінен [[User:TemirBekbolat|TemirBekbolat]] соңғы нұсқасына қайтарды 2745606 wikitext text/x-wiki [[File:Budda tamgaly.JPG|thumb|Таңбалы тастағы Будданың тасқа қашалған бейнесі]] '''Таңбалы тас''' [[Бетпақдала]] сахарасының ортасын қия кесіп, ұзынынан созылған таңбалы тікжартас, [[Сарысу (өзен)|Сарысу]] өзеннен 20 км-дей жоғарырақ, қызыл жыңғыл орманына қарама-қарсы, Биік Нұраның іргесінде орналасқан. Мұндағы тас өте жұмсақ болғандықтан, жазуға да сондай қолайлы. Көне дәуірден келе жатқан Таңбалы тас жазуында ғасырлар бойы Қазақстан өлкесін қоныстанған тайпалардың тасқа жазып түсірген мыңдаған танбалары және ел басқарушылардың қол қойған аттары, ұрандар, тасқа қиып түсірген əдемі өрнектер, «қошқармүйіз », «түйе табан», «кісінің ізі», « аттың ізі» т. б. таңбалар көптеп кездеседі. Мұндай қалың жазулармен таңбалардың тұрған жерін қазақтар ерте заманнан бері қарай «Таңбалы тас», «Таңбалы жар » немесе «Таңбалы Нұра» деп атаған. Жартасқа түсірілген таңбалардың ең көнесі шамамен XI ғасырдан басталады да, XIX ғ асырға дейін жалғасады. Таңбалы тастың зор атаққа ие болу себебі бұл жерде қазақтар ұлы мереке жасап, ұран шақырып, бірел болып қосылған жері. Сондықтан бұл Таңбалы тасты алғаш ашқан ғалымдар «тарихтың зор куәлігі » деп атаған ( А . И. [[Шренк]] ). Ол таңбалар [[Орхон -Енисей жазба]] есқерткіштері таңбаларымен еңдес белгілер болып табылады. «Біз бұл таңбалы тастан Сібірдегі қия тасқа түсірілген жазу үлгілері сияқты белгілерді табуға үміттендік, ол үмітіміз босқа кетпеді . Ондағы орхон жазуына ұқсас алфавиттен бірнешеуін түсіріп алдық» деп жазады ғалым А. И. Шренк. Бетпақдаланы зерделей зерттеген атақты инженер Ю . [[Шмид]]тің бақылауынша Таңбалы тас қазақтың жантәнімен ардақтайтын бір киелі тасы. Ел аузындағы кене деректерде Таңбалы таста XVIII ғасырда , дәлірек айтқанда 1710 жылында жоңғарларға қарсы соғыста үш жүздің баласы басқосып үлкен жиын еткізген. Бұл жиыңда Таңбалы тасқа әр [[ру]]дың таңбалары басылып, басылғантаң бақұрым киізге ойылып таратылған, сонда қай ру таңбасы артық қалса, сол әскер келмегендігін білдірген. Сондай - ақ бұл жерде кектемгі уақытта үш жүздің баласы бас қосып , таңбаларын алып, жаз жайлау, қыс қыстауларын белгілеп жер белісіп отырған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мәдениет]] [[Санат:Қарағанды облысы]] 6xitidggu1y4fkfbypuar6jzraal177 Қазақстандағы саяси партиялар 0 102929 3649310 3647294 2026-08-30T17:50:52Z Casserium 68287 /* Мәжіліс сыртындағы тіркелген партиялар */ 3649310 wikitext text/x-wiki Осы мақалада [[Қазақстан]]ның [[саяси партия]]ларының тізімі көрсетілген. Дәл қазір Қазақстанда 7 заңды тіркелген партия бар. Партияны тіркеу үшін оның мүшесі кемінде 20 000 адам болуы қажет. == Құрылтайда өкілдігі бар партиялар == {| class="wikitable sortable" |- " ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Мәжілістегі орын саны ! Құрылуы |- | bgcolor="purple"| | [[Әділет (партия)|«Әділет» партиясы]] | ''Әділет'' | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | [[Реформизм]] |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} | 2026 |- | bgcolor="0A5C2E"| | [[Ауыл (партия)|«Ауыл» Халықтық-демократиялық патриоттық партиясы]] | ''Ауыл'' | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]] | [[Социал-демократия]]<br />[[Аграризм]] | {{Партия/Орындар|10|145|#0A5C2E}} | 2000 |- | bgcolor="4A77EC"| | [[Respublica|«Respublica» партиясы]] | ''Respublica'' | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]] | [[Ашық үкімет]]<br>[[Жемқорлық|Анти-жемқорлық]] | {{Партия/Орындар|9|145|#4A77EC}} | 2022<ref>{{Cite web|url=https://m.forbes.kz/process/v_kazahstane_poyavitsya_novaya_respublika/?|title=В Казахстане появится новая «Республика»?|publisher=Forbes|lang=ru|date=2022-08-29|access-date=2023-01-21}}</ref> |- | bgcolor="0A408A"| | [[Ақ жол (партия)|«Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясы]] | ''Ақ жол'' | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | [[Либералды консерватизм]]<br>[[Қоғамдық ұлтшылдық]]<br>Экономикалық [[либерализм]] |{{Партия/Орындар|8|145|#0A408A}} | 2002 |- | bgcolor="0456F7"| | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | <small>''ЖСДП''</small> | [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]] | [[Социал-демократия]]<br>[[Парламентаризм]] | {{Партия/Орындар|8|145|#0456F7}} | 2006 |- |} ==Мәжіліс сыртындағы тіркелген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Қысқ. аты ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы ! Тіркелуі |- | bgcolor="DB241E"| | [[Қазақстан халық партиясы|Қазақстан Халық партиясы]]</small> | ''ҚХП'' | [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов|Нұрсұлтан Шоқанов]] | [[Социализм]] | 2004 | 2004 {{small|(ҚКХП)}}<br>2020 {{small|(ҚХП)}} |- | bgcolor="426F39"| | [[Байтақ (партия)|Қазақстанның «Байтақ» Жасылдар партиясы]] | ''Байтақ'' | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай|Азаматхан Әміртай]] | [[Жасыл саясат]] | 2015 (Төраға сөзінше)<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/politika/53759-my-ne-kakaa-to-partia-kotoraa-tolko-segodna-poavilas.html|title=«Мы — не какая-то партия, которая только сегодня появилась»|author=Вааль, Тамара|publisher=vlast.kz|lang=ru|access-date=2022-03-04|date=2023-02-04}}</ref> | 2022<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/32155432.html|title=В Казахстане зарегистрирована партия «Байтак»|lang=ru|access-date=2023-01-21|date=2022-11-30|publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> |- |} ==Тыйым салынған және тіркелмеген партиялар== {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |Атауы ! Басшысы ! Идеологиясы ! Құрылуы |- | bgcolor="B4F2E8"| | [[Қазақстан халық конгресі]] | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]<ref>{{Cite web|url= https://halyq-uni.kz/news/15690-olzhas-suleimenov-kazakstan-khalyk-kongresi-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ |title= Олжас Сүлейменов «Қазақстан халық конгресі» партиясының төрағасы болып сайланды |lang= kk |publisher= Халық үні |date= 2023-02-05 |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | [[Либерал-демократия]]<ref>{{Cite web|url= https://masa.media/kz/site/olzhas-sleymenov-zhne-ayta-tirilgen-azastan-khaly-kongresi-partiyasyny-tarikhy |title= ОЛЖАС СҮЛЕЙМЕНОВ ЖӘНЕ ҚАЙТА ТІРІЛГЕН «ҚАЗАҚСТАН ХАЛЫҚ КОНГРЕСІ» ПАРТИЯСЫНЫҢ ТАРИХЫ |lang= kk |publisher= masa media |accessdate= 2024-02-04}}</ref> | 1991 (тұңғыш рет)<br>2023 (қайта құрылды) |- | bgcolor="008000"| | [[Алаш ұлттық бостандық партиясы]] | ''орны бос'' | [[Ұлтшылдық]]<br>[[Түркішілдік]]<br>[[Исламизм]] | 1990 |- | bgcolor="0083cd"| | [[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] | [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Әблязов]] | [[Либерализм]]<br>[[Либералды демократия]]<br>[[Популизм]]<br>[[Ұлтшылдық]]<br>[[Вестернизация]] | 2001–2004<br>2017 |- | bgcolor="FE0000"| | [[Қазақстанның Социалистік Қозғалысы]] | Айнұр Құрманов | [[Коммунизм]]<br>[[Марксизм–Ленинизм]] | 2002 (СоҚ)<br>2011 (ҚСҚ) |- | bgcolor="1F1A17"| | [[Қазақстан Пираттық Партиясы]] | Марат Мүлкібаев | [[Пираттық партия]]<br>[[Авторлық және (немесе) сабақтас құқықтар иесі|Авторлық құқықты]] реформалау | 2010 |- | bgcolor="000000"| | [[Oyan, Qazaqstan]] | | Зорлықсыз қарсылық<br>Анти-[[авторитаризм]] | 2019 |- | bgcolor="01AEF3"| | [[Қазақстанның демократиялық партиясы]] | [[Жанболат Мамай]] | Оппозиция | 2019 |- | bgcolor="FFF601"| | [[Көше Партиясы]] | | Анти-[[жемқорлық]]<br>Анти-[[авторитаризм]]<br>[[Электронды демократия|Э-демократия]] | 2020 |- | bgcolor="EF7F1A"| | [[Ел тірегі]] | [[Нұржан Бауыржанұлы Әлтаев|Нұржан Әлтаев]] | [[Национал-либерализм]] | 2020 |- |} == Бұрынғы партиялар == * [[Қазақстан аграрлық партиясы]] * [[Аманат (партия)|Аманат]] * [[Асар партиясы|Асар]] * [[Қазақстан азаматтық партиясы|Азаматтық партия]] * [[Қазақстан патриоттары партиясы]] * [[Руханият (партия)|Руханият]] * [[Әділет (партия, 2002)|Әділет]] (2002) * [[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі партиясы]] * [[Қазақстан кәсіподақтар федерациясы|Кәсіподақтар федерациясы]] * [[Қазақстан Социалистік партиясы|Социалистік партия]] * [[Үйлесім әлеуметтік қозғалысы|Гармония]] * [[Қазақстан шаруалар одағы|Шаруалар одағы]] * [[Адам құқығы демократиялық комитеті]] * [[Қазақстан жастар одағы|Жастар одағы]] ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары| ]] [[Санат:Елдер бойынша саяси партиялардың тізімдері|Қазақстан]] {{Kz-hist-stub}} hjaq5a6966n219e9j4o95214gp616zx Циркуль 0 112368 3649334 3443863 2026-08-31T05:49:41Z Amherst99 4439 /* */ 3649334 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Cyrkiel RB2.jpg|thumb|Циркуль]] '''''Циркуль''''' ({{lang-la|circulare}}-шеңбер сызу). [[Шеңбер]] сызатын екі ашпалы аспап. Тағыда қараныз: [[Кронциркуль]]<ref>Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Материалдар]] [[Санат:Материалдар механикасы терминдері]] [[Санат:Кеңсе жабдықтары]] 29vktzhr797gvbvk2btaq6x033if0wk Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын) 0 118989 3649461 2108944 2026-08-31T09:27:44Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3649461 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын).PNG|thumb|Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын)]] '''Сайлау Әшенұлы Байболсынов (Байбосын)''' 1958 жылы 16 сәуірде [[Ақмола облысы]] [[Ерейментау]] ауданының [[Ажы]] ауылында туған. Қазақ. Әкесі - Байболсынов Әшен. Анасы - Базарбаева Әдікүлян. [[Целиноград]] кооператив техникумын бітірген (1991), азық-түлікке жатпайтын тауарлар тауартанушысы. «Дат» (2002), «..деген екен Ерейменде» (2004) елеңдер жинағының, «Рух» (2007) өлеңдер мен әңгімелер жинағының, «Ерейментау» тарихи-танымдық кітабының (2008) авторы. А. Душковтың «Ұлы ерлердің [[афоризм]]дері» кітабын орыс тілінен қазақ тіліне аударған. Қазіргі уақытта Ерейментау ауданының 80-жылдығына орай «Ерейментау ақындарының антологиясы» кітабын дайындаумен айналысуда. [[Қазақ тілі|Қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін біледі. 1974 жылдан - Целиноград облысы Ерейментау ауданының «Үленті» кеңшарында табыншы. 1978 жылдан Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1981 жылдан - Целиноград облысы Ерейментау ауданының «Қойтас» кеңшарында жүргізуші. 1985 жылдан - Целиноград облысы Ерейментау ауданының Ерейментау аудандық [[тұтынушылар]] одағында сауда саласының қызмоіич" 1990 жылдан - Ерейментау қаласындағы Үмбетей жырау атындағы [[Мәдениет]] үйінің жанындағы жас ақындар мектебініңжетекшісі; сонымен қатар, Ақмола облысының «Ерейментау-Ереймен» Ерейментау аудандық газеттерінің журналист, 2003 жылдан - редактор. 2006 жылдан бері - Ақмола облысы Ерейментау ауданының «Ереймен елі», «Инфо-Рейтинг» аймақтық газеттерінің редакторы. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (2008 жылдан) ҚР Еңбек сіңірген қызметкері (1998). Республикалық және облыстық мүшайралардың (ақындар сайысының лауреаты, «Бір елең - бір әлем» республикалық мүшайрасындағы бас жүлденің иегері. Діни көзқарасы - мұсылман. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Тұрақтылық». Хоббиі - кітап оқу, скандинав сөзжұмбақтарын шешу. Сүйіп оқитын әдебиеті - [[поэзия]], [[сатира]]. Үйленген. Жұбайы - Байболсынова Гүлнәр Сәрсенқызы (1962 жылы туған), «СайРус» ЖШС бухгалтері. 5 баласы бар. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] b2gx8701n5dopociu4s0b4ah0mw236u Ләззат Мұратқызы Танысбай 0 119208 3649454 3555409 2026-08-31T09:22:03Z Casserium 68287 3649454 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Ләззат Танысбай |Шынайы есімі = |Суреті = Lyazzat Tanysbai.jpg |Сурет ені = 300px |Титулы = [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы |Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] | Ізбасары = [[Ернұр Көшерханұлы Бурахан|Ернұр Бурахан]] |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту = Khabar gold2.png |Титулы_2 = [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры |Басқара бастады_2 = 18 тамыз 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ізашары_2 = [[Сергей Владимирович Киселёв|Сергей Киселёв]] | Ізбасары_2 = |Президент= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту_2 = 1tv_kz.jpg |Титулы_3 = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] басқарма төрайымы |Басқара бастады_3 = 8 сәуір 2019 |Басқаруын аяқтады_3 = 18 тамыз 2025 | Ізашары_3 = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Ізбасары_3 = [[Ернұр Көшерханұлы Бурахан|Ернұр Бурахан]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] <br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту_3 = Qazaqstan logo.svg |Титулы_4 = [[Amanat Media Group|«Нұр-Медиа»]] холдингінің бас директоры |Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_4 = |Басқара бастады_4 = шілде 2018 |Басқаруын аяқтады_5 = сәуір 2019 | Ізашары_4 = [[Жанай Сейітжанұлы Омаров|Жанай Омаров]] | Ізбасары_4 = Әлия Буриева | тақырыпша1_4 = [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының төрағасы | мәтін1_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша2_4 = Төрағаның бірінші орынбасары | мәтін2_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] |Титулы_5 = [[Astana TV|«Астана» телеарнасының]] бас директоры |Ту_5 = Astanatv.jpg |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = ақпан 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = сәуір 2019 | Ізашары_5 = Қайсар Жаңаханов | Ізбасары_5 =Бибігүл Жексенбай |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2019 наурыздан бастап) |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 11.10.1973 |Туған жері = [[Үржар (ауыл)|Үржар ауылы]], {{туғанжері|Үржар ауданы|Үржар ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Білімі= Алматы халықаралық журналистика институты <br>[[Халықаралық бизнес университеті]] |Мансабы = [[журналист]] |Азаматтығы = {{USSR}} →<br />{{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Балалары = 2 |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} }} '''Ләззат Мұратқызы Танысбай''' ([[11 қазан]] [[1973 жыл]], [[Үржар (ауыл)|Үржар]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[журналист]], медиаменеджер, мемлекет қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы. [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры (2025–2026), [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] бұрынғы Басқарма төрайымы (2019–2025). == Өмірбаяны == [[1973 жыл]]дың [[11 қазан]]ында [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Үржар (ауыл)|Үржар ауылында]] дүниеге келген. Алматыдағы [[халықаралық журналистика]] институтын тәмамдап, [[халықаралық бизнес университеті]]нде МВА дәрежесін қорғады, диссертация тақырыбы: «Қазіргі Қазақстан жағдайында телеарнаның қаржылық тиімділігін арттыру жолдары». [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Түрік тілі|түрік]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерін біледі. Еңбек жолын [[1993 жыл]]ы [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» республикалық телерадиохабар тарату компаниясында]] [[редактор]], одан кейін [[репортер]], тележүргізуші қызметтерін атқарды. [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] негізі қаланған күннен бастап 1996-2002 жылдар аралығында жаңалық қызметінің редактор-жүргізушісі, [[продюсер|атқарушы продюсері]] болып еңбек етті. [[2002 жыл]]ы [[мемлекеттік қызмет]]ке ауысып, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] Баспасөз қызметінде түрлі лауазымда жұмыс істеді. [[2005 жыл]]дың [[қыркүйек]] айынан бастап 2008 жылға дейін — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағат комитеті]] төрағасының орынбасары болды. [[2008 жыл]]дың қазанынан 2011 жылдың қарашасына дейін — [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясы»]] АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. Еліміздегі алғашқы балалар арнасы [[Balapan (телеарна)|«Balapan» телеарнасының]] ашылуына атсалысқан. [[2011 жыл]]ы ҚР Ақпарат және байланыс вице-министрі болып тағайындалды. [[2012 жыл]]дың ақпанында [[Astana TV|«Astana» телеарнасының]] бас директоры болып тағайындалды. [[2018 жыл]]дың 5 шілдесінен [[Amanat Media Group|«НҰР-Медиа»]] холдингін қатар басқарды. [[2019 жыл]]дың 8 сәуірінде [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] Басқарма төрайымы болып тағайындалды.<ref>{{мақала|авторы=|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені|шынайы атауы=|сілтеме=|тілі=|жауапты=|баспа авторы=|басылым=|түрі=Екі томдық анықтамалық|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2011|томы=|нөмірі=|беттері=|isbn=978-601-278-473-2|issn=}}</ref> «Қазақстан» телерадиокорпорациясы құрамына 14 аймақтық телерадиоарна, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]], [[Balapan (телеарна)|«Balapan»,]] [[Qazsport|«Qazsport»,]] «[[Abai TV]]» сияқты 4 республикалық телеарна, [[Қазақ радиосы|«Qazaq radiosy»,]] [[Шалқар (радио)|«Shalqar»,]] [[Астана (радио)|«Astana radiosy»,]] «Classic» республикалық радиоарналары кіретін Қазақстандағы ең ірі медиакомпания. «Қазақстан» РТРК» АҚ хабар тарату көлемі және тұрғындарды қамту жағынан алдыңғы орында. 2020 жылы Корпорация ішінен «Abai TV» мәдени-ағарту телеарнасы<ref name="qazaqstantv">{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/128736/|title=«Қазақстан» телерадиокорпорациясы жанынан «Abai tv» арнасы ашылды|date=30.06.2020|accessdate=2024-04-01}}</ref> ашылып, отандық телеиндустрияда мәдени-танымдық, ағартушылық бағыттағы телевизиялық жобалар өндірісі жолға қойылды. 2025 жылғы 18 тамызда [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры болып қызметке тағайындалды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/lazzat-tanisbay-zhana-kizmetke-tagayindaldi-7449ef/ Ләззат Танысбай жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы болып тағайындалды.<ref>[https://khabar.kz/kk/news/agenttik-zhanalyktary/189998-lazzat-tanysbai-khabar-agenttigi-akh-baskharma-toraiymy-khyzmetine-tagaiyndaldyЛәззат Танысбай «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма төрайымы қызметіне тағайындалды]</ref> == Марапаттары == * [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағы]] сыйлығының лауреаты ([[2010 жыл|2010]]); * [[«Құрмет» ордені]] иегері ([[2010 жыл|2010]]); * [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2015 жыл|2015]]); * [[ТМД парламент аралық ассамблеясы|ТМД Парламентаралық Ассамблеясының]]<nowiki/> «Баспасөз бен ақпаратты дамытудағы сіңірген еңбегі үшін» құрмет белгісі ([[2016 жыл|2016]]) — Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ ақпараттық кеңістігін қалыптастыруға және дамытуға, баспасөз және ақпарат саласындағы ынтымақтастық идеяларын іске асыруға қосқан елеулі үлесі үшін<ref>{{Cite web|url=https://iacis.ru/upload/iblock/4b4/inf65_tom1_i_2_print.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств&nbsp;— участников Содружества Независимых Государств от 19 мая 2016 года №&nbsp;22 «О награждении почётными знаками Межпарламентской Ассамблеи государств&nbsp;— участников Содружества Независимых Государств «За заслуги в развитии культуры и искусства», «За заслуги в развитии печати и информации», «За заслуги в развитии физической культуры, спорта и туризма»|accessdate=2019-08-03|archivedate=2017-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620085037/http://iacis.ru/upload/iblock/4b4/inf65_tom1_i_2_print.pdf|deadlink=no|format=pdf|lang=ru}}</ref>; * ҚР Президентінің БАҚ саласындағы «Қазақстандық журналистика мен ұлттық телевизияның дамуына қосқан үлесі үшін» сыйлығы ([[2018 жыл|2018]]). *ҚР Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі; == Сұхбаттар, жарияланымдар == *[https://www.youtube.com/watch?v=bxxqm89nCXw&t=23s Вице-министр связи и информации РК Ляззат Танысбай «о законе о телерадиовещании»,] 10/01/2012; *[https://www.youtube.com/watch?v=q95Mtqz7oB4&t=80s «Хабар» агенттігіне 20 жыл, «Хабар 24»,] 26/10/15; *[https://www.youtube.com/watch?v=NvzpfjF7AZM Медиа менеджмент - Ляззат Танысбай, медиа дамыту қоры,] 17/10/2018; *[https://www.inform.kz/ru/lyazzat-tanysbay-rasskazala-interesnye-detali-ob-yavleniya-konkursa-na-s-emki-seriala-abay_a3564546 Ляззат Танысбай рассказала интересные детали объявления конкурса на съемки сериала «Абай», «Kazinform»] 11/09/2019; *[https://kaz.inform.kz/news/qazaqstan-arnasynda-tikeley-efirdi-kobeyttik-lazzat-tanysbay_a3564779 «Qazaqstan» арнасында тікелей эфирді көбейттік - Ләззат Танысбай, «Kazinform»,] 11/09/2019; *[https://www.youtube.com/watch?v=lj5MVaSq2ik «Qazaqstan» телеарнасының 61-маусымының таныстырылымы - Ляззат Танысбай,] 01/10/2019; *[https://egemen.kz/article/208825-lazzat-tanysbay-ulttyq-arna-nazarynan-eshtenhe-de-tys-qalmaydy Ләззат Танысбай: Ұлттық арна назарынан ештеңе де тыс қалмайды, «Egemen Qazaqstan»] 16/09/2019; *[https://aikyn.kz/68125/pandemiyada-aza-stan-z-m-ndet-n-at-ardy-l-zzat-tanysbay-aza-stan-teleradiokorporatsiyasyny-t-rayymy Пандемияда Қазақстан» өз міндетін атқарды - Ләззат Танысбай, «Айқын»,] 28/08/2020; *[https://forbes.kz/news/2020/11/11/newsid_237461/?utm_source=forbes&utm_medium=incut&utm_campaign=news Во время пандемии казахстанцы стали чаще смотреть отечественные телеканалы - эксперт,] «Forbes», 11/11/2020; *[https://forbes.kz/life/observation/balapan_arnasyinyi_animatsiyalyi_jobalaryi_ash_pen_latyin_amerikasyinda_krsetled%20/ «Balapan» арнасының анимациялық жобалары АҚШ пен Латын Америкасында көрсетіледі, «Forbes»,] 29/09/2020; *[https://www.youtube.com/watch?v=IsuM5s_XE64 Nur-Sultan. Қолтаңба. Нұрсұлтан Назарбаевпен жаңа сұхбат, «Qazaqstan»,] 05/07/2021; *[https://www.youtube.com/watch?v=u_4cnZI7rug «Қазақстан» телерадиокорпорациясының медиамектебі жұмысын бастады, «Qazaqstan»,] 08/11/2021; *[https://kaz.inform.kz/news/turkitildes-elder-televiziya-zhobalaryn-almasatyn-onlayn-platforma-kuru-kazhet-lazzat-tanysbay_a3836646/ Түркітілдес елдер телевизия жобаларын алмасатын онлайн платформа құру қажет – Ләззат Танысбай, «Kazinform» ], 15/09/2021; *[https://anatili.kazgazeta.kz/news/59357 «Ақыл-ойдың айнасы»: «Abai TV» арнасының ашылғанына 1 жыл, «Ана тілі»,] 01/07/2021; *[https://www.youtube.com/watch?v=lKeEJO07rnM Ләззат Танысбай: Біздің міндетіміз - ең лайықты компанияларды таңдап алу, «Qazaqstan»,] 28/09/2021; *[https://egemen.kz/article/331099-khalyqtynh-kop-boligi-dasturli-baq-qa-senedi-lazzat-tanysbay Халықтың көп бөлігі дәстүрлі БАҚ-қа сенеді - Ләззат Танысбай, «Egemen Qazaqstan»,] 20/12/2022; *[https://www.youtube.com/watch?v=UwSdK7FDTEc Ләззат Танысбай: Қырғыз тарапымен бірлескен телевизиялық контент өндіру қолға алынады, «Qazaqstan»,] 06/12/2022 *[https://anatili.kazgazeta.kz/news/61608 Ұлғайған ұлттық арна, «Ана тілі»,] 09/03/2023; *[https://qazaqadebieti.kz/33997/hhi-asyr-a-paratty-majdan-d-uiri XXI ғасыр - ақпараттық майдан дәуірі, «Қазақ әдебиеті» газеті,] 07/03/2023; *[https://aikyn.kz/243388/ulttyk-arnanyn-arkalagan-zhugi-auyr-lezzat-tanysbay Ұлттық арнаның арқалаған жүгі ауыр - Ләззат Танысбай, «Айқын»,] 07/03/2023; *[https://www.youtube.com/watch?v=2G_VAeClh_0 Арнаның бүгінгі белесінде 65 жыл ішінде еңбек еткен әр маманның үлесі бар - Ләззат Танысбай, Qazaqstan телеарнасы,] 05/03/2023; *[https://kazpravda.kz/n/vo-imya-edinstva-i-protsvetaniya/ Во имя единства и процветания,«Казахстанская правда»], 15/03/2024; *[https://www.nur.kz/society/2094200-sostoyalsya-obshchenacionalnyy-telemarafon-b-z-b-rgem-z-5-chasov-veshchaniya-v-efire-10-respublikanskih-telekanalov/?ysclid=lwepalphui623710243 Состоялся общенациональный телемарафон "Біз біргеміз!": 5 часов вещания в эфире 10 республиканских телеканалов, nur.kz], 01/05/2024; *[https://aikyn.kz/266387/arnanyn--basyn-k-osk-an-telemarafon 5 арнаның басын қосқан телемарафон, «Айқын» газеті], 04/05/2024; *[https://kazpravda.kz/n/bz-brgemz-i-v-gore-i-v-radosti/?ysclid=lwepm0nf1j930134459| Десять телеканалов впервые провели совместный общенациональный телемарафон, kazpravda.kz], 03/05/2024. == Отбасы == Інісі [[Қуат Мұратұлы Танысбаев|Қуат Танысбай]] (1975 ж. туған) — кәсіпкер, Қазақстан қонақ үйлер мен мейрамханалар қауымдастығының вице-президенті (2018 жылдан бастап).<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31270667 Танысбай Куат Муратович (персональная справка)]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/lazzat-tanyisbay-qazaqstan-rtrk-basshyisyi-boldyi-296951/?ysclid=lu9puftkhh703460100 Ләззат Танысбай «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма басшысы болып тағайындалды] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Үржар ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері]] ea9e7o02dks524r1kkkhtd5navqdnu5 3649511 3649454 2026-08-31T10:57:30Z Casserium 68287 /* */ 3649511 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Ләззат Танысбай |Шынайы есімі = |Суреті = Lyazzat Tanysbai.jpg |Сурет ені = 300px |Титулы = [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы |Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] | Ізбасары = [[Ернұр Көшерханұлы Бурахан|Ернұр Бурахан]] |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту = Khabar gold2.png |Титулы_2 = [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры |Басқара бастады_2 = 18 тамыз 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ізашары_2 = [[Сергей Владимирович Киселёв|Сергей Киселёв]] | Ізбасары_2 = |Президент= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту_2 = 1tv_kz.jpg |Титулы_3 = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] басқарма төрайымы |Басқара бастады_3 = 8 сәуір 2019 |Басқаруын аяқтады_3 = 18 тамыз 2025 | Ізашары_3 = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Ізбасары_3 = [[Ернұр Көшерханұлы Бурахан|Ернұр Бурахан]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] <br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту_3 = Qazaqstan logo.svg |Титулы_4 = [[Amanat Media Group|«Нұр-Медиа»]] холдингінің бас директоры |Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_4 = |Басқара бастады_4 = шілде 2018 |Басқаруын аяқтады_5 = сәуір 2019 | Ізашары_4 = [[Жанай Сейітжанұлы Омаров|Жанай Омаров]] | Ізбасары_4 = Әлия Буриева | тақырыпша1_4 = [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының төрағасы | мәтін1_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша2_4 = Төрағаның бірінші орынбасары | мәтін2_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] |Титулы_5 = [[Astana TV|«Астана» телеарнасының]] бас директоры |Ту_5 = Astanatv.jpg |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = ақпан 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = сәуір 2019 | Ізашары_5 = Қайсар Жаңаханов | Ізбасары_5 =Бибігүл Жексенбай |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2019 наурыздан бастап) |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 11.10.1973 |Туған жері = [[Үржар (ауыл)|Үржар ауылы]], {{туғанжері|Үржар ауданы|Үржар ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Білімі= Алматы халықаралық журналистика институты <br>[[Халықаралық бизнес университеті]] |Мансабы = [[журналист]] |Азаматтығы = {{USSR}} →<br />{{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Балалары = 2 |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} }} '''Ләззат Мұратқызы Танысбай''' ([[11 қазан]] [[1973 жыл]], [[Үржар (ауыл)|Үржар]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[журналист]], медиаменеджер, мемлекет қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы. Бұрынғы [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры (2025–2026), [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] Басқарма төрайымы (2019–2025). == Өмірбаяны == [[1973 жыл]]дың [[11 қазан]]ында [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Үржар (ауыл)|Үржар ауылында]] дүниеге келген. Алматыдағы [[халықаралық журналистика]] институтын тәмамдап, [[халықаралық бизнес университеті]]нде МВА дәрежесін қорғады, диссертация тақырыбы: «Қазіргі Қазақстан жағдайында телеарнаның қаржылық тиімділігін арттыру жолдары». [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Түрік тілі|түрік]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерін біледі. Еңбек жолын [[1993 жыл]]ы [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» республикалық телерадиохабар тарату компаниясында]] [[редактор]], одан кейін [[репортер]], тележүргізуші қызметтерін атқарды. [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] негізі қаланған күннен бастап 1996-2002 жылдар аралығында жаңалық қызметінің редактор-жүргізушісі, [[продюсер|атқарушы продюсері]] болып еңбек етті. [[2002 жыл]]ы [[мемлекеттік қызмет]]ке ауысып, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] Баспасөз қызметінде түрлі лауазымда жұмыс істеді. [[2005 жыл]]дың [[қыркүйек]] айынан бастап 2008 жылға дейін — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағат комитеті]] төрағасының орынбасары болды. [[2008 жыл]]дың қазанынан 2011 жылдың қарашасына дейін — [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясы»]] АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. Еліміздегі алғашқы балалар арнасы [[Balapan (телеарна)|«Balapan» телеарнасының]] ашылуына атсалысқан. [[2011 жыл]]ы ҚР Ақпарат және байланыс вице-министрі болып тағайындалды. [[2012 жыл]]дың ақпанында [[Astana TV|«Astana» телеарнасының]] бас директоры болып тағайындалды. [[2018 жыл]]дың 5 шілдесінен [[Amanat Media Group|«НҰР-Медиа»]] холдингін қатар басқарды. [[2019 жыл]]дың 8 сәуірінде [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] Басқарма төрайымы болып тағайындалды.<ref>{{мақала|авторы=|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені|шынайы атауы=|сілтеме=|тілі=|жауапты=|баспа авторы=|басылым=|түрі=Екі томдық анықтамалық|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2011|томы=|нөмірі=|беттері=|isbn=978-601-278-473-2|issn=}}</ref> «Қазақстан» телерадиокорпорациясы құрамына 14 аймақтық телерадиоарна, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]], [[Balapan (телеарна)|«Balapan»,]] [[Qazsport|«Qazsport»,]] «[[Abai TV]]» сияқты 4 республикалық телеарна, [[Қазақ радиосы|«Qazaq radiosy»,]] [[Шалқар (радио)|«Shalqar»,]] [[Астана (радио)|«Astana radiosy»,]] «Classic» республикалық радиоарналары кіретін Қазақстандағы ең ірі медиакомпания. «Қазақстан» РТРК» АҚ хабар тарату көлемі және тұрғындарды қамту жағынан алдыңғы орында. 2020 жылы Корпорация ішінен «Abai TV» мәдени-ағарту телеарнасы<ref name="qazaqstantv">{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/128736/|title=«Қазақстан» телерадиокорпорациясы жанынан «Abai tv» арнасы ашылды|date=30.06.2020|accessdate=2024-04-01}}</ref> ашылып, отандық телеиндустрияда мәдени-танымдық, ағартушылық бағыттағы телевизиялық жобалар өндірісі жолға қойылды. 2025 жылғы 18 тамызда [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры болып қызметке тағайындалды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/lazzat-tanisbay-zhana-kizmetke-tagayindaldi-7449ef/ Ләззат Танысбай жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы болып тағайындалды.<ref>[https://khabar.kz/kk/news/agenttik-zhanalyktary/189998-lazzat-tanysbai-khabar-agenttigi-akh-baskharma-toraiymy-khyzmetine-tagaiyndaldyЛәззат Танысбай «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма төрайымы қызметіне тағайындалды]</ref> == Марапаттары == * [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағы]] сыйлығының лауреаты ([[2010 жыл|2010]]); * [[«Құрмет» ордені]] иегері ([[2010 жыл|2010]]); * [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2015 жыл|2015]]); * [[ТМД парламент аралық ассамблеясы|ТМД Парламентаралық Ассамблеясының]]<nowiki/> «Баспасөз бен ақпаратты дамытудағы сіңірген еңбегі үшін» құрмет белгісі ([[2016 жыл|2016]]) — Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ ақпараттық кеңістігін қалыптастыруға және дамытуға, баспасөз және ақпарат саласындағы ынтымақтастық идеяларын іске асыруға қосқан елеулі үлесі үшін<ref>{{Cite web|url=https://iacis.ru/upload/iblock/4b4/inf65_tom1_i_2_print.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств&nbsp;— участников Содружества Независимых Государств от 19 мая 2016 года №&nbsp;22 «О награждении почётными знаками Межпарламентской Ассамблеи государств&nbsp;— участников Содружества Независимых Государств «За заслуги в развитии культуры и искусства», «За заслуги в развитии печати и информации», «За заслуги в развитии физической культуры, спорта и туризма»|accessdate=2019-08-03|archivedate=2017-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620085037/http://iacis.ru/upload/iblock/4b4/inf65_tom1_i_2_print.pdf|deadlink=no|format=pdf|lang=ru}}</ref>; * ҚР Президентінің БАҚ саласындағы «Қазақстандық журналистика мен ұлттық телевизияның дамуына қосқан үлесі үшін» сыйлығы ([[2018 жыл|2018]]). *ҚР Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі; == Сұхбаттар, жарияланымдар == *[https://www.youtube.com/watch?v=bxxqm89nCXw&t=23s Вице-министр связи и информации РК Ляззат Танысбай «о законе о телерадиовещании»,] 10/01/2012; *[https://www.youtube.com/watch?v=q95Mtqz7oB4&t=80s «Хабар» агенттігіне 20 жыл, «Хабар 24»,] 26/10/15; *[https://www.youtube.com/watch?v=NvzpfjF7AZM Медиа менеджмент - Ляззат Танысбай, медиа дамыту қоры,] 17/10/2018; *[https://www.inform.kz/ru/lyazzat-tanysbay-rasskazala-interesnye-detali-ob-yavleniya-konkursa-na-s-emki-seriala-abay_a3564546 Ляззат Танысбай рассказала интересные детали объявления конкурса на съемки сериала «Абай», «Kazinform»] 11/09/2019; *[https://kaz.inform.kz/news/qazaqstan-arnasynda-tikeley-efirdi-kobeyttik-lazzat-tanysbay_a3564779 «Qazaqstan» арнасында тікелей эфирді көбейттік - Ләззат Танысбай, «Kazinform»,] 11/09/2019; *[https://www.youtube.com/watch?v=lj5MVaSq2ik «Qazaqstan» телеарнасының 61-маусымының таныстырылымы - Ляззат Танысбай,] 01/10/2019; *[https://egemen.kz/article/208825-lazzat-tanysbay-ulttyq-arna-nazarynan-eshtenhe-de-tys-qalmaydy Ләззат Танысбай: Ұлттық арна назарынан ештеңе де тыс қалмайды, «Egemen Qazaqstan»] 16/09/2019; *[https://aikyn.kz/68125/pandemiyada-aza-stan-z-m-ndet-n-at-ardy-l-zzat-tanysbay-aza-stan-teleradiokorporatsiyasyny-t-rayymy Пандемияда Қазақстан» өз міндетін атқарды - Ләззат Танысбай, «Айқын»,] 28/08/2020; *[https://forbes.kz/news/2020/11/11/newsid_237461/?utm_source=forbes&utm_medium=incut&utm_campaign=news Во время пандемии казахстанцы стали чаще смотреть отечественные телеканалы - эксперт,] «Forbes», 11/11/2020; *[https://forbes.kz/life/observation/balapan_arnasyinyi_animatsiyalyi_jobalaryi_ash_pen_latyin_amerikasyinda_krsetled%20/ «Balapan» арнасының анимациялық жобалары АҚШ пен Латын Америкасында көрсетіледі, «Forbes»,] 29/09/2020; *[https://www.youtube.com/watch?v=IsuM5s_XE64 Nur-Sultan. Қолтаңба. Нұрсұлтан Назарбаевпен жаңа сұхбат, «Qazaqstan»,] 05/07/2021; *[https://www.youtube.com/watch?v=u_4cnZI7rug «Қазақстан» телерадиокорпорациясының медиамектебі жұмысын бастады, «Qazaqstan»,] 08/11/2021; *[https://kaz.inform.kz/news/turkitildes-elder-televiziya-zhobalaryn-almasatyn-onlayn-platforma-kuru-kazhet-lazzat-tanysbay_a3836646/ Түркітілдес елдер телевизия жобаларын алмасатын онлайн платформа құру қажет – Ләззат Танысбай, «Kazinform» ], 15/09/2021; *[https://anatili.kazgazeta.kz/news/59357 «Ақыл-ойдың айнасы»: «Abai TV» арнасының ашылғанына 1 жыл, «Ана тілі»,] 01/07/2021; *[https://www.youtube.com/watch?v=lKeEJO07rnM Ләззат Танысбай: Біздің міндетіміз - ең лайықты компанияларды таңдап алу, «Qazaqstan»,] 28/09/2021; *[https://egemen.kz/article/331099-khalyqtynh-kop-boligi-dasturli-baq-qa-senedi-lazzat-tanysbay Халықтың көп бөлігі дәстүрлі БАҚ-қа сенеді - Ләззат Танысбай, «Egemen Qazaqstan»,] 20/12/2022; *[https://www.youtube.com/watch?v=UwSdK7FDTEc Ләззат Танысбай: Қырғыз тарапымен бірлескен телевизиялық контент өндіру қолға алынады, «Qazaqstan»,] 06/12/2022 *[https://anatili.kazgazeta.kz/news/61608 Ұлғайған ұлттық арна, «Ана тілі»,] 09/03/2023; *[https://qazaqadebieti.kz/33997/hhi-asyr-a-paratty-majdan-d-uiri XXI ғасыр - ақпараттық майдан дәуірі, «Қазақ әдебиеті» газеті,] 07/03/2023; *[https://aikyn.kz/243388/ulttyk-arnanyn-arkalagan-zhugi-auyr-lezzat-tanysbay Ұлттық арнаның арқалаған жүгі ауыр - Ләззат Танысбай, «Айқын»,] 07/03/2023; *[https://www.youtube.com/watch?v=2G_VAeClh_0 Арнаның бүгінгі белесінде 65 жыл ішінде еңбек еткен әр маманның үлесі бар - Ләззат Танысбай, Qazaqstan телеарнасы,] 05/03/2023; *[https://kazpravda.kz/n/vo-imya-edinstva-i-protsvetaniya/ Во имя единства и процветания,«Казахстанская правда»], 15/03/2024; *[https://www.nur.kz/society/2094200-sostoyalsya-obshchenacionalnyy-telemarafon-b-z-b-rgem-z-5-chasov-veshchaniya-v-efire-10-respublikanskih-telekanalov/?ysclid=lwepalphui623710243 Состоялся общенациональный телемарафон "Біз біргеміз!": 5 часов вещания в эфире 10 республиканских телеканалов, nur.kz], 01/05/2024; *[https://aikyn.kz/266387/arnanyn--basyn-k-osk-an-telemarafon 5 арнаның басын қосқан телемарафон, «Айқын» газеті], 04/05/2024; *[https://kazpravda.kz/n/bz-brgemz-i-v-gore-i-v-radosti/?ysclid=lwepm0nf1j930134459| Десять телеканалов впервые провели совместный общенациональный телемарафон, kazpravda.kz], 03/05/2024. == Отбасы == Інісі [[Қуат Мұратұлы Танысбаев|Қуат Танысбай]] (1975 ж. туған) — кәсіпкер, Қазақстан қонақ үйлер мен мейрамханалар қауымдастығының вице-президенті (2018 жылдан бастап).<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31270667 Танысбай Куат Муратович (персональная справка)]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/lazzat-tanyisbay-qazaqstan-rtrk-basshyisyi-boldyi-296951/?ysclid=lu9puftkhh703460100 Ләззат Танысбай «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма басшысы болып тағайындалды] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Үржар ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері]] e4dvsjusmx6vaizt54zpuutvo05wtjg 3649512 3649511 2026-08-31T10:58:03Z Casserium 68287 /* */ 3649512 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Ләззат Танысбай |Шынайы есімі = |Суреті = Lyazzat Tanysbai.jpg |Сурет ені = 300px |Титулы = [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы |Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] | Ізбасары = |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту = Khabar gold2.png |Титулы_2 = [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры |Басқара бастады_2 = 18 тамыз 2025 |Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ізашары_2 = [[Сергей Владимирович Киселёв|Сергей Киселёв]] | Ізбасары_2 = |Президент= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту_2 = 1tv_kz.jpg |Титулы_3 = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] басқарма төрайымы |Басқара бастады_3 = 8 сәуір 2019 |Басқаруын аяқтады_3 = 18 тамыз 2025 | Ізашары_3 = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Ізбасары_3 = [[Ернұр Көшерханұлы Бурахан|Ернұр Бурахан]] |Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] <br />[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] <br />[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |Ту_3 = Qazaqstan logo.svg |Титулы_4 = [[Amanat Media Group|«Нұр-Медиа»]] холдингінің бас директоры |Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_4 = |Басқара бастады_4 = шілде 2018 |Басқаруын аяқтады_5 = сәуір 2019 | Ізашары_4 = [[Жанай Сейітжанұлы Омаров|Жанай Омаров]] | Ізбасары_4 = Әлия Буриева | тақырыпша1_4 = [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының төрағасы | мәтін1_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша2_4 = Төрағаның бірінші орынбасары | мәтін2_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] |Титулы_5 = [[Astana TV|«Астана» телеарнасының]] бас директоры |Ту_5 = Astanatv.jpg |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = ақпан 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = сәуір 2019 | Ізашары_5 = Қайсар Жаңаханов | Ізбасары_5 =Бибігүл Жексенбай |Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2019 наурыздан бастап) |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 11.10.1973 |Туған жері = [[Үржар (ауыл)|Үржар ауылы]], {{туғанжері|Үржар ауданы|Үржар ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Білімі= Алматы халықаралық журналистика институты <br>[[Халықаралық бизнес университеті]] |Мансабы = [[журналист]] |Азаматтығы = {{USSR}} →<br />{{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Балалары = 2 |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} }} '''Ләззат Мұратқызы Танысбай''' ([[11 қазан]] [[1973 жыл]], [[Үржар (ауыл)|Үржар]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[журналист]], медиаменеджер, мемлекет қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы. Бұрынғы [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры (2025–2026), [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] Басқарма төрайымы (2019–2025). == Өмірбаяны == [[1973 жыл]]дың [[11 қазан]]ында [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Үржар (ауыл)|Үржар ауылында]] дүниеге келген. Алматыдағы [[халықаралық журналистика]] институтын тәмамдап, [[халықаралық бизнес университеті]]нде МВА дәрежесін қорғады, диссертация тақырыбы: «Қазіргі Қазақстан жағдайында телеарнаның қаржылық тиімділігін арттыру жолдары». [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Түрік тілі|түрік]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерін біледі. Еңбек жолын [[1993 жыл]]ы [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» республикалық телерадиохабар тарату компаниясында]] [[редактор]], одан кейін [[репортер]], тележүргізуші қызметтерін атқарды. [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] негізі қаланған күннен бастап 1996-2002 жылдар аралығында жаңалық қызметінің редактор-жүргізушісі, [[продюсер|атқарушы продюсері]] болып еңбек етті. [[2002 жыл]]ы [[мемлекеттік қызмет]]ке ауысып, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] Баспасөз қызметінде түрлі лауазымда жұмыс істеді. [[2005 жыл]]дың [[қыркүйек]] айынан бастап 2008 жылға дейін — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінің Ақпарат және мұрағат комитеті]] төрағасының орынбасары болды. [[2008 жыл]]дың қазанынан 2011 жылдың қарашасына дейін — [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясы»]] АҚ Басқарма төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарды. Еліміздегі алғашқы балалар арнасы [[Balapan (телеарна)|«Balapan» телеарнасының]] ашылуына атсалысқан. [[2011 жыл]]ы ҚР Ақпарат және байланыс вице-министрі болып тағайындалды. [[2012 жыл]]дың ақпанында [[Astana TV|«Astana» телеарнасының]] бас директоры болып тағайындалды. [[2018 жыл]]дың 5 шілдесінен [[Amanat Media Group|«НҰР-Медиа»]] холдингін қатар басқарды. [[2019 жыл]]дың 8 сәуірінде [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] Басқарма төрайымы болып тағайындалды.<ref>{{мақала|авторы=|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені|шынайы атауы=|сілтеме=|тілі=|жауапты=|баспа авторы=|басылым=|түрі=Екі томдық анықтамалық|орны=Алматы|баспасы=|жыл=2011|томы=|нөмірі=|беттері=|isbn=978-601-278-473-2|issn=}}</ref> «Қазақстан» телерадиокорпорациясы құрамына 14 аймақтық телерадиоарна, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]], [[Balapan (телеарна)|«Balapan»,]] [[Qazsport|«Qazsport»,]] «[[Abai TV]]» сияқты 4 республикалық телеарна, [[Қазақ радиосы|«Qazaq radiosy»,]] [[Шалқар (радио)|«Shalqar»,]] [[Астана (радио)|«Astana radiosy»,]] «Classic» республикалық радиоарналары кіретін Қазақстандағы ең ірі медиакомпания. «Қазақстан» РТРК» АҚ хабар тарату көлемі және тұрғындарды қамту жағынан алдыңғы орында. 2020 жылы Корпорация ішінен «Abai TV» мәдени-ағарту телеарнасы<ref name="qazaqstantv">{{cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/128736/|title=«Қазақстан» телерадиокорпорациясы жанынан «Abai tv» арнасы ашылды|date=30.06.2020|accessdate=2024-04-01}}</ref> ашылып, отандық телеиндустрияда мәдени-танымдық, ағартушылық бағыттағы телевизиялық жобалар өндірісі жолға қойылды. 2025 жылғы 18 тамызда [[Еуразия бірінші арнасы]]ның бас директоры болып қызметке тағайындалды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/lazzat-tanisbay-zhana-kizmetke-tagayindaldi-7449ef/ Ләззат Танысбай жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігінің]] басқарма төрайымы болып тағайындалды.<ref>[https://khabar.kz/kk/news/agenttik-zhanalyktary/189998-lazzat-tanysbai-khabar-agenttigi-akh-baskharma-toraiymy-khyzmetine-tagaiyndaldyЛәззат Танысбай «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма төрайымы қызметіне тағайындалды]</ref> == Марапаттары == * [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағы]] сыйлығының лауреаты ([[2010 жыл|2010]]); * [[«Құрмет» ордені]] иегері ([[2010 жыл|2010]]); * [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2015 жыл|2015]]); * [[ТМД парламент аралық ассамблеясы|ТМД Парламентаралық Ассамблеясының]]<nowiki/> «Баспасөз бен ақпаратты дамытудағы сіңірген еңбегі үшін» құрмет белгісі ([[2016 жыл|2016]]) — Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ ақпараттық кеңістігін қалыптастыруға және дамытуға, баспасөз және ақпарат саласындағы ынтымақтастық идеяларын іске асыруға қосқан елеулі үлесі үшін<ref>{{Cite web|url=https://iacis.ru/upload/iblock/4b4/inf65_tom1_i_2_print.pdf|title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств&nbsp;— участников Содружества Независимых Государств от 19 мая 2016 года №&nbsp;22 «О награждении почётными знаками Межпарламентской Ассамблеи государств&nbsp;— участников Содружества Независимых Государств «За заслуги в развитии культуры и искусства», «За заслуги в развитии печати и информации», «За заслуги в развитии физической культуры, спорта и туризма»|accessdate=2019-08-03|archivedate=2017-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620085037/http://iacis.ru/upload/iblock/4b4/inf65_tom1_i_2_print.pdf|deadlink=no|format=pdf|lang=ru}}</ref>; * ҚР Президентінің БАҚ саласындағы «Қазақстандық журналистика мен ұлттық телевизияның дамуына қосқан үлесі үшін» сыйлығы ([[2018 жыл|2018]]). *ҚР Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі; == Сұхбаттар, жарияланымдар == *[https://www.youtube.com/watch?v=bxxqm89nCXw&t=23s Вице-министр связи и информации РК Ляззат Танысбай «о законе о телерадиовещании»,] 10/01/2012; *[https://www.youtube.com/watch?v=q95Mtqz7oB4&t=80s «Хабар» агенттігіне 20 жыл, «Хабар 24»,] 26/10/15; *[https://www.youtube.com/watch?v=NvzpfjF7AZM Медиа менеджмент - Ляззат Танысбай, медиа дамыту қоры,] 17/10/2018; *[https://www.inform.kz/ru/lyazzat-tanysbay-rasskazala-interesnye-detali-ob-yavleniya-konkursa-na-s-emki-seriala-abay_a3564546 Ляззат Танысбай рассказала интересные детали объявления конкурса на съемки сериала «Абай», «Kazinform»] 11/09/2019; *[https://kaz.inform.kz/news/qazaqstan-arnasynda-tikeley-efirdi-kobeyttik-lazzat-tanysbay_a3564779 «Qazaqstan» арнасында тікелей эфирді көбейттік - Ләззат Танысбай, «Kazinform»,] 11/09/2019; *[https://www.youtube.com/watch?v=lj5MVaSq2ik «Qazaqstan» телеарнасының 61-маусымының таныстырылымы - Ляззат Танысбай,] 01/10/2019; *[https://egemen.kz/article/208825-lazzat-tanysbay-ulttyq-arna-nazarynan-eshtenhe-de-tys-qalmaydy Ләззат Танысбай: Ұлттық арна назарынан ештеңе де тыс қалмайды, «Egemen Qazaqstan»] 16/09/2019; *[https://aikyn.kz/68125/pandemiyada-aza-stan-z-m-ndet-n-at-ardy-l-zzat-tanysbay-aza-stan-teleradiokorporatsiyasyny-t-rayymy Пандемияда Қазақстан» өз міндетін атқарды - Ләззат Танысбай, «Айқын»,] 28/08/2020; *[https://forbes.kz/news/2020/11/11/newsid_237461/?utm_source=forbes&utm_medium=incut&utm_campaign=news Во время пандемии казахстанцы стали чаще смотреть отечественные телеканалы - эксперт,] «Forbes», 11/11/2020; *[https://forbes.kz/life/observation/balapan_arnasyinyi_animatsiyalyi_jobalaryi_ash_pen_latyin_amerikasyinda_krsetled%20/ «Balapan» арнасының анимациялық жобалары АҚШ пен Латын Америкасында көрсетіледі, «Forbes»,] 29/09/2020; *[https://www.youtube.com/watch?v=IsuM5s_XE64 Nur-Sultan. Қолтаңба. Нұрсұлтан Назарбаевпен жаңа сұхбат, «Qazaqstan»,] 05/07/2021; *[https://www.youtube.com/watch?v=u_4cnZI7rug «Қазақстан» телерадиокорпорациясының медиамектебі жұмысын бастады, «Qazaqstan»,] 08/11/2021; *[https://kaz.inform.kz/news/turkitildes-elder-televiziya-zhobalaryn-almasatyn-onlayn-platforma-kuru-kazhet-lazzat-tanysbay_a3836646/ Түркітілдес елдер телевизия жобаларын алмасатын онлайн платформа құру қажет – Ләззат Танысбай, «Kazinform» ], 15/09/2021; *[https://anatili.kazgazeta.kz/news/59357 «Ақыл-ойдың айнасы»: «Abai TV» арнасының ашылғанына 1 жыл, «Ана тілі»,] 01/07/2021; *[https://www.youtube.com/watch?v=lKeEJO07rnM Ләззат Танысбай: Біздің міндетіміз - ең лайықты компанияларды таңдап алу, «Qazaqstan»,] 28/09/2021; *[https://egemen.kz/article/331099-khalyqtynh-kop-boligi-dasturli-baq-qa-senedi-lazzat-tanysbay Халықтың көп бөлігі дәстүрлі БАҚ-қа сенеді - Ләззат Танысбай, «Egemen Qazaqstan»,] 20/12/2022; *[https://www.youtube.com/watch?v=UwSdK7FDTEc Ләззат Танысбай: Қырғыз тарапымен бірлескен телевизиялық контент өндіру қолға алынады, «Qazaqstan»,] 06/12/2022 *[https://anatili.kazgazeta.kz/news/61608 Ұлғайған ұлттық арна, «Ана тілі»,] 09/03/2023; *[https://qazaqadebieti.kz/33997/hhi-asyr-a-paratty-majdan-d-uiri XXI ғасыр - ақпараттық майдан дәуірі, «Қазақ әдебиеті» газеті,] 07/03/2023; *[https://aikyn.kz/243388/ulttyk-arnanyn-arkalagan-zhugi-auyr-lezzat-tanysbay Ұлттық арнаның арқалаған жүгі ауыр - Ләззат Танысбай, «Айқын»,] 07/03/2023; *[https://www.youtube.com/watch?v=2G_VAeClh_0 Арнаның бүгінгі белесінде 65 жыл ішінде еңбек еткен әр маманның үлесі бар - Ләззат Танысбай, Qazaqstan телеарнасы,] 05/03/2023; *[https://kazpravda.kz/n/vo-imya-edinstva-i-protsvetaniya/ Во имя единства и процветания,«Казахстанская правда»], 15/03/2024; *[https://www.nur.kz/society/2094200-sostoyalsya-obshchenacionalnyy-telemarafon-b-z-b-rgem-z-5-chasov-veshchaniya-v-efire-10-respublikanskih-telekanalov/?ysclid=lwepalphui623710243 Состоялся общенациональный телемарафон "Біз біргеміз!": 5 часов вещания в эфире 10 республиканских телеканалов, nur.kz], 01/05/2024; *[https://aikyn.kz/266387/arnanyn--basyn-k-osk-an-telemarafon 5 арнаның басын қосқан телемарафон, «Айқын» газеті], 04/05/2024; *[https://kazpravda.kz/n/bz-brgemz-i-v-gore-i-v-radosti/?ysclid=lwepm0nf1j930134459| Десять телеканалов впервые провели совместный общенациональный телемарафон, kazpravda.kz], 03/05/2024. == Отбасы == Інісі [[Қуат Мұратұлы Танысбаев|Қуат Танысбай]] (1975 ж. туған) — кәсіпкер, Қазақстан қонақ үйлер мен мейрамханалар қауымдастығының вице-президенті (2018 жылдан бастап).<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31270667 Танысбай Куат Муратович (персональная справка)]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/lazzat-tanyisbay-qazaqstan-rtrk-basshyisyi-boldyi-296951/?ysclid=lu9puftkhh703460100 Ләззат Танысбай «Қазақстан» РТРК» АҚ Басқарма басшысы болып тағайындалды] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Үржар ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері]] q0f8wxs0d7v5131ywbi39lir27h2iza Алин Меңдібай Қойшыбайұлы 0 140231 3649467 2256139 2026-08-31T09:36:28Z GaiJin 11 3649467 wikitext text/x-wiki '''Алин Меңдібай Қойшыбайұлы''' — [[1953 жылы]] 12 желтоқсанда туған.<ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х</ref> *[[1977 жылы]] Н. В. Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесін, кескіндеме, графика мамандығы бойынша бітірген. *[[1985 жылы]] Мәскеудің Полиграфиялык институтын суретші-график саласы бойынша тамамдаған. *[[1986 жыл]]дан КСРО Суретшілер одағының мүшесі. *Қазақстан Ленин Комсомолы сыйлығының лауреаты. *Ресейдің Иван Федоров атындағы сыйлығының лауреаты. *Өзбекстанның Әлішер Науайы атындағы сыйлығының лауреаты. *Қырғызстанның Тоқтағұл атындағы сыйлығының лауреаты. *Тәжікстанның сыйлығының лауреаты. Негізгі жұмыстары кітап безендіру. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Журналистика]] [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]] ggs2111ph9w09f3rpnwegk1okizu7qd 3649468 3649467 2026-08-31T09:37:01Z GaiJin 11 GaiJin [[Элин Меңдібай Қойшыбайұлы]] бетін [[Алин Меңдібай Қойшыбайұлы]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3649467 wikitext text/x-wiki '''Алин Меңдібай Қойшыбайұлы''' — [[1953 жылы]] 12 желтоқсанда туған.<ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х</ref> *[[1977 жылы]] Н. В. Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесін, кескіндеме, графика мамандығы бойынша бітірген. *[[1985 жылы]] Мәскеудің Полиграфиялык институтын суретші-график саласы бойынша тамамдаған. *[[1986 жыл]]дан КСРО Суретшілер одағының мүшесі. *Қазақстан Ленин Комсомолы сыйлығының лауреаты. *Ресейдің Иван Федоров атындағы сыйлығының лауреаты. *Өзбекстанның Әлішер Науайы атындағы сыйлығының лауреаты. *Қырғызстанның Тоқтағұл атындағы сыйлығының лауреаты. *Тәжікстанның сыйлығының лауреаты. Негізгі жұмыстары кітап безендіру. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Журналистика]] [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]] ggs2111ph9w09f3rpnwegk1okizu7qd Еуразия бірінші арнасы 0 189628 3649458 3619877 2026-08-31T09:24:33Z Casserium 68287 3649458 wikitext text/x-wiki {{Телеарналар | атауы = «Еуразия» бірінші арнасы | толық атауы = «Еуразия + ОРТ» ЖШС | логотипі = 1tv_kz.jpg | логоатауы = | ені = 250px | ел = {{байрақ|Қазақстан}} | хабар тарату аумағы = {{байрақ|Қазақстан}}<br>{{байрақ|Қырғызстан}}<br>{{байрақ|Өзбекстан}}<br>{{байрақ|Түрікменстан}}<br>{{байрақ|Тәжікстан}} | хабар тарату уақыты = 23 сағат | тілдері = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]] | орталық = {{байрақ|Алматы}} қ., Республика алаңы, 13 <br>{{байрақ|Астана}} қ., Қонаев көшесі, 4 «[[Қазмедиа орталығы]]<nowiki/>» (2012 жылдан бастап) | формат = 4:3 (1997—2015)<br>16:9 (2015 жылдан бастап) | тематика = әмбебап | хабар таратуын бастады = [[қазан]] [[1997 жыл]] (тіркелген уақыты) <br>[[10 қараша]] [[1997 жыл]] (хабар тарата бастады) | хабар таратуын аяқтады = | жабылу себебі = | алмастырады = | алмасқан арна = {{ту|Ресей}} ОРТ (мазмұны)<br>{{ту|Ресей}} РТР (жиілігі) | алмастырылды = | лицензия = | аудитория = | үлес = 19,29% | үлес-күн = 1-орын, мамыр 2024 | үлес-қайнар = K Research Central Asia<ref>[https://k-research.kz/research/television K Research. Телевидение]</ref> | негізін салушы = | иесі = «Телевизия жаңалықтары агенттігі» ЖШС ([[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]]) — 80% <br>«Первый канал» АҚ — 20% | басшы қызметі = Бас директоры | басшылары = | бұрынғы атаулары = '''ОРТ Қазақстан''' (1997—2002) | туыстас арналар = {{ту|Ресей}} [[Бірінші арна (Ресей)|Первый канал]] | арна дауысы = | жүйелік серігі = | слоган = | сайт = https://1tv.kz/ | terr serv 1 = {{Flagicon|Kazakhstan}} | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[ҚазСат-3]] | sat chan 1 = [[OTAU TV|11]] | sat serv 2 = [[OTAU TV]] | cable serv 1 = [[Алма-ТВ]], [[Қайнар-ТВ]] | cable chan 1 = 4<ref>http://www.almatv.kz/almaty/services/digitaltv/channels/</ref> | cable serv 2 = Digital TV | cable chan 2 = 3<ref>http://www.dtv.kz/ru/home/tv/list/</ref> | cable serv 3 = ICON | cable chan 3 = | iptv serv 1 = [[iD TV (Казахстан)|iD TV]] | iptv chan 1 = 1<ref>http://www.id-tv.kz/tarify.html</ref> }} {{мағына|Бірінші арна}} '''«Еуразия» бірінші арнасы''' ({{lang-ru|Первый канал Евразия}}) — [[1997 жыл|1997 жылы]] құрылған Қазақстандағы телеарна. Мазмұны Ресейдің "[[Бірінші арна (Ресей)|Первый канал]]" телеарнасының бағдарламалары мен қазақ, орыс тілдерінде өзі шығаратын бағдарламалардан тұрады. == Тарихы == «Еуразия» бірінші арнасы 1997 жылдың қазан айында «ОРТ Қазақстан» деген атаумен құрылды.<ref>[https://1tv.kz/kz/o-kanale/ Арна туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240608211023/https://1tv.kz/kz/o-kanale/ |date=2024-06-08 }}</ref> Телеарна ресейлік «ОРТ» (Общественное российское телевидение) арнасының орнын басты. 2002 жылы қыркүйекте «ОРТ» телеарнасының атауы ресми түрде «Первый канал» болып өзгертілді. Соның ізімен «ОРТ Қазақстан» телеарнасы «Первый канал Евразия» болып ауысты.<ref>[https://nomad.su/?a=4-200212160008 В эфирном пространстве республики идет настоящая война финансовых интересов]</ref> Бастапқы кезде тек [[Бірінші арна (Ресей)|«Первый канал»]] (бұрынғы «ОРТ») арнасының бағдарламаларына ретрансляция жасап, ресейлік жарнама уақытын қазақстандық жарнама ауыстырып отырды. Кейін эфирге Қазақстанда жасалған бағдарламалар да шыға бастады. Қазіргі уақытта арнадағы Ресейден сатып алынатын бағдарламалар үлесі 20%-дан аз мөлшерді құрайды. Олардың ішінде фильмдер және телехикаялар, ойын-сауық бағыттағы шоулар бар.<ref>[https://orda.kz/mininform-kazahstan-vykupit-pervyj-kanal-evrazija-i-sokratit-zakup-rossijskogo-kontenta-380234/ Мининформ: Казахстан сократит закуп российского контента для телеканалов]</ref> == Жүргізушілері == * Асаубек Айымбетов (Басты жаңалықтар) * Ғалым Кәлмен (Басты жаңалықтар) * Жұлдызай Аймашева (Жаңалықтар) * Талғат Байғожинов (Главные новости) * Вероника Вишневская (Главные новости) * Мария Горбунова (Главные новости. 112 айдары) * Ринат Абдулкаюмов (Главные новости. 112 айдары) * Руслан Өтепбай (Köremiz) * Балауса Амантай (QosLike) * Альмира Кульмухамедова (Аналитика) * Ақбөпе Тәңірберген (Заң мен ел) * Әлібек Рзабаев (Парламент Online) == Бағдарламалары == ===Өзіндік жобалары=== * Жаңалықтар (Новости) * Басты жаңалықтар (Главные новости) * Қайырлы таң, Қазақстан! (Доброе утро, Казахстан!) * Köremiz * QosLike * Парламент Online * Аналитика * Заң мен ел * Асау жаңалықтар * Qаймақ * Паутина * Воскресные беседы<ref>[https://1tv.kz/teleprogrammyi-04-11-2024/ Хабарлар кестесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105011247/https://1tv.kz/teleprogrammyi-04-11-2024/ |date=2024-11-05 }}</ref> === [[Бірінші арна (Ресей)|Первый канал]] жобалары === * Жить здорово! * Давай поженимся! * Модный приговор * Поле чудес * Точь-в-точь * Повара на колёсах === Мұрағат === * Грани * Кеш жарық, Қазақстан! * Добрый вечер, Казахстан! * Кешкі кездесу * Пендеміз ғой * Время * Басты тақырып * Главная тема * Qalaýym live * X-Фактор ({{KZ}}) * Жди меня ({{KZ}}) * Караоке TAXI * Жұма уағызы * Қалаулым * Лучший город.KZ * Ду қол шоколад * [[SuperStar KZ]] == Логотиптері == <gallery> Сурет:Channel one russia logo 3.PNG|«ОРТ Қазақстан» телеарнасының 1997-2000 жылдардағы логотипі. Сурет:ChannelOneRussia.svg|«ОРТ Қазақстан» телеарнасының 2000-2002 жылдардағы логотипі. Сурет:1tvkz_logo_2000.png|«Еуразия» бірінші арнасының 2002-2009 жылдардағы логотипі. Сурет:1tv_kz.jpg|«Еуразия» бірінші арнасының 2009 жылдан бері қолданылатын логотипі. </gallery> == Басшылары == {| class="wikitable" |- ! № !! Аты-жөні !! colspan="2"| Басқарған жылдар |- | 1 || [[Сергей Владимирович Киселёв|Сергей Киселёв]] || қыркүйек<br>2007 || желтоқсан<br>2010 |- | 2 || [[Ләззат Олжабайқызы Жүнісова|Ләззат Жүнісова]] || желтоқсан<br>2010 || шілде<br>2012 |- | 3 || [[Сергей Владимирович Киселёв|Сергей Киселёв]] || тамыз<br>2012 || желтоқсан<br>2024 |- | 4 || [[Ләззат Мұратқызы Танысбай|Ләззат Танысбай]] || тамыз<br>2025 || тамыз<br>2026 |} == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * {{URL|https://1tv.kz/kz/ «Еуразия» бірінші арнасының ресми сайты}} * {{URL|https://youtube.com/@qoslike «QosLike / ҚосЛайк / Косылайық» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@live-ye7wg «Первый канал Евразия LIVE» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@koremiz_1tvkz Көреміз / «KÖREMIZ» (YouTube)}} * {{URL|https://www.youtube.com/@novostikazahstana «Главные новости Казахстана / Басты жаңалықтар» (YouTube)}} * {{URL|https://youtube.com/@user-bx4pi5lo8m «Қайырлы таң / Доброе утро» (YouTube)}} * {{URL|https://www.tiktok.com/@1tvkz1 «Еуразия» Бірінші арнасы (TikTok)}} * {{URL|https://www.instagram.com/1tvkz/ Первый канал Евразия (Instagram)}} * {{URL|https://facebook.com/1tvkz/ Первый канал Евразия (Facebook)}} * {{URL|https://ok.ru/eurasia1tv Первый канал Евразия (Одноклассники)}} * {{URL|https://x.com/1tvkz @1tvkz (X)}} * {{URL|https://vk.com/onetvkz Первый канал Евразия (ВКонтакте)}} * {{URL|https://t.me/eurasia1tvkz Первый канал Евразия (Telegram)}} * «Еуразия» арнасы [[Интернет мұрағаты|Интернет мұрағатында]]: {{URL|https://web.archive.org/web/20050329165618/http://www.ort-tv.kz/ ort-tv.kz сайты}} (2005-2007 жылдар) {{Қазақстан телеарналары}} {{Қазақстан телерадиокорпорациясы}} [[Санат:Қазақстан телеарналары]] 0nqfp8gxhrkjjp656tn2zi1nqzapw58 Санат:Алфавит бойынша синглдер 14 201955 3649217 2455233 2026-08-30T12:11:53Z Nurken 111493 «[[Санат:Синглдер|Синглдер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3649217 wikitext text/x-wiki [[Санат:Алфавит бойынша санаттар|Синглдер]] [[Санат:Синглдер]] 666gqv8cue5x5wupp2uvi4q3qs3vyq3 3649218 3649217 2026-08-30T12:12:22Z Nurken 111493 3649218 wikitext text/x-wiki [[Санат:Алфавит бойынша санаттар|Синглдер]] [[Санат:Музыкалық синглдер]] cut1do5vc4iw3ymbpi430enlefs2ypb Хольцен (Эшерсхаузен) 0 210522 3649223 2908227 2026-08-30T12:24:01Z ~2026-43949-52 185160 |елтаңба= 3649223 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хольцен (Эшерсхаузен) |шынайы атауы = Holzen (bei Eschershausen) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Holzen 1958.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=56 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=40 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хольцминден |кестедегі аудан = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хельмут Альмс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 640 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05534 |пошта индексі = 37632 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HOL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 55 022 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.webcss.de/ |сайт тілі = de }} '''Хольцен (Эшерсхаузен)''' ({{lang-de|Holzen (bei Eschershausen)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 640 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 7 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 022''. Муниципалитеттің басшысы — Хельмут Альмс. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.webcss.de/ Ресми сайты] {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] 88j2jzpmrlnb9ftnxnlbh0z23fogxfo Бад-Франкенхаузен-Кифхойзер 0 211262 3649335 3527898 2026-08-31T06:11:40Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Bad Frankenhausen.png]] → [[File:DEU Bad Frankenhausen COA.svg]] PNG → SVG 3649335 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Бад-Франкенхаузен-Кифхойзер |шынайы атауы = Bad Frankenhausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Bad Frankenhausen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=21 |lat_sec=21 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=06 |lon_sec=04 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = кифхойзер |кестедегі аудан = кифхойзер (аудан){{!}}кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Маттиас Штрейк |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 56,55 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 132 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8962 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034671 |пошта индексі = 6567 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 003 |ортаққордағы санаты = Bad Frankenhausen |сайты = http://www.bad-frankenhausen.de/ |сайт тілі = de }} '''Бад-Франкенхаузен-Кифхойзер''' ({{lang-de|Bad Frankenhausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[кифхойзер (аудан)|кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8962 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 56,55 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 003''. Қаланың басшысы — Маттиас Штрейк. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bad-frankenhausen.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111062639/http://www.bad-frankenhausen.de/ |date=2016-11-11 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] gp39gcu72tqpjzhd9iicgud5tsg5h51 Ерлан Тынымбайұлы Қарин 0 220793 3649383 3648190 2026-08-31T07:36:30Z Casserium 68287 3649383 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Қарин | Шынайы есімі = | Суреті =Erlankarin.jpg | Сурет ені = | Атауы = Қарин, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] | Ту =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым енгізілді'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары | Басқара бастады_2 = 30 маусым | Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Президент_2 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] | Ту_3 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 маусым 2026 |Президент_3 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_3 = ''лауазым енгізілді'';<br>Мемлекеттік хатшы ретінде өзі | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды'' | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_4 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 =5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 14 маусым 2022 |Президент_4 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды'';<br>Мемлекеттік кеңесші ретінде өзі | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] көмекшісі | Ту_5 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 30 шілде 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 5 қаңтар 2022 |Президент_5 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] кеңесшісі | Ту_6 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_6 =30 шілде 2020 |Президент_6 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_7 = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] басқарма төрағасы | Ту_7 = | Ту2_7 =Qazaqstan logo.svg | Басқара бастады_7 = 9 ақпан 2017 | Басқаруын аяқтады_7 = 5 сәуір 2019 | Ізашары_6 = [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] | Ізбасары_6 = [[Ләззат Мұратқызы Танысбай|Ләззат Танысбай]] | Титулы_7 = [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты]]ның директоры | Ту_7 = | Ту2_7 = KISI Logo.jpg | Басқара бастады_7 = 16 қазан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 14 ақпан 2017 | Ізашары_7 = [[Болат Қылышбайұлы Сұлтанов|Болат Сұлтанов]] | Ізбасары_7 = [[Зарема Каукенқызы Шаукенова|Зарема Шаукенова]] |Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_8 =[[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясының]] стратегиялық даму жөніндегі хатшысы | Ту_8 = | Ту2_8 = Nur_Otan_logo_(2019-).png | Басқара бастады_8 = 6 қараша 2008 | Басқаруын аяқтады_8 = 29 тамыз 2013 |Президент_8 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = [[Болат Талапұлы Берсебаев|Болат Берсебаев]] (м.а.) | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_9 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_9 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_9 = 13 ақпан | Басқаруын аяқтады_9 = 6 қараша 2008 |Президент_9 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_9 = [[Ардақ Дүкенбайұлы Досжан|Ардақ Досжан]] | Ізбасары_9 = [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] | Туған күні = 26.05.1976 | Туған жері = [[Ақсукент]], {{туғанжері|Сайрам ауданы|Сайрам ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Әкесі = [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин|Тынымбай Қарин]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] <br>партиясыз | Білімі = 1. [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]<br>2. [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = тарих және география пәнінің мұғалімі, саясаттанушы | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені}}}} {{Қатар | {{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{Қатар | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}}}} | Сайты = }} '''Ерлан Тынымбайұлы Қарин''' ([[26 мамыр]] [[1976 жыл|1976]], [[Ақсукент]], [[Сайрам ауданы]]) — қазақстандық саясаткер, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президенті]]. [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары (2026), Қазақстанның соңғы Мемлекеттік хатшысы (2022) және жалғыз [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесшісі]] (2022–2026) болған. == Өмірбаяны == Ерлан Қарин [[1976 жыл]]ы [[26 мамыр]]да [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент]] ауылында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://camonitor.kz/16914-kakov-istinnyy-potencial-direktora-kisi-erlana-karina.html|title=Каков истинный потенциал директора КИСИ Ерлана Карина?|website=Central Asia Monitor|access-date=2022-06-22}}</ref> Балалық шағын [[Ақтөбе]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.instagram.com/p/CKtwv0NBxfX/ Ерлан Қариннің Instagram желісіндегі жазбасы]</ref> [[1997 жыл]]ы Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университетін]] тарих және география пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша оқыған. [[1999 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] Философия және саясаттану факультетінің аспирантурасын тәмамдаған. [[Саясаттану|Саясаттану ғылымдарының]] [[ғылым кандидаты|кандидаты]] (диссертация тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіндегі ішкі саяси аспектілер»). 1996—1998 жылдары Ақтөбе қаласындағы №33 орта мектепте тарих және география мұғалімі, Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нде саясаттану кафедрасында оқытушы болған. Жоғары оқу орнында оқыған кезінде баспасөзде белсенді жұмыс істеді: «Ақтөбе университеті» газетінің бас редакторы, «Диапазон» және «Время по...» газеттерінің саяси шолушысы болды.<ref name="far">[https://farabi.university/news/87463 Ерлан Тынымбайұлы Қарин]</ref> 1998—2000 жылдары Қазақстанның даму институтының Саяси зерттеулер орталығында қызметкер, Мәскеу әлеуметтік институты Алматы филиалының проректоры, Ресей және Қытай институты директорының орынбасары болды. 2000—2003 жылдары Орталық Азия саяси зерттеулер агенттігінің директоры қызметін атқарды. Оған қоса 2002—2003 жылдары Қазақстан Премьер-Министрі [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] штаттан тыс кеңесшісі болды. 2000 жылдардың басында [[Хабар (телеарна)|«Хабар»]] арнасында «Халықаралық шолу» бағдарламасын жүргізген, сол жерден өмірлік жарын жолықтырған. <ref>[https://youtube.com/watch?v=BniRHZUCVCs «Хабарға 30 жыл» деректі фильмі]</ref> 2003—2004 жылдары Республикалық [[Асар партиясы|«Асар»]] партиясының төрағасы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] бірінші орынбасары және Заманауи саясат халықаралық институтының бас директоры болды. 2004—2006 жылдар аралығында Антитеррорлық бағдарламалар орталығының жетекшісі, [[Қырғызстан]] жөніндегі сарапшылар тобының жетекшісі болды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] қоғамдық және саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды. 2008 жылғы ақпан айында президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 2008 жылғы қараша айында партия төрағасы Назарбаевтың қаулысымен [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының стратегиялық даму жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымды 2013 жылғы тамыз айында шетелдік тағылымдамаға кеткенше атқарды. 2013—2014 жылдары АҚШ-тағы Вашингтон Университетінің арнайы шақырылған профессоры болды. 2014 жылғы 16 қазан күні Қазақстан Президенті жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының директоры]] болып тағайындалды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-karin-kazakstan-strategiyalyik-zertteuler-institutyin-baskaratyin-boldyi-257498/ Ерлан Қарин Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқаратын болды]</ref> 2017 жылы 9 ақпанда елдің ең басты мемлекеттік медиа холдингі [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК»]] акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы болып тағайындалды. Қарин 2019 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік қызметі [[Сирия]]да өткізген «Жусан» атты құпия операцияға қатысты.<ref>[https://egemen.kz/article/244653-erlan-qarin-zhusan-operatsiyasy-turaly-kitap-dgazdy Ерлан Қарин "Жусан" операциясы туралы кітап жазды]</ref> 2020 жылы аталған операция туралы Қариннің «Жусан» операциясы: Сириядан кімді және неге қайтарды?» атты кітабы жарық көрді. 2019 жылы 5 сәуірде Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2020 жылы 30 шілдеде президенттің көмекшісі қызметіне тағайындалып, саяси мәселелермен айналысты.<ref>[https://baq.kz/erlan-arin-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy_229264/ Ерлан Қарин жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2019 жылғы 17 шілдеде Президент жанынан [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]] құрылып, Қарин 2022 жылға дейін кеңестің хатшысы болды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qarin-qogamdyq-kenes_23896/ Ерлан Қарин Қоғамдық кеңестің Жер комиссиясынан қандай айырмашылығы бар екенін айтты]</ref> 2022 жылғы 5 қаңтарда зейнетке шыққан [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] орнына Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/300549-erlan-qarin-qr-memlekettik-khatshysy-bolyp-taghayyndaldy Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды]</ref> Сол жылғы 14 маусымнан бастап Қазақстанның Мемлекеттік кеңесшісі болды.<ref>[https://kazgazeta.kz/news/126499 Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалды]</ref> 2022 жылғы 15 маусымда Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің орнына [[Ұлттық құрылтай]] құрылып, Қарин 2026 жылға дейін құрылтай төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> 2025–2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 30 маусымда Мемлекеттік кеңесші лауазымының жойылуына байланысты Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3051441 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 2026 жылы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан I шақырылымдағы Құрылтай депутаттығына кандидат болды.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай келісімімен Вице-президент болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, әйелі Зүлфия Дидахметқызы Қарина (1975 жылы туған, тумысында Әшімханова) — жазушы [[Дидахмет Әшімханұлы|Дидахмет Әшімханұлының]] қызы. 6 баласы бар: қыздары — Айжан (2001 жылы туған), Әмина (2002 жылы туған), Зере (2010 жылы туған), Мәриям мен Сафия (2016 жылы туған) және ұлы — Бекназар (2005 жылы туған). Әкесі [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] (1941 жылы туған) — жазушы. Анасы Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина (1952 жылы туған). Бауырлары: ағалары Шоқан (1971 жылы туған) мен Бектұрған (1973 жылы туған, дәрігер) және қарындасы Айнаш (1978 жылы туған, дизайнер). == Кітаптары == Төмендегі кітаптардың авторы: * Балбалтас. Орхоннан Каспийге дейін (2013) * Солдаты Халифата: Мифы и реальность (2014) * «Successor or Succession?» Transferring power in Kazakhstan (2014) * Между ИГИЛ и Аль-Каидой: центральноазиатские боевики в Сирийской войне (2017) * Операция «Жусан» (2020) * Сводный каталог картографических материалов по истории Казахстана XVII - начало XX вв. (2023) * От Cassackia до Казахстана: локализация Казахстана на европейских, российских и азиатских картах XVI — первая половина XIX века (2024) == Фильмдері == * Тар заман * 16 дней декабря * Тұзақ. История одной авантюры == Марапаттары == «Құрмет» орденімен (2010 жылы), ІІ дәрежелі «Достық» орденімен (2019 жылы), «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2012 жылы), «Қазақстан Республикасының Прокуратурасына 25 жыл» (2016 жылы) мерейтойлық медальдарымен және Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» (2019 жылы) медалімен марапатталған.<ref name="far" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан телерадиосы тұлалары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] fcv2f24cauyx2v86dni5y12gyj76bsu 3649392 3649383 2026-08-31T07:46:14Z Casserium 68287 /* */ 3649392 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Қарин | Шынайы есімі = | Суреті =Erlankarin.jpg | Сурет ені = | Атауы = Қарин, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] | Ту =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым қайта енгізілді'';<br>[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (1996) | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары | Басқара бастады_2 = 30 маусым | Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Президент_2 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] | Ту_3 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 маусым 2026 |Президент_3 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_3 = ''лауазым енгізілді'';<br>Мемлекеттік хатшы ретінде өзі | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды'' | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_4 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 =5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 14 маусым 2022 |Президент_4 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды'';<br>Мемлекеттік кеңесші ретінде өзі | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] көмекшісі | Ту_5 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 30 шілде 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 5 қаңтар 2022 |Президент_5 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] кеңесшісі | Ту_6 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_6 =30 шілде 2020 |Президент_6 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_7 = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] басқарма төрағасы | Ту_7 = | Ту2_7 =Qazaqstan logo.svg | Басқара бастады_7 = 9 ақпан 2017 | Басқаруын аяқтады_7 = 5 сәуір 2019 | Ізашары_6 = [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] | Ізбасары_6 = [[Ләззат Мұратқызы Танысбай|Ләззат Танысбай]] | Титулы_7 = [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты]]ның директоры | Ту_7 = | Ту2_7 = KISI Logo.jpg | Басқара бастады_7 = 16 қазан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 14 ақпан 2017 | Ізашары_7 = [[Болат Қылышбайұлы Сұлтанов|Болат Сұлтанов]] | Ізбасары_7 = [[Зарема Каукенқызы Шаукенова|Зарема Шаукенова]] |Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Титулы_8 =[[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясының]] стратегиялық даму жөніндегі хатшысы | Ту_8 = | Ту2_8 = Nur_Otan_logo_(2019-).png | Басқара бастады_8 = 6 қараша 2008 | Басқаруын аяқтады_8 = 29 тамыз 2013 |Президент_8 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = [[Болат Талапұлы Берсебаев|Болат Берсебаев]] (м.а.) | Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_9 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_9 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_9 = 13 ақпан | Басқаруын аяқтады_9 = 6 қараша 2008 |Президент_9 = Нұрсұлтан Назарбаев | Ізашары_9 = [[Ардақ Дүкенбайұлы Досжан|Ардақ Досжан]] | Ізбасары_9 = [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] | Туған күні = 26.05.1976 | Туған жері = [[Ақсукент]], {{туғанжері|Сайрам ауданы|Сайрам ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Әкесі = [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин|Тынымбай Қарин]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] <br>партиясыз | Білімі = 1. [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]<br>2. [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = тарих және география пәнінің мұғалімі, саясаттанушы | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені}}}} {{Қатар | {{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{Қатар | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}}}} | Сайты = }} '''Ерлан Тынымбайұлы Қарин''' ([[26 мамыр]] [[1976 жыл|1976]], [[Ақсукент]], [[Сайрам ауданы]]) — қазақстандық саясаткер, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президенті]]. [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары (2026), Қазақстанның соңғы Мемлекеттік хатшысы (2022) және жалғыз [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесшісі]] (2022–2026) болған. == Өмірбаяны == Ерлан Қарин [[1976 жыл]]ы [[26 мамыр]]да [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент]] ауылында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://camonitor.kz/16914-kakov-istinnyy-potencial-direktora-kisi-erlana-karina.html|title=Каков истинный потенциал директора КИСИ Ерлана Карина?|website=Central Asia Monitor|access-date=2022-06-22}}</ref> Балалық шағын [[Ақтөбе]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.instagram.com/p/CKtwv0NBxfX/ Ерлан Қариннің Instagram желісіндегі жазбасы]</ref> [[1997 жыл]]ы Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университетін]] тарих және география пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша оқыған. [[1999 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] Философия және саясаттану факультетінің аспирантурасын тәмамдаған. [[Саясаттану|Саясаттану ғылымдарының]] [[ғылым кандидаты|кандидаты]] (диссертация тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіндегі ішкі саяси аспектілер»). 1996—1998 жылдары Ақтөбе қаласындағы №33 орта мектепте тарих және география мұғалімі, Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нде саясаттану кафедрасында оқытушы болған. Жоғары оқу орнында оқыған кезінде баспасөзде белсенді жұмыс істеді: «Ақтөбе университеті» газетінің бас редакторы, «Диапазон» және «Время по...» газеттерінің саяси шолушысы болды.<ref name="far">[https://farabi.university/news/87463 Ерлан Тынымбайұлы Қарин]</ref> 1998—2000 жылдары Қазақстанның даму институтының Саяси зерттеулер орталығында қызметкер, Мәскеу әлеуметтік институты Алматы филиалының проректоры, Ресей және Қытай институты директорының орынбасары болды. 2000—2003 жылдары Орталық Азия саяси зерттеулер агенттігінің директоры қызметін атқарды. Оған қоса 2002—2003 жылдары Қазақстан Премьер-Министрі [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] штаттан тыс кеңесшісі болды. 2000 жылдардың басында [[Хабар (телеарна)|«Хабар»]] арнасында «Халықаралық шолу» бағдарламасын жүргізген, сол жерден өмірлік жарын жолықтырған. <ref>[https://youtube.com/watch?v=BniRHZUCVCs «Хабарға 30 жыл» деректі фильмі]</ref> 2003—2004 жылдары Республикалық [[Асар партиясы|«Асар»]] партиясының төрағасы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] бірінші орынбасары және Заманауи саясат халықаралық институтының бас директоры болды. 2004—2006 жылдар аралығында Антитеррорлық бағдарламалар орталығының жетекшісі, [[Қырғызстан]] жөніндегі сарапшылар тобының жетекшісі болды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] қоғамдық және саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды. 2008 жылғы ақпан айында президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 2008 жылғы қараша айында партия төрағасы Назарбаевтың қаулысымен [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының стратегиялық даму жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымды 2013 жылғы тамыз айында шетелдік тағылымдамаға кеткенше атқарды. 2013—2014 жылдары АҚШ-тағы Вашингтон Университетінің арнайы шақырылған профессоры болды. 2014 жылғы 16 қазан күні Қазақстан Президенті жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының директоры]] болып тағайындалды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-karin-kazakstan-strategiyalyik-zertteuler-institutyin-baskaratyin-boldyi-257498/ Ерлан Қарин Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқаратын болды]</ref> 2017 жылы 9 ақпанда елдің ең басты мемлекеттік медиа холдингі [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК»]] акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы болып тағайындалды. Қарин 2019 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік қызметі [[Сирия]]да өткізген «Жусан» атты құпия операцияға қатысты.<ref>[https://egemen.kz/article/244653-erlan-qarin-zhusan-operatsiyasy-turaly-kitap-dgazdy Ерлан Қарин "Жусан" операциясы туралы кітап жазды]</ref> 2020 жылы аталған операция туралы Қариннің «Жусан» операциясы: Сириядан кімді және неге қайтарды?» атты кітабы жарық көрді. 2019 жылы 5 сәуірде Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2020 жылы 30 шілдеде президенттің көмекшісі қызметіне тағайындалып, саяси мәселелермен айналысты.<ref>[https://baq.kz/erlan-arin-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy_229264/ Ерлан Қарин жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2019 жылғы 17 шілдеде Президент жанынан [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]] құрылып, Қарин 2022 жылға дейін кеңестің хатшысы болды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qarin-qogamdyq-kenes_23896/ Ерлан Қарин Қоғамдық кеңестің Жер комиссиясынан қандай айырмашылығы бар екенін айтты]</ref> 2022 жылғы 5 қаңтарда зейнетке шыққан [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] орнына Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/300549-erlan-qarin-qr-memlekettik-khatshysy-bolyp-taghayyndaldy Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды]</ref> Сол жылғы 14 маусымнан бастап Қазақстанның Мемлекеттік кеңесшісі болды.<ref>[https://kazgazeta.kz/news/126499 Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалды]</ref> 2022 жылғы 15 маусымда Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің орнына [[Ұлттық құрылтай]] құрылып, Қарин 2026 жылға дейін құрылтай төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> 2025–2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 30 маусымда Мемлекеттік кеңесші лауазымының жойылуына байланысты Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3051441 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 2026 жылы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан I шақырылымдағы Құрылтай депутаттығына кандидат болды.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай келісімімен Вице-президент болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, әйелі Зүлфия Дидахметқызы Қарина (1975 жылы туған, тумысында Әшімханова) — жазушы [[Дидахмет Әшімханұлы|Дидахмет Әшімханұлының]] қызы. 6 баласы бар: қыздары — Айжан (2001 жылы туған), Әмина (2002 жылы туған), Зере (2010 жылы туған), Мәриям мен Сафия (2016 жылы туған) және ұлы — Бекназар (2005 жылы туған). Әкесі [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] (1941 жылы туған) — жазушы. Анасы Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина (1952 жылы туған). Бауырлары: ағалары Шоқан (1971 жылы туған) мен Бектұрған (1973 жылы туған, дәрігер) және қарындасы Айнаш (1978 жылы туған, дизайнер). == Кітаптары == Төмендегі кітаптардың авторы: * Балбалтас. Орхоннан Каспийге дейін (2013) * Солдаты Халифата: Мифы и реальность (2014) * «Successor or Succession?» Transferring power in Kazakhstan (2014) * Между ИГИЛ и Аль-Каидой: центральноазиатские боевики в Сирийской войне (2017) * Операция «Жусан» (2020) * Сводный каталог картографических материалов по истории Казахстана XVII - начало XX вв. (2023) * От Cassackia до Казахстана: локализация Казахстана на европейских, российских и азиатских картах XVI — первая половина XIX века (2024) == Фильмдері == * Тар заман * 16 дней декабря * Тұзақ. История одной авантюры == Марапаттары == «Құрмет» орденімен (2010 жылы), ІІ дәрежелі «Достық» орденімен (2019 жылы), «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2012 жылы), «Қазақстан Республикасының Прокуратурасына 25 жыл» (2016 жылы) мерейтойлық медальдарымен және Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» (2019 жылы) медалімен марапатталған.<ref name="far" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан телерадиосы тұлалары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] egc0hlafpo07xfcdb23azim3979ru5m 3649423 3649392 2026-08-31T08:28:14Z Casserium 68287 /* */ 3649423 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Қарин | Шынайы есімі = | Суреті =Erlankarin.jpg | Сурет ені = | Атауы = Қарин, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] | Ту =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым қайта енгізілді'';<br>[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (1996) | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары | Басқара бастады_2 = 30 маусым | Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Президент_2 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] | Ту_3 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 маусым 2026 |Президент_3 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_3 = ''лауазым енгізілді'';<br>Мемлекеттік хатшы ретінде өзі | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды'' | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_4 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 =5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 14 маусым 2022 |Президент_4 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды'';<br>Мемлекеттік кеңесші ретінде өзі | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] көмекшісі | Ту_5 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 30 шілде 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 5 қаңтар 2022 |Президент_5 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] кеңесшісі | Ту_6 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_6 =30 шілде 2020 |Президент_6 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Туған күні = 26.05.1976 | Туған жері = [[Ақсукент]], {{туғанжері|Сайрам ауданы|Сайрам ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Әкесі = [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин|Тынымбай Қарин]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = партиясыз | Білімі = 1. [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]<br>2. [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = тарих және география пәнінің мұғалімі, саясаттанушы | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені}}}} {{Қатар | {{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{Қатар | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}}}} | Сайты = }} '''Ерлан Тынымбайұлы Қарин''' ([[26 мамыр]] [[1976 жыл|1976]], [[Ақсукент]], [[Сайрам ауданы]]) — қазақстандық саясаткер, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президенті]]. [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары (2026), Қазақстанның соңғы Мемлекеттік хатшысы (2022) және жалғыз [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесшісі]] (2022–2026) болған. == Өмірбаяны == Ерлан Қарин [[1976 жыл]]ы [[26 мамыр]]да [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент]] ауылында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://camonitor.kz/16914-kakov-istinnyy-potencial-direktora-kisi-erlana-karina.html|title=Каков истинный потенциал директора КИСИ Ерлана Карина?|website=Central Asia Monitor|access-date=2022-06-22}}</ref> Балалық шағын [[Ақтөбе]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.instagram.com/p/CKtwv0NBxfX/ Ерлан Қариннің Instagram желісіндегі жазбасы]</ref> [[1997 жыл]]ы Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университетін]] тарих және география пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша оқыған. [[1999 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] Философия және саясаттану факультетінің аспирантурасын тәмамдаған. [[Саясаттану|Саясаттану ғылымдарының]] [[ғылым кандидаты|кандидаты]] (диссертация тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіндегі ішкі саяси аспектілер»). 1996—1998 жылдары Ақтөбе қаласындағы №33 орта мектепте тарих және география мұғалімі, Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нде саясаттану кафедрасында оқытушы болған. Жоғары оқу орнында оқыған кезінде баспасөзде белсенді жұмыс істеді: «Ақтөбе университеті» газетінің бас редакторы, «Диапазон» және «Время по...» газеттерінің саяси шолушысы болды.<ref name="far">[https://farabi.university/news/87463 Ерлан Тынымбайұлы Қарин]</ref> 1998—2000 жылдары Қазақстанның даму институтының Саяси зерттеулер орталығында қызметкер, Мәскеу әлеуметтік институты Алматы филиалының проректоры, Ресей және Қытай институты директорының орынбасары болды. 2000—2003 жылдары Орталық Азия саяси зерттеулер агенттігінің директоры қызметін атқарды. Оған қоса 2002—2003 жылдары Қазақстан Премьер-Министрі [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] штаттан тыс кеңесшісі болды. 2000 жылдардың басында [[Хабар (телеарна)|«Хабар»]] арнасында «Халықаралық шолу» бағдарламасын жүргізген, сол жерден өмірлік жарын жолықтырған. <ref>[https://youtube.com/watch?v=BniRHZUCVCs «Хабарға 30 жыл» деректі фильмі]</ref> 2003—2004 жылдары Республикалық [[Асар партиясы|«Асар»]] партиясының төрағасы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] бірінші орынбасары және Заманауи саясат халықаралық институтының бас директоры болды. 2004—2006 жылдар аралығында Антитеррорлық бағдарламалар орталығының жетекшісі, [[Қырғызстан]] жөніндегі сарапшылар тобының жетекшісі болды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] қоғамдық және саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды. 2008 жылғы ақпан айында президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 2008 жылғы қараша айында партия төрағасы Назарбаевтың қаулысымен [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының стратегиялық даму жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымды 2013 жылғы тамыз айында шетелдік тағылымдамаға кеткенше атқарды. 2013—2014 жылдары АҚШ-тағы Вашингтон Университетінің арнайы шақырылған профессоры болды. 2014 жылғы 16 қазан күні Қазақстан Президенті жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының директоры]] болып тағайындалды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-karin-kazakstan-strategiyalyik-zertteuler-institutyin-baskaratyin-boldyi-257498/ Ерлан Қарин Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқаратын болды]</ref> 2017 жылы 9 ақпанда елдің ең басты мемлекеттік медиа холдингі [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК»]] акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы болып тағайындалды. Қарин 2019 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік қызметі [[Сирия]]да өткізген «Жусан» атты құпия операцияға қатысты.<ref>[https://egemen.kz/article/244653-erlan-qarin-zhusan-operatsiyasy-turaly-kitap-dgazdy Ерлан Қарин "Жусан" операциясы туралы кітап жазды]</ref> 2020 жылы аталған операция туралы Қариннің «Жусан» операциясы: Сириядан кімді және неге қайтарды?» атты кітабы жарық көрді. 2019 жылы 5 сәуірде Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2020 жылы 30 шілдеде президенттің көмекшісі қызметіне тағайындалып, саяси мәселелермен айналысты.<ref>[https://baq.kz/erlan-arin-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy_229264/ Ерлан Қарин жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2019 жылғы 17 шілдеде Президент жанынан [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]] құрылып, Қарин 2022 жылға дейін кеңестің хатшысы болды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qarin-qogamdyq-kenes_23896/ Ерлан Қарин Қоғамдық кеңестің Жер комиссиясынан қандай айырмашылығы бар екенін айтты]</ref> 2022 жылғы 5 қаңтарда зейнетке шыққан [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] орнына Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/300549-erlan-qarin-qr-memlekettik-khatshysy-bolyp-taghayyndaldy Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды]</ref> Сол жылғы 14 маусымнан бастап Қазақстанның Мемлекеттік кеңесшісі болды.<ref>[https://kazgazeta.kz/news/126499 Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалды]</ref> 2022 жылғы 15 маусымда Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің орнына [[Ұлттық құрылтай]] құрылып, Қарин 2026 жылға дейін құрылтай төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> 2025–2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 30 маусымда Мемлекеттік кеңесші лауазымының жойылуына байланысты Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3051441 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 2026 жылы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан I шақырылымдағы Құрылтай депутаттығына кандидат болды.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай келісімімен Вице-президент болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, әйелі Зүлфия Дидахметқызы Қарина (1975 жылы туған, тумысында Әшімханова) — жазушы [[Дидахмет Әшімханұлы|Дидахмет Әшімханұлының]] қызы. 6 баласы бар: қыздары — Айжан (2001 жылы туған), Әмина (2002 жылы туған), Зере (2010 жылы туған), Мәриям мен Сафия (2016 жылы туған) және ұлы — Бекназар (2005 жылы туған). Әкесі [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] (1941 жылы туған) — жазушы. Анасы Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина (1952 жылы туған). Бауырлары: ағалары Шоқан (1971 жылы туған) мен Бектұрған (1973 жылы туған, дәрігер) және қарындасы Айнаш (1978 жылы туған, дизайнер). == Кітаптары == Төмендегі кітаптардың авторы: * Балбалтас. Орхоннан Каспийге дейін (2013) * Солдаты Халифата: Мифы и реальность (2014) * «Successor or Succession?» Transferring power in Kazakhstan (2014) * Между ИГИЛ и Аль-Каидой: центральноазиатские боевики в Сирийской войне (2017) * Операция «Жусан» (2020) * Сводный каталог картографических материалов по истории Казахстана XVII - начало XX вв. (2023) * От Cassackia до Казахстана: локализация Казахстана на европейских, российских и азиатских картах XVI — первая половина XIX века (2024) == Фильмдері == * Тар заман * 16 дней декабря * Тұзақ. История одной авантюры == Марапаттары == «Құрмет» орденімен (2010 жылы), ІІ дәрежелі «Достық» орденімен (2019 жылы), «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2012 жылы), «Қазақстан Республикасының Прокуратурасына 25 жыл» (2016 жылы) мерейтойлық медальдарымен және Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» (2019 жылы) медалімен марапатталған.<ref name="far" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан телерадиосы тұлалары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] fn5s7c9jnldvl4blza6icn71mjpf4y1 3649438 3649423 2026-08-31T09:07:43Z Casserium 68287 3649438 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Қарин | Шынайы есімі = | Суреті =Erlankarin.jpg | Сурет ені = | Атауы = Қарин, 2019 жыл | Титулы = [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] | Ту =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым қайта енгізілді'';<br>[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (1996) | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары | Басқара бастады_2 = 30 маусым | Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Президент_2 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] | Ту_3 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 маусым 2026 |Президент_3 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_3 = ''лауазым енгізілді'';<br>Мемлекеттік хатшы ретінде өзі | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды'' | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_4 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 =5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 14 маусым 2022 |Президент_4 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды'';<br>Мемлекеттік кеңесші ретінде өзі | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] көмекшісі | Ту_5 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 30 шілде 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 5 қаңтар 2022 |Президент_5 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] кеңесшісі | Ту_6 =Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 =Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_6 =30 шілде 2020 |Президент_6 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Туған күні = 26.05.1976 | Туған жері = [[Ақсукент]], {{туғанжері|Сайрам ауданы|Сайрам ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Әкесі = [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин|Тынымбай Қарин]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = партиясыз | Білімі = 1. [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]<br>2. [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = тарих және география пәнінің мұғалімі, саясаттанушы | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары ={{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені}}}} {{Қатар | {{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{Қатар | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}}}} | Сайты = }} '''Ерлан Тынымбайұлы Қарин''' ([[26 мамыр]] [[1976 жыл|1976]], [[Ақсукент]], [[Сайрам ауданы]]) — қазақстандық саясаткер, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президенті]]. [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары (2026), Қазақстанның соңғы Мемлекеттік хатшысы (2022) және жалғыз [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесшісі]] (2022–2026) болған. == Өмірбаяны == Ерлан Қарин [[1976 жыл]]ы [[26 мамыр]]да [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент]] ауылында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://camonitor.kz/16914-kakov-istinnyy-potencial-direktora-kisi-erlana-karina.html|title=Каков истинный потенциал директора КИСИ Ерлана Карина?|website=Central Asia Monitor|access-date=2022-06-22}}</ref> Балалық шағын [[Ақтөбе]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.instagram.com/p/CKtwv0NBxfX/ Ерлан Қариннің Instagram желісіндегі жазбасы]</ref> [[1997 жыл]]ы Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университетін]] тарих және география пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша оқыған. [[1999 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] Философия және саясаттану факультетінің аспирантурасын тәмамдаған. [[Саясаттану|Саясаттану ғылымдарының]] [[ғылым кандидаты|кандидаты]] (диссертация тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіндегі ішкі саяси аспектілер»). 1996—1998 жылдары Ақтөбе қаласындағы №33 орта мектепте тарих және география мұғалімі, Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нде саясаттану кафедрасында оқытушы болған. Жоғары оқу орнында оқыған кезінде баспасөзде белсенді жұмыс істеді: «Ақтөбе университеті» газетінің бас редакторы, «Диапазон» және «Время по...» газеттерінің саяси шолушысы болды.<ref name="far">[https://farabi.university/news/87463 Ерлан Тынымбайұлы Қарин]</ref> 1998—2000 жылдары Қазақстанның даму институтының Саяси зерттеулер орталығында қызметкер, Мәскеу әлеуметтік институты Алматы филиалының проректоры, Ресей және Қытай институты директорының орынбасары болды. 2000—2003 жылдары Орталық Азия саяси зерттеулер агенттігінің директоры қызметін атқарды. Оған қоса 2002—2003 жылдары Қазақстан Премьер-Министрі [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] штаттан тыс кеңесшісі болды. 2000 жылдардың басында [[Хабар (телеарна)|«Хабар»]] арнасында «Халықаралық шолу» бағдарламасын жүргізген, сол жерден өмірлік жарын жолықтырған. <ref>[https://youtube.com/watch?v=BniRHZUCVCs «Хабарға 30 жыл» деректі фильмі]</ref> 2003—2004 жылдары Республикалық [[Асар партиясы|«Асар»]] партиясының төрағасы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] бірінші орынбасары және Заманауи саясат халықаралық институтының бас директоры болды. 2004—2006 жылдар аралығында Антитеррорлық бағдарламалар орталығының жетекшісі, [[Қырғызстан]] жөніндегі сарапшылар тобының жетекшісі болды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] қоғамдық және саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды. 2008 жылғы ақпан айында президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 2008 жылғы қараша айында партия төрағасы Назарбаевтың қаулысымен [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының стратегиялық даму жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымды 2013 жылғы тамыз айында шетелдік тағылымдамаға кеткенше атқарды. 2013—2014 жылдары АҚШ-тағы Вашингтон Университетінің арнайы шақырылған профессоры болды. 2014 жылғы 16 қазан күні Қазақстан Президенті жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының директоры]] болып тағайындалды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-karin-kazakstan-strategiyalyik-zertteuler-institutyin-baskaratyin-boldyi-257498/ Ерлан Қарин Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқаратын болды]</ref> 2017 жылы 9 ақпанда елдің ең басты мемлекеттік медиа холдингі [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК»]] акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы болып тағайындалды. Қарин 2019 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік қызметі [[Сирия]]да өткізген «Жусан» атты құпия операцияға қатысты.<ref>[https://egemen.kz/article/244653-erlan-qarin-zhusan-operatsiyasy-turaly-kitap-dgazdy Ерлан Қарин "Жусан" операциясы туралы кітап жазды]</ref> 2020 жылы аталған операция туралы Қариннің «Жусан» операциясы: Сириядан кімді және неге қайтарды?» атты кітабы жарық көрді. 2019 жылы 5 сәуірде Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2020 жылы 30 шілдеде президенттің көмекшісі қызметіне тағайындалып, саяси мәселелермен айналысты.<ref>[https://baq.kz/erlan-arin-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy_229264/ Ерлан Қарин жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2019 жылғы 17 шілдеде Президент жанынан [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]] құрылып, Қарин 2022 жылға дейін кеңестің хатшысы болды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qarin-qogamdyq-kenes_23896/ Ерлан Қарин Қоғамдық кеңестің Жер комиссиясынан қандай айырмашылығы бар екенін айтты]</ref> 2022 жылғы 5 қаңтарда зейнетке шыққан [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] орнына Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/300549-erlan-qarin-qr-memlekettik-khatshysy-bolyp-taghayyndaldy Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды]</ref> Сол жылғы 14 маусымнан бастап Қазақстанның Мемлекеттік кеңесшісі болды.<ref>[https://kazgazeta.kz/news/126499 Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалды]</ref> 2022 жылғы 15 маусымда Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің орнына [[Ұлттық құрылтай]] құрылып, Қарин 2026 жылға дейін құрылтай төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> 2025–2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 30 маусымда Мемлекеттік кеңесші лауазымының жойылуына байланысты Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3051441 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 2026 жылы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан I шақырылымдағы Құрылтай депутаттығына кандидат болды.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай отырысында президент Тоқаев Вице-президент лауазымына Ерлан Қарин кандидатурасын ұсынып, 141 депутат қолдап дауыс берді.<ref>[https://nege.kz/news/141-deputat-koldadi-erlan-karin-vitse-prezident-lauazimina-tagayindaldi-bfb635 141 депутат қолдады: Ерлан Қарин вице-президент лауазымына тағайындалды]</ref> Келісім алынғаннан кейін президент оны Вице-президент қылып қызметке тағайындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Жеке өмірі == Үйленген, әйелі Зүлфия Дидахметқызы Қарина (1975 жылы туған, тумысында Әшімханова) — жазушы [[Дидахмет Әшімханұлы|Дидахмет Әшімханұлының]] қызы. 6 баласы бар: қыздары — Айжан (2001 жылы туған), Әмина (2002 жылы туған), Зере (2010 жылы туған), Мәриям мен Сафия (2016 жылы туған) және ұлы — Бекназар (2005 жылы туған). Әкесі [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] (1941 жылы туған) — жазушы. Анасы Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина (1952 жылы туған). Бауырлары: ағалары Шоқан (1971 жылы туған) мен Бектұрған (1973 жылы туған, дәрігер) және қарындасы Айнаш (1978 жылы туған, дизайнер). == Кітаптары == Төмендегі кітаптардың авторы: * Балбалтас. Орхоннан Каспийге дейін (2013) * Солдаты Халифата: Мифы и реальность (2014) * «Successor or Succession?» Transferring power in Kazakhstan (2014) * Между ИГИЛ и Аль-Каидой: центральноазиатские боевики в Сирийской войне (2017) * Операция «Жусан» (2020) * Сводный каталог картографических материалов по истории Казахстана XVII - начало XX вв. (2023) * От Cassackia до Казахстана: локализация Казахстана на европейских, российских и азиатских картах XVI — первая половина XIX века (2024) == Фильмдері == * Тар заман * 16 дней декабря * Тұзақ. История одной авантюры == Марапаттары == «Құрмет» орденімен (2010 жылы), ІІ дәрежелі «Достық» орденімен (2019 жылы), «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2012 жылы), «Қазақстан Республикасының Прокуратурасына 25 жыл» (2016 жылы) мерейтойлық медальдарымен және Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» (2019 жылы) медалімен марапатталған.<ref name="far" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан телерадиосы тұлалары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] 0quzc3cy26bkbzp6n0fuhyax1wqlbg9 Кузио 0 237675 3649475 1840621 2026-08-31T09:53:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649475 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кузио |шынайы атауы = Cusio |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=59 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=36 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Бергамо (провинция){{!}}Бергамо |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Ezio Remuzzi |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1040 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 278 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 30 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 345 |пошта индексі = 24010 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 16090 |ортаққордағы санаты = Cusio |сайты = http://www.cusio.info |сайт тілі = it }} '''Кузио''' ({{lang-it|Cusio}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Бергамо (провинция)|Бергамо]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 278 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 30 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 24010. Елді мекеннің қамқоршысы — Маргарита Антиохийская.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 34 588 021 * Электронды поштасы: segreteria@cusio.info == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.cusio.info Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809110745/http://cusio.info/ |date=2018-08-09 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Бергамо провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] js35dee3h4n1t3vgmojfxsxozaw7gee Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3649437 3649146 2026-08-31T09:01:01Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3649437 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35573]||623||26||18||263||28||3||34428||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3038]||288||7||6||398||8||15||2300||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1192]||38||0||0||12||17||0||1113||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 496]||15||0||7||46||6||1||404||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] h710n0836tz6fx1wq17ytbqzqqw45ar Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3649214 3648913 2026-08-30T12:01:53Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3649214 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3103}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:980}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:594}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:400}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 6 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:272}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 7 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 8 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 9 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:127}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 13 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 14 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 15 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 16 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 17 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 18 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 19 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 20 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 21 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 22 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 23 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 24 || [[User:Aidana003|Aidana003]] || [[Special:Contributions/Aidana003|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Aidana003}} |- | 25 || [[User:Акпарова Корлан|Акпарова Корлан]] || [[Special:Contributions/Акпарова Корлан|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Акпарова Корлан}} |- | 26 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 27 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 28 || [[User:Сейлова Гүлжан|Сейлова Гүлжан]] || [[Special:Contributions/Сейлова Гүлжан|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Сейлова Гүлжан}} |- | 29 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 30 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 31 || [[User:Guka1996|Guka1996]] || [[Special:Contributions/Guka1996|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Guka1996}} |- | 32 || [[User:Madeniet26|Madeniet26]] || [[Special:Contributions/Madeniet26|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Madeniet26}} |- | 33 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 34 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 36 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 37 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 38 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 39 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 40 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}} |- | 41 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 42 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 43 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 44 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 45 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 46 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 47 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 48 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 49 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 50 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 51 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 52 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 53 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 54 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 55 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 56 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 57 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 58 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 59 || [[User:DiasAbilkaiyr|DiasAbilkaiyr]] || [[Special:Contributions/DiasAbilkaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|DiasAbilkaiyr}} |- | 60 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 61 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 62 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 63 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}} |- | 64 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 65 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 66 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 67 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 68 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zafer}} {{/end}} 083p4v49182hh3ybs1oy014nzrvx1ok Шу стансасы 0 493610 3649362 3198420 2026-08-31T06:54:04Z Onarakusai 32554 From [[:ru:Шу (станция)]] 3649362 wikitext text/x-wiki [[File:Railway station of the city of Shu, Kazakhstan.jpg|300px|thumb|Шу стансасы]] {{Commons|Category:Shu train station}} '''«Шу»'''— [[Қазақстан темір жолы]]ның құрылып жатқан бекеті.　Станция 1931 жылы ашылды.<ref>Архангельский А. С., Архангельский В. А. Железнодорожные станции СССР : Справочник. — М. : Транспорт, 1981. — Т. 2. — 360 с. — 100 000 экз.</ref> Трансказ және Түрксіб темір жолдарында орналасқан. «Нұрлы жол – болашаққа жол» жаңа экономикалық саясатының аясында қарама-қарсы бағытта теміржол желілерінің құрылысы, сондай-ақ Алматы-1 – Шу теміржол учаскесінде электрлендіру жұмыстары жүргізілуде<ref>{{Cite web |url=https://www.caravan.kz/gazeta/na-uchastke-almaty1-shu-budet-dvukhkolejjka-87622/ |title=На участке Алматы-1 – Шу будет двухколейка |archive-date=2025-02-22 |access-date=2020-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222154838/https://www.caravan.kz/gazeta/na-uchastke-almaty1-shu-budet-dvukhkolejjka-87622/ |url-status=live }}</ref>. == Маршрут == * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] [[Түрксіб]] * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] [[Петропавл — Шу темір жолы]] == Вокзал айналасындағы нысандар == * [[«Әділет» супермаркеттер]] * [[Теміржол саябағы]] * [[Ыбырай Алтынсарин]] * [[«Локомотив» стадионы]] ==Дереккөздер== <references/> {{Түрксіб}} {{Петропавл — Шу темір жолы}} {{coord|43|36|4.9|N|73|45|37.1|E|type:railwaystation_region:KZ_scale:1000|display=title}} [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] 5pkbpkchdyuhtwiqpx3nrcskmfhjpwn Үлгі:Қазақстан Республикасының министрліктері 10 496362 3649413 3508935 2026-08-31T08:20:34Z Nurken 111493 3649413 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан Республикасының министрліктері |тақырып = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасының министрліктері]] |сурет = [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|90px]] |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |бөлім1 = Қазақстан министрліктері |тізім1 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика]] |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Тәуелсіз Қазақстан үкіметі]] |тізім3 = С. Терещенко (1991–1994) {{!}} А. Қажыгелдин (1994–1997) {{!}} Н. Балғымбаев (1997–1999) {{!}} Қ-Ж. Тоқаев (1999–2002) {{!}} И. Тасмағамбетов (2002–2003) {{!}} Д. Ахметов (2003–2007) {{!}} I К. Мәсімов (2007–2012) {{!}} [[Серік Ахметов үкіметі|С. Ахметов (2012–2014)]] {{!}} [[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II К. Мәсімов]] (2014–2016) {{!}} [[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Б. Сағынтаев (2016–2019)]] {{!}} [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I А. Мамин (2019–2021)]] {{!}} [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II А. Мамин (2021–2022)]] {{!}} [[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Ә. Смайылов (2022–2023)]] {{!}} [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Ә. Смайылов (2023–2024)]] {{!}} [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I О. Бектенов (2024–2026)]] {{!}} [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II О. Бектенов (2026 бері)]] |бөлім4 = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] |тізім4 = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1947)|1947]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1951)|1951]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)|1955]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1959)|1959]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1963)|1963]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1967)|1967]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1971)|1971]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1975)|1975]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1980)|1980]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1985)|1985]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1990)|1990]] |бөлім5 = [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] |тізім5 = [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|1920—1946]] |бөлім6 = [[Алаш Орда|Алаш Орда үкіметі]] |тізім6 = [[Алаш Орда Үкіметі тізімі|1917—1920]] |бөлім7 = [[Қазақстан агенттіктері]] |тізім7 = [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту]] {{!}} [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг]] {{!}} [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Қаржы нарығын реттеу және дамыту]] {{!}} [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар]] |бөлім8 = Басқа |тізім8 = [[Қазақстан комитеттері]] }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан|{{PAGENAME}}]] </noinclude> czk3v122i9vd1djp8upphjmhlw7yt50 3649415 3649413 2026-08-31T08:21:18Z Nurken 111493 3649415 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қазақстан Республикасының министрліктері |тақырып = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасының министрліктері]] |сурет = [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|90px]] |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |бөлім1 = Қазақстан министрліктері |тізім1 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика]] |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Тәуелсіз Қазақстан үкіметі]] |тізім3 = С. Терещенко (1991–1994) {{!}} А. Қажыгелдин (1994–1997) {{!}} Н. Балғымбаев (1997–1999) {{!}} Қ-Ж. Тоқаев (1999–2002) {{!}} И. Тасмағамбетов (2002–2003) {{!}} Д. Ахметов (2003–2007) {{!}} I К. Мәсімов (2007–2012) {{!}} [[Серік Ахметов үкіметі|С. Ахметов (2012–2014)]] {{!}} [[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II К. Мәсімов]] (2014–2016) {{!}} [[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Б. Сағынтаев (2016–2019)]] {{!}} [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I А. Мамин (2019–2021)]] {{!}} [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II А. Мамин (2021–2022)]] {{!}} [[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Ә. Смайылов (2022–2023)]] {{!}} [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Ә. Смайылов (2023–2024)]] {{!}} [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I О. Бектенов (2024–2026)]] {{!}} [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II О. Бектенов (2026 бері)]] |бөлім4 = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]] |тізім4 = [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1947)|1947]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1951)|1951]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)|1955]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1959)|1959]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1963)|1963]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1967)|1967]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1971)|1971]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1975)|1975]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1980)|1980]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1985)|1985]] {{!}} [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1990)|1990]] |бөлім5 = [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі]] |тізім5 = [[Қазақ КСР халық комиссарлары кеңесі|1920–1946]] |бөлім6 = [[Алаш Орда|Алаш Орда үкіметі]] |тізім6 = [[Алаш Орда Үкіметі тізімі|1917–1920]] |бөлім7 = [[Қазақстан агенттіктері]] |тізім7 = [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту]] {{!}} [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг]] {{!}} [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Қаржы нарығын реттеу және дамыту]] {{!}} [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері]] {{!}} [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар]] |бөлім8 = Басқа |тізім8 = [[Қазақстан комитеттері]] }} <noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан|{{PAGENAME}}]] </noinclude> je2cmsbir6q2d3jlftzszj32xr8k4lg Күшлік хан 0 528216 3649323 3635914 2026-08-31T01:12:27Z Sagzhan 29953 /* */ 3649323 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Күшлік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Найман хандығы]]ның ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1204 | Басқаруын аяқтады = 1215 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Таян хан]]<br />[[Бұйрық хан]] | Ізбасары = Хандықты Шыңғысхан жаулап алды | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = Батыс Ляо империясының императоры | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 1211 | Басқаруын аяқтады_2 = 1218 | Ізашары_2 = Елүй Жилугу | Ізбасары_2 = Мемлекетті Шыңғысхан жаулап алды | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[несториандық]] | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1218 | Қайтыс болған жері = [[Бадахшан]] | Жерленді = | Династия = Күшіғұт (Найман) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Тайбұқа (Таян хан) | Анасы = | Жұбайы = Хунху ханшайым | Балалары = Лингун хатұн</br>Ачеван | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Күшлік хан''' ({{lang-zh|屈出律}}; ? - 1218, [[Бадахшан]]) — [[Найман хандығы]]ның ханы, [[Қарақытай мемлекеті|Батыс Ляо әулетінің]] соңғы императоры болған. [[Наймандар]]ды [[Шыңғыс хан]] жеңіп, Күшлік батысқа — Қарақытайларға қашып барады. Сол жерде ол болашақ қайын атасы Елюй Жилугуге кеңесші болады. Кейінірек ол оған қарсы көтеріліп, билікті тартып алып, империяны өз қолына алады. Осы арқылы Елүй әулетінің билігін аяқтап, өз үстемдігін орнатады. Алайда 1218 жылы моңғолдар тарапынан өлтіріліп, [[Қарақытай мемлекеті]]нің аумағы [[Моңғол империясы]]на қосылды. Күшліктің алдындағы билеуші Елүй Жилугу — Елүй әулетінен шыққан қарақытайлардың соңғы императоры болса, Күшлік кейде Батыс Ляо мемлекетінің соңғы билеушісі ретінде қарастырылады. Өйткені ол таққа отырғанда “Ұлы Ляо” деген әулеттік атақты сақтап қалған болатын.<ref>Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7 </ref> == Найман хандығы және батысқа қашуы == Күшлік — найман тайпасының көсемі, Тайбұға (немесе [[Таян хан]]) атты билеушінің ұлы болатын. 1204 жылы Темүжіннің (кейін [[Шыңғыс хан]] атанған) басты моңғол қарсыласы [[Жамұқа]] [[наймандар]]ға қашып барып паналады. Темүжін олардың артынан еріп, наймандарға шабуыл жасайды. Бұл қақтығыс «он үш қанат шайқасы» деген атпен белгілі. Алғашында Тайбұға шегініп, [[Алтай таулары]]на барып, сол жерден моңғолдарға соққы беруді жөн көреді. Алайда Күшлік ашық далада тікелей шайқасуды ұсынды. Ол тіпті әкесінің жоспарын қорқақтық деп айыптады. Ақырында Тайбұға көнуге мәжбүр болып, Күшлікке шабуыл жасауға рұқсат береді. Алайда бұл шайқас наймандар үшін апат болды. Жамұқа оларды тастап қашып кетті. Тайбұға ауыр жараланып, көп ұзамай қаза тапты, ал оның басты қолбасшысы шайқаста өлтірілді. Найман тайпасының қалған бөлігі Темүжінге бағынуға мәжбүр болып, оның әскері құрамына қосылды. Күшлік болса аман қалып, аздаған найман сарбаздарымен бірге батысқа, Қара Ертіс жаққа қарай қашып кетті. Осыдан кейін [[Шыңғыс хан]] Күшлікті әлі де қауіп көзі ретінде қабылдады. [[1208 жыл]]ы олар тағы да шайқасқа түсті, бұл жолы Күшлік одан әрі батысқа, [[Жетісу]]ға қарай ығыстырылды. Моңғолдардан екінші рет жеңілгеннен кейін, Күшлік [[Баласағұн]]ды астана еткен [[Қарақытай мемлекеті]]не барып, солардан пана сұрады. [[File:Western Liao.png|thumb|376x376px|Қарақытайлар империясының орналасуы. Наймандар шығыс-солтүстікте орналасқан.]] == Батыс Ляо жерінде == Күшлікті [[Қарақытай мемлекеті|Батыс Ляо әулетінің]] императоры Елүй Жилугу жылы қабылдады. Ол империя аумағына енгеннен кейін, тез арада өз ықпалын күшейтіп, берік орын алды. Күшлік Елүй Жилугуге кеңесші ретінде қызмет ете бастады және уақыт өте келе оның қыздарының бірі — [[Хунху]] ханшайымға (渾忽公主) үйленді. Кейінірек ол «хан» атағын алып, өзіне бағынышты найман сарбаздарын жеке әскери бөлім ретінде қайта құрып, басшылық етуге мүмкіндік алды. == Тақты тартып алуы == Осы кезеңде Қарақытай (Батыс Ляо) әулеті шығыстағы көтерілістермен күресіп, батыста Хорезм шахы Мұхаммед II-мен жауласқан еді. 1207 жылы Хорезм шахы Бұхараны басып алғанымен, [[Самарқан]]да қарақытай әскерінен жеңілді. Алайда, Күшлік Хорезм шахымен астыртын одақ құрған тәрізді. 1210 жылы Елюй Жилугу Самарқанда Қарахан әулетінің көтерілісін басумен айналысып жатқанда, Күшлік осы сәтті пайдаланып, қайын атасына қарсы бүлік шығарады. Ол Үзген қаласындағы қарақытайдың мемлекеттік қазынасын басып алады. Елюй Жилугу Күшлікке қарсы шығу үшін Самарқанды тастап кетеді, ал бұл уақытта Хорезм шахы Мұхаммед жағдайды пайдаланып Самарқанды басып алып, Талас маңында Қара Қытай әскерін талқандап, Мәуереннахрды өзіне қаратты.<ref>{{cite book |author=Peter Golden |title=Central Asia in World History |chapter=Chapter 6 - The Mongol Whirlwind |publisher=Oxford University Press USA |year=2011 |isbn=978-0195338195 }}</ref> Елюй Жилугу [[Баласағұн]]дағы астанасына шегініп барып, Күшлікті жеңіп, оны найман иеліктеріне қарай ығыстырады. Алайда 1211 жылы аң аулау кезінде Елюй Жилугу Күшліктің тұзағына түсіп, тұтқындалып қалады. Осыдан кейін Хорезм шахы Күшлікпен бірігіп, Қарақытайды толықтай өз бақылауына алады. Елюй Жилугу "тайшанхуан" (тақты бұрын ұстаған, ардагер император) атағына ие болып, биліктен шеттетілді, ал Күшлік мемлекеттің жаңа билеушісі — император атанды. Көптеген тарихшылар 1211 жылы Күшліктің таққа отыруын Қара Қытай мемлекетінің шынайы аяқталуы деп санайды, дегенмен мемлекет ресми түрде "Ұлы Ляо" атауын сақтап, 1218 жылға дейін өмір сүрді.<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n47 79]–81 |isbn= 0521842263 }}</ref> [[Image:Khwarezmid-empire-1220CE.png|300px|thumb|Хорезм империясы]] == Мұхаммед II-мен қақтығыстары == Күшлік билікті толық қолына алғаннан кейін, [[Мұхаммед Хорезмшах]] одан Қарақытайдың бұрынғы гүрханы (Елүй Жилугуды) өзіне тапсыруды және бұрын көрсеткен қолдауы үшін қызын қалыңдыққа беруді талап етті. Күшлік бұл талаптарды орындауды кейінге шегеріп, түрлі сылтаулармен созбалақтады. Алайда Мұхаммед барған сайын қатаң әрекетке көшті. Күшлік бұл дауды тікелей шайқас арқылы шешемін деп сес көрсеткен кезде, Мұхаммед соғысудан бас тартып, Жоғарғы Сырдария өңірінен өз әскерін шығарып әкетті. Ол бұл аймақтағы елді мекендерді қиратып, өзінің империясы мен Күшліктің арасында буферлік аймақ (қорғаныс белдеуі) қалыптастыруға тырысты. Осылайша, [[Сырдария]] өзені екі билеушінің арасындағы нақты (де-факто) шекараға айналды.<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n48 82] |isbn= 0521842263 }}</ref> == Діни саясаты == Күшлік найман тайпасынан шыққан, ал наймандар негізінен [[несториандық|несториан христиандар]] болған. Оның әйелі — Қарақытай гүрханының қызы — буддист еді және ол Күшлікті буддизмді қабылдауға көндірген. Алайда Қарақытайдың алдыңғы билеушілері ұстанған діни төзімділік (толеранттылық) саясатына қарама-қайшы түрде, Күшлік билікке келген соң, мұсылмандарға қарсы саясат жүргізе бастағаны айтылады. Парсы тарихшысы Ата-Мәлік Жуайнидің мәліметіне сүйенсек, Күшлік кейбір қалалардағы мұсылман халқына: «Несториандықты немесе буддизмді қабылдаңдар, болмаса Қидан киімін киіңдер», — деген шарт қойған.<ref>{{cite book |author=Ata-Malik Juvayni |author-link=Ata-Malik Juvayni |title=The History of The World Conqueror |date=1958 |publisher=Harvard University Press |url=https://archive.org/stream/historyoftheworl011691mbp/historyoftheworl011691mbp_djvu.txt |quote=}}</ref> Көпшілік қидан киімін киюді таңдаған. Сондай-ақ, ол Хотан қаласының имамын оның медресесінің есігіне керіп, айқыштап шегелеп өлтіргені туралы да деректер бар.<ref>{{cite book |author=Ata-Malik Juvayni |author-link=Ata-Malik Juvayni |title=The History of The World Conqueror |date=1958 |publisher=Harvard University Press |url=https://archive.org/stream/historyoftheworl011691mbp/historyoftheworl011691mbp_djvu.txt |quote=}}</ref> == Жеңілуі мен өлімі == Күшлік [[Алмалық (көне қала)|Алмалық]] қаласына шабуыл жасаған кезде, ондағы қарлұқтар Шыңғыс ханнан көмек сұрады.<ref>{{cite book |title=A history of Inner Asia |author=Svatopluk Soucek |chapter=Chapter 6 - Seljukids and Ghazvanids |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=0521657040 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/historyofinneras00souc }}</ref> 1216 жылы [[Шыңғыс хан]] [[Жебе ноян]] атты даңқты қолбасшысын Күшліктің соңынан аттандырды. Жебе әуелі Алмалыққа барып, одан кейін Қарақытай астанасы [[Баласағұн]]ға бет алады. Осы маңда болған шайқаста ол 30 мың адамнан тұратын Қара Қытай әскерін талқандады. Күшлік оңтүстікке, Қашғарға қашты.<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n105 195]–196 |isbn= 0521842263 }}</ref> Алайда ол бұл қаланы алғаш басып алған кезде тұрғындардың егіндерін өртеп, тонау жасаған және мұсылмандарға қарсы саясат жүргізіп, әскерін жергілікті үйлерге күшпен орналастырған еді. Сол себепті қашғарлықтар оған өшіккен болатын. Моңғолдар [[Қашқар]]ға жақындағанда, Күшлік бұл қаладан да қолдау таба алмады және қайтадан қашуға мәжбүр болды. Ата-Мәлік Жуайнидің жазуы бойынша, қашғарлықтар Күшліктің артта қалған сарбаздарын өлтіріп тастаған. Күшлік [[Памир]]<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n49 83] |isbn= 0521842263 }}</ref> тауларын асып, [[Бадахшан]] мен Вахан шекарасына дейін жетеді (1218 ж.). Осы жерде оны аңшылар тобы ұстап алып, моңғолдарға тапсырады.<ref>{{cite book |author=Ata-Malik Juvayni |author-link=Ata-Malik Juvayni |title=The History of The World Conqueror |date=1958 |publisher=Harvard University Press |url=https://archive.org/stream/historyoftheworl011691mbp#page/n117/mode/2up/|quote=}}</ref> Күшліктің басы шабылды, ал қытай дерегі «Юань ши» (元史) бойынша, оның басы бұрынғы билік жүргізген аймақтарда жұртқа үлгі ретінде көрсетілген. Күшліктің қызы Лиңгун хатун кейіннен [[Шыңғыс хан]]ның ұлы [[Төле]]ге әйел болады және одан Құтұқту атты ұл туады.<ref>{{Cite book|title=Women and the making of the Mongol Empire|last=F.|first=Broadbridge, Anne|date = 18 July 2018|isbn=9781108424899|location=Cambridge|pages=233|oclc=1022078179}}</ref> ==Дереккөздер== {{references}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:1180 жылы туғандар]] [[Санат:1218 жылы қайтыс болғандар]] 3lftl0znett2jww28l5vvd7f7ye9ycy 3649324 3649323 2026-08-31T01:13:31Z Sagzhan 29953 /* */ 3649324 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Күшлік хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Найман хандығы]]ның ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1204 | Басқаруын аяқтады = 1215 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Таян хан]]<br />[[Бұйрық хан]] | Ізбасары = Хандықты Шыңғысхан жаулап алды | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = Батыс Ляо империясының императоры | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 1211 | Басқаруын аяқтады_2 = 1218 | Ізашары_2 = Елүй Жилугу | Ізбасары_2 = Мемлекетті Шыңғысхан жаулап алды | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[несториандық]] | Азаматтығы = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1218 | Қайтыс болған жері = [[Бадахшан]] | Жерленді = | Династия = Күшіғұт (Найман) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Тайбұқа (Таян хан) | Анасы = | Жұбайы = Хунху ханшайым | Балалары = Лингун хатұн</br>Ачеван </br>Чанвень | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Күшлік хан''' ({{lang-zh|屈出律}}; ? - 1218, [[Бадахшан]]) — [[Найман хандығы]]ның ханы, [[Қарақытай мемлекеті|Батыс Ляо әулетінің]] соңғы императоры болған. [[Наймандар]]ды [[Шыңғыс хан]] жеңіп, Күшлік батысқа — Қарақытайларға қашып барады. Сол жерде ол болашақ қайын атасы Елюй Жилугуге кеңесші болады. Кейінірек ол оған қарсы көтеріліп, билікті тартып алып, империяны өз қолына алады. Осы арқылы Елүй әулетінің билігін аяқтап, өз үстемдігін орнатады. Алайда 1218 жылы моңғолдар тарапынан өлтіріліп, [[Қарақытай мемлекеті]]нің аумағы [[Моңғол империясы]]на қосылды. Күшліктің алдындағы билеуші Елүй Жилугу — Елүй әулетінен шыққан қарақытайлардың соңғы императоры болса, Күшлік кейде Батыс Ляо мемлекетінің соңғы билеушісі ретінде қарастырылады. Өйткені ол таққа отырғанда “Ұлы Ляо” деген әулеттік атақты сақтап қалған болатын.<ref>Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7 </ref> == Найман хандығы және батысқа қашуы == Күшлік — найман тайпасының көсемі, Тайбұға (немесе [[Таян хан]]) атты билеушінің ұлы болатын. 1204 жылы Темүжіннің (кейін [[Шыңғыс хан]] атанған) басты моңғол қарсыласы [[Жамұқа]] [[наймандар]]ға қашып барып паналады. Темүжін олардың артынан еріп, наймандарға шабуыл жасайды. Бұл қақтығыс «он үш қанат шайқасы» деген атпен белгілі. Алғашында Тайбұға шегініп, [[Алтай таулары]]на барып, сол жерден моңғолдарға соққы беруді жөн көреді. Алайда Күшлік ашық далада тікелей шайқасуды ұсынды. Ол тіпті әкесінің жоспарын қорқақтық деп айыптады. Ақырында Тайбұға көнуге мәжбүр болып, Күшлікке шабуыл жасауға рұқсат береді. Алайда бұл шайқас наймандар үшін апат болды. Жамұқа оларды тастап қашып кетті. Тайбұға ауыр жараланып, көп ұзамай қаза тапты, ал оның басты қолбасшысы шайқаста өлтірілді. Найман тайпасының қалған бөлігі Темүжінге бағынуға мәжбүр болып, оның әскері құрамына қосылды. Күшлік болса аман қалып, аздаған найман сарбаздарымен бірге батысқа, Қара Ертіс жаққа қарай қашып кетті. Осыдан кейін [[Шыңғыс хан]] Күшлікті әлі де қауіп көзі ретінде қабылдады. [[1208 жыл]]ы олар тағы да шайқасқа түсті, бұл жолы Күшлік одан әрі батысқа, [[Жетісу]]ға қарай ығыстырылды. Моңғолдардан екінші рет жеңілгеннен кейін, Күшлік [[Баласағұн]]ды астана еткен [[Қарақытай мемлекеті]]не барып, солардан пана сұрады. [[File:Western Liao.png|thumb|376x376px|Қарақытайлар империясының орналасуы. Наймандар шығыс-солтүстікте орналасқан.]] == Батыс Ляо жерінде == Күшлікті [[Қарақытай мемлекеті|Батыс Ляо әулетінің]] императоры Елүй Жилугу жылы қабылдады. Ол империя аумағына енгеннен кейін, тез арада өз ықпалын күшейтіп, берік орын алды. Күшлік Елүй Жилугуге кеңесші ретінде қызмет ете бастады және уақыт өте келе оның қыздарының бірі — [[Хунху]] ханшайымға (渾忽公主) үйленді. Кейінірек ол «хан» атағын алып, өзіне бағынышты найман сарбаздарын жеке әскери бөлім ретінде қайта құрып, басшылық етуге мүмкіндік алды. == Тақты тартып алуы == Осы кезеңде Қарақытай (Батыс Ляо) әулеті шығыстағы көтерілістермен күресіп, батыста Хорезм шахы Мұхаммед II-мен жауласқан еді. 1207 жылы Хорезм шахы Бұхараны басып алғанымен, [[Самарқан]]да қарақытай әскерінен жеңілді. Алайда, Күшлік Хорезм шахымен астыртын одақ құрған тәрізді. 1210 жылы Елюй Жилугу Самарқанда Қарахан әулетінің көтерілісін басумен айналысып жатқанда, Күшлік осы сәтті пайдаланып, қайын атасына қарсы бүлік шығарады. Ол Үзген қаласындағы қарақытайдың мемлекеттік қазынасын басып алады. Елюй Жилугу Күшлікке қарсы шығу үшін Самарқанды тастап кетеді, ал бұл уақытта Хорезм шахы Мұхаммед жағдайды пайдаланып Самарқанды басып алып, Талас маңында Қара Қытай әскерін талқандап, Мәуереннахрды өзіне қаратты.<ref>{{cite book |author=Peter Golden |title=Central Asia in World History |chapter=Chapter 6 - The Mongol Whirlwind |publisher=Oxford University Press USA |year=2011 |isbn=978-0195338195 }}</ref> Елюй Жилугу [[Баласағұн]]дағы астанасына шегініп барып, Күшлікті жеңіп, оны найман иеліктеріне қарай ығыстырады. Алайда 1211 жылы аң аулау кезінде Елюй Жилугу Күшліктің тұзағына түсіп, тұтқындалып қалады. Осыдан кейін Хорезм шахы Күшлікпен бірігіп, Қарақытайды толықтай өз бақылауына алады. Елюй Жилугу "тайшанхуан" (тақты бұрын ұстаған, ардагер император) атағына ие болып, биліктен шеттетілді, ал Күшлік мемлекеттің жаңа билеушісі — император атанды. Көптеген тарихшылар 1211 жылы Күшліктің таққа отыруын Қара Қытай мемлекетінің шынайы аяқталуы деп санайды, дегенмен мемлекет ресми түрде "Ұлы Ляо" атауын сақтап, 1218 жылға дейін өмір сүрді.<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n47 79]–81 |isbn= 0521842263 }}</ref> [[Image:Khwarezmid-empire-1220CE.png|300px|thumb|Хорезм империясы]] == Мұхаммед II-мен қақтығыстары == Күшлік билікті толық қолына алғаннан кейін, [[Мұхаммед Хорезмшах]] одан Қарақытайдың бұрынғы гүрханы (Елүй Жилугуды) өзіне тапсыруды және бұрын көрсеткен қолдауы үшін қызын қалыңдыққа беруді талап етті. Күшлік бұл талаптарды орындауды кейінге шегеріп, түрлі сылтаулармен созбалақтады. Алайда Мұхаммед барған сайын қатаң әрекетке көшті. Күшлік бұл дауды тікелей шайқас арқылы шешемін деп сес көрсеткен кезде, Мұхаммед соғысудан бас тартып, Жоғарғы Сырдария өңірінен өз әскерін шығарып әкетті. Ол бұл аймақтағы елді мекендерді қиратып, өзінің империясы мен Күшліктің арасында буферлік аймақ (қорғаныс белдеуі) қалыптастыруға тырысты. Осылайша, [[Сырдария]] өзені екі билеушінің арасындағы нақты (де-факто) шекараға айналды.<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n48 82] |isbn= 0521842263 }}</ref> == Діни саясаты == Күшлік найман тайпасынан шыққан, ал наймандар негізінен [[несториандық|несториан христиандар]] болған. Оның әйелі — Қарақытай гүрханының қызы — буддист еді және ол Күшлікті буддизмді қабылдауға көндірген. Алайда Қарақытайдың алдыңғы билеушілері ұстанған діни төзімділік (толеранттылық) саясатына қарама-қайшы түрде, Күшлік билікке келген соң, мұсылмандарға қарсы саясат жүргізе бастағаны айтылады. Парсы тарихшысы Ата-Мәлік Жуайнидің мәліметіне сүйенсек, Күшлік кейбір қалалардағы мұсылман халқына: «Несториандықты немесе буддизмді қабылдаңдар, болмаса Қидан киімін киіңдер», — деген шарт қойған.<ref>{{cite book |author=Ata-Malik Juvayni |author-link=Ata-Malik Juvayni |title=The History of The World Conqueror |date=1958 |publisher=Harvard University Press |url=https://archive.org/stream/historyoftheworl011691mbp/historyoftheworl011691mbp_djvu.txt |quote=}}</ref> Көпшілік қидан киімін киюді таңдаған. Сондай-ақ, ол Хотан қаласының имамын оның медресесінің есігіне керіп, айқыштап шегелеп өлтіргені туралы да деректер бар.<ref>{{cite book |author=Ata-Malik Juvayni |author-link=Ata-Malik Juvayni |title=The History of The World Conqueror |date=1958 |publisher=Harvard University Press |url=https://archive.org/stream/historyoftheworl011691mbp/historyoftheworl011691mbp_djvu.txt |quote=}}</ref> == Жеңілуі мен өлімі == Күшлік [[Алмалық (көне қала)|Алмалық]] қаласына шабуыл жасаған кезде, ондағы қарлұқтар Шыңғыс ханнан көмек сұрады.<ref>{{cite book |title=A history of Inner Asia |author=Svatopluk Soucek |chapter=Chapter 6 - Seljukids and Ghazvanids |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=0521657040 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/historyofinneras00souc }}</ref> 1216 жылы [[Шыңғыс хан]] [[Жебе ноян]] атты даңқты қолбасшысын Күшліктің соңынан аттандырды. Жебе әуелі Алмалыққа барып, одан кейін Қарақытай астанасы [[Баласағұн]]ға бет алады. Осы маңда болған шайқаста ол 30 мың адамнан тұратын Қара Қытай әскерін талқандады. Күшлік оңтүстікке, Қашғарға қашты.<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n105 195]–196 |isbn= 0521842263 }}</ref> Алайда ол бұл қаланы алғаш басып алған кезде тұрғындардың егіндерін өртеп, тонау жасаған және мұсылмандарға қарсы саясат жүргізіп, әскерін жергілікті үйлерге күшпен орналастырған еді. Сол себепті қашғарлықтар оған өшіккен болатын. Моңғолдар [[Қашқар]]ға жақындағанда, Күшлік бұл қаладан да қолдау таба алмады және қайтадан қашуға мәжбүр болды. Ата-Мәлік Жуайнидің жазуы бойынша, қашғарлықтар Күшліктің артта қалған сарбаздарын өлтіріп тастаған. Күшлік [[Памир]]<ref>{{cite book |author=Biran, Michal. |title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World |url=https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |page=[https://archive.org/details/empireqarakhitai00bira/page/n49 83] |isbn= 0521842263 }}</ref> тауларын асып, [[Бадахшан]] мен Вахан шекарасына дейін жетеді (1218 ж.). Осы жерде оны аңшылар тобы ұстап алып, моңғолдарға тапсырады.<ref>{{cite book |author=Ata-Malik Juvayni |author-link=Ata-Malik Juvayni |title=The History of The World Conqueror |date=1958 |publisher=Harvard University Press |url=https://archive.org/stream/historyoftheworl011691mbp#page/n117/mode/2up/|quote=}}</ref> Күшліктің басы шабылды, ал қытай дерегі «Юань ши» (元史) бойынша, оның басы бұрынғы билік жүргізген аймақтарда жұртқа үлгі ретінде көрсетілген. Күшліктің қызы Лиңгун хатун кейіннен [[Шыңғыс хан]]ның ұлы [[Төле]]ге әйел болады және одан Құтұқту атты ұл туады.<ref>{{Cite book|title=Women and the making of the Mongol Empire|last=F.|first=Broadbridge, Anne|date = 18 July 2018|isbn=9781108424899|location=Cambridge|pages=233|oclc=1022078179}}</ref> ==Дереккөздер== {{references}} [[Санат:Тарих]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:1180 жылы туғандар]] [[Санат:1218 жылы қайтыс болғандар]] hskxif1jx0avzrng7utg88q304cfups Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3649331 3649112 2026-08-31T05:00:45Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3649331 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96766" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 766] | data-sort-value="1109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1109] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86967" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 967] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84059" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 059] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55566" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 566] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49208" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 208] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="36267" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 36 267] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="23110" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 110] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22984" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 984] | data-sort-value="229" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 229] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20196" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 196] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17259" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 259] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11606" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 606] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10158" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 158] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8392" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8392] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8232" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8232] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6704" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6704] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4520" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4520] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4456" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4456] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3770" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3770] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3302" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3302] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2936" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2936] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2148" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2148] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1612" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1612] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1177" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1177] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1097" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1097] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1024" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1024] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="733" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 733] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="624" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="609" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 609] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 599] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 7k4q0tpqpvi2joo9rjty1x56qajp4xc Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі 0 550160 3649397 3632045 2026-08-31T08:02:14Z Nurken 111493 /* Шымкент */ 3649397 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 11 маусым<br>2022 | 14 ақпан<br>2025 |- | 2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937–2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952–2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963–2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953–2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944–2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966–2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 17 шілде<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Bolat Aqsolaqov (P060844-387028) (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Болат Оралұлы Ақшолақов]]'''<br>{{small|(1971 туған)}} | 17 шілде<br>2026 жылдан бастап | |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941–2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939–2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949–2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953–2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941–2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940–2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946–2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939–2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953–2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 жылдан бастап | |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935–2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | |- |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948–2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948–2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939–2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942–2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953–2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дастан Адайұлы Рыспеков]]<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 |17 шілде<br>2026 |- |3 | [[Сурет:Eset Bayken (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Есет Берікұлы Байкен]]'''<br>{{small|(1986 туған)}} |17 шілде<br>2026 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945–2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948–2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947–2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953–2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948–2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941–2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947–2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941–2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941–2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949–2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944–2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Murat Aitenov 2023.jpg|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} | 21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950–2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949–2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] s2waiexygz3ix8ivwqhahjudxi4x9b2 Зимбру (футбол клубы) 0 626440 3649241 3502872 2026-08-30T13:49:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649241 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Молдова}} Зимбру |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1947 |таратылды = |стадионы = [[Зимбру Арена]] |сыйымдылығы = 10400 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Молдова}} [[Сорин Колчаг]] |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Молдова чемпионаты |маусым = 2024/25 |орын = 3. |сайты = | pattern_la1 = _zimbru1314h | pattern_b1 = _zimbru1314h | pattern_ra1 = _zimbru1314h | leftarm1 = 277850 | body1 = 277850 | rightarm1 = 277850 | shorts1 = 277850 | socks1 = 277850 | pattern_la2 = _zimbru1314a | pattern_b2 = _zimbru1314a | pattern_ra2 = _zimbru1314a | leftarm2 = FFD737 | body2 = FFD737 | rightarm2 = FFD737 | shorts2 = FFD737 | socks2 = FFD737 }} '''«Зимбру»''' ({{lang-ro|FC Zimbru Chișinău}}) — [[Молдова|Молдованың]] [[Кишинев]] қаласындағы футбол клубы. Молдова чемпионатының тұңғыш чемпионы. Жалпы тарихында сегіз рет чемпион атанған. 1947 жылы "Динамо" деген атаумен құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Зимбру Аренада" өткізеді. == Атаулары == * 1947—1949 — «Динамо» * 1950—1957 — «Буревестник» * 1958—1965 және 1967—1971 — «Молдова» * 1966 — «Авынтул» * 1972—1990 — «Нистру» * 1991 — «Зимбрул» * 1992 — «Зимбру» == Жетістіктері == === КСРО === * КСРО чемпионаты: 6-орын (1956) * КСРО кубогы 1/4 финал (1963) * КСРО 1-лигасы: жеңімпаз (1955) === Молдова === * Молдова чемпионы (8): 1992, 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1997/98, 1998/99, 1999/00 * Кубок иегері (6): 1996/97, 1997/98, 2002/03, 2003/04, 2006/07, 2013/14 * Суперкубок иегері (1): 2014 === Халықаралық === * УЕФА кубогының 1/16 финалисі (1996) * Достастық кубогының финалисі (1): 2000 == Жаттықтырушылары == * Флавиус Стойкан (май — сентябрь 2016) * Штефан Стойка (2017) * Юрий Осипенко (2017) * Владимир Ага (2018) * Сергей Секу (2017) * Сорин Колчаг (2018 —) == Сілтемелер == * [http://www.zimbru.md/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203020748/http://zimbru.md/ |date=2020-02-03 }} * [http://moldova.sports.md/team/fc_zimbru/ Профилі] * [http://www.klisf.info/numeric/index.app?cmd=comm_tst&lang=ru&id=206878024919751928449878401239 Статистикасы] * [http://moldfootball.com/?index=blog&blog=343 Тарихы] [[Санат:Молдова футбол клубтары]] ap1e1z5lt6egekdor2ozq3ra6ni0hnx Үлгі:Петропавл — Шу темір жолы 10 636123 3649358 3408036 2026-08-31T06:47:30Z Onarakusai 32554 3649358 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Петропавл — Шу темір жолы |state = |title = [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] [[Петропавл — Шу темір жолы]] |titlestyle = background:transparent; border-left:3em solid #ffffff; border-right:3em solid #ffffff; |group1 = |list1 = [[Петропавл (станция)|Петропавл]] - [[Жаңатұрмыс (станция)|Жаңатұрмыс]] - [[Шаховское]] - [[Қауданды]] - [[Смирново (Солтүстік Қазақстан облысы)|Смирново]] - [[Жаңажол (станция)|Жаңажол]] - [[Қиялы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Қиялы]] - [[Теңіз (Солтүстік Қазақстан облысы)|Теңіз]] - [[Тайынша]] - [[Приречное (Зеренді ауданы)|Приречная]] - [[Азат (станция)|Азат]] - [[Жаманащы]] - [[Көкшетау-1 стансасы|Көкшетау-1]] - [[№17-темір жол айрығы (Ақмола облысы)|№17]] - [[Жамантұз (Ақмола облысы)|Жамантұз]] - [[241 Км (станция)|241 Км]] - [[252 Км (станция)|252 Км]] - [[259 Км (станция)|259 Км]] - [[Курорт-Боровое (станция)|Курорт-Боровое]] - [[274 Км (станция)|274 Км]] - [[Жасыл (станция)|Жасыл]] - [[Черноярка (станция)|Черноярка]] - [[Макинка (станция)|Макинка]] - [[Бөрлі-Казахский (станция)|Бөрлі-Казахский]] - [[Елтай (Бұланды ауданы)|Елтай]] - [[356 Км (станция)|356 Км]] - [[Родники (станция)|Родники]] - [[Ак-Куль (станция)|Ак-Куль]] - [[390 Км (станция)|390 Км]] - [[Шортанды (Шортанды ауданы)|Шортанды]] - [[428 Км (станция)|428 Км]] - [[Төңкеріс (Шортанды ауданы)|Төңкеріс]] - [[№39 (станция)|№39]] - [[Астана-1]] - [[Астана Нұрлы жол]] - [[Сороковая (станция)|Сороковая]] - [[Соколовская (станция)|Соколовская]] - [[№42-темір жол айрығы (Ақмола облысы)|№42]] - [[Бабатай (Ақмола облысы)|Бабатай]] - [[Шөптікөл (Ақмола облысы)|Шөптікөл]] - [[Вишневка (станция)|Вишневка]] - [[Анар (станция)|Анар]] - [[Осакаровка]] - [[Аксысты (станция)|Аксысты]] - [[Шоқай (станция, Қарағанды облысы)|Шоқай]] - [[Астаховка]] - [[Ақтау (станция)|Ақтау]] - [[Мырза (станция)|Мырза]] - [[Нұра (станция)|Нұра]] - [[Первого мая (станция)|Первого мая]] - [[Көкпекті (станция)|Көкпекті]] - [[Караганда-Сортировочная (станция)|Караганда-Сортировочная]] - [[Локомотивное депо (станция)|Локомотивное депо]] - [[713 км‎ (станция)|713 км]] - [[Жана Караганды‎ (станция)|Жана Караганды]] - [[721 км‎ (станция)|721 км]] - [[Қоғам‎ (станция)|Қоғам]] - [[723 км‎ (станция)|723 км]] - [[Майқұдық]] - [[Қарағанды темір жол вокзалы|Қарағанды]] - [[Караганозек (станция)|Караганозек]] - [[Карабас (станция)|Карабас]] - [[Чурбай-Нура (станция)|Чурбай-Нура]] - [[Калагир (станция)|Калагир]] - [[Карамурын (станция)|Карамурын]] - [[Дария (станция)|Дария]] - [[Жарық (станция)|Жарық]] - [[Сарысу (станция)|Сарысу]] - [[Нилды (станция)|Нилды]] - [[Айса (станция)|Айса]] - [[Тагайлы‎ (станция)|Тагайлы]] - [[Агадырь (станция)|Агадырь]] - [[Донгал (станция)|Донгал]] - [[Босага (станция)|Босага]] - [[Акшагыл‎‎ (станция)|Акшагыл]] - [[Киик (станция)|Киик]] - [[Аркарлы (станция)|Аркарлы]] - [[Мойынты (станция)|Мойынты‎‎]] - [[Шешенқара (станция)|Шешенқара]] - [[Кара-Жингил (станция)|Кара-Жингил]] - [[Весна‎‎ (станция)|Весна]] - [[Новалы‎‎ (станция)|Новалы]] - [[Сары-Шаган‎ (станция)|Сары-Шаган]] - [[Коктас‎ (станция)|Коктас]] - [[Кашкен-Тениз‎ (станция)|Кашкен-Тениз]] - [[Жастар (станция)|Жастар]] - [[Мын-Арал‎ (станция)|Мын-Арал]] - [[Ушбалык‎ (станция)|Ушбалык]] - [[Кайратколь‎ (станция)|Кайратколь‎]] - [[Чиганак‎ (станция)|Чиганак‎]] - [[Бурылбайтал (станция)|Буырылбайтал‎]] - [[Кара-Сай‎ (станция)|Кара-Сай‎]] - [[Кияхты‎ (станция)|Кияхты]] - [[Хантау (станция)|Хантау‎]] - [[Жидели‎ (станция)|Жидели]] - [[Берлик 2‎ (станция)|Берлик 2]] - [[Берлик 1‎ (станция)|Берлик 1]] - [[Шу стансасы|Шу]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгі:Қазақстан темір жолы]] </noinclude> k2ni6jfm4871gtqqqip1uh3txid5foj Үлгі:Оңтүстік Сібір темір жолы 10 636202 3649360 3077698 2026-08-31T06:49:48Z Onarakusai 32554 3649360 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Оңтүстік Сібір темір жолы |state = |title = [[File:Russian Railways Logo.svg|40px|Ресей темір жолдары|link=Ресей темір жолдары]] [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] {{ill|ru|Оңтүстік Сібір темір жолы|Южно-Сибирская магистраль}} |titlestyle = background:transparent; border-left:3em solid #ffffff; border-right:3em solid #ffffff; |group1 = |list1 = [[Магнитогорсқ-Расс (станция)|Магнитогорсқ-Расс]] - [[Раз. No. 22 (станция)|Раз. No. 22]] - [[Магнитогорск-Грузовой (станция)|Магнитогорск-Грузовой]] - [[Куйвас (станция)|Куйвас]] - [[Буранная (станция)|Буранная]] - [[Гумвейқа (станция)|Гумвейқа]] - [[Сувутақ (станция)|Сувутақ]] - [[Родничқи (станция)|Родничқи]] - [[Джавық (станция)|Джавық]] - [[Запасное (станция)|Запасное]] - [[Анненск (станция)|Анненск]] - [[Начальное (станция)|Начальное]] - [[Карталы-1 (станция)|Карталы-1]] - [[Карталы-2 (станция)|Карталы-2]] - [[Чегалоқ (станция)|Чегалоқ]] - ({{flagicon|RUS}}Шекарасыз{{flagicon|Kazakhstan}}) - [[Ақсу (станция)|Ақсу]] - [[Караоба (станция)|Караоба]] - [[Зааятская (станция)|Зааятская]] - [[Баталы (станция)|Баталы]] - [[Тарановская (станция)|Тарановская]] - [[Тобыл (станция)|Тобыл]] - [[Апановка (станция)|Апановка]] - [[Казанбаоы (станция)|Казанбаоы]] - [[Аманқарағай (станция)|Аманқарағай]] - [[Кусмурын (станция)|Кусмурын]] - [[Шелгаши (станция)|Шелгаши]] - [[Ковылная-1 (станция)|Ковылная-1]] - [[Сұрған (станция)|Сұрған]] - [[Есіл (станция)|Есіл]] - [[Красивый Казахский (станция)|Красивый Казахский]] - [[Каксы (станция)|Каксы]] - [[Казахская (станция)|Казахская]] - [[Атбасар (станция)|Атбасар]] - [[Адыр (станция)|Адыр]] - [[Ирченко (станция)|Ирченко]] - [[Жалтыр (станция)|Жалтыр]] - [[Кара-Адыр (станция)|Кара-Адыр]] - [[Жайнақ (станция)|Жайнақ]] - [[Астана-1]] - [[Астана Нұрлы жол]] - [[Сороковая (станция)|Сороковая]] - [[Сарыоба (станция)|Сарыоба]] - [[Еркіншілік (станция)|Еркіншілік]] - [[Торғай (станция)|Торғай]] - [[Ерейментау (станция)|Ерейментау]] - [[Коржункуль (станция)|Коржункуль]] - [[Өлеңті (станция)|Өлеңті]] - [[Бозшакөл (станция)|Бозшакөл]] - [[Шідерті (станция)|Шідерті]] - [[Екібастұз (станция)|Екібастұз]] - [[Майқайың (станция)|Майқайың]] - [[Калкаман (станция)|Калкаман]] - [[Спутник (станция)|Спутник]] - [[Жолкудук (станция)|Жолкудук]] - [[Павлодар (станция)|Павлодар]] - [[Карасноармейка-Казахкая (станция)|Карасноармейка-Казахкая]] - [[Маралды (станция)|Маралды]] - [[Шарбакты (станция)|Шарбакты]] - [[Құрқамыс (станция)|Құрқамыс]] - ({{flagicon|Kazakhstan}}Шекарасыз{{flagicon|RUS}}) - [[Кулунда (станция)|Кулунда]] - [[Кильты (станция)|Кильты]] - [[Златополь (станция)|Златополь]] - [[Яготинская (станция)|Яготинская]] - [[Кучук (станция)|Кучук]] - [[Новоблаговешенка (станция)|Новоблаговешенка]] - [[Плотава (станция)|Плотава]] - [[Хорошавка (станция)|Хорошавка]] - [[Леньки (станция)|Леньки]] - [[Лобзоватый (станция)|Лобзоватый]] - [[Гилевка (станция)|Гилевка]] - [[Невский (станция)|Невский]] - [[Овечкино (станция)|Овечкино]] - [[Гонохово (станция)|Гонохово]] - [[Корчино (станция)|Корчино]] - [[Потеряевский (станция)|Потеряевский]] - [[Подстепный (станция)|Подстепный]] - [[Паново (станция)|Паново]] - [[Ребриха (станция)|Ребриха]] - [[Дальний (станция)|Дальний]] - [[Ракиты (станция)|Ракиты]] - [[Арбузовка (станция)|Арбузовка]] - [[Колыванский (станция)|Колыванский]] - [[Сарайский (станция)|Сарайский]] - [[310 КМ (станция)|310 КМ]] - [[Штабка (станция)|Штабка]] - [[Власиха (станция)|Власиха]] - [[Барнауыл (станция)|Барнауыл]] - [[Алтайская (станция)|Алтайская]] - [[Укладочный (станция)|Укладочный]] - [[Бешенцево (станция)|Бешенцево]] - [[Голубцово (станция)|Голубцово]] - [[Шлагино (станция)|Шлагино]] - [[Загонный (станция)|Загонный]] - [[Батунная (станция)|Батунная]] - [[Заринская (станция)|Заринская]] - [[Новококорский (станция)|Новококорский]] - [[Смазнево (станция)|Смазнево]] - [[Голуха (станция)|Голуха]] - [[Анатолий (станция)|Анатолий]] - [[Тягун (станция)|Тягун]] - [[Тогуленок (станция)|Тогуленок]] - [[Аламбай (станция)|Аламбай]] - [[Салаирска (станция)|Салаирска]] - [[Артышта-2 (станция)|Артышта-2]] - ([[Артышта-1 (станция)|Артышта-1]]<<) [[Тырган (станция)|Тырган]] - [[Углрод (станция)|Углрод]] - [[Ускат (станция)|Ускат]] - [[Терентьевская (станция)|Терентьевская]] - [[Красулино (станция)|Красулино]] - [[О. п. 69 км (станция)|О. п. 69 км]] - [[Ерунаково (станция)|Ерунаково]] - [[Бардино (станция)|Бардино]] - [[Курегеш (станция)|Курегеш]] - [[О. п. 108 км (станция)|О. п. 108 км]] - [[Карлык (станция)|Карлык]] - [[Томусинская (станция)|Томусинская]] - [[Мыски (станция)|Мыски]] - [[Кийзак (Көксу ауданы)|Кийзак]] - [[Междуреченск (станция)|Междуреченск]] - [[Карай (станция)|Карай]] - [[Чульжан (станция)|Чульжан]] - [[Геологическая (ауыл)|Геологическая]] - [[Бельсу (станция)|Бельсу]] - [[Борсики (станция)|Борсики]] - [[Теба (станция)|Теба]] - [[Сливень (станция)|Сливень]] - [[Борисовка (станция)|Борисовка]] - [[Пужба (станция)|Пужба]] - [[Турбаза (станция)|Турбаза]] - [[Калтас (Алматы облысы)|Калтас]] - [[Чарыш (станция)|Чарыш]] - [[Балыксу (станция)|Балыксу]] - [[Казынет (станция)|Казынет]] - [[Бискамжа (станция)|Бискамжа]] - [[Ала-Тау (станция)|Ала-Тау]] - [[Нанхчул (станция)|Нанхчул]] - [[Биркчул (станция)|Биркчул]] - [[Югачи (станция)|Югачи]] - [[Казановская стансасы|Казановская]] - [[Кизлас (станция)|Кизлас]] - [[Аскиз (станция)|Аскиз]] - [[Чартыковский (станция)|Чартыковский]] - [[Степная (станция)|Степная]] - [[Камышта (станция)|Камышта]] - [[Уитак (станция)|Уитак]] - [[Ханкуль (станция)|Ханкуль]] - [[Хоных (станция)|Хоных]] - [[Тиғей (станция)|Тиғей]] - [[Ташеба (станция)|Ташеба]] - [[Абакан (станция)|Абакан]] - [[Енисейская (станция)|Енисейская]] - [[Минусинск (станция)|Минусинск]] - [[Тагарский (станция)|Тагарский]] - [[Крупская (станция)|Крупская]] - [[Канығино (станция)|Канығино]] - [[Казылкульский (станция)|Казылкульский]] - [[Жерлык (станция)|Жерлык]] - [[Кочерғино (станция)|Кочерғино]] - [[Туба (станция)|Туба]] - [[Роша (станция)|Роша]] - [[Курағино (станция)|Курағино]] - [[Ирба (станция)|Ирба]] - [[Николаевка (станция)|Николаевка]] - [[Красный Кордон (станция)|Красный Кордон]] - [[Кизир (станция)|Кизир]] - [[Журавлево (станция)|Журавлево]] - [[Раз. 557 км (станция)|Раз. 557 км]] - [[Кошурниково (станция)|Кошурниково]] - [[Стофато (станция)|Стофато]] - [[Джебь (станция)|Джебь]] - [[Щетинкино (станция)|Щетинкино]] - [[Сисим (станция)|Сисим]] - [[Джатка (станция)|Джатка]] - [[Крол (станция)|Крол]] - [[Жайма (станция)|Жайма]] - [[Агрнлжек (станция)|Агрнлжек]] - [[Мана (станция)|Мана]] - [[Хабайдак (станция)|Хабайдак]] - [[Кой (станция)|Кой]] - [[Вилистая (станция)|Вилистая]] - [[Лукашевнч (станция)|Лукашевнч]] - [[Арғаза (станция)|Арғаза]] - [[Кравченко (станция)|Кравченко]] - [[Илей (станция)|Илей]] - [[Конок (станция)|Конок]] - [[Стойба (станция)|Стойба]] - [[Калиновқа (станция)|Калиновқа]] - [[Саянсқая (станция)|Саянсқая]] - [[Унерчиқ (станция)|Унерчиқ]] - [[Елисеевқа (станция)|Елисеевқа]] - [[Козыла (станция)|Козыла]] - [[Ирбейсқая (станция)|Ирбейсқая]] - [[Село Ирбейсқое (станция)|Село Ирбейсқое]] - [[Коростелево (станция)|Коростелево]] - [[Поселоқ-Хомутово (станция)|Поселоқ-Хомутово]] - [[Агул (станция)|Агул]] - [[Береж (станция)|Береж]] - [[Адакұмовка (станция)|Адакұмовка]] - [[О. п. 901 км (станция)|О. п. 901 км]] - [[Ельник (станция)|Ельник]] - [[Хайрузовка (станция)|Хайрузовка]] - [[Кварцит (станция)|Кварцит]] - [[Тарбинсқий (станция)|Тарбинсқий]] - [[Саранчет (станция)|Саранчет]] - [[Тұманшет (станция)|Тұманшет]] - [[Зыряновка (станция)|Зыряновка]] - [[Залан (станция)|Залан]] - [[Тағұл (станция)|Тағұл]] - [[Тайшет (станция)|Тайшет]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгі:Қазақстан темір жолы]] </noinclude> 5y3yeql7hpsw0y9tcbi2462e76k6eh5 Кратил (Платон) 0 645337 3649368 3155439 2026-08-31T07:14:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649368 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kratylos beginning. Clarke Plato.jpg|thumb|right|200px|Кратил шығармасының басы, [[орта ғасыр]]лық қолжазба, 895 жылы жазылған, Кодекс Кларкианус ([[Оксфорд]], Бодлеан кітапханасы, Кларк 39)]] '''Кратил''' ({{lang-gr|Κρατύλος}}, {{lang-en|Cratylus}}) — [[Платон]] жазған [[диалог]]. Қазіргі зерттеушілердің көбі бұл диалогты Платон "орта кезеңінде" жазған деп есептейді.<ref>pp. 6, 13-14, David Sedley, [http://assets.cambridge.org/052158/4922/sample/0521584922ws.pdf ''Plato's Cratylus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910051058/http://assets.cambridge.org/052158/4922/sample/0521584922ws.pdf |date=2008-09-10 }}, Cambridge U Press 2003.</ref> Диалогта "атаулар (names) дәстүрлі ме, әлде табиғи ма, яғин, яғни [[Тіл (лингвистика)|тіл]] ерікті таңбалар жүйесі ме, әлде сөздердің өзі бейнелеген заттармен ішкі бір байланысы бар ма" деген сұрақты [[Кратил]] пен [[Гермоген]] [[Сократ]]қа қояды. Жеке тұлға ретінде Кратил Платонға алғаш интеллектуалды ықпалы болған.<ref>D Sedley (Laurence Professor of Ancient Philosophy in the University of Cambridge) - [https://books.google.co.uk/books?id=ceOQKf0ZvFMC&printsec=frontcover&dq=Cratylus&hl=en&sa=X&ei=uw8UVc21LY2zae_MgPAD&redir_esc=y#v=onepage&q=Cratylus&f=false Plato's Cratylus (p.2)] Cambridge University Press, 6 Nov 2003, ISBN 1139439197 [Retrieved 2015-3-26]</ref> Аристотельдің айтуынша, Кратил Платонға [[Гераклит]] ілімін таныстыру арқылы ықпал еткен көрінеді.<ref>MW. Riley (Professor of Classics and Tutor, formerly Director, of the Integral Liberal Arts Program at Saint Mary's College in Moraga, California c.2005) - [https://books.google.co.uk/books?id=0aWDECtXxgAC&pg=PA29&dq=Cratylus+first+influence+on+Plato&hl=en&sa=X&ei=lqoUVdbeKcrZauPWgNAE&redir_esc=y#v=onepage&q=Cratylus%20first%20influence%20on%20Plato&f=false Plato's Cratylus: Argument, Form, and Structure (p.29)] Publication:Rodopi, 1 Jan 2005 [Retrieved 2015-3-27]</ref> ==Түйіндері== Кратил диалогының негізгі тақырыбы - "атаулар дұрыстығы" (περὶ ὀνομάτων ὀρθότητος),<ref>F Ademollo (studied classics at the University of Florence and has held postdoctoral research positions at the University of Florence and at the Scuola Normale Superiore) - [https://books.google.co.uk/books?id=syap8s24tOkC&printsec=frontcover&dq=Cratylus&hl=en&sa=X&ei=uw8UVc21LY2zae_MgPAD&redir_esc=y#v=onepage&q=Cratylus&f=false The Cratylus of Plato: A Commentary (p.I)] Cambridge University Press, 3 Feb 2011 ISBN 1139494694 [Retrieved 2015-3-26]</ref> басқаша айтқанда ол атаулар туралы сын<ref>T M. S. Baxter (holds a Ph.D. in Ancient Philosophy from the University of Cambridge) - [https://books.google.co.uk/books?id=RuVGEZ1S56MC&printsec=frontcover&dq=Cratylus&hl=en&sa=X&ei=DRMUVZv8DdPaaoWsgsgE&redir_esc=y#v=onepage&q=Cratylus&f=false The Cratylus: Plato's Critique of Naming] ''Volume 58 of Philosophia Antiqua : A Series of Studies on Ancient Philosophy'' BRILL, 1992 ISBN 9004095977 [Retrieved 2015-3-26]</ref>. Ὄνομα<ref>Perseus - [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=onoma&la=greek Latin Word Study Tool - onoma] Tufts University [Retrieved 2015-3-20]</ref> (онома<ref>AC Yu - [https://books.google.co.uk/books?id=c60tQCowIegC&pg=PA236&dq=Socrates+onoma+Cratylus+Shankman+Durrant+236&hl=en&sa=X&ei=0GsLVffJDcbzaonPgqgK&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Socrates%20onoma%20Cratylus%20Shankman%20Durrant%20236&f=false Early China/Ancient Greece: Thinking through Comparisons] (edited by S Shankman, SW Durrant) SUNY Press, 1 Feb 2012 ISBN 0791488942 [Retrieved 2015-3-20]</ref><ref>[http://classics.mit.edu/Plato/cratylus.html Cratylus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325050942/http://classics.mit.edu/Plato/cratylus.html |date=2015-03-25 }} - Translated by Benjamin Jowett [Retrieved 2015-3-20]</ref><ref>Strong's Concordance - [http://biblehub.com/greek/3686.htm onoma] Bible Hub (ed. used as secondary verification of onoma)</ref>) ұғымын және оның мағынаға қатысын талқылай отырып, Сократ сөздің алғашқы жасалуын көркемөнерші (artist) жұмысымен салыстырады<ref>''Cratylus'' 390d-e.</ref>. Көркемөнерші суреттерінде өз тақырыбының мәнін бейнелеу үшін түрлі реңдерді қолданады. Дәл сол секілді, сөздерді жасаушы сөз субъектінің мәнін бейнелеу үшін мәлім дыбыстардан тұратын әріптерді қолданады. Кей сөздер жұмсақ заттарға, тағы бір сөздер сұйық заттарға сәйкес келеді, және осылай кете береді<ref>''Cratylus'' 431d.</ref>. Ол айтады: {{Дәйексөз|сөйлеудің ең жақсы тәсілі барлық (немесе көпшілік) аталған нәрселерге ұқсайтын (яғни оларға сәйкес келетін) атаулардан құралған сөздерді қолдану, ал ең жаманы - атауларды керісінше қолдану<ref>''Cratylus'' 435c.</ref>.}} Гермоген ұстанған қарама-қарсы позиция бойынша, атаулар әдет-ғұрып пен дәстүрге байланысты пайда болады. Олар өз тақырыбының мәнін бейнелемейді, сондықтан оларды қолданатын адамдар немесе қауымдастықтар оны оған қатыссыз нәрселермен алмастыра алады<ref>''Cratylus'' 383a-b.</ref>. Бұл деген сөз, яғни "сөздің атауының өзінде еш қатып қалған мағына жоқ, мағына бұл адамдардың дәстүр негізінде қалыптасқан санасындағы нәрсе, сондықтан сөздерді басқа мағынада қолдануға болады, тек осы түрдегі қолданыс дәстүр болып қалған" дегенге жақын келеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons|Category:Cratylus (dialogue)}} [[Санат:Философиялық шығармалар]] [[Санат:Платон диалогтары]] sff0ysl03ogbhjydxoj8o20f8098weq Иремел 0 665119 3649298 3639602 2026-08-30T16:02:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649298 wikitext text/x-wiki {{Тау |Түрі = шың |Атауы = Иремел |Шынайы атауы = {{lang-ba|Ирәмәл}} |Сурет = Mount Iremel.jpg |Сурет өлшемі = |Сурет атауы = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 32|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 58|lon_min = 50|lon_sec = 20 |region = |CoordScale = |Орналасуы = {{RUS}}<br />, [[Башқұртстан]] |Пайда болған кезеңі = ежелгі |Аумағы = |Ұзындығы = |Ені = |Ең биік шыңы = |Биіктігі = 1582 |Карта = |Позициялық карта 1 = Башқұртстан |ПозКарта 1 ені = |crosses180 = |Позициялық карта 2 = |ПозКарта 2 ені = |Ортаққордағы санаты = Mount Iremel.jpg }} '''Иремел''' ({{lang-ba|Ирәмәл}}) — Оңтүстік Оралдағы екінші үлкен [[шың]], [[Башқұртстан]]ның [[Белорет ауданы]]ның солтүстік-шығысында орналасқан, солтүстік-батыс беткейлері [[Челябі облысы]]ның шекарасында. == Атауы == Шыңның атауы өте көне, бір мағыналы этимологиясы жоқ, оны қайтадан [[Башқұрт тілі|башқұрт]] және [[Моңғол тілі|моңғол]] тілдерінен жаңғыртқан. Башқұрт тілінде атауға жақын дыбысталатын сөздер бар, мысалы, эремелек, эреме — «''қалың бұталар мен ормандар алып жатқан өзен бойындағы батпақты жолақ''», ирем — «''өзеннің тік бөлігі''». Олар Иремел өзенін жақсы сипаттауы мүмкін. Өзен де, тау да ортақ тау торабы (сілемі) Иремелдің атауымен аталған болуы мүмкін<ref>{{cite web|url=https://www.rgo.ru/ru/article/gornyy-massiv-iremel|title=Горный массив Иремель &#124; Русское географическое общество|publisher=www.rgo.ru|access-date=2019-07-03|archive-date=2016-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026074603/https://www.rgo.ru/ru/article/gornyy-massiv-iremel|deadlink=yes}}</ref>. Сондай-ақ башқұрт және моңғол сөздерінің бірігуінен қайта құрайды: ир — ''«еркек», «ер»'' және эмел — ''«ертоқым», «ашамай», «қайқы бел»''. Иремел шыңы дәу ертоқымға ұқсайды<ref>{{cite web|url=http://toposural.ru/i.html|deadlink=yes|title=Географические названия Южного Урала|access-date=2011-05-14|lang= ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804004314/http://toposural.ru:80/i.html|archive-date=2013-08-04}}</ref>. Жаңа зерттеуде Иремел оронимінің пайда болуы қола дәуірімен байланысты және үнді-иран тілдерінен қайта қалпына келтірілді. Этимология ежелгі үнді сөздерін үйлестіру арқылы түсіндіріледі: irā - «''жел''» және mauli - «''төбе''», бұл «''желдердің төбесі''» дегенді білдіреді (Воронков А. А. Ардви авесталық өзенінің бастауы жайлы")<ref>{{мақала | авторы = Воронков А. А.| тақырыбы =Об истоках авестийской реки Ардви|шынайы атауы = | сілтеме = https://cyberleninka.ru/article/n/ob-istokah-avestiyskoy-reki-ardvi| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2013| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}}</ref>. == Орналасуы == Тау [[Орал таулары]]ның ең кең таулы жүйесі болып саналатын Оңтүстік Орал аймағында орналасқан, Иремел биіктігі 1600 метрден асатын ең биік жергілікті шың Ямантаудан сәл аласалау. [[File:Ирәмәл тауы башында болоттар асылғанда.jpg|оңға|250px|]] Координаттары: * 54º31'200" солтүстік ендік; * 58º50'552" шығыс бойлығы. Бүкіл аймақ күрделі [[рельеф]]пен және әртүрлі биіктіктегі [[жота]]лардың болуымен ерекшеленеді. Тау [[кварц]] құмтасынан тұрады, көлбеу [[беткей]]лерімен кең террастарымен ерекшеленеді. Ең биік нүктелерде жартасты алқаптар, [[шың]]дар мен [[беткей]]лерде тастан жасалған шөгінділердің кең аймақтары - курумдар (жартастардың сынықтары, тастар ) пайда болды. Жалпы тау массивіне рельефтің дөңгелек контурлары тән.<ref>https://uraloved.ru/mesta/bashkiriya/gora-iremel Иремель - священная гора Башкирии</ref> Тау етегінде [[өзен]]дер бастау алады: Үлкен Авняр, Тыгын, Карагайка, Синяк, және оның маңында [[Ақеділ]] өзенінің бастауы бар. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, Иремел бұлақтарынан шыққан су емдік қасиетке ие, ұзақ уақыт бойына қуат беріп отырады. Иремел тауы 1965 жылы республикалық маңызы бар табиғи ескерткіш мәртебесін алды. Оның жалпы ауданы 5980 гектар.<ref>https://www.tourister.ru/world/europe/russia/city/beloretsk/mount/32797 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818074942/https://www.tourister.ru/world/europe/russia/city/beloretsk/mount/32797 |date=2022-08-18 }} Гора Иремель</ref> == Биіктік белдеулер және жергілікті климат == Тау белдеуінде [[Қылқан жапырақтылар|қылқан жапырақты ормандар]] басым. 1100 метр белгіге дейін үлкен ормандармен бар, әрі қарай, тау бөктерінің белдеуі басталады, ол көптеген тас шөгінділерімен сипатталады. [[File:Iremel by Konstantin Tsibin.jpg|солға|300px|]] Ауданның климаты континенталды және қоңыржай үйлесімділіктен тұрады, сондықтан ол [[қыс]]тың суық және [[жаз]]дың ыстық болуымен сипатталады. Қыс [[қараша]]дан [[наурыз]]ға дейін созылады. Ол жоғары қар жамылғысымен және температураның тұрақты ауытқуымен сипатталады. Азия антициклонының және Сібірдің аязының кейде күрт соғуы салдарынан сол күні температура 10°C-қа секіруі мүмкін. Қыс айларында әрдайым күн ашық болады, бірақ мұнда қарлы боранар да болып тұрады, әсіресе олар ақпан айының бастап екі аптаға дейін созылуы мүмкін. [[Қаңтар]]да орташа температура -17°C құрайды. Суық ауа-райы қатты жауын-шашынмен және тұманмен бірге жүретін күрт ерумен алмастырылуы мүмкін. Қар қазан айында жауып, биіктігі 60-80 сантиметрге жетеді. Көктем [[сәуір]] айында келеді және [[мамыр]] айының соңына дейін созылады. Сәуір айының ортасында қар жамылғысы еріп кетеді, бірақ кейде мамыр айына дейін сақталуы мүмкін. Маусымнан тамызға дейінгі жазғы кезеңде [[найзағай]] ойнап, қатты [[жаңбыр]] жауады. Климаттық жаз күнтізбеге толығымен сәйкес келетініне қарамастан, орташа температура 20°C-тан көп аспайды. [[Күз]] өте қысқа және [[қыркүйек]]тен [[қараша]]ның басына дейін созылады. Бұл кезеңде бұлтты ауа-райы және [[жел]]дің қатты екпіні болатын суық мезгіл болады. [[Қыркүйек]] айында таң мезгілінде аяз болып, ылғалдылығы төмен болады. Иремел тауы мен Оңтүстік Оралдың бүкіл аумағында [[жауын-шашын]] жылына 800 мм-ге дейін түседі, әр аймақтарында біркелкі емес. Мысалы, батыс беткейлерде 650 мм, ал шығыс беткейлерде тек 400 мм жаууы мүмкін. Бұл беткейлердің орналасуына байланысты: батыста олар жел жағында, ал шығыста — ық жағында. Жауын-шашынның негізгі мөлшері [[жаз]]да түседі, қыста тек 25%. Ал таудағы ауа-райы тұрақсыз. Жел көбінесе жаңбырлы бұлттарды әкеледі. Қыста ашық аспан жарты сағат ішінде қатты боранмен ауыстырылуы мүмкін. Иремел тауындағы қар кейде шілдеде жауады, бірақ ол ұзақ жатпайды және тез ериді.<ref>https://wikiway.com/russia/gora-iremel/ Гора Иремель</ref> == Флорасы мен фаунасы == Орал таулары көптеген жануарларға бай. Жергілікті флора да жақсы дамыған. 250-ден 650 метрге дейін ормандар бар, оларда көптеген қылқан жапырақты ағаштар өседі. Мұнда көптеген [[қарағайлар тұқымдасы]] түрлері өседі. Солтүстік бөлігінде [[шырша]]лар, [[қайың]]дар, [[қарағай]]лар өседі. Таулы ормандар 1000 метрден 1500 метрге дейінгі аумақты алып жатыр, етегінде [[самырсын]], [[шырша]]лар өседі. Араларынан көптеген [[саңырауқұлақтар]] түрлерін кездестіруге болады. Ормандарда [[түлкі]], [[қасқыр]], [[сілеусін]], [[суыр]], [[аюлар]]ды, және [[марал]]дарды кездестіруге болады. [[Тиіндер]], [[Кірпітәрізділер|кірпілер]], [[жертесерлер]] басқа да кеміргіштер көп. Жорғалаушылар арасында [[жыландар]] ерекше көзге түседі - қауіпті және [[улы жыландар]], сонымен қатар зиянсыз жыландарда бар. [[Құстар]] әлемі де алуан түрлі. Мұнда [[меңіреу құр]], [[құр]], [[шұбарқұр]], [[торғайлар]] мекен етеді. == Иремел туралы қызықты деректер == * Жергілікті халық тауды қасиетті деп санайды (негізінен башқұрттар арасында). * Бұл планетадағы ең ежелгі таулардың бірі. * Таудың жанында ежелгі адамдардың, соның ішінде тұрмыстық заттардың іздері табылды * Көпшілік Иремелді жаман әдеттерден арылатын емдік тау деп санайды.<ref>https://travelask.ru/articles/gora-iremel-udivitelnaya-vershina-bashkortostana {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717083914/https://travelask.ru/articles/gora-iremel-udivitelnaya-vershina-bashkortostana |date=2021-07-17 }} Гора Иремель — удивительная вершина Башкортостана</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей таулары]] [[Санат:Башқұртстан таулары]] lowt8bq1cm9j8bfx3akhxagfs4ndknl Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3649363 3649115 2026-08-31T07:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3649363 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88010||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96766||77054||11070||229||3389||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||86981||81780||943||642||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84059||68787||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55566||30515||3588||368||5769||944||2238||4786||5205 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49208||40443||1773||102||631||17||11||4511||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||36271||33308||213||7||1372||72||0||1548||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||23110||21796||798||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22984||21569||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20196||10503||1413||41||7216||115||8||430||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17259||12282||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11606||7136||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10158||7985||1231||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8392||5813||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8232||5802||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6704||3840||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4520||3082||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4456||3912||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3770||3713||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3302||2616||363||117||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2936||1896||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2148||1832||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1612||1340||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||95||{{u|Gliwi}}||1553||1547||3||0||0||0||0||0||0 |- |108||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||146||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1177||1104||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||226||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||206||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||140||{{u|Wikuiser}}||1097||798||143||0||63||0||43||18||4 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||197||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1024||877||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||222||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||215||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||231||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||178||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||233||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||171||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||733||759||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||224||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||211||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||199||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||230||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||204||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||221||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||194||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||218||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||192||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12 |- |194||217||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |195||228||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |196||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||195||{{u|Marksscheider}}||609||528||10||0||66||0||0||0||0 |- |199||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |200||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |201||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |202||170||{{u|Tuttiorchestra687}}||599||598||0||0||0||0||0||3||2 |- |203||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |204||182||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |205||232||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |206||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |207||229||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |208||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |209||201||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||196||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||208||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |212||205||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |213||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||207||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |215||200||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |217||193||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||202||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |219||223||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |220||210||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |221||198||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |222||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |224||220||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |225||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |226||209||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||214||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |228||227||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||225||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |230||203||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |232||213||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |233||212||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |234||234||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 72qwnfsliybqfzi5747b3g3pdh6yqkl Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3649514 3649198 2026-08-31T11:00:26Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3649514 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145877||131252||957||0||13593||6||0||47||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132884||127391||827||15||62||17||10||2859||1678 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113888||1||0||0||0||0||0||113887||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89268||89268||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79296||79281||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50442||50149||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26610||22829||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14741||13720||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||170||168||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 9vhr2inbleo9l2q14a2tkbzv78k8d3j Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3649227 3648926 2026-08-30T13:07:15Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3649227 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2689||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2598||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Орел Карл}}||1359||319||1||315||91||24||0||0||0 |- |13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||985||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||643||323||0||10||1117||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Nurken}}||537||528||3||655||4961||32||15||3||4 |- |47||{{u|Casserium}}||536||187||72||75||333||48||0||7||0 |- |48||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||532||92||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||426||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|ShadZ01}}||211||23||0||34||82||65||0||0||0 |- |109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||74||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |310||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |312||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |317||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |386||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |394||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |416||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Marksscheider}}||12||15||0||2||59||0||0||0||0 |- |633||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |636||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |643||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |644||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |645||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |646||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |651||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |655||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |663||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |667||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |668||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |679||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |685||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |686||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |687||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |689||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |690||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |708||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |714||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |718||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |723||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Амина Жанаковна}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |744||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |745||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |749||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |757||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|PushkinVko}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |782||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |784||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |792||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |801||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |814||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |827||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |828||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |832||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |835||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |836||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |838||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |839||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |847||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |851||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |856||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |859||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |860||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |861||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |867||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Вилюс М}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |881||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |885||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |890||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |908||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |916||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |918||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |930||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |935||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |942||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |945||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |946||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |956||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |965||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |966||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |994||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |996||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1005||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1007||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1019||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1027||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1035||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1093||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1107||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1108||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1111||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1140||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1146||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1181||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1186||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1188||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1201||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1205||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1212||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1263||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Садыкова Улболсын}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1294||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1435||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1437||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1438||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1450||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1451||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1467||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1470||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1497||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1527||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1544||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1562||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1563||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1570||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1695||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1709||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1715||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1720||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||322||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] akpnqb0zt8olngflnb0ned84xwe8wtj Астана Нұрлы жол 0 676077 3649352 3359006 2026-08-31T06:39:47Z Onarakusai 32554 3649352 wikitext text/x-wiki [[File:Астана, вокзал Нурлы Жол, сферопанорама (cropped).jpg|300px|thumb|Астана Нұрлы жол]] [[File:Astana Nurly Jol 2018.jpg|300px|thumb|Станция ішінде]] '''«Астана Нұрлы жол»''' — Қазақстан Республикасының астанасы [[Астана]] қаласында орналасқан Қазақстан темір жолының теміржол вокзалы. [[Дүниежүзілік көрме (2017)|ЭКСПО 2017]] көрмесіне дейінгі инфрақұрылымдық құрылыс аясында станция Мыңжылдық жолының жанында орналасқан, жаңа сыйымдылығы 35000 адам, [[2017 жыл]]дың 1 маусымында ашылды<ref>[https://www.zhdbilety.kz/poezda/zh-d-vokzal-astana-nurly-zhol/ Ж/Д билеты: Астана-Нурлы Жол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513195916/https://www.zhdbilety.kz/poezda/zh-d-vokzal-astana-nurly-zhol/ |date=2021-05-13 }}</ref>. 45 000 м² вокзал ғимаратының 110 000 м² жабық алаңы, 70 000 м² автотұрағы және ұзындығы 2 550 м темір жол платформалары бар. Оны түрік Tabanlıoğlu Architects компаниясы жобалаған. Дизайн MIPIM AR Future Projects байқауында бірінші орынды жеңіп алды. Қала атауын өзгерткеннен кейін станция Астана-Нұрлы жол болып аталды. ==Маршрут== * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] [[Петропавл — Шу темір жолы]] * [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|80px|link=Қазақстан темір жолы]] {{ill|ru|Оңтүстік Сібір темір жолы|Южно-Сибирская магистраль}} * [[Тарлан-Астана]] (Бірінші бағыт) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{Commonscat|Nur-Sultan Nurly Jol train station|Астана Нұрлы жол}} * [https://t.rasp.yandex.kz/station/9863459/?event=arrival Астана Нұрлы жол станциясына баратын пойыздар кестесі] - [[Яндекс]] {{Петропавл — Шу темір жолы}} {{Оңтүстік Сібір темір жолы}} {{Бірінші бағыт (Тарлан-Астана)}} {{coord|51|06|44|N|71|31|54|E|type:railwaystation_region:KZ_scale:1000|display=title}} [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] [[Санат:Астана көлігі]] fnuk23p2c0yysdbnvxew0j8i1cvhol3 Тіл-Қазына 0 676685 3649527 3386026 2026-08-31T11:29:06Z Ataeva Meiramgul Balabaevna 184481 3649527 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы |логотипі = |түрі = [[акционерлік қоғам|коммерциялық емес акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[2018 жыл]] |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] қаласы, Сауран көшесі, 7a |басты адамдары = Бас директоры - Мақпал Жұмабай |саласы = |өнімі = |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті|ҚР ҒЖБМ Тіл саясаты комитеті]] |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = https://tilqazyna.kz/ }} '''Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы''' — филология саласында зерттеулер жүргізу, орфографиялық ережелерді дайындау мен оларды апробациядан өткізу, мемлекеттік тілді жеделдетіп оқытуды ғылыми-әдістемелік жағынан қамтамасыз ететін Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 31 наурыздағы №151 қаулысымен құрылған орталық. Қаулыға сәйкес, «Тіл-Қазына» орталығы акцияларының мемлекеттік пакетіне иелік ету және пайдалану құқығы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Тіл саясаты комитетіне берілген. Орталық {{URL|www.qazlatyn.kz}} , {{URL|www.tilqural.kz}}, {{URL|www.termincom.kz}}, {{URL|www.sozdikqor.kz}}, {{URL|emle.kz}}, {{URL|tilalemi.kz}}, {{URL|balatili.kz}}, {{URL|qujat.kz}}, {{URL|tilmedia.kz}}, {{URL|qazcorpora.kz}}, {{URL|abai.institute}}, {{URL|atau.kz}} сайттарының жұмысын қамтамасыз етеді. «Тіл-Қазына» орталығының штаттық кестесі 40 бірліктен тұрады, оның ішінде  4 ғылым кандидаты, 12 магистр, 1 докторант  қызмет атқарады. == Тарихы == «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы ең алғаш Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 9 қазандағы № 1545 қаулысына сәйкес «Республикалық мемлекеттік тілді жеделдетіп оқыту орталығы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын болып құрылды. Кәсiпорынның қызметiнiң негiзгi нысаны мемлекеттiк қызметшiлерге қазақ тiлiн интенсивтi оқытуға барлық қажеттi ұйымдастырушылық және материалдық-техникалық жағдайлар жасауды ұйымдастыру, сондай-ақ, оны оқу-әдiстемелiк және ғылыми қамтамасыз ету болып белгіленген. Алғашқы басшы – қоғам қайраткері [[Шайсұлтан Шаяхметов|Шайсұлтан Шаяхметұлы Шаяхметов]]. 2008 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 14 қаңтардағы №12 Қаулысына сәйкес, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Тіл комитетінің «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта құрылды. Арада он жыл уақыт өткенде, Үкіметтің 2018 жылғы 31 наурыздағы №151 Қаулысына сәйкес, «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы Тлдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы» РМҚК «Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы» коммерциялық емес акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. Үкіметтің 2021 жылғы 9 ақпандағы Қаулысына сай, Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігінің Тіл саясаты комитеті Білім және ғылым министрлігінің Тіл саясаты комитеті болып қайта аталуымен байланысты Орталық тиісті министрлік қарауына ауысты.<ref>[https://tilqazyna.kz/center]</ref> == Орталық қызметінің негізгі бағыттары == * қазақ тілі әліпбиін латын графикасына кезең-кезеңімен көшірудің ғылыми-ұйымдастырушылық міндеттерін атқару; * латын графикасына негізделген қазақ тілін үйрету әдістемесі бойынша оқу-әдістемелік құралдар, сөздіктер, бағдарламалар әзірлеу; * оқытушыларға, әдіскерлерге латын графикасына негізделген әліпбидің емле ережелерін үйрету бойынша семинарлар, курстар, тренингтер ұйымдастыру; * ҚР Үкіметі жанындағы қазақ тілі әліпбиін латын графикасына көшіру Ұлттық комиссия Орфографиялық, Әдістемелік, Терминологиялық және Сараптама-техникалық жұмыс топтарының үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету; * ҚР Үкіметі жанындағы Терминологиялық комиссия жұмысын үйлестіру, қамтамасыз ету; * азаматтарға қазақ тілін оқытатын өңірлердегі тіл оқыту орталықтарына республикалық деңгейде үйлестіру-әдістемелік көмек көрсету; * қазақ тілі оқытушылары мен әдіскерлерінің біліктілігін арттыру, қайта даярлауды іске асыру; * қазақ тілін реформалауға арналған ақпараттық жүйелер мен дерекқорлар қалыптастыру, әдіснамалық-ақпараттық қамтамасыз ету. == Орталық атқаратын жұмыстары == # Латын графикасына негізделген қазақ тілінің емле ережесінің жобасы дайын болды. Бұл шараға {{URL|www.qazlatyn.kz}} арнайы порталы әзірленіп, интернет желісіне қосылып, үздіксіз қызмет жасап тұр. Қазақ тілін латын әліпбиіне көшіруге байланысты насихат жұмыстары жалғасуда. # '''«Тіл-Қазына»''' орталығында қазақ тілін екінші тіл және шет тілі ретінде оқыту әдіснамасын стандарттау мен жүйелеу жұмыстары үшін арнайы жұмыс тобы құрылып, ғалымдардың кеңесі жұмыс атқарады. Қазақ тілін оқытудың ұлттық стандарттары әзірленіп, бірүлгі (типтік) бағдарламасы қолданысқа енгізілді. АТ жетістіктерін пайдалана отырып, қазақ тілін өз бетінше үйренуге арналған {{URL|www.tilqural.kz}} порталы іске қосылды. Портал үздіксіз жаңартылып, қазақ тілін деңгейлеп оқытуға арналған жаңа контентпен толықтырылып отырады. '''[[Til-Qural]]''' – ойын тәсілдерін қолдана отырып, қазақ тілін үйренуге және қолдануға арналған тегін платформа. Жобаны "Тіл-Қазына" компаниясы әзірледі, 2019 жылы іске қосылды. Сервис тіркелгеннен кейін tilqural.kz веб-порталда, iOS, Android операциялық жүйелері бар мобильді қосымшаларда қолжетімді. # «Тіл-Қазына» орталығы қазақ терминдерін қалыптастыруға арналған Терминологиялық комиссия жұмысынан бөлек, ашықтық, қолжетімділік қағидаттарын ұстану арқылы қоғамның әрбір мүшесі әрбір терминге өз ойын, пікірін білдіру үшін ашық интернет ресурсын қалыптастырды. {{URL|www.termincom.kz}} сайтында терминдерді талқылауға кез келген азаматтың мүмкіндігі бар. «Тіл-Қазына» орталығының бұл бағыттағы жұмыстары республикалық деңгейде қазақ терминдерін сапалы қалыптастыруға, қазақ тілінің дамуына үлкен септігін тигізеді. # '''«[[Termincom|Termincom.kz]]<nowiki/>»''' – қазақ терминологиясы жайлы толық мәлімет беретін сайт. Сайт Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы терминологиялық комиссия бекіткен терминдерді пайдалану үшін, салааралық терминологиялық қорды біріздендіру және жетілдіру үшін пайдаланылады. Сайт 2016 жылы 20 қазаннан бастап іске қосылған. «Тіл-Қазына» орталығы Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы Республикалық терминология комиссиясы жұмысын үйлестіреді. Тіл саясаты комитеті Комиссияның жылдық жоспарын  әзірлейді. Жылына 4 отырыста қаралатын терминдер ғалымдар, филолог мамандары тарапынан лингвистикалық сараптамадан өткізіледі. Комиссия мүшелері «[[Termincom|Termincom.kz]]<nowiki/>» сайтындағы электронды алаңда терминдерге дауыс береді, ұсыныс, пікір білдіреді. «Тіл-Қазына» орталығы дауыс беру қорытындысын шығарып, Комиссия отырысына әзірлейді. Отырыста терминдер талқыланып, шешім шығару үшін тиісті орынға жолданады. Комиссия құрамында Қазақстан Республикасы Парламентінің, Сенатының депутаттары, терминолог-лингвист ғалымдар, сала мамандары, БАҚ өкілдері жұмыс атқарады. # Қазақ сөздері мен сөз тіркестерінің, көнерген сөздердің мазмұны мен мағынасын, дұрыс жазылуын, қолданылу түрлерін анықтауға арналған {{URL|www.sozdikqor.kz}} сайтының жұмысын да «Тіл-Қазына» орталығы қамтамасыз етеді. '''[[Sozdikqor.kz]]''' - әртүрлі салалық сөздіктер мен сөз тіркестері, жаңа технологиялық сөздердің мағынасын көрсететін алғашқы әмбебап платформа. Қорға 400 мыңға жуық атау тұлғасындағы сөз, 1 243 850 тілдік бірлік жүктелген. Қорға 150-ден аса түрлі салалық сөздіктер мен энциклопедиялар енгізілген. Атап айтқанда, 15 томдық Қазақ әдеби тілінің сөздігі, Абай сөздігі, Ахмет Байтұрсынұлы энциклопедиясы, қазақ тілінің синонимдер сөздігі, қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі және т.б. Іздеу жүйесі арқылы сөздердің анықтамасын, синонимдерін, сөздердің фразеологиялық тіркестерде кездесуін білуге болады. 2021 жылы «синонимайзер» функциясы қосылды. Порталдың мобильді қосымшасын Goolge Play және App Store-дан жүктеуге болады. @Sozdikqor.kz тelegram-бот жұмыс істейді. # '''«{{URL|emle.kz}}<nowiki/>»''' – тіліміздегі  сөздердің дұрыс жазу нормаларын көрсететін электронды сайт. Сайт 2016 жылдың желтоқсанында ресми түрде қолданысқа берілді. Бүгінгі күнге дейін 2 мыңға жуық материал енгізілген. Оның ішінде аббревиатура бойынша – 1228, ғылыми мақалалар саны –  130, тіл нормасына байланысты материалдар – 20, пунктуация – 11, кітапхана қоры – 36, сұрақ-жауап – 598. 2021 жылдың наурыз айында сайттың дизайны жетілдіріліп, материалдық базасы қайта толықтырылды. # '''{{URL|Tilalemi.kz}}''' – еліміздегі қазақ тілінде ғылыми ақпарат қоры мол жинақталған негізгі портал. Тіл білімі саласындағы кез келген сұрақтың жауабын осы порталдан табуға болады. Жоба 2016 жылы әзірленді. Порталда тіл саласындағы жаңалықтармен, ғылыми, публицистикалық, көркем және балаларға арналған әдебиеттер бар.  Көп кездесе бермейтін кітаптардың электронды нұсқасы енгізіліп, онлайн оқуға мүмкіндік бар. '''Жоба жетекшісі''': Мөлдір Бақытқызы. # '''«{{URL|Balatili.kz}}<nowiki/>»''' сайты – үш жастан асқан (3+) балаларға тілдік, жазу және көркем жазу, оқу дағдыларын қалыптастыруға арналған сайт. Сайттың нысаналы аудиториясы: Үш жастан асқан балалар, тәрбиеші, мұғалімдер, ата-аналар. Сайтта  дыбыс пен әріп, сөз, сөз тіркесі, сөйлем, мәтін, тұрақты сөз тіркестеріне қатысты дидактикалық оқу материалдары, сонымен бірге балалардың тілдік, жазу және көркем жазу, оқу дағдыларын қалыптастыру мақсатындағы материалдар, ойындар берілген. Лингводидактикалық мақсаттарына сәйкес оқыту материалдары мазмұны мен нысанына, жас ерекшеліктеріне сәйкес топтастырылған. # '''«{{URL|Qujat.kz}}<nowiki/>»''' - құжаттарды қазақ және орыс тілдерінде сауатты әзірлеу бойынша үлгілер мен нұсқаулықтар берілген электрондық база. Сайтта іс-қағаздарын жүргізу 2-ге бөлінген: «кеңсе» және «кадр» құжаттары, онда құжаттардың жеке үлгілері ұсынылған. Құжаттарды іздеудің 3 түрі қолданылады: түрі және атауы бойынша және әріп бойынша жүйелі іздеу. Құжаттардың екі жүзден астам үлгісі (қазақ және орыс тілдерінде) PDF және DOC нұсқаларында қолжетімді. Құжаттардың үлгілеріне онлайн өзгерістер енгізуге арналған сервис жұмыс істейді. # '''«{{URL|Tilmedia.kz}}<nowiki/>»''' сайты арқылы қызықты және тиімді тәсілдер бойынша қазақ тілін үйренуге болады. Сайт 2017 жылы іске қосылды. Cайт тек сапалы контентпен ғана емес, өзінің заманауи дизайны және интерфейсімен қызықтырады. Сайтта аудиожазбаларды тыңдауға, видеожазбаларды көруге сонымен қатар кітап оқып, өз ойыңмен бөлісу мүмкіндігі бар. Сайтты үш тілде (қазақ-орыс-ағылшын) қолдану мүмкіндігі қарастырылған.  Сайтта төрт бөлім бар: ақпарат, тыңда, оқы, қара. # «[https://tilalemi.kz/tartu/7 Балаларға базарлық] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220204110142/https://tilalemi.kz/tartu/7 |date=2022-02-04 }}» бөлімінде 150-ге жуық ертегілер мен 100 сериядан аса мультфильм енгізілген. # Орталық әлемдегі беделді тілдердің ұлттық корпусына ұқсас «Қазақ тілі ұлттық корпусының кіші корпустарын» әзірледі. '''«[[Qazcorpora|Qazcorpora.kz]]<nowiki/>»''' қазақ тілі ұлттық корпусының публицистикалық мәтіндерінің кіші корпусы – «Ұлттық рухани жаңғыру» ұлттық жобасы шеңберінде іске асырылып жатқан жобалардың бірі. Корпуста '''5 304''' құжат, '''309 153''' сөйлем, '''5 141 248''' сөзқолданыс бар. Корпус бойынша техникалық жетілдіру, сөзқолданыс санын ұлғайту жұмыстары жүргізіле береді. # «Тіл-Қазына» орталығы қазақ тілінің бәсекелестікке қабілеттілігін арттыруға бағытталған қоғамда мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру үшін, өскелең ұрпақтың санасына сіңіру үшін қазақ тілінің еліміз үшін орны туралы әлеуметтік бейнебаяндар әзірлейді. Бұл жұмыстар ақпараттар ағыны заманында тиімді жолдардың бірі. Осы арқылы қазақ тіліне жасалып жатқан реформалар, қазақ тілінің өзге тілдермен қатар тұра алатын әлеуеті мен мемлекеттік тілдің еліміздегі ұлтаралық тіл мәртебесін насихаттау іске асырылады. # «Тіл-Қазына» орталығы балаларға қазақ тілінде сөйлеуді насихаттайтын, бала тілінде қызықты әрі танымдық анимациялық фильмдер әзірлеуді ұйымдастырады. Қазіргі кезде балаларға арналған бірнеше мультфильмдер дайындалды. Олар «Балапан» телеарнасынан және «[https://www.youtube.com/channel/UCC48OQivP8wSENvH7Wlw9vw Youtube]» арнасынан көрсетілуде. # Орталық қазақ тілінде сөйлеудің мәдениетін арттыру, мерейін көтеруге бағытталған түрлі республикалық шараларды ұйымдастырады. «Мемлекеттік тіл – тәуелсіздік символы» республикалық байқауы, «Мен қазақша сөйлеймін» акциясы, «Оқытушылар арасында А.Байтұрсынұлы атындағы республикалық байқау», «Мемлекетттік тіл және БАҚ» және т.б. түрлі республикалық байқаулар, конкурстар, қазақ тілін әртүрлі жастағы азаматтар арасында мемлекеттік тілді насихаттауға бағытталады. '''«{{URL|Аbai.institute}}».''' 2020 жылғы 18 қарашада Нұр-Сұлтан қаласында қазақ тілін Қазақстанда және шетелде оқыту және ілгерілету бағдарламасы шеңберінде әзірленген «Аbai.institute» веб-порталы таныстырылды. Бұл-еліміздің азаматтарына, шетелдегі қазақ диаспорасына және шетел азаматтарына қазақ тілін, әдебиеті мен мәдениетін насихаттауға мүмкіндік беретін бірегей жоба. Сондай-ақ, «Аbai.institute» Android және iOS қолдайтын мобильді қосымшада қолжетімді. Портал 6 тілде (қазақ, ағылшын, неміс, француз, орыс, түрік, парсы) ұсынылған. Сондай-ақ Ресей, Түркия, Франция, Германия, Бельгия, Иран, Моңғолия елдеріндегі қазақ диаспорасы үшін қазақ тілін оқыту курстары өткізілді. 2021 жылы аталған жоба аясында АҚШ, Ресей, Түркия, Франция, Германия, Бельгия, Иран, Моңғолия, Өзбекстан елдеріндегі қазақ тілі оқытушыларының біліктілігін арттыру курстары өткізілді. == Орталықпен бірлесіп жұмыс атқарған мекемелер == «Тіл-Қазына» орталығы қазақ тілін дамыту мен реформалау мақсатында шетелдік тәжірибелерді зерделеп, тіл саласындағы бірнеше шетелдік және отандық беделді мекемелермен ынтымақтастық ғылыми-практикалық жұмыстар атқарады: - [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты]]; - [[Назарбаев Университеті]]; - [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы|Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]]; - [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті]]; - [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]; - [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]; - Түркия Республикасы Гази университеті TOMER (Түрік тілін оқыту, үйрету, бағалау орталығы); - Ресей Федерациясы, Полиглот Дмитрий Петровтың Инновациялық-коммуникативтік лингвистика орталығы; - Әзербайжан Республикасы Ғылым академиясы Насими атындағы Тіл білімі институты; - «[[Яндекс|Яндекс.Қазақстан]]<nowiki/>» ЖШС; - «Отандастар қоры» КеАҚ; - және т.б. «Тіл-Қазына» орталығы жоғарыда аталған ғылыми, әдістемелік және ұйымдастырушылық жұмыстарды жүзеге асыру және үйлестіру  бойынша еліміздегі басты Орталық болып табылады. == Орталықтың баспа өнімдері == Мемлекеттік тапсырманы орындау шартына сәйкес: * Ана тілдерін оқыту бойынша оқу-әдістемелік құралдары «Ана тілі» Қазақстандағы этнос тілдерін оқытуға арналған мәтіндер жинағы А1, А2, В1, В2 деңгейлері (10 этнос тілінде), З.Күзекованың «Қазақ тілі» Бастапқы деңгей (А1), Базалық деңгей (А2), Орта деңгей (В1), Ортадан жоғары деңгей (В2.1), Жоғары деңгей (С1) оқу құралдары мен жаттығулар жинағы, қазақ тілінің лексикалық минимумына негізделген «Қазақ сөзі» 137, 500, 900, 1200, 1500 сөз оқу әдістемелік құралы, Д.Петровтың «Ағылшын тілі» 16 сабақ,   «Казахский язык»  16 уроков базалық тренинг оқу құралдары; * Жексенбілік мектептерге арналған Ана тілі/Энетили. (қырғыз тілінде) оқу-әдістемелік құралы, «Ана тілі» (украин тілінде) оқу құралы, «ZIMANÊ KURDλ күрд тілін оқытуға арналған әдістемелік құралы; * Р.Сыздықованың 14 томдығы, Т.Шонанұлының 5 томдығы, Ә.Жүнісбек «Қазақ тіл білімінің мәселелері», Ә.Қайдар «Тіл ғұмыр», Ш.Сарыбаев «Тіл ғұмыр» ғылыми-танымдық жинағы, Е.Омарұлының тілтанымдық мұралары, аудармалары; * Шетелдегі қазақ диаспорасына арналып жазылған «Қазақ тілі» әмбебап оқулығы (А1 – қарапайым деңгей), «Шетелдегі этникалық қазақтарды қолдаудың 2018-2022 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарының «Қазақстанның қасиетті жерлерімен таныстыру мақсатында ақпараттық-анықтамалық материалдарды әзірлеу және шығару» тармағы аясында «Қазақстанның 70 тарихи орны», «Атамекен» ақпараттық-танымдық жинағы; * «Әлихан Бөкейхан», «Ахмет Байтұрсынұлы», «Әліпби» энциклопедиялық-анықтамалықтары; * балаларға арналған С.Әкірамұлының «Ұқыпты бала» өлеңдер жинағы, С.Қамшыгердің «Тастамашы, ана!» аудармасы (башқұрт тілі), Д.Ахметовтің «Робот және алты асық», Н.Төлепбергенұлының Өлеңді әліппе: Қалалар, Өлеңді әліппе: Жануарлар, «Болаларга тухфа» хрестоматия (өзбек тілі), М.Абдилдаева «Балаларға тарту», А. Алтай  «Дегелеңдегі қызыл күн» повесть,әңгімелер, С. Карыбаева «Шаңырақ»; * Лингвистикалық үстел ойыны, Б.Момынова «Қазақ ым-ишараттары» сөздігі, А.Хамзина «Қазақша-орысша-ағылшынша» сөздік М.Қашқари «Түрік сөздігі» 1-3-томдар, Ш.Ш.Жалмаханов, Г.Ы.Байғонысова, Н.П.Жданович. «Заң терминдері мен ұғымдарының қазақша-орысша-ағылшынша, орысша-қазақша-ағылшынша, ағылшынша-орысша-қазақша сөздігі», И.З.Шайдаров, М.Ахметов «Латынша медициналық терминдердің түсіндірме сөздігі», Д.Мәсімханұлы,   Айнұр Әбиденқызы «Қытайша-қазақша үлкен сөздігі» әзірленіп, басып шығарылып, еліміздің 14 облысы, Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалаларына, әмбебап кітапханаларға және мемлекеттік мекемелерге таратылып, электрондық нұсқалары «Tilalemi.kz», «Abai.institute» порталына орналастырылды. == Сыртқы сілтемелер == [https://www.instagram.com/tilqazyna/ Instagram] [https://www.facebook.com/TILQAZYNA Facebook] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]] 77ikjschzfcltxx74vrr507wtdtnaah Аида Ғалымқызы Балаева 0 677991 3649471 3648556 2026-08-31T09:50:14Z Casserium 68287 3649471 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = лауазым енгізілді | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_5 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_5 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 мамыр 2020 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = лауазымы құрылды | Ізбасары_6 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 22 шілде 2019 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_7 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_7 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қауіпсіздік Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2025–2026), [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] (2023–2026) [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] (2019–2020) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 28 тамызда Үкіметтің отставкаға кетуіне байланысты вице-премьер және министр лауазымын уақытша атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Аида Балаева [[Қауіпсіздік Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] 8ds7l98aa0ckst7uyw7evvuae7fuafb 3649472 3649471 2026-08-31T09:50:36Z Casserium 68287 3649472 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = лауазым енгізілді | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_5 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_5 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 мамыр 2020 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = лауазымы құрылды | Ізбасары_6 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 22 шілде 2019 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_7 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_7 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2025–2026), [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] (2023–2026) [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] (2019–2020) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 28 тамызда Үкіметтің отставкаға кетуіне байланысты вице-премьер және министр лауазымын уақытша атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Аида Балаева [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] ttcdea395ckzg5u03sjtpph6rva99by 3649473 3649472 2026-08-31T09:53:11Z Casserium 68287 3649473 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = лауазым енгізілді;<br>Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы ретінде [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 1 желтоқсан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 тамыз 2026<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_5 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_5 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_5 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 4 мамыр 2020 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = лауазымы құрылды | Ізбасары_6 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі | Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_7 = 22 шілде 2019 | Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_7 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_7 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31241003|title=Балаева Аида Галымовна (персональная справка)|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-09-11}}</ref> | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2025–2026), [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] (2023–2026) [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] (2019–2020) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 28 тамызда Үкіметтің отставкаға кетуіне байланысты вице-премьер және министр лауазымын уақытша атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Аида Балаева [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] Төрағасының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] clhlxfffc820zgegkcbdh4nu2fx5gy0 Атырау облысы мектептерінің тізімі 0 678500 3649238 3649078 2026-08-30T13:35:15Z Casserium 68287 3649238 wikitext text/x-wiki Қазіргі уақытта [[Атырау облысы]]нда барлығы 207 мемлекеттік мектеп жұмыс істейді. == Атырау қаласы == 10 мектеп-гимназия, 5 мектеп-лицей мен 1 негізгі, 52 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Бұрынғы атауы |- | 1. || Жалпы білім беретін №1 М. Жұмабаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Мәмекұлы №167 || 2023 || 2017 ж. дейін №1 Ленин ат. орта мектеп<ref name="Д1">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000369|title=Атырау облысының кейбір білім беру ұйымдарына атау беру және қайта атау туралы|date=2017-06-15}}</ref> |- | 2. || Жалпы білім беретін №2 Ж. Нәжімеденов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Исатаев №42а || 2009 || Куйбышев ат. орта мектеп, 2017 ж. дейін №2 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 3. || №3 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Владимирский №41 || 1978 |- | 4. || Жалпы білім беретін №4 Ю.А. Гагарин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Мақатаев №61 || 1971 |- | 5. || Жалпы білім беретін №5 Ғ. Мүсірепов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Ерниязов №2 || 19?? |- | 6. || Жалпы білім беретін №6 М. Мөңкеұлы атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Азаттық №162 || 200? || 2017 ж. дейін №6 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 7. || Жалпы білім беретін №7 М. Әуезов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Сырдария №1а || 19?? |- | 8. || Жалпы білім беретін №8 Ө. Атамбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Азаттық №133а || 19?? || 1997 ж. дейін №8 орта мектеп<ref name="Д97">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P970000817_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм және мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1997-05-12}}</ref> |- | 9. || Жалпы білім беретін №9 Ш. Уәлиханов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Уәлиханов №89а || 1980 |- | 10. || Жалпы білім беретін №10 С. Мұқанов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Бейбарыс №36 || 1960 |- | 11. || Жалпы білім беретін №11 Ы.Алтынсарин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Елеуісов №69 || 1961 |- | 12. || Жалпы білім беретін №12 Ф. Досымова атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Өтемісұлы №111 || 1970 || 1996 ж. дейін №12 орта мектеп<ref name="Д96">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960000384_|title=Қазақстан Республикасының Бiлiм және Мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және олардың атауларын өзгерту туралы|date=1996-04-03}}</ref> |- | 13. || №13 Д. Байбосынов атындағы мектеп-гимназия  || [[Атырау]], Канцев №1а || 19?? || Қазақстанның 50 жылдығы ат. орта мектеп |- | 14. || Жалпы білім беретін №14 А. Чехов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Азаттық №78 || 19?? |- | 15. || Жалпы білім беретін №15 Абай атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Сәтбаев №20 || 1956 |- | 16. || №16 Ж. Қаражігітов атындағы мектеп-лицей || [[Атырау]], Владимирский №21 || 19?? || 2000 ж. дейін №16 мектеп-лицей<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000001576_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм және мәдениет ұйымдарына, сондай-ақ әскери бөлiмге есiмдер беру және оларды қайта атау туралы|date=2000-10-20}}</ref> |- | 17. || №17 мектеп-лицей || [[Атырау]], Момышұлы №31 || 1977 || Киров ат. орта мектеп |- | 18. || №18 Х. Доспанова атындағы жалпы білім беретін орта мектеп || [[Атырау]], Баймұханов №16 || 2014 || 2018 ж. дейін №18 Крупская ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1800000152|title=Атырау облысының кейбір білім беру ұйымдарын қайта атау туралы|date=2018-04-03}}</ref> |- | 19. || №19 Қ. Сәтбаев атындағы мектеп-гимназия || [[Атырау]], Авангард-2 ш/а №19а || 1972 |- | 20. || №20 А. Пушкин атындағы мектеп-лицей || [[Атырау]], Мұқанов №3 || 1973 |- | 21. || Жалпы білім беретін №21 Жамбыл атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Өтемісұлы №118/2 || 1973 |- | 22. || Жалпы білім беретін №22 Ә. Молдағұлова атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Баймұханов №39Б || 1969 || 2017 ж. дейін №22 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 23. || Жалпы білім беретін №23 А. Байтұрсынов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], СМП-163 ш/а №1 || 19?? || 2017 ж. дейін №23 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 24. || Жалпы білім беретін №24 орта мектеп || [[Атырау]], Вокзал маңы-5 ш/а, №16а || 19?? |- | 25. || Жалпы білім беретін №25 Б. Момышұлы атындағы орта мектеп || [[Ақсай (Атырау облысы)|Ақсай]], Атырау №23 || 1987 |- | 26. || Жалпы білім беретін №26 С. Датов атындағы орта мектеп || [[Ақжар (Атырау облысы)|Ақжар]], Датұлы №1Г || 1992 |- | 27. || Жалпы білім беретін №27 И. Тайманов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Вокзал маңы-3 ш/а №22Б || 1990 |- | 28. || Жалпы білім беретін №28 орта мектеп || [[Атырау]], Лесхоз ш/а №28а || 19?? |- | 29. || Үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған №30 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Авангард-4 ш/а, Тілендиев №21 || 2002 || — |- | 30. || №31 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Атырау ш/а, Рысмағамбетов №46 || 2004 || — |- | 31. || Жалпы білім беретін №32 орта мектеп || [[Атырау]], [[Көкарна (Атырау қалалық әкімдігі)|Көкарна]] ш/а, 13-көше №36а || 2005 || — |- | 32. || Жалпы білім беретін №33 Қ.Қайсенов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Сарықамыс ш/а, Бөкен би №8 || 2006 || 2017 ж. дейін №33 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 33. || №34 көп салалы мектеп-гимназия || [[Атырау]], Алмагүл ш/а №26 || 2009 || 2017 ж. дейін №34 лингвистикалық мектеп-гимназия |- | 34. || №35 Х.Ерғалиев атындағы мектеп-гимназия || [[Атырау]], Өркен ш/а, Шөреев №90а || 2010 || 2017 ж. дейін №35 мектеп-гимназия<ref name="Д1" /> |- | 35. || №36 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Мирас ш/а, Көшәлиев №23 || 2013 || — |- | 36. || Жалпы білім беретін №37 С.Зиманов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Нұрсая ш/а №109а || 2017 || 2021 ж. дейін №37 орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000785|title="Жалпы білім беретін № 37 орта мектеп" коммуналдық мемлекеттік мекемесіне Салық Зимановтың есімін беру туралы|date=2021-11-04}}</ref> |- | 37. || №38 мектеп-лицей || [[Атырау]], Бейбарыс №445 || 2017 || 2019 ж. дейін Ағылшын тілін тереңдетіп оқытатын техникалық гимназия |- | 38. || Жалпы білім беретін №39 орта мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Жұлдыз ш/а, Муханбедьяров №29 || 2019 || — |- | 39. || №40 З.Қабдолов атындағы жалпы білім беретін мектеп || [[Атырау]], Нұрсая ш/а, Елорда №25 || 2019 || 2022 ж. дейін №40 орта мектеп<ref name="Д22">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000938|title=Атырау облысының кейбір білім беру ұйымдарына есім беру туралы|date=2022-11-22}}</ref> |- | 40. || №41 Ә.Кекілбайұлы атындағы мектеп-гимназиясы || [[Атырау]], Самал ш/а, Кекілбайұлы №15а || 2020 || 2022 ж. дейін №41 мектеп-гимназия<ref name="Д22" /> |- | 41. || №42 Н.Балғымбаев атындағы жалпы білім беретін мектеп || [[Атырау]], Береке ш/а, 16-көше №3 || 2021 || 2022 ж. дейін №42 орта мектеп<ref name="Д22" /> |- | 42. || Жалпы білім беретін №43 орта мектеп || [[Еркінқала]], Балауса ш/а, Мұртаза №70а || 2023 || — |- | 43. || №44 мектеп-гимназия || [[Ақжар (Атырау облысы)|Ақжар]], 7-көше №14а || 2024 || — |- | 44. || «Атамекен» №45 жалпы орта білім беретін мектебі || [[Атырау]], Қалимов №90 || — || — |- | 45. || №46 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Атырау]], Сарыөзек ш/а || 2024 || — |- | 46. || №47 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Береке (Атырау облысы)|Береке]] ауылы || 2024 || — |- | 47. || №48 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Жұлдыз ш/а, Жауыров №33А || 2025 || — |- | 48. || №49 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Жұлдыз-3 ш/а, Бақтыбаев №31А || 2025 || — |- | 49. || №50 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Атырау]], Водников ш/а, Нияз батыр №32 || 2024 || — |- | 50. || №51 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Ақсай (Атырау облысы)|Ақсай]] ауылы || 2025 || — |- | 51. || №52 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Еркінқала]] ауылы || жақында || — |- | 52. || №53 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]] ауылы, Көктем ш/а || жақында || — |- | 53. || №54 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Дамбы (ауыл)|Дамбы]] ауылы || жақында || — |- | 54. || IT мектеп-лицей || [[Атырау]], Әуезов №11 || 1952 || 2015 ж. дейін Жалпы білім беретін орта бейіндік мектебі |- | 55. || Жалпы білім беретін Алмалы орта мектебі || [[Алмалы (Атырау облысы)|Алмалы]], Бейбітшілік №24 || 1987 |- | 56. || Жалпы білім беретін Амангелді атындағы орта мектеп || [[Дамбы (ауыл)|Дамбы]], Қабышев №13Б || 19??|| №7 орта мектеп |- | 57. || Жалпы білім беретін Ә. Жангелдин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] ш/а, Ахмедияров №6 || 1960 |- | 58. || Жалпы білім беретін Береке орта мектебі || [[Береке (Атырау облысы)|Береке]], Тыныбекова №3а || 2017 || 2001 ж. дейін Память Ильича орталау мектебі |- | 59. || Жалпы білім беретін Бесікті орта мектеп-интернаты || [[Бесікті (ауыл)|Бесікті]], Нұржанов №100 || 2005 |- | 60. || Жалпы білім беретін Б. Нысанбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Бірлік (Атырау қалалық әкімдігі)|Бірлік]] ш/а, Бекет ата №33а || 2009 || Новостройка орта мектебі |- | 61. || Жалпы білім беретін Ғ. Мұратбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер]] ш/а, Бекмағамбетов №2 || 2020 |- | 62. || Жалпы білім беретін Еркінқала орта мектебі || [[Еркінқала]], Есқалиев №29 || 1983 |- | 63. || Жалпы білім беретін Жамбыл атындағы орта мектеп || [[Жаңаталап (Атырау облысы)|Жаңаталап]], Сұлтанов №70а || 19?? |- | 64. || Жалпы білім беретін И. Тайманов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер]] ш/а, Баймұханов №121 || 2009 || 1992 ж. дейін Жұмыскер орталау мектебі |- | 65. || Жалпы білім беретін Қ. Смағұлов атындағы орта мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Смағұлов №17а || 1983 || Қайыршақты орта мектебі |- | 66. || Жалпы білім беретін Қ.И. Сәтбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Геолог (ауыл)|Геолог]] ш/а, Аққұлов №10а || 1987 |- | 67. || Жалпы білім беретін М. Бекмұхамбетов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] ш/а, Ахмедияров №19а || 1974 || 2017 ж. дейін А. Құнанбаев атындағы орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 68. || Жалпы білім беретін М.Отаралиев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Ақжайық (Атырау қалалық әкімдігі)|Ақжайық]] ш/а, 3-көше №36 || 2017 || 1992 ж. дейін Балықшы орталау мектебі |- | 69. || Жалпы білім беретін М.Өтемісов атындағы орта мектеп || [[Ракуша]], Қазақстан №16 || 2019 || 1992 ж. дейін Ракуша орта мектебі |- | 70. || Жалпы білім беретін М.Ломоносов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] ш/а, Қалмұханов №1 || 1936 |- | 71. || Жалпы білім беретін Талғайраң негізгі мектебі || [[Талқайран|Талғайраң]], Есмұханов №40 || 2009 |- | 72. || Жалпы білім беретін Т.Амандосов атындағы орта мектеп || [[Тасқала (Атырау облысы)|Тасқала]], Орталық №22 || 19?? || 2005 ж. дейін Кеңөзек орта мектебі<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P050000200_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм беру, мәдениет және спорт ұйымдарын атау мен қайта атау туралы|date=2005-03-03}}</ref> |- | 73. || Жалпы білім беретін Ф. Оңғарсынова атындағы орта мектеп || [[Қызыл балық (ауыл)|Қызылбалық]], Балманов №64 || 1973 || 1992 ж. дейін Октябрьдің 40 жылдығы ат. орта мектеп |- | 74. || Жалпы білім беретін Ы. Алтынсарин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Құрсай (Атырау облысы)|Құрсай]] ш/а, Қарабау №12 || 2014 || 1992 ж. дейін Құрсай орта мектебі |} == Жылыой ауданы == 20 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || №1 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Махамбет №136 || 1985 || қазақша || Ленин ат. орта мектеп |- | 2. || №2 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Қосшағыл]], Жайық №93 || 1992 || аралас || Лермонтов ат. орта мектеп |- | 3. || №3 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Шоқпартоғай]], Дешенов №378 || 1977 || rowspan="3" | қазақша || Жданов ат. орта мектеп |- | 4. || №4 М. Әуезов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Тұрғызба (Жем ауылдық округі)|Тұрғызба]], Бөкен би №409 || 1976 |- | 5. || №5 Абай атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Әжіғалиев №67 || 2023 |- | 6. || №6 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Махамбет №72 || 2021 || аралас || Пушкин ат. орта мектеп |- | 7. || №7 Е. Халықов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Күржіманұлы №53 || 2003 || қазақша || 1996 ж. дейін Островский ат. орта мектеп<ref name="Д96" /> |- | 8. || №8 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Шәкірова №8 || 2014 || rowspan="2" | аралас |- | 9. || №9 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Махамбет №102 || 1975 || Макаренко ат. орта мектеп |- | 10. || №10 Амангелді атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Ақкиізтоғай]], Аронұлы №210 || 1974 || қазақша |- | 11. || №13 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Аймауытов №29 || 1964 || аралас || №468 мектеп, Гагарин ат. орта мектеп |- | 12. || №15 С.Карабалин атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Қорғанбаев №50 || 1950 || қазақша || Чехов ат. орта мектеп, 2007 ж. дейін №15 орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P070000321_|title=Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарын атау мен қайта атау туралы|date=2007-04-20}}</ref> |- | 13. || №16 Д.Жазықбаев атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], 217-көше №42 || 1988 || аралас || 1991 ж. дейін XIX партконференция ат. орта мектеп |- | 14. || №17 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Майкөмген]], Керейұлы №56 || 1994 || қазақша |- | 15. || №18 М. Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], 221-көше №59 || 1991 || аралас |- | 16. || №19 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Арқабаев №22 || 2014 || rowspan="2" | қазақша |- | 17. || №20 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Балуан Шолақ №1 || 1993 |- | 18. || №21 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Нұрмахан №3 || 2015 || rowspan="3" | аралас |- | 19. || №22 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Жаңа Қаратон]], Ержанов №642 || 1999 || — |- | 20. || №23 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Жаңа Қаратон]], Рзиев №883 || 2006 || — |- | — || №26 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]] || жақында |} == Индер ауданы == 15 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Аққала орта мектебі || [[Аққала (Атырау облысы)|Аққала]], Жылысов №47 || 2017 || rowspan="5" | қазақша || 1993 ж. дейін Горы орта мектебі |- | 2. || Ә. Кекілбайұлы атындағы орта мектебі || [[Ынтымақ (Атырау облысы)|Ынтымақ]], Бозекенов №42 || 2017 || 2019 ж. дейін Гребенщик орта мектебі<ref name="Д3">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1900000009|title=Атырау облысының кейбір білім беру және мәдениет ұйымдарына атау беру және қайта атау туралы|date=2019-01-24}}</ref> |- | 3. || Б. Нысанбаев атындағы орта мектебі || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай]], Сейфуллин №45 || 1977 || 1965 ж. дейін Зелёный орта мектебі |- | 4. || Бөдене орта мектебі || [[Бөдене (Атырау облысы)|Бөдене]], Мөңкеұлы №1 || 1983 |- | 5. || Есбол орта мектебі || [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]], Тайманов №45 || 19?? || 2017 ж. дейін Кулагино ұлттық гимназиясы |- | 6. || Жамбыл атындағы орта мектебі || [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]], Тайманов №43 || 1978 || аралас |- | 7. || Көктем қазақ орта мектебі || [[Индербор]], Кенжетаев №2 || 2002 || rowspan="6" | қазақша || — |- | 8. || Қ. Абаханов атындағы орта мектебі || [[Өрлік]], Үсенов №13 || 19?? || 1994 ж. дейін Өрлік орта мектебі |- | 9. || Қ. Есқалиев атындағы орта мектебі || [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]], Сағырбаев №8 || 1937 || 2016 ж. дейін Кулагино орта мектебі<ref name="Д2016">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1600000662|title=Атырау облысының кейбір мемлекеттік білім беру мекемелерін қайта атау туралы|date=2016-11-05}}</ref> |- | 10. || Махамбет атындағы орта мектебі || [[Жарсуат (Атырау облысы)|Жарсуат]], Өтемісұлы №20 || 1984 || 1960 ж. дейін Жарсуат орта мектебі |- | 11. || М. Сиранов атындағы орта мектебі || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай]], Жеңіс №18 || 1971 || 1996 ж. дейін Ленин ат. орта мектеп<ref name="Д96" /> |- | 12. || М. Мөңкеұлы атындағы орта мектебі || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс]], Кемалиев №13 || 2017 || 1996 ж. дейін Құрылыс орталау мектебі<ref name="Д96" /> |- | 13. || М. Әуезов атындағы орта мектебі || [[Индербор]], Қонаев №17а || 1961 || аралас |- | 14. || С. Сейфуллин атындағы орта мектебі || [[Индербор]], Шығыс ш/а, Майлин №7 || 2013 || қазақша |- | 15. || Ш. Уәлиханов атындағы орта мектебі || [[Индербор]], Тұхфатов №30а || 2010 || аралас |} == Исатай ауданы == 1 мектеп-гимназия мен 4 бастауыш, 1 негізгі, 10 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Жалпы білім беретін Абай атындағы орта мектеп || [[Аққыстау]], Ерғалиев №15 || 2001 || rowspan="16" | қазақша |- | 2. || Жалпы білім беретін Аққыстау орта мектебі || [[Аққыстау]], Әбілхайров №1а || 1986 || №564 мектеп |- | 3. || Жалпы білім беретін Ғ. Мәсәлімов атындағы орта мектеп || [[Хамит Ерғалиев ауылы|Хамит Ерғалиев]], Хисин №2 || 1966 || 1996 ж. дейін Амангелді ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960001444_|title=Атырау облысы Исатай ауданындағы Амангелдi атындағы орта мектептiң атын өзгерту туралы|date=1996-11-25}}</ref> |- | 4. || Жалпы білім беретін Ж. Мырзағалиев атындағы орта мектеп || [[Тұщықұдық (Атырау облысы)|Тұщықұдық]], Дайырова №36 || 1986 || 1992 ж. дейін Горький ат. орта мектеп |- | 5. || Жалпы білім беретін Исатай орта мектебі || [[Исатай (Атырау облысы)|Исатай]], Қуанышев №17 || 2007 || 1992 ж. дейін Октябрь орта мектебі |- | 6. || Мектеп-гимназия || [[Аққыстау]], Қаратүбек №101 || 2023 || — |- | 7. || Жалпы білім беретін Новобогат орта мектебі || [[Хамит Ерғалиев ауылы|Хамит Ерғалиев]], Қамысқала №12 || 2004 |- | 8. || Жалпы білім беретін Өркен орта мектебі || [[Өркен (Атырау облысы)|Өркен]], Жалтыр №82 || 2010 || — |- | 9. || Ф. Оңғарсынова атындағы жалпы білім беретін орта мектеп || [[Нарын (Атырау облысы)|Нарын]], Болатжол №2 || 20?? || №79 мектеп, 2020 ж. дейін Нарын орта мектебі<ref name="Д2">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2000000124|title=Атырау облысының кейбір білім беру және мәдениет объектілеріне атау беру және қайта атау туралы|date=2020-03-19}}</ref> |- | 10. || Жалпы білім беретін Х. Наубетов атындағы орта мектеп || [[Жанбай]], Нысанов №3а || 1984 || 1992 ж. дейін Куйбышев ат. орта мектеп |- | 11. || Жалпы білім беретін Ю. Гагарин атындағы орта мектеп || [[Зинеден]], Қуанышбаев №15 || 2005 |- | 12. || Жалпы білім беретін Қызылүй негізгі мектебі || [[Қызылүй (Атырау облысы)|Қызылүй]], №85 || 2019 |- | 13. || Жамбыл атындағы жалпы білім беретін бастауыш мектеп || [[Тұщықұдық (Атырау облысы)|Тұщықұдық]], Қаражанов №4 || 2001 || 2019 ж. дейін Чапаев бастауыш мектебі<ref name="Д3"/> |- | 14. || Жалпы білім беретін Жаңа Жанбай бастауыш мектебі || [[Жаңа Жанбай]], Ұстаздар №6 || 2001 || — |- | 15. || Жалпы білім беретін Жасқайрат бастауыш мектебі || [[Жасқайрат (Исатай ауданы)|Жасқайрат]], №30 || 1987 |- | 16. || Жалпы білім беретін Томан бастауыш мектебі || [[№17-темір жол айрығы (Атырау облысы)|17-разъезд]], №24 || 1970 |} == Құрманғазы ауданы == 3 бастауыш, 3 негізгі, 26 орта мектеп пен 1 мектеп-интернат бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Абай атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Жәнібекова №22 || 1981 | rowspan="6" |қазақша |- | 2. || Ақкөл жалпы орта мектебі || [[Ақкөл (Атырау облысы)|Ақкөл]], Құспанов №6 || 1971 || 1971-1977 жж. №498 мектеп, 1977-1998 жж. №81 мектеп, 1998-2001 жж. №10 мектеп |- | 3. || Ә. Сәрсенбаев атындағы жалпы орта мектебі || [[Алға (Құрманғазы ауданы)|Алға]], Сибағат ата №31 || 1992 || 1996 ж. дейін Карл Маркс ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960000897_|title=Қазақстан Республикасының Бiлiм және Мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және олардың атауын өзгерту туралы|date=1996-07-12}}</ref> |- | 4. || Балқұдық жалпы орта мектебі || [[Балқұдық]], Момышұлы №5а || 1980 |- | 5. || Б. Бегалиев атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Атырау №1 || 2002 || 1990 ж. дейін Каспий орталау мектебі |- | 6. || Б. Момышұлы атындағы жалпы орта мектебі || [[Асан (Атырау облысы)|Асан]], Рысқұлов №17 || 2006 || 1992 ж. дейін Горький ат. орталау мектеп |- | 7. || Ғ. Мүсірепов атындағы жалпы орта мектебі || [[Кудряшов]], Бейбітшілік №1а || 2009 |аралас|| 2020 ж. дейін Гоголь ат. орта мектеп<ref name="Д2" /> |- | 8. || Д. Нұрпеисова атындағы жалпы орта мектебі || [[Жыланды (Атырау облысы)|Жыланды]], Сүйінов №1 || 1999 | rowspan="3" |қазақша|| 1992 ж. дейін Чапаев ат. орта мектеп |- | 9. || Еңбекші жалпы орта мектебі || [[Жұмекен]], Өмірбаев №8 || 19?? |- | 10. || Қадыр Мырза Әли атындағы жалпы орта мектебі || [[Сафоновка]], Бейбітшілік №49 || 2010 || 2020 ж. дейін Энгельс ат. орта мектеп<ref name="Д2" /> |- | 11. || Қиғаш жалпы орта мектебі || [[Қиғаш (Атырау облысы)|Қиғаш]], Бөкей хан №33 || 1996 |аралас |- | 12. || Құрманғазы атындағы жалпы орта мектебі || [[Үштаған (Атырау облысы)|Үштаған]], Рысқұлбеков №9 || 2006 | rowspan="2" |қазақша |- | 13. || Лабай жалпы орта мектебі || [[Жалғызапан]], Жәңгір хан №22а || 2019 |- | 14. || М.В. Ломоносов атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Испулаев №9 || 1961 |орысша |- | 15. || М. Әуезов атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Болашақ №5 || 1990 |аралас |- | 16. || Н.С. Манаев атындағы жалпы орта мектебі || [[Орлы]], Манаев №11 || 1979 | rowspan="3" |қазақша|| Орлы орта мектебі |- | 17. || Нұржау жалпы орта мектебі || [[Нұржау]], Ақботин №1 || 1982 || 2001 ж. дейін Ленин ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P010001205_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм беру, мәдениет ұйымдарын, мұнай кен орнын, сондай-ақ темiр жол станцияларын атау мен қайта атау және олардың атауларының транскрипциясын өзгерту туралы|date=2001-09-14}}</ref> |- | 18. || Панфилов атындағы жалпы орта мектебі || [[Жамбыл (Атырау облысы)|Жамбыл]], Жасқанат №1 || 2014 |- | 19. || С.Н. Имашев атындағы жалпы орта мектебі || [[Бірлік (Құрманғазы ауданы)|Бірлік]], Оқаев №15а || 1989 |аралас|| 1984 ж. дейін Утера орта мектебі |- | 20. || С. Мұқанов атындағы жалпы орта мектебі || [[Көптоғай (Атырау облысы)|Көптоғай]], Әбішев №2а || 1988 | rowspan="4" |қазақша|| 1993 ж. дейін Калинин ат. орта мектеп |- | 21. || Сүйіндік жалпы орта мектебі || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік]], Абай №1 || 1984 |- | 22. || Ф. Оңғарсынова атындағы жалпы орта мектебі || [[Бөкейхан]], Салықбаев №6 || 1980 || 2020 ж. дейін Крупская ат. орта мектеп<ref name="Д2" /> |- | 23. || Ш. Уалиханов атындағы жалпы орта мектебі || [[Жасталап (Атырау облысы)|Жасталап]], Жұбанов №20 || 2019 |- | 24. || Шортанбай жалпы орта мектебі || [[Шортанбай (ауыл)|Шортанбай]], Сәрсенбаев №16 || 2004 |аралас |- | 25. || Ы. Алтынсарин атындағы жалпы орта мектебі || [[Хиуаз]], Рысқалиев №10 || 1992 | rowspan="8" |қазақша |- | 26. || Ю.А. Гагарин атындағы жалпы орта мектебі || [[Теңіз (Атырау облысы)|Теңіз]], Достық №20 || 2018 |- | 27. || З. Серікқалиұлы атындағы мектеп-интернаты || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Әліпов №28 || 1972 || 2016 ж. дейін Ганюшкин мектеп-интернаты<ref name="Д2016" /> |- | 28. || Азғыр негізгі орта мектебі || [[Азғыр]], Құрманғалиев №5 || 1986 || 1997 ж. дейін Киров ат. орталау мектеп<ref name="Д97" /> |- | 29. || А. Иманов атындағы негізгі орта мектебі || [[Амангелді (Құрманғазы ауданы)|Амангелді]], Иманов №18а || 19?? || 1986 ж. дейін Богатый орталау мектебі |- | 30. || Ж. Нәжімеденов атындағы негізгі орта мектебі || [[Ғизат Әліпов ауылы|Ғ. Әліпов]], Қазбеков №27 || 2019 || 1990 ж. дейін Жасқайрат орталау мектебі |- | 31. || Батырбек ауылының бастауыш мектебі || [[Батырбек]], Нарын №11 || 1983 |- | 32. || Қоңыртерек бастауыш мектебі || [[Қоңыртерек]], Жаңару №5 || 1986 |- | 33. || №80 бастауыш мектебі || [[Афанасьев (разъезд)|Афанасьев]], Теміржолшылар №25 || 1971 |} == Қызылқоға ауданы == 1 мектеп-гимназия мен 3 бастауыш, 14 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Б. Аманшин атындағы қазақ орта мектебі || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]], Қарабалин №40 || 1965 || rowspan="18" | қазақша || 1996 ж. дейін №20 Миялы орта мектебі<ref name="Д96-2">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960001346_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм және мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1996-11-01}}</ref> |- | 2. || Ғ. Сланов атындағы орта мектеп || [[Тайсойған (Атырау облысы)|Тайсойған]], Самарханова №40 || 2010 || 1970 ж. дейін Тайсойған орталау мектебі |- | 3. || Жаңашаруа қазақ орта мектебі || [[Қоныстану (Көздіқара ауылдық округі)|Қоныстану]], Жағалбаев №18 || 1976 |- | 4. || Кенбай орта мектебі || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]], Ізбасов №3 || 1965 |- | 5. || Қарабау орта мектебі || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]], Нұрпейісова №22 || 1979 |- | 6. || Қаракөл орта мектебі || [[Қаракөл (Қызылқоға ауданы)|Қаракөл]], Рысқұлов №29 || 1975 |- | 7. || Миялы орта мектебі || [[Жангелдин]], Лұқпанов №16 || 1985 |- | 8. || Мұқыр орта мектебі || [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр]], Зұлқанов №11 || 1969 |- | 9. || Сағыз орта мектебі || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]], Мұқанғалиев №6в || 2018 || — |- | 10. || Тасшағыл орта мектебі || [[Тасшағыл]], Сейфуллин №32 || 1989 |- | 11. || Х. Досмұхамедұлы атындағы орта мектеп || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]], Абай №14 || 1983 || 1997 ж. дейін Крупская атындағы орта мектеп<ref name="Д97" /> |- | 12. || Ш.Т. Еркінов атындағы орта мектеп || [[Жасқайрат (Қызылқоға ауданы)|Жасқайрат]], Қайырбаев №2 || 1979 || 1977 ж. дейін Орлыкөл орта мектебі |- | 13. || Ы. Шөреков атындағы мектеп-гимназиясы || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]], Абай №49 || 2007 || 2017 ж. дейін №1 мектеп-гимназия<ref name="Д1"/> |- | 14. || №2 жалпы орта білім беретін мектебі || [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр]], Сланов №39 || 2021 || — |- | 15. || Жалпы білім беретін №9 орта мектеп || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]], Жүсіпов №22 || 19?? || Әр уақытта №40, №490, №74 орта мектеп |- | 16. || Жамансор бастауыш мектебі || [[Жамансор]], №32а || 2011 |- | 17. || Тасқұдық бастауыш мектебі || [[Тасқұдық (Атырау облысы)|Тасқұдық]], №12 || 19?? |- | 18. || Жалпы білім беретін №75 бастауыш мектебі || [[Жантерек]], №38 || 2020 |} == Мақат ауданы == 1 бастауыш, 6 орта мектеп пен 1 мектеп-интернат, 1 мектеп-бөбекжай кешені бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || А. Құнанбаев атындағы орта мектебі || [[Доссор]], Мұхтанов №11 || 2013 || қазақша |- | 2. || Б. Қанатбаев атындағы орта мектебі || [[Доссор]], Исаков №2 || 2004 || аралас || 2006 ж. дейін Белинский ат. орта мектеп<ref name="доссор">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P060000480_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм беру, мәдениет және спорт ұйымдарын, су құрылысын, әскери бөлiм мен шекара заставасын атау мен қайта атау, сондай-ақ темiр жол станциясы атауының орыс тiлiндегi транскрипциясын өзгерту туралы|date=2006-05-31}}</ref> |- | 3. || М. Баймұханов атындағы орта мектеп || [[Мақат]], Шағырова №1а || 1986 || қазақша || Горький ат. қазақ және Гайдар ат. орыс орта мектептері |- | 4. || О. Сарғұнанов атындағы орта мектебі || [[Доссор]], Аухатов №85 || 2017 || орысша || 2006 ж. дейін №4 орта мектеп<ref name="доссор" /> |- | 5. || Х. Санбаев атындағы орта мектеп || [[Мақат]], Әлиев №1 || 1982 || қазақша || 1996 ж. дейін №83 орта мектеп<ref name="Д96-2" /> |- | 6. || №76 Л. Шахатов атындағы орта мектеп || [[Мақат]], Егемен бөлімшесі №11 || 1973 || аралас || 2000 ж. дейін №76 орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000000257_|title=Қазақстан Республикасының білім, мәдениет ұйымдарына, сондай-ақ мұнай кен орнына, теміржол бекетіне атау беру және оларды қайта алу туралы|date=2000-02-16}}</ref> |- | 7. || Бәйгетөбе мектеп-бөбекжай кешені || [[Бәйгетөбе]], Бәйгетөбе ш/а №207 || 2010 |- | 8. || С. Шарипов атындағы Доссор мектеп-интернаты || [[Доссор]], Өтемісұлы №3 || 19??|| қазақша |- | 9. || №2 бастауыш мектебі || [[Мақат]], Бекжанов №222 || 2005 || қазақша || — |} == Махамбет ауданы == 1 негізгі, 14 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Ақтоғай орта мектебі || [[Ақтоғай (Атырау облысы)|Ақтоғай]], Өтемісұлы №25а || 2014 || rowspan="2" | қазақша |- | 2. || Алға орта мектебі || [[Алға (Махамбет ауданы)|Алға]], Иманғазиев №2 || 1975 |- | 3. || А. Байтұрсынұлы атындағы орта мектеп || [[Бейбарыс (ауыл)|Бейбарыс]], Әйтеке би №2а || 2013 || аралас || 2019 ж. дейін Чкалов ат. орта мектебі<ref name="Д3"/> |- | 4. || Д. Төленов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Шұғыла ш/а, Қазыбек би №40а || 2023 || rowspan="2" | қазақша || 1999 ж. дейін Махамбет мектеп-гимназиясы<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P990001436_|title=Қазақстан Республикасының білім, мәдениет және денсаулық сақтау ұйымдарына, сондай-ақ су құрылысына есімдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1999-09-22}}</ref>, 2023 ж. дейін Д.Төленов атындағы мектеп-гимназиясы |- | 5. || Есбол орта мектебі || [[Есбол (Махамбет ауданы)|Есбол]], Махамбет №5 || 2000 || Фурманов ат. орта мектеп |- | 6. || Е.Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебі || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Боранқұлов №7 || 1985 || аралас || 1999 ж. дейін Махамбет орта мектебі<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P990000441_|title=Қазақстан Республикасының білім және мәдениет мекемелеріне есімдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1999-04-21}}</ref> |- | 7. || Жалғансай орта мектебі || [[Жалғансай]], Отаров №50а || 2015 || rowspan="6" | қазақша |- | 8. || Қ. Қалыбеков атындағы Сарытоғай орта мектебі || [[Сарытоғай (Атырау облысы)|Сарытоғай]], Алтынсарин №5 || 1993 || 1996 ж. дейін Сарытоғай орта мектебі<ref name="Д96" /> |- | 9. || Қ. Қарашаұлы атындағы Сарайшық орта мектебі || [[Сарайшық (ауыл)|Сарайшық]], Жабаев №2а || 1979 || 1993 ж. дейін Сарайшық орта мектебі |- | 10. || Қ. Ахмедияров атындағы орта мектеп || [[Таңдай (ауыл)|Таңдай]], Есенбаев №23 || 2000 || 2017 ж. дейін Таңдай орта мектебі<ref name="Д1"/> |- | 11. || Қосарал орта мектебі || [[Ортақшыл (Атырау облысы)|Ортақшыл]], Абай №17 || 1980 |- | 12. || Қызылүй орта мектебі || [[Ақжайық (Махамбет ауданы)|Ақжайық]], Ақжайық №20 || 1988 |- | 13. || О. Шонаев атындағы орта мектебі || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Шоқпаров №117 || 1972 || аралас |- | 14. || Талдыкөл орта мектебі || [[Талдыкөл (Атырау облысы)|Талдыкөл]], Құскелдиев №52 || 2010 || rowspan="2" | қазақша || 2006 ж. дейін Редут орта мектебі |- | 15. || Еңбекшіл ауылының негізгі мектебі || [[Еңбекшіл (Атырау облысы)|Еңбекшіл]], Шоқай №51а || 2019 | |} == Жабылған мектептер == {| class="wikitable" |+Жылыой ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі !!Бұрынғы атауы |- | 1. || №8 Крупская атындағы орта мектеп || ''[[Қаратон]]'' кенті || rowspan="4" | елді мекеннің көшірілуі |- | 2. || №11 орта мектеп || [[Сарықамыс (Атырау облысы)|''Сарықамыс'']] кенті || ''Сарықамыс орта мектебі'' |- | 3. || №12 Биікжал орта мектебі || ''[[Биікжал]]'' кенті |- | 4. || №14 Ы. Алтынсарин атындағы орталау мектеп || ''[[Мұнайлы (кент)|Мұнайлы]]'' кенті |} {| class="wikitable" |+Құрманғазы ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || Ғ. Әліпов атындағы бастауыш мектеп || [[Әліпов (ауыл)|Ниетбай]] || rowspan="3" |бала санының азаюы |- | 2. || Қошалақ бастауыш мектебі || [[Қошалақ (ауыл)|Қошалақ]] |- | 3. || Ш. Тұржанов атындағы бастауыш мектеп || [[Егінқұдық]] |- | 4. || Кудряшов атындағы орта мектеп || [[Кудряшов]] || rowspan="2" | екі мектептің біріктірілуі |- | 5. || Гоголь атындағы орта мектеп || [[Жаңаауыл (Атырау облысы)|Жаңаауыл]] |} {| class="wikitable" |+Қызылқоға ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || Бұхар бастауыш мектебі || [[Бұқар (ауыл)|Бұхар]] || rowspan="3" | бала санының азаюы |- | 2. || Соркөл бастауыш мектебі || [[Соркөл (ауыл)|Соркөл]] |- | 3. || Т. Жанұзақов атындағы бастауыш мектебі || [[Кенбай (Сағыз ауылдық округі)|Кенбай]] |- | 4. || №1 негізгі мектеп || rowspan="2" | [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] || rowspan="2" | екі мектептің біріктірілуі |- | 5. || Миялы ұлттық гимназиясы |} {| class="wikitable" |+Мақат ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || Б. Досбаева атындағы №3 Байшонас орта мектебі || ''[[Байшонас]]'' || rowspan="4" | елді мекеннің көшірілуі |- | 2. || №9 Комсомол орталау мектебі || [[Комсомол (Атырау облысы)|''Комсомол'']] |- | 3. || Қошқар орталау мектебі || [[Қошқар (Атырау облысы)|''Қошқар'']] |- | 4. || С. Зорбаев атындағы орталау мектеп || ''[[Ескене]]'' |} {| class="wikitable" |+Атырау қаласы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || №29 орта мектеп || [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|''Балықшы'']] кенті || автомобиль көпірінің құрылысына байланысты |- | 2. || №77 М.И. Калинин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Ж. Досмұхамбетов №10 || ? |} == Мамандандырылған мектептер == {| class="wikitable" ! Атауы !!Орналасқан жері |- | Облыстық дарынды балаларға арналған ұлттық гимназия || [[Атырау]], Әбдірахманов №39а |- | Ж. Молдағалиев атындағы мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты || [[Атырау]], Байтұрсынов №127 |- | Ж. Досмұхамбетов атындағы мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты || [[Атырау]], Әуезов №12 |- | Мамандандырылған "Зияткер" мектеп-лицей-интернаты || [[Атырау]], Кекілбайұлы №15а |- | Н. Тілендиев атындағы мамандандырылған мектеп-гимназия-интернаты || [[Атырау]], Әйтеке би №79Б |- | №1 "Білім-Инновация" лицей-интернаты || [[Атырау]], Досмұхамбетов №10 |- | №2 "Білім-Инновация" лицей-интернаты || [[Атырау]], Болашақ ш/а №6 |- | №3 "Білім-Инновация" лицей-интернаты || [[Атырау]], Владимирский №28 |- | "Сармат" мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты || [[Жаңаталап (Атырау облысы)|Жаңаталап]], Есенғалиев №9а |- | Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі || [[Атырау]], Елорда №22 |} == Басқа мектептер == {| class="wikitable" ! Атауы !!Орналасқан жері |- | Кешкі мектеп || [[Атырау]], Островский №13 |- | Жалпы білім беретін кешкі орта мектеп || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Сәтеков №38 |- | №15 мекемесі жанындағы орта мектеп || [[Атырау]], АМӨЗ аумағы №1 |- | №79 мекемесі жанындағы орта мектеп || [[Атырау]], Ет комбинаты ш/а, Исмағұлов №2а |} {| class="wikitable" |+Арнайы мектептер ! Атауы !!Орналасқан жері |- | Облыстық арнайы мектеп-интернат || [[Атырау]], Студенттер №42 |- | №2 арнайы мектеп-интернат || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Тайманов №23 |- | Тіл мүкістігі бар балаларға арналған №3 облыстық арнайы мектеп-интернат || [[Атырау]], Алатау №3 |- | Туберкулез ауруының шамалы және бәсеңдеген түрімен ауыратын балаларға арналған №4 облыстық арнаулы шипажайлы мектеп-интернат || [[Атырау]], Ғұмаров №90 |} == Қосымша білім беру ұйымдары == * Абай атындағы Атырау қаласының оқушылар орталығы * Оқушылар үйі (Аққыстау а.) * Оқушылар үйі (Миялы а.) * Оқушылар шығармашылық орталығы (Индербор к.) * Құрманғазы аудандық оқушылар үйі (Құрманғазы а.) * Құрманғазы аудандық жас туристер бекеті (Құрманғазы а.) * Жас техниктер станциясы (Құлсары қ.) ;Өнер (саз) мектептері * Құрманғазы атындағы балалар саз мектебі (Атырау қ.) * М. Қойшыбаев атындағы балалар саз мектебі (Атырау қ., Балықшы ш/а) * Дамбы өнер мектебі (Атырау қ., Амангелді а.) ** Атырау бөлімшесі (Қызыл балық а.) ** Еркінқала бөлімшесі (Еркінқала а.) ** Қайыршақты бөлімшесі (Томарлы а.) * Д. Нұрпейісова атындағы балалар өнер мектебі (Құрманғазы ауд., Құрманғазы а.) * Дәулеткерей атындағы балалар музыка мектебі (Хиуаз а.) * З. Ещанова атындағы аудандық балалар өнер мектебі (Махамбет а.) * Индер балалар өнер мектебі (Индербор к.) ** Бөдене бөлімшесі (Бөдене а.) ** Жарсуат бөлімшесі (Жарсуат а.) * Құлсары балалар өнер мектебі (Құлсары қ.) * Т. Култумиев атындағы №1 Құлсары балалар саз мектебі (Құлсары қ.) * Мақат балалар өнер мектебі (Мақат к.) * Р. Ғабдиев атындағы балалар өнер мектебі (Доссор к.) * Миялы балалар өнер мектебі (Миялы а.) * А. Өміров атындағы балалар өнер мектебі (Сағыз а.) * Қоныстану балалар өнер мектебі (Қоныстану а.) * Ш. Шәріпов атындағы балалар саз мектебі (Аққыстау а.) * Жанбай балалар саз мектебі (Жанбай а.) * Новобогат балалар саз мектебі (Х. Ерғалиев а.) == Спорт мектептері == ; Атырау қаласы * Олимпиадалық резервтегі облыстық мамандандырылған мектеп-интернат-колледжі (Вокзал маңы-5 ш/а) * №1 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Авангард-4 ш/а) * №2 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Авангард-2 ш/а) * №3 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Өрлеу ш/а) * №4 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Мирас ш/а) * №5 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Нұрсая ш/а) * №6 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Ақжар балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Ақжар а.) * Дамба балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жаңаталап а.) * Олимпиадалық емес спорт түрлерінен жоғары спорт шеберлігі мектебі (Нұрсая ш/а) ; Жылыой ауданы * №1 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Құлсары қ.) * №2 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Ақкиізтоғай а.) * №3 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Шоқпартоғай а.) * №4 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жаңа Қаратон к.) * №5 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Майкөмген а.) * Жем балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Тұрғызба а.) * Қосшағыл балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Қосшағыл а.) ; Индер ауданы * Индер аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Есбол, Жарсуат, Өрлік балалар-жасөспірімдер спорт мектептері ; Исатай ауданы * Исатай аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Жанбай, Тұщықұдық балалар-жасөспірімдер спорт мектептері ; Құрманғазы ауданы * Құрманғазы аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Ақкөл, Бөкейхан, Шортанбай балалар-жасөспірімдер спорт мектептері ; Қызылқоға ауданы * Қызылқоға аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Сағыз балалар-жасөспірімдер спорт мектебі ; Мақат ауданы * Мақат аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Доссор балалар-жасөспірімдер спорт мектебі ; Махамбет ауданы * Махамбет аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Ақжайық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі == Жекеменшік мектептер == ;"BINOM ATYRAU" ЖШС мектептері {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Ашылған жылы !Оқыту тілі |- | 1. || Әл-Фараби атындағы BINOM SCHOOL мектеп-лицейі || [[Атырау]], Нұрсая ш/а, Шәмелов №1 || rowspan="2" | 2023 || rowspan="2" | аралас |- | 2. || Д. Қонаев атындағы BINOM SCHOOL мектеп-лицейі || [[Атырау]], Молдағұлова №193 |} # QSI International School (Атырау, Сұлтан Бейбарыс №473) # "Тағылым" ЖШС (Атырау, Әліпов №3а) # "Abyroi School Atyrau" ЖШС (Атырау, Сауырғалиев №2) # "Qazbilim Atyrau ұлттық лицейі" ЖШС (Атырау, Сұлтан Бейбарыс №458) # "Сенім" элитарлық мектеп-балабақша кешені (Атырау, Абай №39) # "Alash United Gymnasium School" ЖШС (Атырау, Уәлиханов №116) # "Happy Choice" ЖШС (Атырау, Автобаза №8а) # "Oi-Sana" мектеп-лицейі (Атырау, Сейфуллин №109) # "Кастл Стайл" ЖШС Парасат жекеменшік мектебі (Атырау, Бейбарыс №25/1) # "Кайнар Центр" ЖШС "Қайнар" жекеменшік мектебі (Атырау, Самал ш/а, 31-көше №4) # "Келешек" мектеп-балабақша" ЖШС (Атырау, Азаттық №83а) # "Baby city" ЖШС (Атырау, Халелов №1) # "Sova School жекеменшік мектеп-лицейі" ЖШС (Атырау, Бейбарыс №494Б) # "Sayakhatschool" ЖШС "Zhana Urpaq" Алғашқы Ұлттық ізгілік педагогика мектебі (Атырау, Нұрсая ш/а, Шырдабаев №2) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан оқу орындары}} [[Санат:Қазақстан мектептері]] [[Санат:Атырау облысы]] 0s1llnsl6scnr9zrg5prggfsr4bm3bi 3649239 3649238 2026-08-30T13:39:08Z Casserium 68287 /* Басқа мектептер */ 3649239 wikitext text/x-wiki Қазіргі уақытта [[Атырау облысы]]нда барлығы 207 мемлекеттік мектеп жұмыс істейді. == Атырау қаласы == 10 мектеп-гимназия, 5 мектеп-лицей мен 1 негізгі, 52 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Бұрынғы атауы |- | 1. || Жалпы білім беретін №1 М. Жұмабаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Мәмекұлы №167 || 2023 || 2017 ж. дейін №1 Ленин ат. орта мектеп<ref name="Д1">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000369|title=Атырау облысының кейбір білім беру ұйымдарына атау беру және қайта атау туралы|date=2017-06-15}}</ref> |- | 2. || Жалпы білім беретін №2 Ж. Нәжімеденов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Исатаев №42а || 2009 || Куйбышев ат. орта мектеп, 2017 ж. дейін №2 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 3. || №3 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Владимирский №41 || 1978 |- | 4. || Жалпы білім беретін №4 Ю.А. Гагарин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Мақатаев №61 || 1971 |- | 5. || Жалпы білім беретін №5 Ғ. Мүсірепов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Ерниязов №2 || 19?? |- | 6. || Жалпы білім беретін №6 М. Мөңкеұлы атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Азаттық №162 || 200? || 2017 ж. дейін №6 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 7. || Жалпы білім беретін №7 М. Әуезов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Сырдария №1а || 19?? |- | 8. || Жалпы білім беретін №8 Ө. Атамбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Азаттық №133а || 19?? || 1997 ж. дейін №8 орта мектеп<ref name="Д97">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P970000817_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм және мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1997-05-12}}</ref> |- | 9. || Жалпы білім беретін №9 Ш. Уәлиханов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Уәлиханов №89а || 1980 |- | 10. || Жалпы білім беретін №10 С. Мұқанов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Бейбарыс №36 || 1960 |- | 11. || Жалпы білім беретін №11 Ы.Алтынсарин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Елеуісов №69 || 1961 |- | 12. || Жалпы білім беретін №12 Ф. Досымова атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Өтемісұлы №111 || 1970 || 1996 ж. дейін №12 орта мектеп<ref name="Д96">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960000384_|title=Қазақстан Республикасының Бiлiм және Мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және олардың атауларын өзгерту туралы|date=1996-04-03}}</ref> |- | 13. || №13 Д. Байбосынов атындағы мектеп-гимназия  || [[Атырау]], Канцев №1а || 19?? || Қазақстанның 50 жылдығы ат. орта мектеп |- | 14. || Жалпы білім беретін №14 А. Чехов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Азаттық №78 || 19?? |- | 15. || Жалпы білім беретін №15 Абай атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Сәтбаев №20 || 1956 |- | 16. || №16 Ж. Қаражігітов атындағы мектеп-лицей || [[Атырау]], Владимирский №21 || 19?? || 2000 ж. дейін №16 мектеп-лицей<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000001576_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм және мәдениет ұйымдарына, сондай-ақ әскери бөлiмге есiмдер беру және оларды қайта атау туралы|date=2000-10-20}}</ref> |- | 17. || №17 мектеп-лицей || [[Атырау]], Момышұлы №31 || 1977 || Киров ат. орта мектеп |- | 18. || №18 Х. Доспанова атындағы жалпы білім беретін орта мектеп || [[Атырау]], Баймұханов №16 || 2014 || 2018 ж. дейін №18 Крупская ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1800000152|title=Атырау облысының кейбір білім беру ұйымдарын қайта атау туралы|date=2018-04-03}}</ref> |- | 19. || №19 Қ. Сәтбаев атындағы мектеп-гимназия || [[Атырау]], Авангард-2 ш/а №19а || 1972 |- | 20. || №20 А. Пушкин атындағы мектеп-лицей || [[Атырау]], Мұқанов №3 || 1973 |- | 21. || Жалпы білім беретін №21 Жамбыл атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Өтемісұлы №118/2 || 1973 |- | 22. || Жалпы білім беретін №22 Ә. Молдағұлова атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Баймұханов №39Б || 1969 || 2017 ж. дейін №22 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 23. || Жалпы білім беретін №23 А. Байтұрсынов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], СМП-163 ш/а №1 || 19?? || 2017 ж. дейін №23 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 24. || Жалпы білім беретін №24 орта мектеп || [[Атырау]], Вокзал маңы-5 ш/а, №16а || 19?? |- | 25. || Жалпы білім беретін №25 Б. Момышұлы атындағы орта мектеп || [[Ақсай (Атырау облысы)|Ақсай]], Атырау №23 || 1987 |- | 26. || Жалпы білім беретін №26 С. Датов атындағы орта мектеп || [[Ақжар (Атырау облысы)|Ақжар]], Датұлы №1Г || 1992 |- | 27. || Жалпы білім беретін №27 И. Тайманов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Вокзал маңы-3 ш/а №22Б || 1990 |- | 28. || Жалпы білім беретін №28 орта мектеп || [[Атырау]], Лесхоз ш/а №28а || 19?? |- | 29. || Үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған №30 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Авангард-4 ш/а, Тілендиев №21 || 2002 || — |- | 30. || №31 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Атырау ш/а, Рысмағамбетов №46 || 2004 || — |- | 31. || Жалпы білім беретін №32 орта мектеп || [[Атырау]], [[Көкарна (Атырау қалалық әкімдігі)|Көкарна]] ш/а, 13-көше №36а || 2005 || — |- | 32. || Жалпы білім беретін №33 Қ.Қайсенов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Сарықамыс ш/а, Бөкен би №8 || 2006 || 2017 ж. дейін №33 орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 33. || №34 көп салалы мектеп-гимназия || [[Атырау]], Алмагүл ш/а №26 || 2009 || 2017 ж. дейін №34 лингвистикалық мектеп-гимназия |- | 34. || №35 Х.Ерғалиев атындағы мектеп-гимназия || [[Атырау]], Өркен ш/а, Шөреев №90а || 2010 || 2017 ж. дейін №35 мектеп-гимназия<ref name="Д1" /> |- | 35. || №36 мектеп-гимназия || [[Атырау]], Мирас ш/а, Көшәлиев №23 || 2013 || — |- | 36. || Жалпы білім беретін №37 С.Зиманов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Нұрсая ш/а №109а || 2017 || 2021 ж. дейін №37 орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000785|title="Жалпы білім беретін № 37 орта мектеп" коммуналдық мемлекеттік мекемесіне Салық Зимановтың есімін беру туралы|date=2021-11-04}}</ref> |- | 37. || №38 мектеп-лицей || [[Атырау]], Бейбарыс №445 || 2017 || 2019 ж. дейін Ағылшын тілін тереңдетіп оқытатын техникалық гимназия |- | 38. || Жалпы білім беретін №39 орта мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Жұлдыз ш/а, Муханбедьяров №29 || 2019 || — |- | 39. || №40 З.Қабдолов атындағы жалпы білім беретін мектеп || [[Атырау]], Нұрсая ш/а, Елорда №25 || 2019 || 2022 ж. дейін №40 орта мектеп<ref name="Д22">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000938|title=Атырау облысының кейбір білім беру ұйымдарына есім беру туралы|date=2022-11-22}}</ref> |- | 40. || №41 Ә.Кекілбайұлы атындағы мектеп-гимназиясы || [[Атырау]], Самал ш/а, Кекілбайұлы №15а || 2020 || 2022 ж. дейін №41 мектеп-гимназия<ref name="Д22" /> |- | 41. || №42 Н.Балғымбаев атындағы жалпы білім беретін мектеп || [[Атырау]], Береке ш/а, 16-көше №3 || 2021 || 2022 ж. дейін №42 орта мектеп<ref name="Д22" /> |- | 42. || Жалпы білім беретін №43 орта мектеп || [[Еркінқала]], Балауса ш/а, Мұртаза №70а || 2023 || — |- | 43. || №44 мектеп-гимназия || [[Ақжар (Атырау облысы)|Ақжар]], 7-көше №14а || 2024 || — |- | 44. || «Атамекен» №45 жалпы орта білім беретін мектебі || [[Атырау]], Қалимов №90 || — || — |- | 45. || №46 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Атырау]], Сарыөзек ш/а || 2024 || — |- | 46. || №47 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Береке (Атырау облысы)|Береке]] ауылы || 2024 || — |- | 47. || №48 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Жұлдыз ш/а, Жауыров №33А || 2025 || — |- | 48. || №49 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Жұлдыз-3 ш/а, Бақтыбаев №31А || 2025 || — |- | 49. || №50 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Атырау]], Водников ш/а, Нияз батыр №32 || 2024 || — |- | 50. || №51 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Ақсай (Атырау облысы)|Ақсай]] ауылы || 2025 || — |- | 51. || №52 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Еркінқала]] ауылы || жақында || — |- | 52. || №53 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]] ауылы, Көктем ш/а || жақында || — |- | 53. || №54 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Дамбы (ауыл)|Дамбы]] ауылы || жақында || — |- | 54. || IT мектеп-лицей || [[Атырау]], Әуезов №11 || 1952 || 2015 ж. дейін Жалпы білім беретін орта бейіндік мектебі |- | 55. || Жалпы білім беретін Алмалы орта мектебі || [[Алмалы (Атырау облысы)|Алмалы]], Бейбітшілік №24 || 1987 |- | 56. || Жалпы білім беретін Амангелді атындағы орта мектеп || [[Дамбы (ауыл)|Дамбы]], Қабышев №13Б || 19??|| №7 орта мектеп |- | 57. || Жалпы білім беретін Ә. Жангелдин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] ш/а, Ахмедияров №6 || 1960 |- | 58. || Жалпы білім беретін Береке орта мектебі || [[Береке (Атырау облысы)|Береке]], Тыныбекова №3а || 2017 || 2001 ж. дейін Память Ильича орталау мектебі |- | 59. || Жалпы білім беретін Бесікті орта мектеп-интернаты || [[Бесікті (ауыл)|Бесікті]], Нұржанов №100 || 2005 |- | 60. || Жалпы білім беретін Б. Нысанбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Бірлік (Атырау қалалық әкімдігі)|Бірлік]] ш/а, Бекет ата №33а || 2009 || Новостройка орта мектебі |- | 61. || Жалпы білім беретін Ғ. Мұратбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер]] ш/а, Бекмағамбетов №2 || 2020 |- | 62. || Жалпы білім беретін Еркінқала орта мектебі || [[Еркінқала]], Есқалиев №29 || 1983 |- | 63. || Жалпы білім беретін Жамбыл атындағы орта мектеп || [[Жаңаталап (Атырау облысы)|Жаңаталап]], Сұлтанов №70а || 19?? |- | 64. || Жалпы білім беретін И. Тайманов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Жұмыскер (Атырау облысы)|Жұмыскер]] ш/а, Баймұханов №121 || 2009 || 1992 ж. дейін Жұмыскер орталау мектебі |- | 65. || Жалпы білім беретін Қ. Смағұлов атындағы орта мектеп || [[Томарлы (Атырау облысы)|Томарлы]], Смағұлов №17а || 1983 || Қайыршақты орта мектебі |- | 66. || Жалпы білім беретін Қ.И. Сәтбаев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Геолог (ауыл)|Геолог]] ш/а, Аққұлов №10а || 1987 |- | 67. || Жалпы білім беретін М. Бекмұхамбетов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] ш/а, Ахмедияров №19а || 1974 || 2017 ж. дейін А. Құнанбаев атындағы орта мектеп<ref name="Д1" /> |- | 68. || Жалпы білім беретін М.Отаралиев атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Ақжайық (Атырау қалалық әкімдігі)|Ақжайық]] ш/а, 3-көше №36 || 2017 || 1992 ж. дейін Балықшы орталау мектебі |- | 69. || Жалпы білім беретін М.Өтемісов атындағы орта мектеп || [[Ракуша]], Қазақстан №16 || 2019 || 1992 ж. дейін Ракуша орта мектебі |- | 70. || Жалпы білім беретін М.Ломоносов атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|Балықшы]] ш/а, Қалмұханов №1 || 1936 |- | 71. || Жалпы білім беретін Талғайраң негізгі мектебі || [[Талқайран|Талғайраң]], Есмұханов №40 || 2009 |- | 72. || Жалпы білім беретін Т.Амандосов атындағы орта мектеп || [[Тасқала (Атырау облысы)|Тасқала]], Орталық №22 || 19?? || 2005 ж. дейін Кеңөзек орта мектебі<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P050000200_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм беру, мәдениет және спорт ұйымдарын атау мен қайта атау туралы|date=2005-03-03}}</ref> |- | 73. || Жалпы білім беретін Ф. Оңғарсынова атындағы орта мектеп || [[Қызыл балық (ауыл)|Қызылбалық]], Балманов №64 || 1973 || 1992 ж. дейін Октябрьдің 40 жылдығы ат. орта мектеп |- | 74. || Жалпы білім беретін Ы. Алтынсарин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], [[Құрсай (Атырау облысы)|Құрсай]] ш/а, Қарабау №12 || 2014 || 1992 ж. дейін Құрсай орта мектебі |} == Жылыой ауданы == 20 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || №1 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Махамбет №136 || 1985 || қазақша || Ленин ат. орта мектеп |- | 2. || №2 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Қосшағыл]], Жайық №93 || 1992 || аралас || Лермонтов ат. орта мектеп |- | 3. || №3 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Шоқпартоғай]], Дешенов №378 || 1977 || rowspan="3" | қазақша || Жданов ат. орта мектеп |- | 4. || №4 М. Әуезов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Тұрғызба (Жем ауылдық округі)|Тұрғызба]], Бөкен би №409 || 1976 |- | 5. || №5 Абай атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Әжіғалиев №67 || 2023 |- | 6. || №6 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Махамбет №72 || 2021 || аралас || Пушкин ат. орта мектеп |- | 7. || №7 Е. Халықов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Күржіманұлы №53 || 2003 || қазақша || 1996 ж. дейін Островский ат. орта мектеп<ref name="Д96" /> |- | 8. || №8 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Шәкірова №8 || 2014 || rowspan="2" | аралас |- | 9. || №9 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Махамбет №102 || 1975 || Макаренко ат. орта мектеп |- | 10. || №10 Амангелді атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Ақкиізтоғай]], Аронұлы №210 || 1974 || қазақша |- | 11. || №13 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Аймауытов №29 || 1964 || аралас || №468 мектеп, Гагарин ат. орта мектеп |- | 12. || №15 С.Карабалин атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Қорғанбаев №50 || 1950 || қазақша || Чехов ат. орта мектеп, 2007 ж. дейін №15 орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P070000321_|title=Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарын атау мен қайта атау туралы|date=2007-04-20}}</ref> |- | 13. || №16 Д.Жазықбаев атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], 217-көше №42 || 1988 || аралас || 1991 ж. дейін XIX партконференция ат. орта мектеп |- | 14. || №17 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Майкөмген]], Керейұлы №56 || 1994 || қазақша |- | 15. || №18 М. Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], 221-көше №59 || 1991 || аралас |- | 16. || №19 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Арқабаев №22 || 2014 || rowspan="2" | қазақша |- | 17. || №20 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Балуан Шолақ №1 || 1993 |- | 18. || №21 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]], Нұрмахан №3 || 2015 || rowspan="3" | аралас |- | 19. || №22 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Жаңа Қаратон]], Ержанов №642 || 1999 || — |- | 20. || №23 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Жаңа Қаратон]], Рзиев №883 || 2006 || — |- | — || №26 жалпы орта білім беретін мектеп || [[Құлсары]] || жақында |} == Индер ауданы == 15 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Аққала орта мектебі || [[Аққала (Атырау облысы)|Аққала]], Жылысов №47 || 2017 || rowspan="5" | қазақша || 1993 ж. дейін Горы орта мектебі |- | 2. || Ә. Кекілбайұлы атындағы орта мектебі || [[Ынтымақ (Атырау облысы)|Ынтымақ]], Бозекенов №42 || 2017 || 2019 ж. дейін Гребенщик орта мектебі<ref name="Д3">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1900000009|title=Атырау облысының кейбір білім беру және мәдениет ұйымдарына атау беру және қайта атау туралы|date=2019-01-24}}</ref> |- | 3. || Б. Нысанбаев атындағы орта мектебі || [[Көктоғай (Атырау облысы)|Көктоғай]], Сейфуллин №45 || 1977 || 1965 ж. дейін Зелёный орта мектебі |- | 4. || Бөдене орта мектебі || [[Бөдене (Атырау облысы)|Бөдене]], Мөңкеұлы №1 || 1983 |- | 5. || Есбол орта мектебі || [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]], Тайманов №45 || 19?? || 2017 ж. дейін Кулагино ұлттық гимназиясы |- | 6. || Жамбыл атындағы орта мектебі || [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]], Тайманов №43 || 1978 || аралас |- | 7. || Көктем қазақ орта мектебі || [[Индербор]], Кенжетаев №2 || 2002 || rowspan="6" | қазақша || — |- | 8. || Қ. Абаханов атындағы орта мектебі || [[Өрлік]], Үсенов №13 || 19?? || 1994 ж. дейін Өрлік орта мектебі |- | 9. || Қ. Есқалиев атындағы орта мектебі || [[Есбол (Индер ауданы)|Есбол]], Сағырбаев №8 || 1937 || 2016 ж. дейін Кулагино орта мектебі<ref name="Д2016">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1600000662|title=Атырау облысының кейбір мемлекеттік білім беру мекемелерін қайта атау туралы|date=2016-11-05}}</ref> |- | 10. || Махамбет атындағы орта мектебі || [[Жарсуат (Атырау облысы)|Жарсуат]], Өтемісұлы №20 || 1984 || 1960 ж. дейін Жарсуат орта мектебі |- | 11. || М. Сиранов атындағы орта мектебі || [[Елтай (Атырау облысы)|Елтай]], Жеңіс №18 || 1971 || 1996 ж. дейін Ленин ат. орта мектеп<ref name="Д96" /> |- | 12. || М. Мөңкеұлы атындағы орта мектебі || [[Құрылыс (Атырау облысы)|Құрылыс]], Кемалиев №13 || 2017 || 1996 ж. дейін Құрылыс орталау мектебі<ref name="Д96" /> |- | 13. || М. Әуезов атындағы орта мектебі || [[Индербор]], Қонаев №17а || 1961 || аралас |- | 14. || С. Сейфуллин атындағы орта мектебі || [[Индербор]], Шығыс ш/а, Майлин №7 || 2013 || қазақша |- | 15. || Ш. Уәлиханов атындағы орта мектебі || [[Индербор]], Тұхфатов №30а || 2010 || аралас |} == Исатай ауданы == 1 мектеп-гимназия мен 4 бастауыш, 1 негізгі, 10 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Жалпы білім беретін Абай атындағы орта мектеп || [[Аққыстау]], Ерғалиев №15 || 2001 || rowspan="16" | қазақша |- | 2. || Жалпы білім беретін Аққыстау орта мектебі || [[Аққыстау]], Әбілхайров №1а || 1986 || №564 мектеп |- | 3. || Жалпы білім беретін Ғ. Мәсәлімов атындағы орта мектеп || [[Хамит Ерғалиев ауылы|Хамит Ерғалиев]], Хисин №2 || 1966 || 1996 ж. дейін Амангелді ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960001444_|title=Атырау облысы Исатай ауданындағы Амангелдi атындағы орта мектептiң атын өзгерту туралы|date=1996-11-25}}</ref> |- | 4. || Жалпы білім беретін Ж. Мырзағалиев атындағы орта мектеп || [[Тұщықұдық (Атырау облысы)|Тұщықұдық]], Дайырова №36 || 1986 || 1992 ж. дейін Горький ат. орта мектеп |- | 5. || Жалпы білім беретін Исатай орта мектебі || [[Исатай (Атырау облысы)|Исатай]], Қуанышев №17 || 2007 || 1992 ж. дейін Октябрь орта мектебі |- | 6. || Мектеп-гимназия || [[Аққыстау]], Қаратүбек №101 || 2023 || — |- | 7. || Жалпы білім беретін Новобогат орта мектебі || [[Хамит Ерғалиев ауылы|Хамит Ерғалиев]], Қамысқала №12 || 2004 |- | 8. || Жалпы білім беретін Өркен орта мектебі || [[Өркен (Атырау облысы)|Өркен]], Жалтыр №82 || 2010 || — |- | 9. || Ф. Оңғарсынова атындағы жалпы білім беретін орта мектеп || [[Нарын (Атырау облысы)|Нарын]], Болатжол №2 || 20?? || №79 мектеп, 2020 ж. дейін Нарын орта мектебі<ref name="Д2">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2000000124|title=Атырау облысының кейбір білім беру және мәдениет объектілеріне атау беру және қайта атау туралы|date=2020-03-19}}</ref> |- | 10. || Жалпы білім беретін Х. Наубетов атындағы орта мектеп || [[Жанбай]], Нысанов №3а || 1984 || 1992 ж. дейін Куйбышев ат. орта мектеп |- | 11. || Жалпы білім беретін Ю. Гагарин атындағы орта мектеп || [[Зинеден]], Қуанышбаев №15 || 2005 |- | 12. || Жалпы білім беретін Қызылүй негізгі мектебі || [[Қызылүй (Атырау облысы)|Қызылүй]], №85 || 2019 |- | 13. || Жамбыл атындағы жалпы білім беретін бастауыш мектеп || [[Тұщықұдық (Атырау облысы)|Тұщықұдық]], Қаражанов №4 || 2001 || 2019 ж. дейін Чапаев бастауыш мектебі<ref name="Д3"/> |- | 14. || Жалпы білім беретін Жаңа Жанбай бастауыш мектебі || [[Жаңа Жанбай]], Ұстаздар №6 || 2001 || — |- | 15. || Жалпы білім беретін Жасқайрат бастауыш мектебі || [[Жасқайрат (Исатай ауданы)|Жасқайрат]], №30 || 1987 |- | 16. || Жалпы білім беретін Томан бастауыш мектебі || [[№17-темір жол айрығы (Атырау облысы)|17-разъезд]], №24 || 1970 |} == Құрманғазы ауданы == 3 бастауыш, 3 негізгі, 26 орта мектеп пен 1 мектеп-интернат бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Абай атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Жәнібекова №22 || 1981 | rowspan="6" |қазақша |- | 2. || Ақкөл жалпы орта мектебі || [[Ақкөл (Атырау облысы)|Ақкөл]], Құспанов №6 || 1971 || 1971-1977 жж. №498 мектеп, 1977-1998 жж. №81 мектеп, 1998-2001 жж. №10 мектеп |- | 3. || Ә. Сәрсенбаев атындағы жалпы орта мектебі || [[Алға (Құрманғазы ауданы)|Алға]], Сибағат ата №31 || 1992 || 1996 ж. дейін Карл Маркс ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960000897_|title=Қазақстан Республикасының Бiлiм және Мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және олардың атауын өзгерту туралы|date=1996-07-12}}</ref> |- | 4. || Балқұдық жалпы орта мектебі || [[Балқұдық]], Момышұлы №5а || 1980 |- | 5. || Б. Бегалиев атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Атырау №1 || 2002 || 1990 ж. дейін Каспий орталау мектебі |- | 6. || Б. Момышұлы атындағы жалпы орта мектебі || [[Асан (Атырау облысы)|Асан]], Рысқұлов №17 || 2006 || 1992 ж. дейін Горький ат. орталау мектеп |- | 7. || Ғ. Мүсірепов атындағы жалпы орта мектебі || [[Кудряшов]], Бейбітшілік №1а || 2009 |аралас|| 2020 ж. дейін Гоголь ат. орта мектеп<ref name="Д2" /> |- | 8. || Д. Нұрпеисова атындағы жалпы орта мектебі || [[Жыланды (Атырау облысы)|Жыланды]], Сүйінов №1 || 1999 | rowspan="3" |қазақша|| 1992 ж. дейін Чапаев ат. орта мектеп |- | 9. || Еңбекші жалпы орта мектебі || [[Жұмекен]], Өмірбаев №8 || 19?? |- | 10. || Қадыр Мырза Әли атындағы жалпы орта мектебі || [[Сафоновка]], Бейбітшілік №49 || 2010 || 2020 ж. дейін Энгельс ат. орта мектеп<ref name="Д2" /> |- | 11. || Қиғаш жалпы орта мектебі || [[Қиғаш (Атырау облысы)|Қиғаш]], Бөкей хан №33 || 1996 |аралас |- | 12. || Құрманғазы атындағы жалпы орта мектебі || [[Үштаған (Атырау облысы)|Үштаған]], Рысқұлбеков №9 || 2006 | rowspan="2" |қазақша |- | 13. || Лабай жалпы орта мектебі || [[Жалғызапан]], Жәңгір хан №22а || 2019 |- | 14. || М.В. Ломоносов атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Испулаев №9 || 1961 |орысша |- | 15. || М. Әуезов атындағы жалпы орта мектебі || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Болашақ №5 || 1990 |аралас |- | 16. || Н.С. Манаев атындағы жалпы орта мектебі || [[Орлы]], Манаев №11 || 1979 | rowspan="3" |қазақша|| Орлы орта мектебі |- | 17. || Нұржау жалпы орта мектебі || [[Нұржау]], Ақботин №1 || 1982 || 2001 ж. дейін Ленин ат. орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P010001205_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм беру, мәдениет ұйымдарын, мұнай кен орнын, сондай-ақ темiр жол станцияларын атау мен қайта атау және олардың атауларының транскрипциясын өзгерту туралы|date=2001-09-14}}</ref> |- | 18. || Панфилов атындағы жалпы орта мектебі || [[Жамбыл (Атырау облысы)|Жамбыл]], Жасқанат №1 || 2014 |- | 19. || С.Н. Имашев атындағы жалпы орта мектебі || [[Бірлік (Құрманғазы ауданы)|Бірлік]], Оқаев №15а || 1989 |аралас|| 1984 ж. дейін Утера орта мектебі |- | 20. || С. Мұқанов атындағы жалпы орта мектебі || [[Көптоғай (Атырау облысы)|Көптоғай]], Әбішев №2а || 1988 | rowspan="4" |қазақша|| 1993 ж. дейін Калинин ат. орта мектеп |- | 21. || Сүйіндік жалпы орта мектебі || [[Сүйіндік (ауыл)|Сүйіндік]], Абай №1 || 1984 |- | 22. || Ф. Оңғарсынова атындағы жалпы орта мектебі || [[Бөкейхан]], Салықбаев №6 || 1980 || 2020 ж. дейін Крупская ат. орта мектеп<ref name="Д2" /> |- | 23. || Ш. Уалиханов атындағы жалпы орта мектебі || [[Жасталап (Атырау облысы)|Жасталап]], Жұбанов №20 || 2019 |- | 24. || Шортанбай жалпы орта мектебі || [[Шортанбай (ауыл)|Шортанбай]], Сәрсенбаев №16 || 2004 |аралас |- | 25. || Ы. Алтынсарин атындағы жалпы орта мектебі || [[Хиуаз]], Рысқалиев №10 || 1992 | rowspan="8" |қазақша |- | 26. || Ю.А. Гагарин атындағы жалпы орта мектебі || [[Теңіз (Атырау облысы)|Теңіз]], Достық №20 || 2018 |- | 27. || З. Серікқалиұлы атындағы мектеп-интернаты || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Әліпов №28 || 1972 || 2016 ж. дейін Ганюшкин мектеп-интернаты<ref name="Д2016" /> |- | 28. || Азғыр негізгі орта мектебі || [[Азғыр]], Құрманғалиев №5 || 1986 || 1997 ж. дейін Киров ат. орталау мектеп<ref name="Д97" /> |- | 29. || А. Иманов атындағы негізгі орта мектебі || [[Амангелді (Құрманғазы ауданы)|Амангелді]], Иманов №18а || 19?? || 1986 ж. дейін Богатый орталау мектебі |- | 30. || Ж. Нәжімеденов атындағы негізгі орта мектебі || [[Ғизат Әліпов ауылы|Ғ. Әліпов]], Қазбеков №27 || 2019 || 1990 ж. дейін Жасқайрат орталау мектебі |- | 31. || Батырбек ауылының бастауыш мектебі || [[Батырбек]], Нарын №11 || 1983 |- | 32. || Қоңыртерек бастауыш мектебі || [[Қоңыртерек]], Жаңару №5 || 1986 |- | 33. || №80 бастауыш мектебі || [[Афанасьев (разъезд)|Афанасьев]], Теміржолшылар №25 || 1971 |} == Қызылқоға ауданы == 1 мектеп-гимназия мен 3 бастауыш, 14 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Б. Аманшин атындағы қазақ орта мектебі || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]], Қарабалин №40 || 1965 || rowspan="18" | қазақша || 1996 ж. дейін №20 Миялы орта мектебі<ref name="Д96-2">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P960001346_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм және мәдениет мекемелерiне есiмдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1996-11-01}}</ref> |- | 2. || Ғ. Сланов атындағы орта мектеп || [[Тайсойған (Атырау облысы)|Тайсойған]], Самарханова №40 || 2010 || 1970 ж. дейін Тайсойған орталау мектебі |- | 3. || Жаңашаруа қазақ орта мектебі || [[Қоныстану (Көздіқара ауылдық округі)|Қоныстану]], Жағалбаев №18 || 1976 |- | 4. || Кенбай орта мектебі || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]], Ізбасов №3 || 1965 |- | 5. || Қарабау орта мектебі || [[Қарабау (Атырау облысы)|Қарабау]], Нұрпейісова №22 || 1979 |- | 6. || Қаракөл орта мектебі || [[Қаракөл (Қызылқоға ауданы)|Қаракөл]], Рысқұлов №29 || 1975 |- | 7. || Миялы орта мектебі || [[Жангелдин]], Лұқпанов №16 || 1985 |- | 8. || Мұқыр орта мектебі || [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр]], Зұлқанов №11 || 1969 |- | 9. || Сағыз орта мектебі || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]], Мұқанғалиев №6в || 2018 || — |- | 10. || Тасшағыл орта мектебі || [[Тасшағыл]], Сейфуллин №32 || 1989 |- | 11. || Х. Досмұхамедұлы атындағы орта мектеп || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]], Абай №14 || 1983 || 1997 ж. дейін Крупская атындағы орта мектеп<ref name="Д97" /> |- | 12. || Ш.Т. Еркінов атындағы орта мектеп || [[Жасқайрат (Қызылқоға ауданы)|Жасқайрат]], Қайырбаев №2 || 1979 || 1977 ж. дейін Орлыкөл орта мектебі |- | 13. || Ы. Шөреков атындағы мектеп-гимназиясы || [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]], Абай №49 || 2007 || 2017 ж. дейін №1 мектеп-гимназия<ref name="Д1"/> |- | 14. || №2 жалпы орта білім беретін мектебі || [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр]], Сланов №39 || 2021 || — |- | 15. || Жалпы білім беретін №9 орта мектеп || [[Сағыз (ауыл)|Сағыз]], Жүсіпов №22 || 19?? || Әр уақытта №40, №490, №74 орта мектеп |- | 16. || Жамансор бастауыш мектебі || [[Жамансор]], №32а || 2011 |- | 17. || Тасқұдық бастауыш мектебі || [[Тасқұдық (Атырау облысы)|Тасқұдық]], №12 || 19?? |- | 18. || Жалпы білім беретін №75 бастауыш мектебі || [[Жантерек]], №38 || 2020 |} == Мақат ауданы == 1 бастауыш, 6 орта мектеп пен 1 мектеп-интернат, 1 мектеп-бөбекжай кешені бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || А. Құнанбаев атындағы орта мектебі || [[Доссор]], Мұхтанов №11 || 2013 || қазақша |- | 2. || Б. Қанатбаев атындағы орта мектебі || [[Доссор]], Исаков №2 || 2004 || аралас || 2006 ж. дейін Белинский ат. орта мектеп<ref name="доссор">{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P060000480_|title=Қазақстан Республикасының бiлiм беру, мәдениет және спорт ұйымдарын, су құрылысын, әскери бөлiм мен шекара заставасын атау мен қайта атау, сондай-ақ темiр жол станциясы атауының орыс тiлiндегi транскрипциясын өзгерту туралы|date=2006-05-31}}</ref> |- | 3. || М. Баймұханов атындағы орта мектеп || [[Мақат]], Шағырова №1а || 1986 || қазақша || Горький ат. қазақ және Гайдар ат. орыс орта мектептері |- | 4. || О. Сарғұнанов атындағы орта мектебі || [[Доссор]], Аухатов №85 || 2017 || орысша || 2006 ж. дейін №4 орта мектеп<ref name="доссор" /> |- | 5. || Х. Санбаев атындағы орта мектеп || [[Мақат]], Әлиев №1 || 1982 || қазақша || 1996 ж. дейін №83 орта мектеп<ref name="Д96-2" /> |- | 6. || №76 Л. Шахатов атындағы орта мектеп || [[Мақат]], Егемен бөлімшесі №11 || 1973 || аралас || 2000 ж. дейін №76 орта мектеп<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000000257_|title=Қазақстан Республикасының білім, мәдениет ұйымдарына, сондай-ақ мұнай кен орнына, теміржол бекетіне атау беру және оларды қайта алу туралы|date=2000-02-16}}</ref> |- | 7. || Бәйгетөбе мектеп-бөбекжай кешені || [[Бәйгетөбе]], Бәйгетөбе ш/а №207 || 2010 |- | 8. || С. Шарипов атындағы Доссор мектеп-интернаты || [[Доссор]], Өтемісұлы №3 || 19??|| қазақша |- | 9. || №2 бастауыш мектебі || [[Мақат]], Бекжанов №222 || 2005 || қазақша || — |} == Махамбет ауданы == 1 негізгі, 14 орта мектеп бар: {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Салынған жылы !Оқыту тілі !Бұрынғы атауы |- | 1. || Ақтоғай орта мектебі || [[Ақтоғай (Атырау облысы)|Ақтоғай]], Өтемісұлы №25а || 2014 || rowspan="2" | қазақша |- | 2. || Алға орта мектебі || [[Алға (Махамбет ауданы)|Алға]], Иманғазиев №2 || 1975 |- | 3. || А. Байтұрсынұлы атындағы орта мектеп || [[Бейбарыс (ауыл)|Бейбарыс]], Әйтеке би №2а || 2013 || аралас || 2019 ж. дейін Чкалов ат. орта мектебі<ref name="Д3"/> |- | 4. || Д. Төленов атындағы жалпы орта білім беретін мектеп || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Шұғыла ш/а, Қазыбек би №40а || 2023 || rowspan="2" | қазақша || 1999 ж. дейін Махамбет мектеп-гимназиясы<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P990001436_|title=Қазақстан Республикасының білім, мәдениет және денсаулық сақтау ұйымдарына, сондай-ақ су құрылысына есімдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1999-09-22}}</ref>, 2023 ж. дейін Д.Төленов атындағы мектеп-гимназиясы |- | 5. || Есбол орта мектебі || [[Есбол (Махамбет ауданы)|Есбол]], Махамбет №5 || 2000 || Фурманов ат. орта мектеп |- | 6. || Е.Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебі || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Боранқұлов №7 || 1985 || аралас || 1999 ж. дейін Махамбет орта мектебі<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P990000441_|title=Қазақстан Республикасының білім және мәдениет мекемелеріне есімдер беру және оларды қайта атау туралы|date=1999-04-21}}</ref> |- | 7. || Жалғансай орта мектебі || [[Жалғансай]], Отаров №50а || 2015 || rowspan="6" | қазақша |- | 8. || Қ. Қалыбеков атындағы Сарытоғай орта мектебі || [[Сарытоғай (Атырау облысы)|Сарытоғай]], Алтынсарин №5 || 1993 || 1996 ж. дейін Сарытоғай орта мектебі<ref name="Д96" /> |- | 9. || Қ. Қарашаұлы атындағы Сарайшық орта мектебі || [[Сарайшық (ауыл)|Сарайшық]], Жабаев №2а || 1979 || 1993 ж. дейін Сарайшық орта мектебі |- | 10. || Қ. Ахмедияров атындағы орта мектеп || [[Таңдай (ауыл)|Таңдай]], Есенбаев №23 || 2000 || 2017 ж. дейін Таңдай орта мектебі<ref name="Д1"/> |- | 11. || Қосарал орта мектебі || [[Ортақшыл (Атырау облысы)|Ортақшыл]], Абай №17 || 1980 |- | 12. || Қызылүй орта мектебі || [[Ақжайық (Махамбет ауданы)|Ақжайық]], Ақжайық №20 || 1988 |- | 13. || О. Шонаев атындағы орта мектебі || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Шоқпаров №117 || 1972 || аралас |- | 14. || Талдыкөл орта мектебі || [[Талдыкөл (Атырау облысы)|Талдыкөл]], Құскелдиев №52 || 2010 || rowspan="2" | қазақша || 2006 ж. дейін Редут орта мектебі |- | 15. || Еңбекшіл ауылының негізгі мектебі || [[Еңбекшіл (Атырау облысы)|Еңбекшіл]], Шоқай №51а || 2019 | |} == Жабылған мектептер == {| class="wikitable" |+Жылыой ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі !!Бұрынғы атауы |- | 1. || №8 Крупская атындағы орта мектеп || ''[[Қаратон]]'' кенті || rowspan="4" | елді мекеннің көшірілуі |- | 2. || №11 орта мектеп || [[Сарықамыс (Атырау облысы)|''Сарықамыс'']] кенті || ''Сарықамыс орта мектебі'' |- | 3. || №12 Биікжал орта мектебі || ''[[Биікжал]]'' кенті |- | 4. || №14 Ы. Алтынсарин атындағы орталау мектеп || ''[[Мұнайлы (кент)|Мұнайлы]]'' кенті |} {| class="wikitable" |+Құрманғазы ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || Ғ. Әліпов атындағы бастауыш мектеп || [[Әліпов (ауыл)|Ниетбай]] || rowspan="3" |бала санының азаюы |- | 2. || Қошалақ бастауыш мектебі || [[Қошалақ (ауыл)|Қошалақ]] |- | 3. || Ш. Тұржанов атындағы бастауыш мектеп || [[Егінқұдық]] |- | 4. || Кудряшов атындағы орта мектеп || [[Кудряшов]] || rowspan="2" | екі мектептің біріктірілуі |- | 5. || Гоголь атындағы орта мектеп || [[Жаңаауыл (Атырау облысы)|Жаңаауыл]] |} {| class="wikitable" |+Қызылқоға ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || Бұхар бастауыш мектебі || [[Бұқар (ауыл)|Бұхар]] || rowspan="3" | бала санының азаюы |- | 2. || Соркөл бастауыш мектебі || [[Соркөл (ауыл)|Соркөл]] |- | 3. || Т. Жанұзақов атындағы бастауыш мектебі || [[Кенбай (Сағыз ауылдық округі)|Кенбай]] |- | 4. || №1 негізгі мектеп || rowspan="2" | [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] || rowspan="2" | екі мектептің біріктірілуі |- | 5. || Миялы ұлттық гимназиясы |} {| class="wikitable" |+Мақат ауданы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || Б. Досбаева атындағы №3 Байшонас орта мектебі || ''[[Байшонас]]'' || rowspan="4" | елді мекеннің көшірілуі |- | 2. || №9 Комсомол орталау мектебі || [[Комсомол (Атырау облысы)|''Комсомол'']] |- | 3. || Қошқар орталау мектебі || [[Қошқар (Атырау облысы)|''Қошқар'']] |- | 4. || С. Зорбаев атындағы орталау мектеп || ''[[Ескене]]'' |} {| class="wikitable" |+Атырау қаласы !№ !!Атауы !!Орналасқан жері !!Жабылу себебі |- | 1. || №29 орта мектеп || [[Балықшы (Атырау қалалық әкімдігі)|''Балықшы'']] кенті || автомобиль көпірінің құрылысына байланысты |- | 2. || №77 М.И. Калинин атындағы орта мектеп || [[Атырау]], Ж. Досмұхамбетов №10 || ? |} == Мамандандырылған мектептер == {| class="wikitable" ! Атауы !!Орналасқан жері |- | Облыстық дарынды балаларға арналған ұлттық гимназия || [[Атырау]], Әбдірахманов №39а |- | Ж. Молдағалиев атындағы мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты || [[Атырау]], Байтұрсынов №127 |- | Ж. Досмұхамбетов атындағы мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты || [[Атырау]], Әуезов №12 |- | Мамандандырылған "Зияткер" мектеп-лицей-интернаты || [[Атырау]], Кекілбайұлы №15а |- | Н. Тілендиев атындағы мамандандырылған мектеп-гимназия-интернаты || [[Атырау]], Әйтеке би №79Б |- | №1 "Білім-Инновация" лицей-интернаты || [[Атырау]], Досмұхамбетов №10 |- | №2 "Білім-Инновация" лицей-интернаты || [[Атырау]], Болашақ ш/а №6 |- | №3 "Білім-Инновация" лицей-интернаты || [[Атырау]], Владимирский №28 |- | "Сармат" мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты || [[Жаңаталап (Атырау облысы)|Жаңаталап]], Есенғалиев №9а |- | Химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі || [[Атырау]], Елорда №22 |} == Басқа мектептер == {| class="wikitable" ! Атауы !!Орналасқан жері |- | Кешкі мектеп || [[Атырау]], Островский №13 |- | Жалпы білім беретін кешкі орта мектеп || [[Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)|Құрманғазы]], Сәтеков №38 |- | №15 мекемесі жанындағы орта мектеп || [[Атырау]], АМӨЗ аумағы №1 |- | №79 мекемесі жанындағы орта мектеп || [[Атырау]], Ет комбинаты ш/а, Исмағұлов №2а |} {| class="wikitable" |+Арнайы мектептер ! Атауы !!Орналасқан жері |- | Облыстық арнайы мектеп-интернат || [[Атырау]], Студенттер №42 |- | №2 арнайы мектеп-интернат || [[Махамбет (Атырау облысы)|Махамбет]], Тайманов №23 |- | Тіл мүкістігі бар балаларға арналған №3 облыстық арнайы мектеп-интернат || [[Атырау]], Алатау №3 |} == Қосымша білім беру ұйымдары == * Абай атындағы Атырау қаласының оқушылар орталығы * Оқушылар үйі (Аққыстау а.) * Оқушылар үйі (Миялы а.) * Оқушылар шығармашылық орталығы (Индербор к.) * Құрманғазы аудандық оқушылар үйі (Құрманғазы а.) * Құрманғазы аудандық жас туристер бекеті (Құрманғазы а.) * Жас техниктер станциясы (Құлсары қ.) ;Өнер (саз) мектептері * Құрманғазы атындағы балалар саз мектебі (Атырау қ.) * М. Қойшыбаев атындағы балалар саз мектебі (Атырау қ., Балықшы ш/а) * Дамбы өнер мектебі (Атырау қ., Амангелді а.) ** Атырау бөлімшесі (Қызыл балық а.) ** Еркінқала бөлімшесі (Еркінқала а.) ** Қайыршақты бөлімшесі (Томарлы а.) * Д. Нұрпейісова атындағы балалар өнер мектебі (Құрманғазы ауд., Құрманғазы а.) * Дәулеткерей атындағы балалар музыка мектебі (Хиуаз а.) * З. Ещанова атындағы аудандық балалар өнер мектебі (Махамбет а.) * Индер балалар өнер мектебі (Индербор к.) ** Бөдене бөлімшесі (Бөдене а.) ** Жарсуат бөлімшесі (Жарсуат а.) * Құлсары балалар өнер мектебі (Құлсары қ.) * Т. Култумиев атындағы №1 Құлсары балалар саз мектебі (Құлсары қ.) * Мақат балалар өнер мектебі (Мақат к.) * Р. Ғабдиев атындағы балалар өнер мектебі (Доссор к.) * Миялы балалар өнер мектебі (Миялы а.) * А. Өміров атындағы балалар өнер мектебі (Сағыз а.) * Қоныстану балалар өнер мектебі (Қоныстану а.) * Ш. Шәріпов атындағы балалар саз мектебі (Аққыстау а.) * Жанбай балалар саз мектебі (Жанбай а.) * Новобогат балалар саз мектебі (Х. Ерғалиев а.) == Спорт мектептері == ; Атырау қаласы * Олимпиадалық резервтегі облыстық мамандандырылған мектеп-интернат-колледжі (Вокзал маңы-5 ш/а) * №1 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Авангард-4 ш/а) * №2 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Авангард-2 ш/а) * №3 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Өрлеу ш/а) * №4 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Мирас ш/а) * №5 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Нұрсая ш/а) * №6 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Ақжар балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Ақжар а.) * Дамба балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жаңаталап а.) * Олимпиадалық емес спорт түрлерінен жоғары спорт шеберлігі мектебі (Нұрсая ш/а) ; Жылыой ауданы * №1 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Құлсары қ.) * №2 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Ақкиізтоғай а.) * №3 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Шоқпартоғай а.) * №4 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Жаңа Қаратон к.) * №5 Жылыой аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Майкөмген а.) * Жем балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Тұрғызба а.) * Қосшағыл балалар-жасөспірімдер спорт мектебі (Қосшағыл а.) ; Индер ауданы * Индер аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Есбол, Жарсуат, Өрлік балалар-жасөспірімдер спорт мектептері ; Исатай ауданы * Исатай аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Жанбай, Тұщықұдық балалар-жасөспірімдер спорт мектептері ; Құрманғазы ауданы * Құрманғазы аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Ақкөл, Бөкейхан, Шортанбай балалар-жасөспірімдер спорт мектептері ; Қызылқоға ауданы * Қызылқоға аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Сағыз балалар-жасөспірімдер спорт мектебі ; Мақат ауданы * Мақат аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Доссор балалар-жасөспірімдер спорт мектебі ; Махамбет ауданы * Махамбет аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі * Ақжайық балалар-жасөспірімдер спорт мектебі == Жекеменшік мектептер == ;"BINOM ATYRAU" ЖШС мектептері {| class="wikitable" !№ !Атауы !Орналасқан жері !Ашылған жылы !Оқыту тілі |- | 1. || Әл-Фараби атындағы BINOM SCHOOL мектеп-лицейі || [[Атырау]], Нұрсая ш/а, Шәмелов №1 || rowspan="2" | 2023 || rowspan="2" | аралас |- | 2. || Д. Қонаев атындағы BINOM SCHOOL мектеп-лицейі || [[Атырау]], Молдағұлова №193 |} # QSI International School (Атырау, Сұлтан Бейбарыс №473) # "Тағылым" ЖШС (Атырау, Әліпов №3а) # "Abyroi School Atyrau" ЖШС (Атырау, Сауырғалиев №2) # "Qazbilim Atyrau ұлттық лицейі" ЖШС (Атырау, Сұлтан Бейбарыс №458) # "Сенім" элитарлық мектеп-балабақша кешені (Атырау, Абай №39) # "Alash United Gymnasium School" ЖШС (Атырау, Уәлиханов №116) # "Happy Choice" ЖШС (Атырау, Автобаза №8а) # "Oi-Sana" мектеп-лицейі (Атырау, Сейфуллин №109) # "Кастл Стайл" ЖШС Парасат жекеменшік мектебі (Атырау, Бейбарыс №25/1) # "Кайнар Центр" ЖШС "Қайнар" жекеменшік мектебі (Атырау, Самал ш/а, 31-көше №4) # "Келешек" мектеп-балабақша" ЖШС (Атырау, Азаттық №83а) # "Baby city" ЖШС (Атырау, Халелов №1) # "Sova School жекеменшік мектеп-лицейі" ЖШС (Атырау, Бейбарыс №494Б) # "Sayakhatschool" ЖШС "Zhana Urpaq" Алғашқы Ұлттық ізгілік педагогика мектебі (Атырау, Нұрсая ш/а, Шырдабаев №2) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан оқу орындары}} [[Санат:Қазақстан мектептері]] [[Санат:Атырау облысы]] jp7wozlnzz9mjm2bz5q8w31ukbxvycm Футболдан құрлықаралық кубок 1996 0 679678 3649319 3026050 2026-08-30T22:13:37Z LCont5 150191 3649319 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1996 | турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] | команда1 =[[Ювентус]] | команда2 =[[Ривер Плейт]] | команда1ел = {{ту|Италия}} | команда2ел ={{ту|Аргентина}} | команда1есеп =1 | команда2есеп = 0 | детальдар = | дата =[[26 қараша]] [[1996 жыл|1996]] | стадион =[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]] | алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1995|1995]] | келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1997|1997]] }} '''[[Футболдан құрлықаралық кубок]]тың''' 1996 жылғы жарысы. == Қатысушылар == {| class="wikitable" |+ !Клуб !Квалификация |- |{{ту|Италия}} [[Ювентус]]||[[УЕФА Чемпиондар Лигасы 1995/96]] |- |{{ту|Аргентина}} [[Ривер Плейт]] ||[[Либертадорес кубогы 1996]] |} == Матч == === Детальдар === {{footballbox |date=[[26 қараша]] [[1996 жыл|1996]] |time=19:15 [[UTC+09:00|UTC+9]] |team1=[[Ювентус]] {{ту|Италия}} |score=1:0 (0:0) |team2={{ту|Аргентина}} [[Ривер Плейт]] |goals1=[[Алессандро Дел Пьеро]] {{гол|81}} |goals2= |stadium=[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]]<br>'''Көрермендер''': 40305<br>'''Төреші''': {{ту|Бразилия}} [[Марсиу Резенди ди Фрейтас]] |attendance=48&nbsp;305 |referee= }} {| width="92%" |{{Football kit|pattern_la=_juve9497h|pattern_b=_juventus9697H|pattern_ra=_juve9497h|pattern_sh=_juve9497h|pattern_so=_juve3|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=Ювентус}} |{{Football kit|pattern_la=_riverplate9697i|pattern_b=_riverplate9697H|pattern_ra=_riverplate9697d|pattern_sh=_river9697h|pattern_so=_river 1997|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=000000|socks=FFFFFF|title=Ривер Плейт}} |} {| width=100% |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Ювентус:''' |- !width=35| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Италия}} [[Анджело Перуцци]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Италия}} [[Морено Торричелли]] || {{СҚ|82}} |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Италия}} [[Чиро Феррара]] |- |қ ||'''4'''||{{ту|Уругвай}} [[Паоло Монтеро]] || {{СҚ|51}} |- |қ ||'''5''' ||{{ту|Италия}} [[Серджо Поррини]] || {{СҚ|67}} |- |ж ||'''7''' ||{{ту|Италия}} [[Анджело Ди Ливио]] |- |ж ||'''14''' ||{{ту|Франция}} [[Дидье Дешам]] |- |ж ||'''21'''||{{ту|Франция}} [[Зинедин Зидан]] ||{{СҚ|84}} || {{алаңнан|90}} |- |ж ||'''18'''||{{ту|Югославия}} [[Владимир Югович]] || {{СҚ|50}} |- |ш ||'''10'''||{{ту|Италия}} [[Алессандро Дел Пьеро|Алессандро Дель Пьеро]] |- |ш ||'''9'''||{{ту|Хорватия}} [[Ален Бокшич]] |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |ж ||'''20'''||{{ту|Италия}} [[Алессио Таккинарди]] || || {{Алаңға|90}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Италия}} [[Марчелло Липпи]] |} |valign="top"|[[сурет:Juventus vs River Plate 1996-11-26.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center |colspan="4"|'''Ривер Плейт:''' |- !width=35| !!width=25| |- |ққ ||'''1''' ||{{ту|Аргентина}} [[Роберто Бонано]] |- |қ ||'''4''' ||{{ту|Аргентина}} [[Эрнан Диас]] |- |қ ||'''2''' ||{{ту|Парагвай}} [[Сельсо Айяла]] |- |қ ||'''6''' ||{{ту|Аргентина}} [[Эдуардо Бериссо]] |- |қ ||'''3''' ||{{ту|Аргентина}} [[Хуан Пабло Сорин]] |- |ж ||'''8'''||{{ту|Аргентина}} [[Роберто Монсеррат]] |- |ж ||'''5''' ||{{ту|Аргентина}} [[Леонардо Астрада]] || {{СҚ|38}} |- |ж ||'''11'''||{{ту|Аргентина}} [[Серхио Берти]] || || {{алаңнан|74}} |- |ж ||'''9'''||{{ту|Уругвай}} [[Энцо Франческоли]] |- |ш ||'''10'''||{{ту|Аргентина}} [[Ариэль Ортега]] |- |ш ||'''7''' ||{{ту|Аргентина}} [[Хулио Рикардо Крус]] || || {{алаңнан|83}} |- |colspan=3|'''Алаңға шыққандар:''' |- |ж ||'''16 ''' ||{{ту|Аргентина}} [[Леонель Фернандо Ганседо]] || || {{Алаңға|74}} |- |ш ||''' 18''' ||{{ту|Чили}} [[Марсело Салас]] || || {{Алаңға|83}} |- |colspan=3|'''Бапкер:''' |- |colspan=4|{{ту|Аргентина}} [[Рамон Диас]] |} |} ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[https://web.archive.org/web/20130311222014/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/matchreport/newsid=512164.html http://web.archive.org/web] {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат: Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1996 жылғы футбол]] [[Санат:Ювентус ФК ойындары]] [[Санат:Ривер Плейт ФК ойындары]] jobhw5qipdijbgp0kxh51arhxh7njme Тарлан-Астана 0 684629 3649344 3626564 2026-08-31T06:33:58Z Onarakusai 32554 /* Маршрут */ 3649344 wikitext text/x-wiki {{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}} '''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана LRT, ресми атауы — ''Тарлан-Астана''<ref>[https://qumash.kz/news/lrt-v-stolitse-ofitsialno-pereimenovali-v-tarlan-astana/ Астана ЛРТ ресми түрде атауын өзгертті]</ref>) — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).<ref name=":0">{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}</ref> 2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды<ref name=":1">{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}</ref>. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін<ref name=":0" />. == Тарихы == {| class="wikitable" !'''Жыл''' !'''Оқиға''' |- |'''2005''' |Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды. |- |'''2008''' |Astana LRT компаниясы құрылады. |- |'''2010''' |Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды<ref name=":2">{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}</ref>. |- |'''2011''' |LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді<ref name=":2" />. |- |'''2012''' |Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды<ref name=":2" />. |- |'''2013''' |Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды<ref name=":2" />. |- |2015 |Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.<ref name=":3">{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}</ref> Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын<ref name=":4">{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}</ref>. |- |'''2015''' |«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды<ref name=":2" />. |- |'''2016''' |Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды<ref name=":2" />. |- |'''2017''' |Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді<ref name=":2" />. |- |'''2018''' |Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды<ref name=":2" />. |- |'''2019''' |Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді<ref name=":2" />. |- |'''2020''' |«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті<ref name=":2" />. |- |'''2021–2023''' |LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды<ref name=":2" />. |- |'''2024–2025''' |Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды<ref name=":2" />. |- |'''2026''' |16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді<ref name=":1" />. |} == Қаржыландыру == [[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.<ref name=":4" /> 2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.<ref name=":4" /> «Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.<ref name=":4" /> Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.<ref name=":4" /> Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.<ref name=":4" /> Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.<ref name=":4" /> 2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.<ref name=":4" /> 2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.<ref name=":4" /> Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.<ref name=":4" /> 2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.<ref name=":3" /> Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.<ref name=":3" /> 2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған<ref name=":5">{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}</ref>. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады<ref name=":5" />. == Техникалық сипаттамасы == Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.<ref name=":0" /> Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған<ref>{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}</ref>. Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды<ref name=":6">{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}</ref>. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.<ref>{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}</ref> Жол жүру тарифі 200 теңге болады<ref name=":7">{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}</ref><ref name=":6" /> Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)<ref name=":7" />. Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.<ref name=":0" /> Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}</ref> * '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда). * '''Станциялар саны''': 18. * '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км. * '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея). * '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ. * '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ<ref>{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}</ref>. * '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын<ref>{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}</ref>. * '''Депо''': 1 (әуежай маңында). * '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless). == Маршрут == === Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол === Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):<ref name=":0" /> * [[Әуежай (метро бекеті)|Әуежай]] (Airport) * [[Атамекен (метро бекеті)|Атамекен]] * [[Есіл (метро бекеті)|Есіл]] * [[Мәңгілік Ел (метро бекеті)|Мәңгілік Ел]] * [[Астана жұлдызы (метро бекеті)|Астана жұлдызы]] * [[Нұра (метро бекеті)|Нұра]] * [[Университет (метро бекеті)|Университет]] * [[Ұлы Дала (метро бекеті)|Ұлы Дала]] * [[Астана Арена (метро бекеті)|Астана Арена]] * [[Жекпе-жек сарайы (метро бекеті)|Жекпе-жек сарайы]] * [[Сығанақ (метро бекеті)|Сығанақ]] * [[Бәйтерек (метро бекеті)|Бәйтерек]] * [[Министрліктер үйі (метро бекеті)|Министрліктер үйі]] * [[Ұлттық мұражай (метро бекеті)|Ұлттық мұражай]] * [[Театр (метро бекеті)|Театр]] * [[Мыңжылдық аллеясы (метро бекеті)]] * [[Жібек жолы (метро бекеті, Астана)|Жібек жолы]] * [[Астана Нұрлы жол|Нұрлы жол]] Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)<ref name=":0" />. === Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы === Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды<ref>{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}</ref> Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған, 538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған<ref>{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}</ref> <ref>[https://cts.gov.kz/press-center/news/lrt-ekinshi-kezegi-ayasynda-al-ash-y-tirek-yylyp-al-ash-y-temirbetondy-rastyrmaly-ar-aly-dayyndaldy/ LRT екінші кезегі аясында алғашқы тірек құйылып, алғашқы темірбетонды құрастырмалы арқалық дайындалды.]</ref>. === Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана-1 теміржол вокзалы === == Жемқорлық дауы == Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді<ref name=":8">{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}</ref>. 2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған. * '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)<ref name=":9">{{Cite web|title=Хищения в "Астана LRT": Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}</ref>. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды<ref>{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}</ref>. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды<ref>{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}</ref>. * '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды<ref>{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}</ref>. 2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.<ref name=":8" /> Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.<ref>{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}</ref> === Сот процестері === Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті<ref name=":10">{{Cite web|title=Беглый экс-глава "Астана LRT" Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}</ref>. === 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі === 2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:<ref name=":3" /> * Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға<ref name=":9" />, * Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға<ref name=":9" />, * Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға<ref name=":9" />, * Дулат Мүсінов<ref name=":9" />, Тимур Қасабаев<ref name=":9" />, Ұлықбек Ачилов<ref name=":9" />, Дәурен Абдыхамитов<ref name=":9" /> (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.<ref name=":3" /> Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.<ref name=":3" /> === 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) === 2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды<ref name=":9" />: * Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу. * Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым<ref name=":10" />. Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.<ref name=":3" /> === 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) === 2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды<ref name=":10" />: * Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК). * Жаза: 4 жыл 8 ай. * Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды). * Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді. Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.<ref name=":9" /> === 2025 жылғы оқиғалар === 2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды<ref>{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}</ref>. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).<ref name=":10" /> == Салдары == * Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды. * «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды). * Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды. * 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. == Сыртқы сілтемелер == * Ресми сайт: cts.gov.kz == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]] [[Санат:Астана көлігі]] r5eoygum6dxhdt4saaoi3q72kv89yfz 3649355 3649344 2026-08-31T06:45:56Z Onarakusai 32554 /* Маршрут */ 3649355 wikitext text/x-wiki {{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}} '''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана LRT, ресми атауы — ''Тарлан-Астана''<ref>[https://qumash.kz/news/lrt-v-stolitse-ofitsialno-pereimenovali-v-tarlan-astana/ Астана ЛРТ ресми түрде атауын өзгертті]</ref>) — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).<ref name=":0">{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}</ref> 2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды<ref name=":1">{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}</ref>. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін<ref name=":0" />. == Тарихы == {| class="wikitable" !'''Жыл''' !'''Оқиға''' |- |'''2005''' |Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды. |- |'''2008''' |Astana LRT компаниясы құрылады. |- |'''2010''' |Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды<ref name=":2">{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}</ref>. |- |'''2011''' |LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді<ref name=":2" />. |- |'''2012''' |Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды<ref name=":2" />. |- |'''2013''' |Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды<ref name=":2" />. |- |2015 |Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.<ref name=":3">{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}</ref> Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын<ref name=":4">{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}</ref>. |- |'''2015''' |«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды<ref name=":2" />. |- |'''2016''' |Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды<ref name=":2" />. |- |'''2017''' |Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді<ref name=":2" />. |- |'''2018''' |Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды<ref name=":2" />. |- |'''2019''' |Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді<ref name=":2" />. |- |'''2020''' |«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті<ref name=":2" />. |- |'''2021–2023''' |LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды<ref name=":2" />. |- |'''2024–2025''' |Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды<ref name=":2" />. |- |'''2026''' |16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді<ref name=":1" />. |} == Қаржыландыру == [[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.<ref name=":4" /> 2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.<ref name=":4" /> «Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.<ref name=":4" /> Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.<ref name=":4" /> Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.<ref name=":4" /> Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.<ref name=":4" /> 2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.<ref name=":4" /> 2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.<ref name=":4" /> Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.<ref name=":4" /> 2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.<ref name=":3" /> Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.<ref name=":3" /> 2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған<ref name=":5">{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}</ref>. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады<ref name=":5" />. == Техникалық сипаттамасы == Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.<ref name=":0" /> Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған<ref>{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}</ref>. Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды<ref name=":6">{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}</ref>. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.<ref>{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}</ref> Жол жүру тарифі 200 теңге болады<ref name=":7">{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}</ref><ref name=":6" /> Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)<ref name=":7" />. Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.<ref name=":0" /> Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}</ref> * '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда). * '''Станциялар саны''': 18. * '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км. * '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея). * '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ. * '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ<ref>{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}</ref>. * '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын<ref>{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}</ref>. * '''Депо''': 1 (әуежай маңында). * '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless). == Маршрут == === Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол === Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):<ref name=":0" /> * [[Әуежай (метро бекеті)|Әуежай]] (Airport) * [[Атамекен (метро бекеті)|Атамекен]] * [[Есіл (метро бекеті)|Есіл]] * [[Мәңгілік Ел (метро бекеті)|Мәңгілік Ел]] * [[Астана жұлдызы (метро бекеті)|Астана жұлдызы]] * [[Нұра (метро бекеті)|Нұра]] * [[Университет (метро бекеті)|Университет]] * [[Ұлы Дала (метро бекеті)|Ұлы Дала]] * [[Астана Арена (метро бекеті)|Астана Арена]] * [[Жекпе-жек сарайы (метро бекеті)|Жекпе-жек сарайы]] * [[Сығанақ (метро бекеті)|Сығанақ]] * [[Бәйтерек (метро бекеті)|Бәйтерек]] * [[Министрліктер үйі (метро бекеті)|Министрліктер үйі]] * [[Ұлттық мұражай (метро бекеті)|Ұлттық мұражай]] * [[Театр (метро бекеті)|Театр]] * [[Мыңжылдық аллеясы (метро бекеті)|Мыңжылдық аллеясы]] * [[Жібек жолы (метро бекеті, Астана)|Жібек жолы]] * [[Астана Нұрлы жол|Нұрлы жол]] Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)<ref name=":0" />. === Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы === Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды<ref>{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}</ref> Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған, 538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған<ref>{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}</ref> <ref>[https://cts.gov.kz/press-center/news/lrt-ekinshi-kezegi-ayasynda-al-ash-y-tirek-yylyp-al-ash-y-temirbetondy-rastyrmaly-ar-aly-dayyndaldy/ LRT екінші кезегі аясында алғашқы тірек құйылып, алғашқы темірбетонды құрастырмалы арқалық дайындалды.]</ref>. === Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана-1 теміржол вокзалы === == Жемқорлық дауы == Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді<ref name=":8">{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}</ref>. 2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған. * '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)<ref name=":9">{{Cite web|title=Хищения в "Астана LRT": Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}</ref>. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды<ref>{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}</ref>. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды<ref>{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}</ref>. * '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды<ref>{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}</ref>. 2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.<ref name=":8" /> Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.<ref>{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}</ref> === Сот процестері === Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті<ref name=":10">{{Cite web|title=Беглый экс-глава "Астана LRT" Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}</ref>. === 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі === 2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:<ref name=":3" /> * Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға<ref name=":9" />, * Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға<ref name=":9" />, * Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға<ref name=":9" />, * Дулат Мүсінов<ref name=":9" />, Тимур Қасабаев<ref name=":9" />, Ұлықбек Ачилов<ref name=":9" />, Дәурен Абдыхамитов<ref name=":9" /> (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.<ref name=":3" /> Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.<ref name=":3" /> === 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) === 2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды<ref name=":9" />: * Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу. * Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым<ref name=":10" />. Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.<ref name=":3" /> === 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) === 2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды<ref name=":10" />: * Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК). * Жаза: 4 жыл 8 ай. * Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды). * Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді. Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.<ref name=":9" /> === 2025 жылғы оқиғалар === 2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды<ref>{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}</ref>. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).<ref name=":10" /> == Салдары == * Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды. * «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды). * Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды. * 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. == Сыртқы сілтемелер == * Ресми сайт: cts.gov.kz == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]] [[Санат:Астана көлігі]] gc1li5ig0yrfjtsed36c41kfc05lxc1 Ирина Кайратовна 0 684848 3649299 3367545 2026-08-30T16:05:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649299 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Ирина Қайратовна |Шынайы атауы = |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = |Сурет тақырыбы = |Сурет ені = |Фон = |Жанры = [[рэп]] |Белсенділік жылдары = 2017 — қаз. уақыт |Мемлекет = {{KAZ}} |Қайдан = [[Астана]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.the-village-kz.com/village/people/interview-people/1429-irina-kairatovna|title=Ирина Қайратовнаның шоуы: «Вайндар адамдардан жетеді»|website=The Village Казахстан|date=2018-02-22|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103153059/https://www.the-village-kz.com/village/people/interview-people/1429-irina-kairatovna|deadlink=no}}</ref> |Тілі = қазақша, орысша |Басқаша атауы = |Лейблі = |Басқа да жобалары = |Құрамы = Қуаныш Бейсеков, Алдияр Жапарханов, Азамат Маркленов, Жасұлан Оңғаров, Илья Гуменный |Бұрынғы қатысушылары = |Сайты = https://irinakairatovna.com/ }} '''Ирина Қайратовна (Қайратқызы)''' — музыкалық және әзіл-сықақ мазмұнды контент шығаратын қазақстандық шығармашылық бірлестігі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://irinakairatovna.com/pages/о-группе/|title=Топ туралы|website=ГОСТ|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103153100/https://irinakairatovna.com/pages/%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B5/|deadlink=no}}</ref>. == Тарихы == Топтың құрамы [[Еуразия ұлттық университеті|ЕҰУ-де]] КВН-де студенттік жылдарында жиналды: топ құрамына Қуаныш Бейсеков (режиссер), Алдияр Жапарханов (әзілдер авторы), Азамат Маркленов (продюсер), Жасұлан Оңғаров, Илья Гуменный (композитор) кіреді. Шығармашылық бірлестіктің тарихы 2017 жылдың 19 мамырында Instagram желісінде вайндар мен скетчтерді жасаудан басталды. Кейінірек олар YouTube-ке ауысып, сол жерде «Ирина Қайратовнаның шоуы» атты әзіл-сықақ скетч-шоуды шығара бастады. Топ құрылғаннан бері алғашқы он айда олар өз арналарына 104 мың жазылушы мен 6 миллионға жуық қаралым жинай алды. 2018 жылы топ 5 миллион теңгеге жуық табыс таба алды. 2021 жылдың 13 мамырында Юрий Дуд топтан екі сағаттық сұхбат алды<ref name=":1">{{YouTube|id=skLvb0JCNJk|title=Ирина Қайратқызы - Қазақстандық жаңа жұлдыздар / вДудь|logo=1}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://medialeaks.ru/1305tat-trnd-vdud/|title=Юрий Дуд «Ирина Қайратқызы» тобынан сұхбат алды, әзілдер де, осында. Көрермендер видеодан блогердің лайк жинауының сырын тапты|website=medialeaks.ru|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103162920/https://medialeaks.ru/1305tat-trnd-vdud/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.sputnik.kz/exclusive/20210616/17366029/kuanysh-beysekov.html|title=«Ирина Қайратқызы» тобы неге ыдырап кетуі мүмкін - Қуаныш Бейсековпен сұхбат|author=Ольга Тонконог Sputnik Казахстан|website=Sputnik Казахстан|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103162920/https://ru.sputnik.kz/exclusive/20210616/17366029/kuanysh-beysekov.html|deadlink=no}}</ref>. 2021 жылы 19 желтоқсанда Қазақстан [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздігінің]] 30 жылдығына орай «Отыздан асып барамын» фильмін жарыққа шығарды<ref name=":4">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/gruppa-irina-kairatovna-vypustila-film-k-30-letiyu-nezavisimosti|title=«Ирина Қайратқызы» тобы Тәуелсіздіктің 30 жылдығына арнап фильм түсірді|website=informburo.kz|date=2021-12-19|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103162918/https://informburo.kz/novosti/gruppa-irina-kairatovna-vypustila-film-k-30-letiyu-nezavisimosti|deadlink=no}}</ref>. 2022 жылы 17 желтоқсанда «Ирина Қайратовна» тобының продюсері және режисері Қуаныш Бейсеков жобадан кетті<ref>[https://baq.kz/quanysh-beysekov-irina-kayratovnadan-ketti-294074/ Қуаныш Бейсеков «Ирина Кайратовнадан» кетті]. baq.kz</ref><ref>[https://smi24.kz/kk/news/jalpyi-janalyiktar/kuanyish-beysekov-irina-kayratovnadan-kett-472737/ Қуаныш Бейсеков «Ирина Кайратовнадан» кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221227083518/https://smi24.kz/kk/news/jalpyi-janalyiktar/kuanyish-beysekov-irina-kayratovnadan-kett-472737/ |date=2022-12-27 }}.smi24.kz (2022)</ref>. == Дискографиясы == === Альбомдары === * «13 ВЫПУСК» (2020)<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/+albums?order=release_date|title=Ирина Қайратқызының альбомдары мен дискографиясы|website=Last.fm|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103160805/https://www.last.fm/ru/music/%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/+albums?order=release_date|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rap.ru/discography/2220|title=Ирина Қайратқызы «13-шығарылым»|website=RAP.RU|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103160807/https://www.rap.ru/discography/2220|deadlink=no}}</ref> * «Adjare Gudju» (2023) === Синглдері === * 2018 — «Кеттік» * 2018 — «Неге Нигга?» * 2019 — «Сабзиро» * 2019 — «NE ÁŃGIME?» * 2019 — «Джай» * 2019 — «Беги» * 2020 — «Kõke» * 2020 — «Интро» * 2020 — «Arriva» * 2020 — «MVP» * 2020 — «Wu Kang» * 2020 — «5000» * 2022 — «Kõk tu» * 2023 — «Чина» * 2023 — «Adrare Gudju» * 2024 — «Айдахар» * 2024 — «Tun» == Видеографиясы == === «Ирина Қайратқызының шоуы» === {| class="wikitable" !Шығарылым № !Атауы !Шығарылым уақыты |- |1 |«НОВАЯ ЭРА КАЗАХСТАНСКОГО ЮТУБА» |20.05.2017 |- |2 |«ПРО ПОХОД» |02.06.2017 |- |3 |«BAYZAKOVA, ТРУП ВАЙНЕРА, БАТЫР-АРЕНДАТОР» | |- |4 |«КАЗАХСКИЕ СУПЕРГЕРОИ, АДИНА УШЛА ИЗ YUFRAME (ЮФРЕЙМ)?» |17.07.2017 |- |5 |«СВЯТОЙ ОТЕЦ, СУПЕРГЕРО, ЖЕКА» |01.08.2017 |- |6 |«СКИПЕТР, BIKABREEZY» |22.08.2017 |- |7 |«ДА БУДЕТ ШОУ!» |24.09.2017 |- |8 |«СКАТИЛИСЬ… С ГОРКИ» |01.01.2018 |- |10 |«ПОСЛЕДНИЙ ВЫПУСК» |28.10.2018 |- |11 |«РЭПЕР-АДВОКАТ И ЛАВ СТОРИ БОМЖЕЙ» |19.12.2018 |- |12 |«НЕ ПРОПАГАНДА!»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/playlist|title=ИРИНА ҚАЙРАТҚЫЗЫНЫҢ ШОУЫ|website=www.youtube.com|access-date=2022-01-04|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103232319/https://www.youtube.com/playlist|deadlink=no}}</ref> |14.07.2019 |- |13 |«КОНЕЦ»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5cZpenCtgZo|title=ИРИНА ҚАЙРАТҚЫЗЫНЫҢ ШОУЫ 13: СОҢЫ|website=www.youtube.com|date=|access-date=2021-01-04|archive-date=2022-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104134019/https://www.youtube.com/watch?v=5cZpenCtgZo|deadlink=no}}</ref> |01.04.20 |} === Фильмдері === * «Отыздан асып барамын» (2021) * «Закладка» (2021)<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq-ruhy.kz/society/30243-gromkuiu-premeru-filma-ot-iriny-kairatovny-prokommentiroval-azamat-musagaliev|title=Азамат Мұсағалиев «Ирина Қайратқызы» тобы шығарған фильмнің шулы тұсаукесері туралы пікір білдірді|website=rus.azattyq-ruhy.kz|date=2021-11-11|access-date=2022-01-13|archive-date=2022-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113172843/https://rus.azattyq-ruhy.kz/society/30243-gromkuiu-premeru-filma-ot-iriny-kairatovny-prokommentiroval-azamat-musagaliev|deadlink=no}}</ref> * «ГОСЗАКАЗ» (2021) == Марапаттары == * «People’s choice» номинациясында «Jager Music Awards 2021» музыкалық жүлдесі (Қазақстан)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://jagermusicawards.net/|title=Jager Music Awards|website=jagermusicawards.net|access-date=2022-01-04|archive-date=2019-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122145320/https://jagermusicawards.net/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.colta.ru/news/29112-nagrazhdeny-laureaty-jager-music-awards|title=Jager Music Awards лауреаттары марапатталды {{!}} Colta.ru|website=www.colta.ru|access-date=2022-01-04|archive-date=2022-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104124341/https://www.colta.ru/news/29112-nagrazhdeny-laureaty-jager-music-awards|deadlink=no}}</ref>. * «Жылдың мәдениет қайраткері» номинациясы бойынша «Халық сүйіктісі – жыл халық сүйіктісі» ұлттық сыйлығы<ref>{{Cite web|url=https://liter.kz/kto-stal-pobeditelem-natsionalnoy-premii-halyktyn-suyiktisi-narodnyy-lyubimets-goda/|title=Кім «халық сүйiктiсi – жыл халық қалаулысы» ұлттық сыйлығының иегерi атанды|website=Новости Казахстана - Liter.kz|date=2021-11-26|access-date=2022-01-04|archive-date=2022-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104124356/https://liter.kz/kto-stal-pobeditelem-natsionalnoy-premii-halyktyn-suyiktisi-narodnyy-lyubimets-goda/|deadlink=no}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары]] [[Санат:2017 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] s8w5mitb46siljhnbf5eycx3w02xswc Комрат 0 685453 3649329 3621095 2026-08-31T04:27:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649329 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Комрат |шынайы атауы = {{lang-gag|Komrat}} |сурет = MD.GE.Comrat - Catedrala Sf. Ioan Botezătorul - jun 2017.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =18 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =39 |lon_sec =26 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Ғағауызстан |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = Комрат |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1789 |алғашқы дерек = 1750 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 23 327 |санақ жылы = 2004 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = 72,85% - [[ғағауыздар]], 8,92% - [[молдовандар]], 7,33% - [[орыстар]] |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +373 298 ----- |пошта индексі = MD-3801, 3802, 3805 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Комрат |сайты = |сайт тілі = }} '''Комрат''' ({{lang-mo|Комрат, Comrat}}, {{lang-gag|Komrat}}) — қала және муниципалитет Молдова Республикасының оңтүстігіндегі [[Ғағауызстан|Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігінің]] астанасы. Автономияның халық саны бойынша ең ірі қаласы, маңызды көлік торабы, саяси, экономикалық, мәдени және ғылыми орталығы. Комрат ауданының әкімшілік орталығы.<ref>Комрат (Республика Молдова, Гагаузия) https://cmefy.3dn.ru/publ/gegraficheskie_obekty/goroda/komra_respublika_moldova_gagauzija/70-1-0-397</ref><ref>Комрат на карте Молдовы, https://tm.maptons.com/78050</ref><ref>КОМРАТ НА СПУТНИКОВОЙ КАРТЕ https://time365.info/city/komrat-moldova</ref><ref>Город Комрат (Молдавия) © https://geogoroda.ru/gorod/komrat-moldaviya {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723054734/https://geogoroda.ru/gorod/komrat-moldaviya |date=2022-07-23 }} https://geogoroda.ru/gorod/komrat-moldaviya {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723054734/https://geogoroda.ru/gorod/komrat-moldaviya |date=2022-07-23 }}</ref><ref>https://comrat.md/karta.html</ref> == Сипаттама == Комрат Молдованың әкімшілік бөлінісінде ерекше мәртебеге ие. Қала елдің оңтүстігінде, Буджак даласының орталық бөлігінде, Үлкен Ялпуг өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 100 шақырым жерде орналасқан.<ref>Столица маленькой, но гордой Гагаузии. Не слыхали про такую? https://turbina.ru/guide/Komrat-Moldova-84408/Zametki/Stolitsa-malenkoy-no-gordoy-Gagauzii-Ne-slykhali-pro-takuyu-42943/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181202011018/http://turbina.ru/guide/Komrat-Moldova-84408/Zametki/Stolitsa-malenkoy-no-gordoy-Gagauzii-Ne-slykhali-pro-takuyu-42943/ |date=2018-12-02 }}</ref> == Халқы == 2004 жылғы халық санағы бойынша Комрат халқының саны 23327 адам: 46,91% ерлер, 53,09% әйелдер. Этникалық құрамы: *72,85% - [[ғағауыздар]], *8,92% - [[молдовандар]], *7,33% - [[орыстар]], *4,80% - [[украиндар]], *4,56% - [[бұлғарлар]], *0,06% - [[поляктар]], *0,46% - [[сығандар]], *0,03% - [[еврейлер]], *0,7% - басқа ұлт өкілдері.<ref name="Reference1">Комрат, Гагаузия, АТО https://moldovenii.md/ru/city/details/id/87#topicHeader</ref> == Тарихы == Ғалымдар қала атауын «қара ат» деп аударуға болатын түрік тіліндегі «комур ат» деген екі терминнен шығарады. Аңыз бойынша, бәйге кезінде бір бай саудагердің қара тұлпары жеңіске жетіп, ол қуаныштан сол кездегі шағын ауылды оның құрметіне атайды. Атаудың шығу тегінің тағы бір нұсқасы, оның негізінде бұл атау ежелгі дәуірден, осында тұратын көшпелі тайпалардан шыққан.<ref>Комрат https://chrontime.com/city-md-Comrat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723084430/https://chrontime.com/city-md-Comrat |date=2022-07-23 }}</ref> Комрат туралы алғашқы ресми деректер 1750 жылы Буджак төңірегінде қоныстанушылар: [[ғағауыздар]], [[молдовандар]], [[украиндар]], [[орыстар]], [[бұлғарлар]] т.б. шағын қоныстары пайда болған кезден басталады. Комраттың негізі 1789 жылы құрылған.<ref>КОМРАТ https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1896-Komrat.html</ref> 1812 жылы [[Бессарабия]] (Комратпен бірге) [[Ресей]]дің құрамына кірді. 1819 жылы Комратқа [[Осман империясы]]нан қоныс аударушылардың екінші толқыны келді. 20 ғасырдың аяғында Комрат тұрғындарының 1819 жылға дейінгі азаматтық хал актілерін тіркеу кітаптары табылды. 1906 жылы Бендеры уезіндегі Комрат ауылының шаруалары помещиктердің жерлерін бөлу үшін күресті бастап, жергілікті билік өкілдерін тұтқындап, Комрат республикасын жариялады, ол небәрі 5 күнге созылды. Бұл көтерілісті патша әскерлері басып тастады. Комрат 1918 жылдан 1940 жылға дейін Румынияның құрамында болды. 1932 жылы Комрат алғаш рет елтаңба алды. Бұл үш мұнарасы бар күміс тәжі бар қалқан, ортасында «еркін ат» (ер-тоқымсыз) болды. Комрат (барлық Гагаузиямен бірге) КСРО-ға қосылып, 1940 жылы Молдаван КСР-інің құрамына енді. 1941 жылдан 1944 жылға дейін румын және неміс әскерлері басып алды. 1957 жылы 13 қыркүйекте Ескі және Жаңа Комрат ауылдарының қосылуы нәтижесінде Комрат қаласы құрылды. Кейіннен осы аттас теміржол вокзалындағы елді мекен қала құрамына енді. 1995 жылы [[Ғағауызстан]] халқының шешімімен Комрат Ғағауыз автономиясының астанасы болды.<ref>г. Комрат https://www.gagauzia.md/ru/ato-gagauziya/naselennyie-punktyi/komratskij-rajon/g.-komrat.html</ref> == Экономикасы == Экономикалық әлеуеті ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындарына негізделген. Жергілікті экономиканың жетекші саласының бірі – [[жүзім шаруашылығы]] мен шарап жасау. «ComratVin» АҚ 8 өндірістік желісі бар және жылына 17,6 мың тонна жүзімді өңдеуге қабілетті. Зауыт жоғары сапалы шараптардың 18 маркасын шығарады: Cabernet Sauvignon, Roșu de Comrat, Comrat, Cahors және т.б. Қаланың сауда желісін 150 дүкен және 2 базар құрайды. Комратта жеті коммерциялық банк<ref>Банки в Комрат (Молдова) Поиск банка https://perevody-deneg.ru/country/MDA/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D1%80%D0%B0%D1%82/banks/</ref> пен екі сақтандыру компаниясының филиалдары бар.<ref name="Reference1"/> == Әлеуметтік сала == Білім беру жүйесіне 6 [[мектепке дейінгі мекеме]]<ref>Дошкольные учреждения https://guogagauzii.md/doshkolnye-uchrezhdeniya</ref>, 8 [[орта мектеп]],<ref>БАЗА ДАННЫХ ШКОЛ В ГОРОДЕ КОМРАТ, МОЛДОВА https://levardo.com/schools/moldova/komrat/{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 3 [[лицей]],<ref>Теоретический лицея им. Н. Третьякова м. Комрат https://guogagauzii.md/teoreticheskij-litseya-im-n-tretyakova-m-komrat</ref><ref>Молдавский лицей имени Михая Эминеску https://spglobi.ru/moldavskii-litsei-imeni-mihaia-eminesku {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723105406/https://spglobi.ru/moldavskii-litsei-imeni-mihaia-eminesku |date=2022-07-23 }}</ref><ref>Лицей им. Д.Мавроди м.Комрат https://comrat.md/2781-licej-im-dmavrodi-mkomrat-otmetil-50letnij-jubilej.html</ref> педагогикалық [[колледж]]<ref>Колледж имени Михаила Чакира, http://cpcomrat.educ.md/</ref> және Комрат мемлекеттік [[университет]]і<ref>КОМРАТСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ https://kdu.md/ru/</ref> кіреді. Мәдениет саласында өңірлік [[кітапхана]],<ref>Региональная библиотека https://comrat.md/biblioteki.html</ref> түрік кітапханасы, мәдениет сарайы,<ref>ДОМ КУЛЬТУРЫ В КОМРАТЕ https://rutraveller.ru/place/161817</ref> [[мұражай]],<ref>Комратский региональный историко-краеведческий музей https://www.prospect.md/ru/history/muzei-istoriya-muzeev/komratskiy-regionalinyy-istoriko-kraevedcheskiy-muzey.html</ref> көркемсурет галереясы, муниципалдық [[театр]],<ref>Комратский театр https://gagauz-teatr.com/index.php/komratskij-teatr</ref> екі ансамбль қызмет көрсетеді. Қалада ғағауыз мәдениеті мен дәстүрін насихаттап келе жатқан «Диуз-Ава»<ref>Ansamblul "Diuz-Ava" a primit titlul de "Colectiv artistic emerit" al Republicii Moldova https://noi.md/md/societate/ansamblul-diuz-ava-a-primit-titlul-de-colectiv-artistic-emerit-al-republicii-moldova</ref> кәсіби ғағауыз ансамблі бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесіне орталық [[аурухана]],<ref>Комратская Центральная Районная Больница https://adresglob.ru/komratskaia-tsentralnaia-raionnaia-bolnitsa {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250225164101/https://adresglob.ru/komratskaia-tsentralnaia-raionnaia-bolnitsa |date=2025-02-25 }}</ref> отбасылық дәрігерлік пункт, жедел жәрдем станциясы және профилактикалық емдеу орталығы кіреді.<ref name="Reference1"/> == Қаланың назар аударарлық орындары == *Православие соборы,<ref>Свято-Иоанно-Предтеченский Кафедральный Собор мун. Комрат https://pravoslavie.md/svyato-ioanno-predtechenskij-kafedralnyj-sobor-mun-komrat/</ref><ref>Достопримечательности в Комрате https://www.tripadvisor.ru/Attractions-g777848-Activities-Comrat_Gagauzia.html</ref> *Өлкетану мұражайы,<ref>ИСТОРИКО–КРАЕВЕДЧЕСКИЙ МУЗЕЙ, КОМРАТ https://discovergagauzia.md/ru/attractions/kraevedcheskij-muzej-komrat/</ref> *Ғағауыз өнер галереясы,<ref>Региональная художественная галерея г. Комрат https://visitgagauzia.com/2020/10/13/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%8F/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723100421/https://visitgagauzia.com/2020/10/13/%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%85%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%8F/ |date=2022-07-23 }}</ref> *Мұстафа Кемал Ататүрік атындағы түрік кітапханасы,<ref>Турецкая библиотека им. М. К. Ататюрка https://spglobi.ru/turetskaia-biblioteka-im-m-k-atatiurka {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723100651/https://spglobi.ru/turetskaia-biblioteka-im-m-k-atatiurka |date=2022-07-23 }}</ref> *Ғағауыз халқының Даңқ аллеясы,<ref>«Аллея славы» в Комрате https://traveltimes.ru/%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%8F-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8B-%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B5/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723100820/https://traveltimes.ru/%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%8F-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8B-%D0%B2-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B5/ |date=2022-07-23 }}</ref> *Азат етушілерге арналған ескерткіш,<ref>Памятники и мемориалы | Молдова. Часть 3 https://wwii.space/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220925020632/https://wwii.space/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82/ |date=2022-09-25 }}</ref> *Ауған жауынгерлеріне арналған ескерткіш,<ref>Памятник воинам – интернационалистам, мун.Комрат https://econutag.md/pamyatnik-voinam-internaczionalistam-mun-komrat/</ref> *Танкшілерге арналған ескерткіш,<ref>Памятник танкистам- освободителям мун. Комрат https://visitgagauzia.com/2020/10/13/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC-%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D0%BC-%D0%B3-%D0%BA/{{Deadlink|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіш.<ref>МОЛДОВА, г. Комрат https://www.sakharov-center.ru/asfcd/pam/?t=pam&id=1871</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Девятиэтажка. Ул. Ленина.jpg|Көп қабатты үй Comrat State University.jpg|Комрат мемлекеттік университеті Центральная площадь Комрата.jpg|Орталық алаң Altin palas.jpg|"Алтын палас" қонақ үйі Дом культуры в Комрате.jpg|Мәдениет үйі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова елді мекендері]] [[Санат:Молдова қалалары]] [[Санат:Ғағауызстан елді мекендері]] kcre4wv536ic3ghpxtoaz0c8yxgih0q Клайпеда порты 0 700956 3649325 3554066 2026-08-31T01:18:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649325 wikitext text/x-wiki '''Клайпеда порты''' ({{lang-lt|Klaipėdos jūrų uostas}}) — [[Балтық теңізі]]нің шығыс жағалауындағы [[Литва]]ның Курш шығанағын теңізбен байланыстыратын бұғазда орналасқан [[Клайпеда]] қаласындағы порт.<ref>Порт Клайпеда https://portsinfo.ru/ports/111-port-litvi/935-port-klajpeda</ref> == Тарихы == Клайпеда қаласы 13 ғасырдан бері теңіз саудасымен айналысады. Бірнеше ғасырлар бойы порт, Данцига және Кенигсберг порттарымен бәсекеге түсті. XVIII ғасырдан бастап порт Батыс Еуропаға, негізінен [[Англия]]ға ағаш жөнелтетін негізгі нүктелердің біріне айналды. XX ғасырдың басында порт Литва Республикасының Көлік министрлігінің құзырына өтті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін негізгі жүк ағаш жүктеріболды. 20 ғасырда Литвада тау-кен және целлюлоза кәсіпорындары құрылды, олар порт тауарларына айналды. Сондай-ақ балық аулау мен кеме жасауды қолдау үшін инфрақұрылым салынды. 1991 жылы Литва тәуелсіздік алғаннан кейін Клайпеда мемлекеттік теңіз порты басқармасы құрылды. Ол портты басқарды және оның Литваның үлкен көлік жүйесіне қосылуын қолдады. Порт инфрақұрылымына техникалық қызмет көрсетіліп, қайта құрылып жаңғыртылды, тиеу және түсіру операциялары жеке тәуелсіз терминалдармен басқарылады. Порттың аумағы мен инфрақұрылымы мемлекет меншігінде, бірақ қазір жекешелендіріліп жатыр.<ref>Клайпедский порт https://alphapedia.ru/w/Port_of_Klaip%C4%97da</ref> == Сипаттама == Клайпеда портының ауданы 415 гектар, кіріс арнасының тереңдігі 15 метр, [[акватория]]ның тереңдігі 14 метр, айлақтардың жалпы ұзындығы 25 шақырым. Портта жыл сайын 40 миллионға жуық жүк өңделеді және 7 мыңға дейін кемеге қызмет көрсетіледі. Оның аумағында теңіз бизнесі және жүктерді өңдеу саласында қызмет көрсететін 17 ірі кеме жасау, кеме жөндеу, т.б. компаниялар жұмыс істейді. [[Сурет:Klaipedos uostas5.jpg |нобай|оңға|200px|Клайпеда порты]] 2003 жылы мұнда круиздік кемелерге арналған терминал ашылды, қазіргі уақытта жаңа жүк және жолаушылар терминалы салынуда.<ref>Порт Клайпеды Источник: https://tepler.ru/lithuania/klaypeda/port-klaypedy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518135822/https://tepler.ru/lithuania/klaypeda/port-klaypedy.html |date=2023-05-18 }} https://tepler.ru/lithuania/klaypeda/port-klaypedy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518135822/https://tepler.ru/lithuania/klaypeda/port-klaypedy.html |date=2023-05-18 }}</ref><ref>Порты Клайпеды https://openarium.ru/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0/%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8B/</ref> Клайпеда теңіз порты Балтық елдері порттары арасында контейнерлік тасымалдауда көшбасшы болып табылады. Теңіз және жерүсті көлігінің, еркін экономикалық аймақтың, Еуропалық Одақтың қысқа мерзімді кеме қатынасының жақсы үйлестірілген қызметі, логистикалық және өнеркәсіптік кәсіпорындардың көп қырлы қызметі интермодальдық тасымалдаудың дамуын қамтамасыз етуде. Теңіз порты - контейнерлік тасымалдың дамуына ықпал ететін «Викинг» контейнерлік-контейнер пойызы бар. Ол Балтық және Қара теңіз аймақтарының нарықтарын Клайпедадан Минск, Киев арқылы Одесса және Иличевск порттарына қосады. Теңіз порты ең суық қыста да мұзсыз навигацияны және әртүрлі жүктерді үздіксіз ауыстырып тиеуді қамтамасыз етеді. Порт үлкен тонналық теңіз кемелерін - 80000 тоннаға дейінгі құрғақ жүктерді, 150000 тоннаға дейінгі танкерлерді қабылдауға қабілетті.<ref>Клайпедский государственный морской порт http://korabley.net/dir/klajpedskij_gosudarstvennyj_morskoj_port/15-1-0-58 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518141125/http://korabley.net/dir/klajpedskij_gosudarstvennyj_morskoj_port/15-1-0-58 |date=2023-05-18 }}</ref> Жүк паромдары Клайпеда портын Германияның Засниц пен Киль, шведтік Карлсхамн, Данияның Копенгаген және Фредериция порттарына тұрақты түрде байланыстырады. Порттан көбінесе контейнерлер, мұнай өнімдері, тыңайтқыштар, шымтезек, ағаш, азық-түлік жөнелтіледі. 1999 жылы заманауи жүк терминалы салынды, 2002 жылы кіреберіс каналы жаңартылды (ені 150 м). Халықаралық паром желілері Клайпеданы Германияның Киль және Швецияның Карлсхамнмен байланыстырады.<ref>Клайпедский порт https://culttourism.ru/lithuania/klaypeda/klaypedskiy_port.html</ref> == Галерея == {| class="wikitable" |+ Клайпеда порты |- | [[Сурет: Klaipedos uostas3.jpg|оңға|200px]] || [[Сурет:Klaipėdos uostas iš daugiaukščio.jpg |оңға|200px|]] || [[Сурет:Senas keltas - panoramio.jpg |оңға|250px|]] || [[Сурет:Tornedalen (IMO 9190808).jpg |оңға|200px|]] || [[Сурет:Keltas Vilnius Seaways2011.jpg |оңға|200px|]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва порттары]] quulm67shk0pa8fzysw329a3of63uby Кери шамшырағы 0 701153 3649321 3620451 2026-08-30T23:59:06Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649321 wikitext text/x-wiki {{Шамшырақ |атауы = Кери шамшырағы |түпнұсқасы = {{lang-et|Keri tuletorn}} |Сурет = Keri tuletorn 13.JPG |Сурет атауы = |Ел = Эстония |Мұхит = |Теңіз = [[Балтық теңізі]] |Орналасқан жері = Кери аралы |Координаттары = |lat_dir = N |lat_deg =59 |lat_min =41 |lat_sec = 55 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min =01 |lon_sec =22 |CoordScale= |Позициялық карта 1= Эстония |Салынған = 1858 |Сәулетші = |Құрылысшы = |Материалдар = Жоғарғы жартысы болат, төменгі жартысы тас |Биіктігі = 28 |Теңіз деңгейінен биіктігі =31 |Қашықтық = 11 миль (20 км) |Мәртебесі = сәулет ескерткіші |асты = }} '''Кери шамшырағы''' (Кокшерс шамшырағы. {{lang-et|Keri tuletorn}}) — [[Эстония]]дағы ең ерекше және танымал маяктардың бірі. [[Фин шығанағы]]нда Кери аралында орналасқан.<ref>Маяк Кери Башня (Маяк) https://opentripmap.com/ru/card/N3383966126#15/59.6987/25.0228 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230523064142/https://opentripmap.com/ru/card/N3383966126#15/59.6987/25.0228 |date=2023-05-23 }}</ref> == Сипаттама == Ғимарат екі бөліктен тұрады. Жоғарғы жартысы болат мұнара, төменгі жартысы тастан жасалған қуатты цилиндрлік ғимарат. Маяктың толық биіктігі - 28 метр, жарық теңіз деңгейінен 31 м биіктікте орналасқан. Екі секундтық жарықтан кейін 15 секундтық үзіліс болады. Маяк 11 мильден көрінеді.<ref>5430. Маяк Кери. Финский залив / 5429-5433. Маяки Балтийского моря / Многолетняя серия 1982-1984 гг. «Маяки СССР». (1983) СССР https://mycoll.ru/paper/coll/paper17727.html</ref> Жоғарыдан аздап тарылған конустық магистральдық пирамида, оның үстіне диаметрі кішірек металл мұнара орнатылған. Онда қызмет көрсету бөлмесі және оның үстінде күмбезбен жабылған бөлме бар. Төменгі тас бөлігі жоғарғы жағынан кірпіш аркамен жалғанған екі цилиндрден тұрады. Цилиндрлер арасындағы бұрандалы баспалдақ орнатылған, баспалдақ қызмет көрсету бөлмесіне апарады. Аралдағы [[электр қуаты]] қуатты генераторлар мен батарея арқылы қамтамасыз етіледі. 2007 жылы маяк мұнарасына веб-камера, 2009 жылы маякта метеостанция орнатылды. Кери маягы жыл бойы жұмыс істейді. Бұл күндері маякта күн батареялары орнатылған, олардың жұмысы компьютер арқылы бағдарламаланған. 2014 жылы Кери маягы апаттық жағдайда деп танылды.<ref>Легендарный маяк Кери https://turist.delfi.ee/statja/87464253/foto-legendarnyy-mayak-keri-razrushaetsya-pryamo-na-glazah-i-mozhet-ruhnut-v-lyubuyu-minutu</ref><ref>Кери (Кокшхер, Кокшер) http://www.mayachnik.ru/node/567</ref><ref>Уезд Харьюмаа. Остров Кери. Вид с маяка https://tufaq.com/ru/estonia/uezd-haryumaa/ostrov-keri-vid-s-mayaka_cam_3500 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423164512/https://tufaq.com/ru/estonia/uezd-haryumaa/ostrov-keri-vid-s-mayaka_cam_3500 |date=2021-04-23 }}</ref><ref>Маяк Кери https://dir.md/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%8F%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B8?host=ru.wikipedia.org{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тарихы == Уақытша маяк салу 1723 жылы 12 шілдеде басталып, 22 тамызда аяқталды. Биіктігі 106 фут (шамамен 30 метр) маяк мұнарасын инженер майор Колонг ағаштан салған. Бір жылға жуық мұнара қараусыз және пайдаланылмай тұрды. Маякта алғаш рет 1724 жылы 12 тамызда от жағылды. Орыс-швед соғысы кезінде (1741-1743) маяктан жабдықтар бөлшектеліп, қызмет көрсетушілермен бірге материкке жеткізіліп, мұнараның өзі бөлшектелді. 1743 жылы Кери маяк жұмысын қайта бастады, бірақ 1799 жылға дейін теңіз дауылдарымен жойылды. Осыдан кейін ғана тас маяктың құрылысы басталды. Бірақ, аралға тас жеткізу қиын болды. Мұнараның биіктігі 16 метр болатын төменгі бөлігі ғана салынып, содан кейін құрылыс тоқтады. Аралдағы маяк әлі де қажет болғандықтан құрылысты ағашпен аяқтау керек деп шешілді. Осылайша, 1802-1803 жылдары сәулетші Чарльз Камерон жобалаған 80 футтық (шамамен 24 м) сегіз қырлы ағаш пирамида тас негізге тұрғызылды. Маяк 1803 жылы 1 қарашада пайдалануға берілді. 1854 жылы [[Қырым соғысы]] кезінде маяктың жабдықтары мен қызметкерлері қайтадан материкке эвакуацияланып, ағаш қондырмасы бөлшектелді. XX ғасырдың басында маяктың тас бөлігінде қиындықтар туындап, 1922 жылы кірпіште пайда болған жарықшақ цементпен жабылды. 1922 жылы мұнараға бекітілген ғимарат күрделі жөндеуден өтті. Келесі жөндеу жұмыстарын 1937 жылы Армас Луйге бригадасы жүргізді. Мұнарада биіктігі бір метр және қалыңдығы 15 см болатын 4 бетон сақина жасалды, сондай-ақ, тас бөліктің жоғарғы жағында қоршаулары бар балкон салынды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде маяктың шырағы мен маяк қалашығының көп бөлігі зақымдалды. Бұл 1949 жылы жүргізілген маяктың өз тарихындағы ең ауқымды күрделі жөндеуіне әкелді. Шамның қуаты американдық Kohler компаниясының электр генераторларымен алсастырылды. Содан кейін, 1980 жылдары фонарь IEU-1 изотопты батареяларынан жұмыс істей бастады. 1991-1992 жылдары олар бөлшектелді.1995 жылдан бастап шамшырақ жел генераторы мен күн батареяларынан жұмысын жалғастырды. 2007 жылы Кери маяк Сабик шығарған 4 ватт қуаты бар LED-350 жарық диодты жарықтандыруды алды. 1986 жылы мұнараны нығайту бойынша жүйелі жұмыстар басталды. Бес жылда үш жоғарғы арматуралық сақиналар бөлшектелді. 1991 жылы КСРО-ның ыдырауымен, жұмыс аяқталмағандықтан, мұнара қабырғасының қатты зақымдануына әкелді. 2020 жылы қалпына келтіру жұмыстары басталды.<ref>Приложение "Маяки Прибалтики" https://www.newkamikaze.com/post/1493</ref> == Галерея == {| class="wikitable" |+ Кери шамшырағы |- ! Кери маяк кешені, 2008 ж !! Маяктың ішкі көрінісі!! Кери аралындағы маяк 2007 ж !! Маяк шамы!! Спиральды баспалдық |- | [[Сурет:Keri majakas.jpg |орта|350px|]] || [[Сурет:Keri majakas 02.JPG |орта|150px|]] || [[Сурет:Keri saar 2007.JPG |орта|250px|]] || [[Сурет:Keri majakas 06.JPG|орта|150px|]] || [[Сурет:Keri tuletorn 04.JPG |орта|230px|]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Эстония шамшырақтары]] [[Санат:Балтық теңізі шамшырақтары]] 9gzqvq5p2nrr1hgwyrutlez32ctvmug Қатысушы талқылауы:ThrowawayITA 3 701877 3649495 3165938 2026-08-31T10:20:05Z Deepfriedokra 74131 Deepfriedokra [[Қатысушы талқылауы:Gioppolognomo]] бетін [[Қатысушы талқылауы:ThrowawayITA]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Gioppolognomo|Gioppolognomo]]" to "[[Special:CentralAuth/ThrowawayITA|ThrowawayITA]]" 3165938 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gioppolognomo}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:54, 2023 ж. маусымның 9 (+06) lzcgj5a331oi9lz0xmuj87odt6g7cmv Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі 0 701995 3649301 3648957 2026-08-30T17:17:21Z Casserium 68287 /* Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты */ 3649301 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] 2026 жылғы 29 тамыздан бастап — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Оған дейін аппарат Президент әкімшілігінің құрамына кірді, оны Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарды. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] lldjtkwnxddvin5327sx1nkuexsgi9l 3649318 3649301 2026-08-30T20:37:30Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3649318 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] 2026 жылғы 29 тамыздан бастап — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Оған дейін аппарат Президент әкімшілігінің құрамына кірді, оны Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарды. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] p8o8wu6r5eetury2l3m03lld498eobv 3649404 3649318 2026-08-31T08:15:30Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3649404 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысы |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] 2026 жылғы 29 тамыздан бастап — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Оған дейін аппарат Президент әкімшілігінің құрамына кірді, оны Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарды. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] 5zxmde7dxf8uxdxq4wqedhs3zkom945 3649477 3649404 2026-08-31T09:59:08Z Nurken 111493 3649477 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] 2026 жылғы 29 тамыздан бастап — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Оған дейін аппарат Президент әкімшілігінің құрамына кірді, оны Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарды. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] jx8txfxk7i704akpf5gqbhmpgbstjq8 3649478 3649477 2026-08-31T10:02:51Z Casserium 68287 /* Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты */ 3649478 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: ''лауазым бос'' * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1993—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—2026)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || 31 тамыз 2026 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] rwr4tubn455d34csyxzu77n19djilr0 3649479 3649478 2026-08-31T10:03:25Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3649479 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1993—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—2026)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || 31 тамыз 2026 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] ox6oyaffb7yt5642oih5aevi59u6vp8 3649481 3649479 2026-08-31T10:05:35Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3649481 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары болған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 31 тамыз 2026 || – |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1993—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—2026)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || 31 тамыз 2026 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] l9m7t612ovw2qdojj74ynziqbejuxjq 3649485 3649481 2026-08-31T10:08:13Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3649485 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = Төраға орынбасары |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң]<br>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы жарлық] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> 2026 жылғы 29 тамызда президентке тікелей бағынатын Қауіпсіздік кеңесінің аппараты құрылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> 31 тамызда Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы лауазымы жойылып, Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары лауазымы енгізілді. <ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Төрағаның бір орынбасары болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары болған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 31 тамыз 2026 || – |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасының Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Республикасы Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] — Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын мемлекеттік орган.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1993—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—2026)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || 31 тамыз 2026 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] jsviqxoicuknlu0hnc53q16myym3t3r Фабьен Урега 0 707856 3649431 3632175 2026-08-31T08:32:42Z Makenzis 71333 3649431 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |туған күні = 07.12.1992 |туған жері = {{туғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]] |азаматтығы = {{ту|Франция}} [[Франция]] |бойы = 178 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]] |клубтары = {{футбол карьерасы |2011—2013|{{ту|Франция}} Дранси|41 (1) |2013—2015|{{ту|Франция}} [[Гавр (футбол клубы)|Гавр 2]]|32 (4) |2015—2016|{{ту|Бельгия}} Виртон|8 (0) |2017—2018|{{ту|Франция}} Дранси|24 (5) |2018—2019|{{ту|Франция}} [[Париж (футбол клубы)|Париж]]|27 (0) |2019—2021|{{ту|Франция}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|46 (3) |2021—2022|{{ту|Франция}} [[Орлеан (футбол клубы)|Орлеан]]|10 (1) |2022|{{ту|Литва}} [[Жальгирис (футбол клубы)|Жальгирис]]|32 (5) |2023—2024|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|30 (1) |2025— |{{ту|Литва}} [[Кауно Жальгирис]]|56 (13) }} }} '''Фабьен Урега''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Fabien Ourega''; 7 желтоқсан 1992,<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/216533 Тransfermarkt.com]</ref> [[Париж]], [[Франция]]) — франциялық футболшы, жартылай қорғаушы. == Жетістіктері == === Командалық === ; «Жальгирис» * Литва чемпионы: 2022 * Литва Кубогы: 2022 '''"Астана"''' * Қазақстан суперкубогы: 2023 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://toplyga.lt/zaidejas/fabien-ourega toplyga.lt (lt)] * [https://www.soccerway.com/player/ourega-fabien/AaMShz1l/ SOCCERWAY] * [https://globalsportsarchive.com/people/soccer/fabien-ourega/73326/ Globalsportsarchive] {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Франция футболшылары]] [[Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Сошо ФК ойыншылары]] [[Санат:Жальгирис ФК ойыншылары]] [[Санат:Астана ФК ойыншылары]] 7xpvymd7iccjvqzisg0hbcilcajko2v Қатысушы талқылауы:Doums 19 3 708531 3649529 3193950 2026-08-31T11:48:10Z Manchiu 69832 Manchiu [[Қатысушы талқылауы:Doumsdu19]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Doums 19]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Doumsdu19|Doumsdu19]]" to "[[Special:CentralAuth/Doums 19|Doums 19]]" 3193950 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Doumsdu19}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 20:02, 2023 ж. тамыздың 29 (+06) dj3udgfc3esrcbj865aiaovbkv37057 Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі 0 710077 3649506 3636738 2026-08-31T10:50:52Z Casserium 68287 /* */ 3649506 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>{{small|(тұңғыш рет құрылды)}}<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}}<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] {{small|(2014-2023)}} |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] {{small|(2019-2023)}} |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Премьер-министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: Ринат Мұхаметқали<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014-2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] c2hus6cyxzb34xpqihgrkvcq25qqfcu 3649507 3649506 2026-08-31T10:51:12Z Casserium 68287 3649507 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>{{small|(тұңғыш рет құрылды)}}<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}}<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] {{small|(2014-2023)}} |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] {{small|(2019-2023)}} |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: ''бос орын'' * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: Ринат Мұхаметқали<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014-2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] 21yj6345fgf0820wlk1rplhqv5mn91b 3649508 3649507 2026-08-31T10:52:11Z Casserium 68287 3649508 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>{{small|(тұңғыш рет құрылды)}}<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}}<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] {{small|(2014-2023)}} |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] {{small|(2019-2023)}} |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: ''бос орын'' * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: Ринат Мұхаметқали<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014-2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |– | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] mtjrghrs4pim9znsoib5qxsyjiba6r9 3649509 3649508 2026-08-31T10:52:35Z Casserium 68287 3649509 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті ={{байрақ|Қазақстан}} |құзереттақырыпмәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[28 наурыз]] [[2006 жыл]]<br>{{small|(тұңғыш рет құрылды)}}<br>[[23 қаңтар]] [[2012 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}}<br> [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл]]<br>{{small|(қайта құрылды)}} |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] {{small|(2014-2023)}} |ізашары2 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] {{small|(2019-2023)}} |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Қанат Жұмабайұлы Ысқақов|Қанат Ысқақов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министрі |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mam?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mam |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]не бағынатын, оның құрамына кіретін орталық атқарушы орган. Министрлік мәдениет, тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау, [[кинематография]], [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері|мемлекеттік рәміздер]], [[Мұрағат|архив]] ісі және құжаттама, [[ономастика]], ақпарат, діни қызмет, мемлекеттік жастар және отбасы саясаты, конфессияаралық және этносаралық келісім салаларындағы басшылықты жүзеге асырады. == Тарихы == Мәдениет және ақпарат министрлігі тұңғыш рет 27 наурыз күні, 2006 жылы құрылды, оның тұңғыш министрі [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] еді. 2010 жылдың наурызында министрлік [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] болып өзгертілді. 2012 жылдың қаңтарында министрлік қайта құрылды, оның үшінші министрі болып 23 қаңтар күні [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай]] тағайындалды. 2014 жылдың наурызында ол тағы бір рет Мәдениет министрлігіне айналып, тамыз айында Мәдениет және спорт министрлігі болып өзгерді. 2023 жылдың 1 қыркүйегінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен Мәдениет және ақпарат министрлігі қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/zhana-5-ministrlik-quryldy-312420/|title=Жаңа 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-06}}</ref> Келесі күні, 2 қыркүйекте президент жарлығымен жаңа құрылған министр лауазымына [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="balaeva">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/aida-balaeva-madeniet-zhane-akparat-ministri_a4107488|title=Аида Балаева - Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-10}}</ref> == Қызметі == Министрлік мынадай салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қатысады: # мәдениет, сондай-ақ халықаралық мәдени байланыстар; # тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану; # кинематография; # мемлекеттік рәміздер; # архив ісі және басқаруды құжаттамалық қамтамасыз ету; # электрондық құжат айналымы мен электрондық архивтер, оның ішінде таратылуы шектелген қызметтік ақпарат және онымен жұмыс істеу; # ономастика; # креативті индустриялар және шығармашылық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру; # ақпарат; # ақпаратқа қол жеткізу; # балаларды олардың денсаулығына және дамуына зиян келтіретін ақпараттан қорғау; # телерадио хабарларын тарату; # бұқаралық ақпарат құралдары; # онлайн-платформалар және онлайн-жарнама; # діни қызмет; # мемлекеттік жастар және отбасы саясаты; # қоғамдық сананы жаңғырту; # қайырымдылық; # волонтерлік қызмет; # медиация; # ішкі саяси тұрақтылықты, конфессияаралық және этносаралық келісімді қамтамасыз ету; # мемлекеттің, азаматтық қоғамның және қоғамдық кеңестердің өзара іс-қимылы; # өз құзыреті шегінде Министрлікке жүктелген өзге де міндеттерді жүзеге асыру.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000866 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Басшылығы == * Мәдениет және ақпарат министрі: ''бос орын'' * Министрдің бірінші орынбасары; Қанат Ысқақов * Министр орынбасары: Евгений Кочетов * Министр орынбасары: Ержан Тоқтағұлов * Министр орынбасары: Айбек Сыдықов * Министр орынбасары: [[Рустам Али]] * Министрлік аппаратының басшысы: Ринат Мұхаметқали<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Басшылық]</ref> == Комитеттері == 2023 жылдың қазанында жазылған ақпарат бойынша Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің жеті комитеті бар:<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/about/structure?lang=kk Министрлік құрылымы]</ref> # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Азаматтық қоғам істері комитеті|Азаматтық қоғам істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитеті|Жастар және отбасы істері комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті|Этносаралық қатынастарды дамыту комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті|Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитеті|Мәдениет комитеті]] == Қарамағындағы мекемелер == * «Азаматтық бастамаларды қолдау орталығы» КеАҚ * «Александр Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесі» РМҚК * «Астана Балет» театры» ЖШС * [[Астана Опера|«Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театры» КеАҚ]] * [[Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі|«Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі» РМҚК]] * «Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы» КеАҚ * «Қазақ әуендері» АҚ * [[Қазақ газеттері|«Қазақ газеттері» ЖШС]] * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] * «Қазақстандық қоғамдық даму институты» КеАҚ * [[Қазақ ұлттық хореография академиясы|«Қазақ ұлттық хореография академиясы» ШЖҚ РМК]] * [[Qazcontent|«Qazcontent» АҚ]] * [[Қазмедиа орталығы|«Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС]] * [[Қазтелерадио|«Қазтелерадио» АҚ]] * [[Алматы музыка колледжі|«Петр Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжі» РМҚК]] * [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|«Орал Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжі» РМҚК]] * [[Хабар (агенттік)|«Хабар» агенттігі» АҚ]] * [[Қазақфильм|«Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық киностудиясы» АҚ]] * «Жастар» ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС ; Республикалық мемлекеттік мекемелер * «Ахмет Жұбанов атындағы дарынды балаларға арналған республикалық қазақ мамандандырылған музыка мектеп-интернаты» РММ * «Күләш Байсейітова атындағы дарынды балаларға арналған республикалық мамандандырылған музыка орта мектеп-интернаты» РММ * [[Қазақ ұлттық өнер университеті|«Қазақ ұлттық өнер университеті» РММ]] * [[Қазақ ұлттық консерваториясы|«Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы» РММ]] * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|«Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы» РММ]] * Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық халық аспаптар оркестрі == Министрлер тізімі == === Мәдениет және ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |3 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |4 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Мәдениет министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Қазақ КСР Мәдениет Мемлекеттік комитеті (1990–1991)''' |- |1 |[[Сурет:Kanat Saudabayev (2005).jpg|99px]] |[[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |1990 |1991 | bgcolor="D40000" | |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]{{Citation needed}} |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]] |- |2 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |1991 |1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (1992–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Erkegali Rakhmadiyev (2012; cropped 2023).jpg|99px]] |[[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]<br>{{small|(1932-2013)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1993 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Сопыжанұлы Ашляев|Серік Ашляев]]<br>{{small|(1946 туған)}} |қыркүйек<br>1993 |қазан<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Талғат Асылұлы Мамашев|Талғат Мамашев]]<br>{{small|(1948 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі|Білім және мәдениет министрлігі]] (наурыз–қазан 1997)''' |- |1 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov.jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |наурыз<br>1997 |қазан<br>1997 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі|Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Dusen Kaseinov.jpg|99px]] |[[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |13 қыркүйек<br>2003 |24 қыркүйек<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |23 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Мәдениет министрлігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |13 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014-2023)''' |- |1 |[[Сурет:ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg|99px]] |[[Арыстанбек Мұхамедиұлы]]<br>{{small|(1963 туған)}} |6 тамыз<br>2014 |17 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Mcsgovrkmks.jpg|99px]] |[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]<br>{{small|(1964 туған)}} |17 маусым<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |3 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |4 қаңтар<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>{{small|(1990 туған)}} |4 қаңтар<br>2023 |1 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} === Ақпарат министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі]] (1991–1995)''' |- |1 |[[Сурет:Kuanysh Sultanov (2013, cropped).jpg|99px]] |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]]<br>{{small|(1945 туған)}} |тамыз<br>1991 |қаңтар<br>1993 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br>[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1993 |қазан<br>1995 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi|Баспасөз және бұқаралық ақпарат iстерi жөнiндегi ұлттық агенттiгi]] (1995–1997)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1995 |қазан<br>1997 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1997–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қазан<br>1997 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі|Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі]] (1999–2003)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |қаңтар<br>1999 |мамыр<br>2001 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |мамыр<br>2001 |қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)''' |- |1 |[[Сурет:Sauytbek Abdrakhmanov.jpg|99px]] |[[Сауытбек Абдрахманұлы Абдрахманов|Сауытбек Абдрахманов]]<br>{{small|(1951 туған)}} |14 қыркүйек<br>2003 |шілде<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962-2006)}} |шілде<br>2004 |қыркүйек<br>2004 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі|Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі]] (2004–2006)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Есетжан Мұратұлы Қосубаев|Есетжан Қосубаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қыркүйек<br>2004 |18 қаңтар<br>2006 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |18 қаңтар<br>2006 |27 наурыз<br>2006 | bgcolor="D40000" | |{{iw|Қазақстанның Социалистік партиясы|ҚСП|en|Socialist Party of Kazakhstan}} |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2006–2010)''' |- |1 |[[Сурет:ErmuhametErtisbaev 08282019 (cropped).jpg|99px]] |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |27 наурыз<br>2006 |12 мамыр<br>2008 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |12 мамыр<br>2008 |12 наурыз<br>2010 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат министрлігі|Байланыс және ақпарат министрлігі]] (2010–2012)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |12 наурыз<br>2010 |14 қаңтар<br>2012 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2012–2014)''' |- |1 |[[Сурет:Дархан Мынбай (cropped).jpeg|99px]] |[[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]<br>{{small|(1962 туған)}} |23 қаңтар<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |2 |[[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} |16 қаңтар<br>2013 |13 наурыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Байланыс және ақпарат агенттігі|Байланыс және ақпарат агенттігі]] (2014)''' |- |1 |[[Сурет:Askar Zhumagaliev.jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]<br>{{small|(1972 туған)}} |7 наурыз<br>2014 |6 тамыз<br>2014 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abayev (37573770292) (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |6 мамыр<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]] (2019–2023)''' |- |1 |[[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] |[[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |4 мамыр<br>2020 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |2 |[[Сурет:Aida Balaeva (2020-08-29) (cropped).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |4 мамыр<br>2020 |11 қаңтар<br>2022 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |3 |[[Сурет:Asqar Omarov (cropped).jpg|99px]] |[[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]<br>{{small|(1976 туған)}} |11 қаңтар<br>2022 |2 қыркүйек<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |4 |[[Сурет:Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg|99px]] |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- | colspan="8"|'''Мәдениет және ақпарат министрлігі (2023 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]] |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2026 | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|М]] [[Санат:Мәдениет министрліктері]] [[Санат:Ақпарат министрліктері]] fmtbw0nfkx3tduro28m16rq90kq7axm Қатысушы:1nter pares/зертхана 2 725520 3649273 3649172 2026-08-30T14:50:02Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3649273 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 nzpa0wb9u289sl6weepkpz48nmxgdrr 3649366 3649273 2026-08-31T07:14:22Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3649366 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]], [[Қаржылық қызметтер]], [[Баламалы қаржылық қызметтер]], [[Қаржылық талдаушы]], [[Қаржылық талдау]], [[Қаржылық есептілік]], [[Қаржылық коэффициент]], [[Пайыздар, салықтар, тозу және амортизация шегерілгенге дейінгі пайда]], [[IFRS 16]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]], [[Еуропалық қаржылық қадағалау жүйесі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]], [[Danske Bank]], [[Itaú Unibanco]], [[KB Financial Group]], [[Truist Financial]], [[Shinhan Financial Group]], [[Norinchukin Bank]], [[OCBC Bank]], [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]], [[Bank of Ningbo]], [[Erste Group]], [[China Guangfa Bank]], [[HDFC Bank]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 iworpuyvfyau0e1vtqipfjr5czqmv3z Ресейдегі президент сайлауы (2024) 0 726751 3649330 3634911 2026-08-31T04:42:20Z Nurken 111493 /* */ 3649330 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Ресейдегі президент сайлауы (2018) | алдыңғы сайлау жылы = 2018 | ел = Ресей | келесі сайлау = Ресейдегі президент сайлауы (2030) | келесі сайлау жылы = 2030 | сайлау атауы = 2024 жылғы Ресейдің президенттік сайлауы | сайлау күні = [[15 наурыз|15]]–[[17 наурыз]] [[2024 жыл]] | түрі = [[Ресейдегі сайлау жүйесі|Президенттік сайлау]] | жалпы кандидат = 4 | кезең = | жарамды = 86204291 | жарамсыз = | халық = | тіркелген = 113011059 | сайлаушылар = 87576075 | қатысқандар = 77.44 | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = 67.50 | босжәнежарамсыз = 1371784 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | қосымша2 = | науқан = | дебат = | түс1 = #CDCDCD | сурет1 = Владимир Путин (08-03-2024) (cropped) (higher res).jpg | кандидат1 = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] | жыныс1 = ер | партия1 = [[Тәуелсіз кандидат|Өзін-өзі ұсынушы]] | коалация1 = «[[Жалпыресейлік халық майданы|ЖХМ]]<nowiki/>» | партия1 коалиция1 = «[[Біртұтас Ресей]]<nowiki/>» | партия2 коалиция1 = [[Әділ Ресей — Шындық үшін|ӘРШҮ]] | партия3 коалиция1 = «[[Родина (партия)|Родина]]<nowiki/>» | партия4 коалиция1 = [[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|ӘӘРЗП]] | партия5 коалиция1 = [[Ресей Демократиялық партиясы|РДП]] | партия6 коалиция1 = [[Ресейлік жалпыхалықтық одағы|РЖО]] | партия7 коалиция1 = | дауыс1 = 76277708 | пайыз1 = 87.28 | түс2 = #CC1111 | сурет2 = Nikolay Kharitonov (13-02-2024) 2 (cropped).jpg | кандидат2 = [[Николай Михайлович Харитонов|Николай Харитонов]] | жыныс2 = ер | партия2 = [[Ресей Коммунистік партиясы|РФКП]] | дауыс2 = 3768470 | пайыз2 = 4.31 | түс3 = #47c2c0 | сурет3 = Sholban Kara-ool and Vladislav Davankov (19-12-2023) (cropped).jpg | кандидат3 = [[Владислав Андреевич Даванков|Владислав Даванков]] | жыныс3 = ер | партия3 = «[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар]]<nowiki/>» | коалация3 = [[Прогрессивті саяси күштер одағы|ПСКО]] | дауыс3 = 3362484 | пайыз3 = 3.85 | түс4 = #4488CC | сурет4 = Leonid Slutsky (15-01-2024) (cropped).jpg | кандидат4 = [[Леонид Эдуардович Слуцкий|Леонид Слуцкий]] | жыныс4 = ер | партия4 = [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]] | дауыс4 = 2795629 | пайыз4 = 3.20 | соңы = [[Ресей президенті]] | ізашар партия = [[Партиясыз]] | ізашар = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] | ізбасар = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] | ізбасар партия = [[Партиясыз]] | қарта = 2024 Russian presidential election map.svg | қарта шарты1 = | қарта атауы = Аумақтар бойынша дауыстар бөлінісі }} [[Сурет:Logo for the 2024 Russian presidential election.svg|нобай|оңға|Сайлау логотипі]] 2024 жылғы 15–17 наурызда [[Ресей]]де [[Ресей президенті|президент]]тік [[Ресейдегі сайлаулар|сайлау]] өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.rbc.ru/politics/10/01/2024/658eb98d9a7947a8de0c3589 |title= Выборы 2024 года, которые могут изменить мировую политику |lang= ru |publisher= [[РБК]] |date= 2024-01-10 |accessdate= 2024-01-25}}</ref> Бұл — елде өткен сегізінші сайлау және 18 наурызда жарияланған Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше оның нәтижесінде [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] жалпы дауыстың 87 % астамын жинап, жеңіске жетіп, бесінші рет сайланды.<ref>{{Cite web|url= https://www.aljazeera.com/news/2024/3/17/putin-poised-to-win-russian-presidential-election-by-a-landslide |title= Russia’s Putin hails victory in election criticised as illegitimate |lang= en |publisher= [[Әл-Жазира телеарнасы]] |date= 2024-03-17 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> Путиннің инаугурациясы 7 мамыр күні өтті.<ref>{{Cite web|url= http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_40445/041abf1209079a3f6e2d0e19bca00375bfed931e/ |title= Статья 82. Вступление в должность Президента Российской Федерации |lang= ru |publisher= [[Ресей Конституциясы]] |accessdate= 2024-01-25}}</ref> 2023 жылғы қарашада [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|соғыс]]қа қарсы пікірлері үшін белгілі [[Мемлекеттік дума]]ның бұрынғы депутаты [[Борис Борисович Надеждин|Борис Надеждин]] тіркелген саяси партиядан қолдау көріп, осы сайлаудағы өз үміткерлігін жариялаған тұңғыш адам болды.<ref>{{Cite web|url= https://m.vk.com/wall-134162128_697395 |title= Экс-депутат Госдумы с антивоенными взглядами планирует стать кандидатом в президенты России |lang= ru |publisher= RTVI [[ВКонтакте]] |date= 2023-10-11 |accessdate= 2024-01-25}}</ref> Одан кейін қатысатынын белгілі қылған адам [[Ресей президенті|президент]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] болды. Ол 2020 жылы [[Ресей Конституциясына жасалған түзетулер (2020)|Конституцияға жасалған түзетулер]]дің көмегімен қайта сайлануын заңды қылған еді.<ref>{{Cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/5761328 |title= Выборы не за горами |lang= ru |publisher= [[Коммерсантъ]] |date= 2023-01-13 |accessdate= 2024-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/5783651 |title= Песков: в Кремле пока не готовятся к выборам президента |lang= ru |publisher= [[Коммерсантъ]] |date= 2023-01-23 |accessdate= 2024-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20231208/putin-2024-zhyly-otetin-prezident-saylauyna-qatysatynyn-aytty-40722739.html |title= Путин 2024 жылғы президент сайлауына қатысатынын айтты |lang= kk |publisher= [[SPUTNIK]] Қазақстан |date= 2023-12-08 |accessdate= 2024-01-25}}</ref> Путиннен кейін [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]] басшысы [[Леонид Эдуардович Слуцкий|Леонид Слуцкий]], [[Ресей Коммунистік партиясы|Коммунистер]] өкілі [[Николай Михайлович Харитонов|Николай Харитонов]], «[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар]]<nowiki/>» мүшесі [[Владислав Андреевич Даванков|Владислав Даванков]] пен басқалар өз үміткерлігін жариялады. 8 ақпанда Надеждинның тіркелуден өте алмағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|url= https://meduza.io/amp/feature/2024/02/08/chuda-ne-proizoshlo-nadezhdinu-otkazali-v-registratsii-v-byulletene-ne-budet-antivoennogo-kandidata |title= Чуда не произошло: Надеждину отказали в регистрации. В бюллетене не будет антивоенного кандидата |lang= kk |publisher= [[Meduza]] |date= 2024-02-08 |accessdate= 2024-02-16}}</ref> [[Ресейдегі президент сайлауы (2018)|2018 жылғы президенттік сайлау]]да болғандай, ресейлік оппозицияның ең көрнекті мүшесі [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]ға<ref>{{Cite web|url= https://www.nytimes.com/2021/02/02/world/europe/russia-navalny-putin.html |title= Russian Activist Navalny Sentenced to More Than 2 Years in Prison |lang= en |publisher= [[The New York Times]] |author= Трояновский, Антон |date= 2021-02-02 |accessdate= 2024-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.themoscowtimes.com/2019/08/27/what-appeared-to-be-a-united-opposition-during-moscows-vote-protests-is-fraying-again-a67028 |title= What Appeared to Be a United Opposition During Moscow’s Vote Protests Is Fraying — Again |lang= en |publisher= [[The Moscow Times]] |author= Gershikovich, Evan |date= 2019-08-27 |accessdate= 2024-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://apnews.com/article/international-news-vladimir-putin-russia-moscow-dmitry-medvedev-5fafe4cfd90126c249b786ab9354f967 |title= Russian authorities raid opposition leader Navalny’s offices |lang= en |publisher= AP News |date= 2021-04-28 |accessdate= 2024-01-25}}</ref> «қылмыстық істері» себебінен сайлауға қатысуға тыйым салынған және ол сайлау бойы түрмеде қала береді деген болжам болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.france24.com/en/20171017-kremlin-foe-navalny-can-run-president-after-2028 |title= Kremlin foe Navalny can run for president 'after 2028' |lang= en |publisher= [[France 24]] |date= 2017-10-17 |accessdate= 2024-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.theguardian.com/world/2017/dec/26/russia-rejects-concerns-banning-alexei-navalny-elections |title= Russia rejects concerns over banning of Alexei Navalny from elections |lang= en |publisher= [[The Guardian]] |author= Bennetts, Marc |date= 2017-12-26 |accessdate= 2024-01-25}}</ref> Навальныйға қарсы қозғалған қылмыстық істерді көпшілік саяси астары бар деп көрді және соның салдарынан көптеген бақылаушылар, әсіресе [[Батыстық өркениет|Батыс елдері]]ндегі сарапшылар сайлау әділ өтпейді деп санайды. Навальный 2024 жылғы 16 ақпанда, сайлау басталмай тұрғанда түрмеде қайтыс болды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/oppozicioner-aleksej-navalnyj-kajtys-boldy-122352/ |title= Оппозиционер Алексей Навальный қайтыс болды |lang= kk |publisher= Orda.kz |author= Байтас, Бек |date= 2024-02-16 |accessdate= 2024-02-16}}</ref> Сарапшылар сайлау барысында 2022 жылы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Украинамен кең ауқымды соғыс]]ты бастағаннан бері саяси қуғын-сүргіндерді күшейтіп жүрген президент Путиннің үстемдік етуін болжаған.<ref>{{Cite web|url= https://www.orfonline.org/expert-speak/putin-2024-political-institutions-and-democracy-in-russia |title= Putin 2024: Political institutions and democracy in Russia |lang= en |publisher= ORF |author= Kapoor, Nivedita |date= 2020-07-14 |accessdate= 2023-01-25}}</ref> Сайлаудың соңғы күнінде ресейлік оппозиция «[[#Путинге қарсы тапа-талтүс|Путинге қарсы тапа-талтүс]]<nowiki></nowiki>» ({{lang-ru|Полдень против Путина}}) наразылық акциясын жариялады. == Сайлау жүйесі == === Үміткерлерге қойылған талаптар === [[Ресей Конституциясы]]ның 81-бабының 3-тармағы бойынша [[Ресей президенті]] қатарынан екі мәрте қайта сайлана алмайды. [[Ресей Конституциясына жасалған түзетулер (2020)|2020 жылғы түзетулер]]ден кейін Путинның бұрынғы екі мерзімі саналмай қалды да, оған тағы екі рет қайта сайлануға рұқсат берілді. Жаңа конституцияға сүйенсек, президентікке үміткерге қойылған шектеулер: * 35 жастан үлкен болғаны жөн; * 25 жыл бойы Ресей тұрғыны болғаны қажет; * сайлау кезінде де, оған дейінгі кез келген уақытта да шетел азаматтығы, не шет елде тұруға ықтиярхаттың болмауы жөн. == Үміткерлері == === Тіркелген үміткерлер === [[Ресей Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]на үміткер боламын деген мақсатпен құжаттарын тапсырып қойғандар саны бастапқыда 15 адам болса,<ref>{{Cite web|url= https://www.1tv.ru/news/2023-12-28/467950-dokumenty_v_tsik_predstavili_shest_samovydvizhentsev_i_devyat_kandidatov_ot_partiy |title= Документы в ЦИК представили шесть самовыдвиженцев и девять кандидатов от партий |lang= ru |publisher= [[Бірінші арна (Ресей)|Первый канал]] |date= 2023-12-28 |accessdate= 2024-01-25}}</ref> ресми тіркеліп, бюллетеньде қалғандар арасында тек төртеуі болған: {| class=wikitable style=text-align:center ! colspan="3"| Аты-жөні, жасы,<br />саяси партиясы ! Лауазымы ! Туған өлкесі ! Сайлауалды<br>бағдарламасы ! Қосымша ақпарат ! Тіркелген күні |- | style="background:lavender;" |'''[[Владислав Андреевич Даванков|Владислав Даванков]]'''<br />(39)<br />«[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар]]<nowiki/>» |[[Сурет:Vladislav Davankov (2021-10-14).jpg|100px]] | style="background-color:#47c2c0;" | |'''[[Мемлекеттік дума төрағасы]]ның орынбасары'''<br />{{small|(2021–)}}<br />'''[[Мемлекеттік дума]] депутаты'''<br />{{small|(2021–)}} |[[Сурет:Flag of Moscow, Russia.svg|center|70x70px]][[Мәскеу]] |[[Сурет:Vladislav Davankov 2024 Russian presidential campaign logo.svg|150px]]<br />([https://davankov2024.ru/ Ресми сайты]) |Партия конгресі Даванковты 2023 жылғы желтоқсанда ұсынды. Оған қоса оны [[Өсім партиясы]] қолдады. Даванков өз құжатын 2023 жылғы 25 желтоқсанда және 2024 жылғы 1 қаңтарда тапсырған еді.<ref>{{Cite web |url=https://tass.ru/info/19619651 |title=Что известно о Владиславе Даванкове |publisher= [[TACC]] |accessdate=2023-12-24}}</ref><ref>{{Cite web |url= https://iz.ru/1625993/2023-12-25/davankov-podal-dokumenty-v-tcik-dlia-uchastiia-v-vyborakh-prezidenta-ot-novykh-liudei |title= Даванков подал документы в ЦИК для участия в выборах президента от "Новых людей" |lang= ru |publisher= Известия |author= Колесник, Вероника |date=2023-12-25 |accessdate= 2023-12-25}}</ref> |5 қаңтар 2024 |- | style="background:lavender;" |'''[[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]'''<br />(71)<br />Өзін-өзі ұсынушы |[[Сурет:Vladimir Putin 24-06-2023.jpg|100px]] | style="background-color:#CDCDCD;" | | '''Қазіргі [[Ресей президенті]]'''<br>(2000–2008, 2012–)<br>'''[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресей премьер-министрі]]'''<br>(1999–2000, 2008–2012)<br>'''[[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|ФСБ]] директоры'''<br>(1998–1999) |[[Сурет:Flag of Moscow, Russia.svg|center|70x70px]][[Мәскеу]] |[[Сурет:Logo for the Vladimir Putin 2024 presidential campaign.svg|150px]]<br />([https://putin2024.ru/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314164641/https://putin2024.ru/ |date=2024-03-14 }}) |2023 жылғы желтоқсанда сарбаздарды марапаттау рәсімінде Путин сайлауға қатысатынын мәлімдеді. Оны [[Біртұтас Ресей]], [[Әділ Ресей — Ақиқат үшін]] және т.б. партиялар қолдады. Путин сайлауға қатысу үшін құжаттарды 2023 жылғы 18 желтоқсанда тапсырып, 20 желтоқсанда тіркелген.<ref>{{Cite web|url= https://ria.ru/20231220/registratsiya-1916890228.html |title= Путин подал документы для участия в выборах президента |lang= ru |publisher= [[РИА Новости]] |date= 2023-12-18 |accessdate= 2024-02-16 }}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/6410950 |title= ЦИК зарегистрировал группу избирателей в поддержку Путина |lang= ru |publisher= [[Коммерсантъ]] |date= 2023-12-20 |accessdate= 2024-02-16}}</ref> |29 қаңтар 2024 |- | style="background:lavender;" |'''[[Леонид Эдуардович Слуцкий|Леонид Слуцкий]]'''<br />(56)<br />[[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|Либералды-демократиялық партия]] |[[Сурет:Leonid_E._Slutsky_(2022-01-26).jpg|100px]] | style="background-color:#4488CC;" | |'''Ресейдің Либералды-Демократиялық партиясының басшысы'''<br />{{small|(2022–)}}<br />'''Мемлекеттік дума депутаты'''<br />{{small|(1999–)}} |[[Сурет:Flag of Moscow, Russia.svg|center|70x70px]][[Мәскеу]] |[[Сурет:Leonid Slutsky 2024 presidential campaign logo.png|150px]]<br />([https://слуцкий2024.рф/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240511031441/https://xn--2024-94dgfh7cva7a.xn--p1ai/ |date=2024-05-11 }}) |РЛДП Слуцкийді 2023 жылғы желтоқсанда партияның съезінде ұсынды. Ол өз құжаттарын 2023 жылғы 25 желтоқсанда және 2024 жылғы 1 қаңтарда тапсырды.<ref name="Ведомости">{{Cite web |url= https://www.vedomosti.ru/politics/news/2023/12/19/1011800-ldpr-vidvinula-slutskogo-kandidatom-v-prezidenti-rossii |title= ЛДПР выдвинула Слуцкого кандидатом в президенты России |lang= ru |publisher= Ведомости |author= Майер, Анастасия және Снегова, Дарья |date=2023-12-19 |accessdate= 2023-12-25}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://tass.ru/politika/19622563 |title= Слуцкий подал документы в ЦИК для участия в выборах президента |publisher= [[TACC]] |accessdate= 2023-12-25}}</ref> |5 қаңтар 2024 |- | style="background:lavender;" |'''[[Николай Михайлович Харитонов|Николай Харитонов]]'''<br />(75)<br />[[Ресей Коммунистік партиясы|Коммунистік партия]] |[[Сурет:Nikolay Kharitonov (2023-10-12).jpg|100px]] |style="background-color:#CC1111;" | |'''[[Мемлекеттік дума]] депутаты'''<br /><small>(1993–)</small> |[[Сурет:Flag of Krasnodar Krai.svg|center|70x70px]][[Краснодар өлкесі]] |[[Сурет:Logo for the Nikolay Kharitonov 2024 presidential campaign.svg|150px]]<br>([https://харитоновкпрф.рф/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218134001/https://xn--80aerjnfbkchp5ab.xn--p1ai/ |date=2024-02-18 }}) |Харитоновты партиясы 2023 жылғы желтоқсанда съез барысында ұсынды.Ол бұрын [[Ресейдегі президент сайлауы (2004)|2004 жылғы сайлау]]дағы үміткерлердің бірі болған еді және жалпы дауыстың 13,7 % жинаған. Харитонов өз құжаттарын 2023 жылғы 27 желтоқсанда және 2024 жылғы 3 қаңтарда тапсырған. |9 қаңтар 2024 |} === Қабылданбаған үміткерлер === Желтоқсанның соңына қарай ОСК 33 түрлі кандидат сайлауға қатысады дегенін, және сол үміткердің 15 ғана құжаттарын тапсырғанын жариялады. {| class=wikitable style=text-align:center ! colspan="3"| Аты-жөні, жасы,<br />саяси партиясы ! Лауазымы ! Туған өлкесі ! Сайлауалды бағдарламасы ! Қосымша ақпарат ! Дереккөздер ! Жинаған қолтаңба<br>саны |- |style="background:lavender;"|'''[[Сергей Александрович Малинкович|Сергей Малинкович]]'''<br />(48)<br />[[Ресей коммунистері]] | | style="background-color:red;" | |'''[[Алтай өлкесі|Алтай өлкелік]] заң шығарушы жиналысының төрағасы'''<br />{{small|(2021–)}}<br />'''Ресей коммунистері Орталық комитетінің төрағасы'''<br />{{small|(2022–)}} |[[Сурет:Flag of Altai Krai.svg|center|70x70px]][[Алтай өлкесі]] |— |2023 жылғы 28 желтоқсанда Малинковичты партиясы үміткер ретінде ұсынды және өз құжаттарын 2024 жылғы 1 қаңтарда тапсырды. 2 ақпанда Орталық сайлау комиссиясы жинаған қолтаңбасында қате тапқанын жариялады. | |{{center|'''Жинаған қолтаңбасы'''}}{{Партия/Орындар|104998|105000|#ffd5d5}}<ref>{{Cite web |url= https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2024/01/24/1016439-tri-kandidata-sobrali-podpisi-dlya-uchastiya-v-prezidentskih-viborah |title= Три кандидата собрали подписи для участия в президентских выборах |publisher= Ведомости |lang= ru |accessdate= 2024-01-24}}</ref>{{center|'''Қабылданған қолтаңбасы'''}}{{Партия/Орындар|96019|105000}}<ref>{{Cite web |url= https://www.kommersant.ru/doc/6495443 |title= ЦИК: действительных подписей Надеждина недостаточно для регистрации кандидатом |lang= ru |publisher= [[Коммерсантъ]] |date= 2024-02-08 |accessdate= 2024-01-24}}</ref> |- | style="background:lavender;"|'''[[Борис Борисович Надеждин|Борис Надеждин]]'''<br />(60)<br />[[Азаматтық бастамалар]] |[[Сурет:Boris Nadezhdin.jpg|100px]] | style="background-color:#1B3E89;" | |'''[[Долгопрудный]] қалалық кеңесінің мүшесі'''<br />{{small|(1990–1997, 2019–)}}<br />'''Аймақтық жобалар және Заң шығару негізі институтының негіздеушісі және президенті'''<br />{{small|(2001–)}}<br />'''[[Мемлекеттік дума]] депутаты'''<br />{{small|(1999–2003)}} |[[Сурет:Flag of Moscow oblast.svg|center|70x70px]][[Мәскеу облысы]] |[[Сурет:Boris Nadezhdin 2024 presidential campaign logo.png|150px]]<br />([https://nadezhdin2024.ru/#main Ресми сайты]) |2023 жылғы 31 қазанда Надеждин Азаматтық бастамалар партиясының атынан президентікке үміткер болатынын мәлімдеді. 26 желтоқсанда ол өз құжаттарын тапсырды да, олар 28 желтоқсанда тіркелген еді. 8 ақпанда ОСК жинаған қолтаңбасының 5 % астамында қате тапқанын айтты, |<ref name=":6">{{Cite web |url=https://ura.news/news/1052699428 |title=В РФ появился первый кандидат на пост президента |publisher= ura.news |lang= ru |date= 2023-10-31 |accessdate= 2023-10-31}}</ref><ref>{{Cite web |url= https://ria.ru/20231226/nadezhdin-1918115969.html |title= Надеждин подал документы в ЦИК для участия в выборах президента |publisher= [[РИА Новости]] |lang= ru |date= 2023-12-26 |accessdate= 2023-12-26}}</ref><ref>{{Cite web |url= https://www.kommersant.ru/doc/6495445 |title= ЦИК нашел в подписях за Надеждина больше допустимых 5% брака |publisher= [[Коммерсантъ]] |lang= ru |date= 2024-02-08 |accessdate= 2023-12-26}}</ref><ref>{{Cite web |url= https://t.me/meduzalive/99677 |title= Исправлено: ЦИК рекомендовал не допустить Бориса Надеждина до участия в президентских выборах |publisher= Медуза — [[Telegram]] |lang= ru |accessdate= 2023-12-26}}</ref> |{{center|'''Жинаған қолтаңбасы'''}}{{Партия/Орындар|105000|105000|#ffd5d5}}<ref>{{Cite web |url= https://nadezhdin2024.ru |title= Надеждин 2024 |publisher= nadezhdin2024.ru |accessdate= 2024-01-15 }}</ref> {{center|'''Қабылданған қолтаңбасы'''}}{{Партия/Орындар|95587|105000}} |- |} == Барысы == Мерзімінен бұрын дауыс беру 26 ақпанда басталып, 14 наурызға дейін созылды, бұл [[Ресейдің әкімшілік-аумақтық құрылымы|Ресейдің 37 аймағында]]ғы шалғай аудандарда, сондай-ақ [[Ресейдің Украинаның Донецк, Херсон, Луганск және Запорожье облыстарын аннексиясы|2022 жылы Украинадан тартып алған өңірлер]]де белгілі бір тұрғындарға дауыс беруге мүмкіндік берген.<ref>{{Cite web|url= https://www.themoscowtimes.com/2024/02/26/russia-kicks-off-early-voting-in-occupied-ukrainian-regions-a84247 |title= Russia Kicks Off Early Voting in Occupied Ukrainian Regions |lang= en |publisher= [[The Moscow Times]] |date= 2024-02-26 |accessdate= 2024-02-27}}</ref> Биліктің студенттер мен жастарға дауыс беруге қысым жасауы туралы хабарлар пайда болды. [[Пермь өлкесі]]ндегі құрылыс колледжінің студенттеріне кампус ішінде дауыс беруге бұйрық берді де, мектеп әкімшілігі бейнебақылау камералары арқылы сайлаушылардың қатысуын бақылаймыз деді. Тула мемлекеттік педагогикалық университетінде студенттер дауыс бергенін дәлелдеу үшін бюллетеньдің суретін тапсыру керек болды. Оның ректоры да Путинді ашық түрде қолдады. [[Воронеж мемлекеттік педагогикалық университеті]]нде студенттер билікке кімге дауыс беріп жатқаны туралы хабарлауға міндетті екенін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.themoscowtimes.com/2024/03/12/make-the-young-fall-in-love-with-putin-young-russians-pressured-to-vote-as-kremlin-demands-record-turnout-a84434 |title=‘Make the Young Fall in Love With Putin’: Young Russians Pressured to Vote as Kremlin Demands Record Turnout |lang= en |publisher= [[The Moscow Times]] |date= 2024-03-14 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> 14 наурыздағы кезекті дауыс берудің бірінші туры қарсаңында Путин азаматтарды оның басшылығын қолдағанын көрсете отыра бірігіп дауыс беруге шақырып, бейне үндеуінде «Біз Ресейдің бостандығын, егемендігі мен қауіпсіздігін қорғай отырып, бірге бола алатынымызды көрсеттік» деп, оларды «дұрыс жолдан адаспауға» шақырды.<ref name="france24">{{Cite web|url= https://www.france24.com/en/europe/20240314-voting-starts-in-russian-presidential-election-as-ukraine-launches-border-attacks |title= ‘Make the Young Fall in Love With Putin’: Young Russians Pressured to Vote as Kremlin Demands Record Turnout |lang= en |publisher= [[France 24]] |date= 2024-03-14 |accessdate= 2024-03-15}}</ref> Кезекті сайлау күндері [[Камчатка өлкесі]]нде 15 наурызда жергілікті уақыт бойынша сағат 08:00-де сайлау учаскелері ашылды және [[Калининград облысы]]нда 17 наурызда жергілікті уақыт бойынша сағат 20:00-де жабылады деп жоспарланған. Сайлау учаскелеріне байқаушыларды жіберуге тек тіркелген кандидаттар мен мемлекет қолдайтын консультативтік-кеңесші органдарға ғана рұқсат етілгендіктен, тәуелсіз бақылаушыларға сайлаудың өту барысын бақылауға тыйым салынды. === Путинге қарсы тапа-талтүс === [[Сурет:Russian voters line up at embassy in Armenia 2.jpg|нобай|оңға|[[Ереван]]дағы Ресей елшілігінің ғимаратындағы сайлау учаскесіне кезек, «Путинге қарсы тапа-талтүс», 17 наурыз 2024 жыл]] Сайлаудың соңғы күні, 17 наурызда Ресейдегі және шетелдегі сайлау учаскелерінде Ресейлік оппозицияның «'''Путинге қарсы тапа-талтүс'''» ({{lang-ru|Полдень против Путина}}) наразылық акциясы өтті.<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/tretiy-denj-vyborov-nachalasj-aktsiya-poldenj-protiv-putina-/32864492.html |title= Третий день выборов и акция "Полдень против Путина" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-17 |accessdate= 2024-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240317141608/https://www.svoboda.org/a/tretiy-denj-vyborov-nachalasj-aktsiya-poldenj-protiv-putina-/32864492.html |date= 2024-03-17}}</ref> Оның барысында Владимир Путиннің саясатын қолдамайтын Ресей азаматтары президенттік сайлаудың соңғы күні, 2024 жылғы 17 наурызда сағат 12:00-де жаппай сайлау учаскелеріне барды. Акцияның мәні — сайлаушылар өз бюллетеньдерімен бұдан әрі не істейтініне мән бермей, «наразылардың бірлігін көрсету».<ref>{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/ulia-navalnaa-prizvala-rossian-ucastvovat-v-akcii-polden-protiv-putina/a-68452318 |title= Третий день выборов и акция "Полдень против Путина" |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Жуков, Евгений |date= 2024-03-17 |accessdate= 2024-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240306134043/https://www.dw.com/ru/ulia-navalnaa-prizvala-rossian-ucastvovat-v-akcii-polden-protiv-putina/a-68452318 |date= 2024-03-06}}</ref><ref name="meduza">{{Cite web|url= https://meduza.io/feature/2024/02/06/navalnyy-prizval-storonnikov-vyyti-na-aktsiyu-polden-protiv-putina-vo-vremya-vyborov-kakoy-v-ney-smysl-eto-chto-to-vrode-fleshmoba-s-fonarikami |title= Навальный призвал сторонников выйти на акцию «Полдень против Путина» во время выборов. Какой в ней смысл? Это что-то вроде флешмоба с фонариками? «Бумага» поговорила с автором этой идеи — бывшим депутатом Максимом Резником |lang= ru |publisher= [[Meduza]] |date= 2024-03-06 |accessdate= 2024-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240316185628/https://meduza.io/feature/2024/02/06/navalnyy-prizval-storonnikov-vyyti-na-aktsiyu-polden-protiv-putina-vo-vremya-vyborov-kakoy-v-ney-smysl-eto-chto-to-vrode-fleshmoba-s-fonarikami |date= 2024-03-16}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/rkn-zablokiroval-sayt-proekta-poldenj-protiv-putina-/32845310.html |title= Роскомнадзор заблокировал сайт проекта "Полдень против Путина" |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-02 |accessdate= 2024-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303030526/https://www.svoboda.org/a/rkn-zablokiroval-sayt-proekta-poldenj-protiv-putina-/32845310.html |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл әрекетке шақыру оппозициялық саясаткер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың қамауда болып, қайтыс болғанға дейінгі соңғы саяси мәлімдемесі болды. Путинге қарсы тапа-талтүсті қолдағандар арасында [[Михаил Борисович Ходорковский|Михаил Ходорковский]], [[Дмитрий Геннадьевич Гудков|Дмитрий Гудков]] және [[Сергей Маратович Гуриев|Сергей Гуриев]] сияқтылар болды.<ref name="meduza" /> Жаппай ұстаулар кем дегенде 16 қалада, соның ішінде [[Мәскеу]], [[Санкт-Петербург]], [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Волгоград]], [[Үфі]], [[Иркутск]], [[Барнауыл]] және [[Челябі]]де басталды. 75 астам адам (сағат 16:21 бойынша) ұсталды.<ref>{{Cite web|url= https://ovd.info/2024/03/17/vybory-prezidenta-rossii-spisok-zaderzhannykh-17032024-g |title= Выборы президента России. Список задержанных 17.03.2024 г. |lang= ru |publisher= ОВД-Инфо |date= 2024-03-17 |accessdate= 2024-03-15}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240317162100/https://ovd.info/2024/03/17/vybory-prezidenta-rossii-spisok-zaderzhannykh-17032024-g |date= 2024-03-18}}</ref> Сонымен, Қазанда 20 астам адамды автозакқа отырғызса, Үфіде Навальныйдың суретін бюллетеньдер жәшігіне тастамақ болған ер адам ұсталды. == Қоғамдық пікір == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%; line-height:14px" |+'''<big>Тіркеуден кейінгі қоғамның үміткерлер жайлы пікірі</big>''' ! rowspan="3" |Сауалнама<br>күні ! rowspan="3" |Сауалнамаушы ![[Сурет:Владимир Путин (14-12-2023).jpg|75x75px]] ![[Сурет:Boris Nadezhdin.jpg|75x75px]] ![[Сурет:Nikolay Kharitonov (13-02-2024) 2 (cropped).jpg|75x75px]] ![[Сурет:Leonid Slutsky (15-01-2024) (cropped).jpg|75x75px]] ![[Сурет:Sholban Kara-ool and Vladislav Davankov (19-12-2023) (cropped).jpg|74x74px]] ! rowspan="3" |Қалғандары ! rowspan="3" |Таңдамағаны ! rowspan="3" |Жауап беруден<br>бас тартқандар |- ![[Владимир Владимирович Путин|Путин]] ![[Борис Борисович Надеждин|<s>Надеждин</s>]] ![[Николай Михайлович Харитонов|Харитонов]] ![[Леонид Эдуардович Слуцкий|Слуцкий]] ![[Владислав Андреевич Даванков|Даванков]] |- | bgcolor="CDCDCD" | | bgcolor="1B3E89" | | bgcolor="CC1111" | | bgcolor="4488CC" | | bgcolor="47c2c0" | |- |6-10 нау 2024 |[https://t.me/BorisNadezhdin/1131 IRPZ] | style="background:#E2E2E2" |'''55,9 %''' |— |5,2 % |3,2 % | style="background:#9DECE9" |9,1 % |3,1 % |19,5 % |4 % |- |6-10 нау 2024 |[https://cipkr.ru/2024/03/11/vybory-2024-ozhidaemye-rezultaty-elektoralnye-raschetnye-dannye-po-itogam-oprosa-tsipkr-6-10-marta/ CIPKR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240312124847/https://cipkr.ru/2024/03/11/vybory-2024-ozhidaemye-rezultaty-elektoralnye-raschetnye-dannye-po-itogam-oprosa-tsipkr-6-10-marta/ |date=2024-03-12 }} | style="background:#E2E2E2" |'''55 %''' |— | style="background:#F8C1BE" |5 % |4 % |4 % |1 % |— |30 % |- |4-6 нау 2024 |[https://fom.ru/Politika/14991 FOM] | style="background:#E2E2E2" |'''56 %''' |— |4 % |4 % |3 % |3 % |— |30 % |- |4 нау 2024 |[https://wciom.ru/analytical-reviews/analiticheskii-obzor/vybory-prezidenta-rossii-2024-novyi-reiting VCIOM] | style="background:#E2E2E2" |'''56,2 %''' |— |3 % |2,25 % | style="background:#9DECE9" |4,5 % |— |— |25 % |- |1-5 нау 2024 |[https://www.extremescan.eu/ru/post/5-predposledniaja-nedelia ExtremeScan] | style="background:#E2E2E2" |'''57 %''' |— |3 % |1 % |3 % |2 % |22 % |12 % |- |1-5 нау 2024 |[https://cipkr.ru/2024/03/06/elektoralnye-indikatory-prezidentskoj-kampanii-mart-2024/ CIPKR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240311112022/https://cipkr.ru/2024/03/06/elektoralnye-indikatory-prezidentskoj-kampanii-mart-2024/ |date=2024-03-11 }} | style="background:#E2E2E2" |'''61 %''' |— | style="background:#F8C1BE" |6 % |3 % |5 % |6 % |4 % |15 % |- |26 ақп– 5 нау 2024 |[https://t.me/BorisNadezhdin/1125 IRPZ] | style="background:#E2E2E2" |'''56,2 %''' |— |3,2 % |2% | style="background:#9DECE9" |5,6 % |1,5 % |31 % |0,1 % |- |1-4 нау 2024 |[https://t.me/russian_field_soc/1459 Russian Field] | style="background:#E2E2E2" |'''66 %''' |— |5 % |4 % | style="background:#9DECE9" |6 % |0,4 % |5 % |14 % |- |2–3 нау 2024 |[https://wciom.ru/analytical-reviews/analiticheskii-obzor/vybory-prezidenta-rossii-2024-novyi-reiting/ VCIOM] | style="background:#E2E2E2" |'''60 %''' |— |3 % |2 % |5 % |2 % |17 % |11 % |- |10–18 ақп 2024 |[https://cipkr.ru/2024/02/07/elektoralnye-indikatory-na-starte-prezidentskoj-kampanii-yanvar-2024/ CIPKR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240311114046/https://cipkr.ru/2024/02/07/elektoralnye-indikatory-na-starte-prezidentskoj-kampanii-yanvar-2024/ |date=2024-03-11 }} | style="background:#E2E2E2" |'''62 %''' |— |6 % |3 % |4 % |7 % |5 % |13 % |- !16 ақп 2024 ! colspan="10" |[[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]]дың түрмедегі өлімі |- |15 ақп 2024 |[https://wciom.ru/analytical-reviews/analiticheskii-obzor/vybory-prezidenta-rossii-2024-vtoroi-reiting VCIOM] | style="background:#E2E2E2" |'''61 %''' |— |3 % |2 % |3 % |2 % |17 % |13 % |- |14 ақп 2024 |[https://wciom.ru/analytical-reviews/analiticheskii-obzor/vybory-2024-reitingi-kandidatov VCIOM] | style="background:#E2E2E2" |'''64 %''' |— |4 % |3 % |5 % |2 % |2 % |2 % |- |9–11 ақп 2024 |[https://fom.ru/Politika/14981 FOM] | style="background:#E2E2E2" |'''74 %''' |— |3 % |3 % |2 % |1 % |10 % |5 % |- |8 ақп 2024 |[https://wciom.ru/analytical-reviews/analiticheskii-obzor/vybory-2024-reitingi-kandidatov VCIOM] | style="background:#E2E2E2" |'''57 %''' |— |3 % |3 % |4 % |2 % |18 % |14 % |- !8 ақп 2024 ! colspan="10" |Орталық сайлау комиссиясы [[Борис Борисович Надеждин|Борис Надеждин]]нің кандидатурасын тіркеуден бас тартты |- |- |1–7 ақп 2024 |[https://www.extremescan.eu/ru/post/2-issledovanie-electoralnyh-namerenij ExtremeScan] | style="background:#E2E2E2" |'''63 %''' |6 % |— |— |— |8 % |12 % |11 % |- |27–30 қаң 2024 |[https://t.me/grazhdan_in_ru/583 Russian Field] | style="background:#E2E2E2" |'''62,2 %''' |7,8 % |2,3 % |1,9 % |1,0 % |2,5 % |7,8 % |12,8 % |- |25–30 қаң 2024 |[https://t.me/grazhdan_in_ru/583 ExtremeScan] | style="background:#E2E2E2" |'''61 %''' |6 % |2 % |1 % |— |2 % |17 % |11 % |- |11–28 қаң 2024 |[https://cipkr.ru/2024/02/07/elektoralnye-indikatory-na-starte-prezidentskoj-kampanii-yanvar-2024/ CIPKR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240311114046/https://cipkr.ru/2024/02/07/elektoralnye-indikatory-na-starte-prezidentskoj-kampanii-yanvar-2024/ |date=2024-03-11 }} | style="background:#E2E2E2" |'''60 %''' |7 % |4 % |3 % |0,3 % |3 % |7 % |15 % |} == Нәтижелері == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! colspan="2" |Үміткер !Партиясы !Дауыс саны !% |- | bgcolor="CDCDCD"| |[[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Тәуелсіз кандидат|Өзін-өзі ұсынушы]]{{Efn|Үміткерлігін [[Бүкілресейлік халық майданы]], [[Біртұтас Ресей]], [[Әділ Ресей — Ақиқат үшін]], [[Родина (партия)|Родина]], [[Әлеуметтік әділет үшін Ресей зейнеткерлер партиясы]] және [[Ресей Демократиялық партиясы]] қолдады}} |76 277 708 |88,48 |- | bgcolor="CC1111"| |[[Николай Михайлович Харитонов|Николай Харитонов]] |[[Ресей Коммунистік партиясы|Коммунистік партия]] |3 768 470 |4,37 |- | bgcolor="47c2c0"| |[[Владислав Андреевич Даванков|Владислав Даванков]] |«[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар]]<nowiki/>» |3 362 484 |3,9 |- | bgcolor="4488CC"| |[[Леонид Эдуардович Слуцкий|Леонид Слуцкий]] |[[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|Либералды-демократиялық партия]] |2 795 629 |3,24 |- | colspan="3" style="text-align:left"|'''Жалпы дауыс саны''' |'''86 204 291''' |'''100.00''' |- | bgcolor="CDCDCD" colspan="5"| |- | colspan="3" style="text-align:left"|Тіркелген сайлаушылар/Дауыс бергендер |114 212 734 |— |- | colspan="5" style="text-align:left"|Дереккөзі: [http://www.cikrf.ru/analog/prezidentskiye-vybory-2024/p_itogi/ Орталық сайлау комиссиясы]{{Deadlink|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} === Ресейден тыс нәтижелері === Қазақстан аумағында Путин жеңілді. Мәселен Алматыда оған не бәрі 7-8 % дауыс берген. Ал 63-69 % дауыспен жеңімпаз Владислав Даванков атанды.<ref>[https://kaz.orda.kz/putin-kazakstandagy-sajlauda-zhenildi-123022/ Путин Қазақстандағы сайлауда жеңілді]</ref> Сондай-ақ Арменияда Путинге 8-21 %, ал Даванковқа 48-63 % дауыс берілді. Қырғызстанда Путинге 35 % болса, Даванковта 44 % дауыс болды. == Реакция == [[Ресей президенті]]нің баспасөз хатшысы [[Дмитрий Сергеевич Песков|Дмитрий Песков]] 2023 жылғы 6 тамызда [[New York Times]]қа «біздегі президент сайлауы негізінен аса демократия емес, — қымбат келетін бюрократия» деді де, Путин 90 % астам дауыс жинап, қайта сайлана салады деген. Кейін бұл сөзінің жай жеке пікірі болғанын түсіндірді.<ref>{{Cite web|url= https://www.forbes.ru/society/494102-peskov-ob-asnil-slova-o-vyborah-kak-dorogostoasej-burokratii-i-pobede-putina-s-90 |title= Песков объяснил слова о выборах как «дорогостоящей бюрократии» и победе Путина с 90% |lang= ru |publisher= [[Forbes]] |author= Таиров, Ринат |date= 2023-08-06 |accessdate= 2023+4-02-18}}</ref> [[РБК]]ға берген сұхбатында Песков «Ресейде президент сайлауын өткізу теориялық тұрғыдан міндетті емес» деді, бұны «президенттің қайта сайлануы анық қой» деп түсіндірген.<ref>{{Cite web|url= https://www.rferl.org/a/russia-peskov-interview-democracy/32536544.html |title= Kremlin Spokesman Claims Putin Will Easily Win Reelection Next Year |lang= en |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-08-07 |accessdate= 2024-02-18}}</ref> 2023 жылғы 6 қарашада журналист [[Екатерина Сергеевна Дунцова|Екатерина Дунцова]] өзінің сайлауға қатысатынын және бағдарламасының [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|соғыс]]қа қарсы болтанын жариялады. Келесі айда ОСК оның кандидатурасын қабылдамай қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.forbes.ru/society/503216-cik-ne-dopustil-ekaterinu-duncovu-do-prezidentskih-vyborov-v-rossii |title= ЦИК не допустил Екатерину Дунцову до президентских выборов в России |lang= ru |publisher= [[Forbes]] |author= Батыров, Тимур |date= 2023-12-23 |accessdate= 2024-02-18}}</ref> 2023 жылғы қарашада бұрын әскери болған ұлтшыл саясаткер [[Игорь Иванович Гиркин|Игорь Гиркин]] сайлауға қатысатынын жариялады, елдегі сайлауларды жалған деді.<ref>{{Cite web|url= https://www.bbc.com/news/world-europe-67467830 |title= Putin critic Girkin wants to stand in Russia presidential election |lang= en |publisher= [[BBC News]] |author= Wong, Vicky |date= 2023-12-19 |accessdate= 2024-02-18}}</ref> 2024 жылғы 1 ақпанда оппозиционер [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] мен оның одақтастары ресейліктерді сайлаудың үшінші күнінде Путинге қарсы дауыс беруге шақырды.<ref>{{Cite web|url= https://www.themoscowtimes.com/2024/02/01/navalny-calls-for-election-day-protest-against-putin-ukraine-invasion-a83946 |title= Navalny Calls for Election Day Protest Against Putin, Ukraine Invasion |lang= en |publisher= [[The Moscow Times]] |date= 2023-02-01 |accessdate= 2024-02-18}}</ref> Навальныйдың өлімінен кейін [[Андрюс Кубилюс]] пен [[Михаил Борисович Ходорковский|Михаил Ходорковский]] Еуропа одағын Ресейдегі сайлауларды заңсыз деп тануға шақырды. 21 ақпанда [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] Путинмен [[Қазан (қала)|Қазан]]да кездесті де, Ресей президентін мақтап, сайлау нәтижесінің қандай болатынына күмән келтірмейтінін айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32830140.html |title= Тоқаев Путинді мақтап, Ресей президентін сайлау нәтижесі қандай болатынына күмән келтірмейтінін айтты |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-22 |accessdate= 2024-03-02}}</ref> Путинді жеңісімен құттықтаған мемлекет және үкімет басшылары арасында [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]],<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240318/toqaev-putindi-zhenisimen-quttyqtady-42980482.html |title= Тоқаев Путинді жеңісімен құттықтады |lang= kk |publisher= [[Sputnik]] |date= 2024-03-18 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]],<ref>{{Cite web|url= https://kun.uz/en/news/2024/03/18/mirziyoyev-congratulates-putin-on-his-victory-in-presidential-elections |title= Mirziyoyev congratulates Putin on his victory in presidential elections |lang= en |publisher= kun.uz |date= 2024-03-18 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]],<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kg/20240318/sadyr-zhaparov-putindi-kuttuktady-1083528663.html |title= Садыр Жапаров Владимир Путинди шайлоодогу жеңиши менен куттуктады |lang= ky |publisher= [[Sputnik]] |date= 2024-03-18 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> [[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]],<ref>{{Cite web|url= https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/20269859 |title= Алиев по телефону поздравил Путина с победой на выборах президента РФ |lang= ru |publisher= [[ТАСС]] |date= 2024-03-18 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]],<ref>{{Cite web|url= https://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/politics/20240318/emomali-rahmon-napravil-pozdravitelnuyu-telegrammu-vladimiru-putinu |title= Эмомали Рахмон направил поздравительную телеграмму Владимиру Путину |lang= ru |publisher= asiaplus.tj |date= 2024-03-18 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> [[Солтүстік Корея]] басшысы [[Ким Чен Ын]], [[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Қытай төрағасы]] [[Си Цзиньпин]], [[Венесуэла президенті]] [[Николас Мадуро]] мен [[Иран президенті]] [[Эбрахим Раиси]]<ref>{{Cite web|url= https://www.svoboda.org/a/maduro-kim-chen-yn-i-ortega-pozdravili-putina-s-pobedoy/32865974.html |title= Мадуро, Ким Чен Ын, Си и Раиси поздравили Путина с победой |lang= ru |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-03-18 |accessdate= 2024-03-18}}</ref> болған. == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}}{{Ресей сайлаулары}} [[Санат:Ресейдегі президент сайлаулары|2024]] [[Санат:Ресейдегі 2024 жылғы сайлаулар]] 6uoo06t6u6el0makre7o6g0xy5a3aur Олжас Абайұлы Бектенов 0 728314 3649401 3648544 2026-08-31T08:12:09Z Nurken 111493 3649401 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Олжас Абайұлы Бектенов | Шынайы есімі = | Суреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = 12-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024{{efn|2026 жылғы 28 тамыздан 31 тамызға дейін {{м.а.}}}} | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізбасары_2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 сәуір 2023 | Ізашары_3 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали|Асхат Жұмағали]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының бірінші орынбасары | Ту_4 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 20 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] | тақырыпша1_4 = Төрағасы | мәтін1_4 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]<br>[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_5 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 20 маусым 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | тақырыпша1_5 = Төрағасы | мәтін1_5 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Туған күні = 13.12.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Салтанат Айдарқызы Ағыбаева | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = Жемқорлыққа қарсы қызметтің Генерал-лейтенанты | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2001) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының кандидаты | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Oljas Bektenov | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} }} }} '''Олжас Абайұлы Бектенов''' ([[13 желтоқсан]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы 6 ақпаннан бергі [[Қазақстан премьер-министрі]]. Бұрын Бектенов [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2023–2024), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің (Антикор) төрағасы (2022–2023) сияқты лауазымдар иесі болған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 |title= Бектенов Олжас Абаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Білімі == 2001 жылы Олжас Бектенов [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]ндағы [[заңгер]] мамандығы бойынша оқуын бітірді. 2005 жылы Бектенов заң ғылымдарының кандидаты болды.<ref>{{Cite web|url= https://mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=1&id=5088 |title= Мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі: Үкіметті Олжас Бектенов тізгіндеді |lang= kk |publisher= Мезгіл.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оның [[орыс тілі|орысша]] диссертациясының тақырыбы «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың әкімшілік құқық бұзушылықтарының алдын алудың ұйымдастырушылық-құқықтық мәселелері»{{efn|{{lang-ru|Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан}}}} болған.<ref>{{Cite web|url= https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818 |title= Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич |lang= ru |publisher= Беларусь Ұлттық кітапханасының электронды каталогы |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Еңбек жолы == Өз еңбек жолын Бектенов 2002 жылы [[Алматы]] қаласы Әділет басқармасы бөлімінің бас маманы ретінде бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |title= Премьер-Министр |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-03-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303173217/https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл қызметте ол 2005 жылға дейін болды.<ref name="zakonkz" /> 2005–2006 жылдары ол [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] кеңсесінің заң бөлімінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. Одан кейін ол 2009 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеді. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті төрағасының орынбасары болды. 2012 жылы ол — [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі]]нің (қаржы полициясы) орталық аппаратында департамент бастығы. Бұл қызметі 2014 жылы аяқталды. 2015–2016 жылдары ол [[Астана]] қаласының мемлекеттік сатып алу басқармасын, [[Астана әкімі]]нің аппаратын, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының хатшылығын басқарса, 2016–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросы]]ның (Антикор) [[Астана]] қаласы бойынша департаментінің басшысы болған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201507140030&ysclid=mluy827nnu392580658 Кадровые перестановки. Новые назначения в МИР, акиматах Астаны и ВКО]</ref> 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Ақмола облысы]] [[Ақмола облыстық әкімдігі|әкімі]]нің орынбасары және 2018 жылдан 2019 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары еді. 2019–2022 жылдары Бектенов Антикор төрағасының бірінші орынбасары болса, 2022–2023 жылдары ол бұл агенттіктің төрағасы болған. 2023 жылғы 3 сәуірден бастап ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240206/qazaqstan-zhana-premer-ministr-tagayyndaldy-42080619.html |title= Қазақстан үкіметін Олжас Бектенов басқарады |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> === Премьер-министр (2024–2026) === {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|премьер Әлихан Смайылов басқарған үкімет]]ті қызметінен босатты да,<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 6 ақпанда Олжас Бектеновті елдің жаңа [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министрі]] болып тағайындады. Бектеновтің кандидатурасын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің 69 [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаты]] қолдаса, 7 депутат дауыс беруден қалыс қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Олжас Бектенов үкіметін отставкаға жіберді де, келесі үкіметтің тағайындалмайынша оны уақытша міндетін атқарушы қылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> 31 тамызда ол премьер болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/oa-bektenovti-tagayyndau-turaly-317208 |title=О.А. Бектеновті тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]] |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Олжас Бектенов 2-дәрежелі «[[Айбын ордені|Айбын]]<nowiki/>» (2014), 2-дәрежелі «[[Даңқ ордені|Даңқ]]<nowiki/>» (2021) ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/sayasat/6038366-premerministrlkke-synylan-olzhas-bektenov-turaly-ne-belgl.html |title= Премьер-министрлікке ұсынылған Олжас Бектенов туралы не белгілі |lang= kk |publisher= zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оған қоса Бектенов — Жемқорлыққа қарсы қызметтің [[генерал-лейтенант]]ы.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Олжас Бектенов үйленген және оның үш баласы бар.<ref name="zakonkz" /> «Бектенов — [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]тың күйеу баласы» деген ақпарат халық та, БАҚ арасында да көп тараған. 2025 жылғы шілдеде Бектеновтің өзі бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды, алайда өз қайын атасының тегін айтпай-ақ қойды.<ref>{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/politics/13959-olzhas-bektenov-ziat-adilbeka-dzhaksybekova-premer-ministr-otvetil-na-slukhi/ |title=Олжас Бектенов зять Адильбека Джаксыбекова? Премьер-министр ответил на слухи |lang=ru |work=ru.qaz365.kz |date=2025-07-15 |accessdate=2025-07-17}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Бектенов, Олжас Абайұлы}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] o4zp5s6d3ity18d5h6u4z6jjrbqu8cp 3649402 3649401 2026-08-31T08:12:38Z Nurken 111493 3649402 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Олжас Абайұлы Бектенов | Шынайы есімі = | Суреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = 12-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап{{efn|2026 жылғы 28 тамыздан 31 тамызға дейін {{м.а.}}}} | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізбасары_2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 сәуір 2023 | Ізашары_3 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали|Асхат Жұмағали]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының бірінші орынбасары | Ту_4 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 20 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] | тақырыпша1_4 = Төрағасы | мәтін1_4 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]<br>[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_5 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 20 маусым 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | тақырыпша1_5 = Төрағасы | мәтін1_5 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Туған күні = 13.12.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Салтанат Айдарқызы Ағыбаева | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = Жемқорлыққа қарсы қызметтің Генерал-лейтенанты | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2001) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының кандидаты | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Oljas Bektenov | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} }} }} '''Олжас Абайұлы Бектенов''' ([[13 желтоқсан]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы 6 ақпаннан бергі [[Қазақстан премьер-министрі]]. Бұрын Бектенов [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2023–2024), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің (Антикор) төрағасы (2022–2023) сияқты лауазымдар иесі болған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 |title= Бектенов Олжас Абаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Білімі == 2001 жылы Олжас Бектенов [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]ндағы [[заңгер]] мамандығы бойынша оқуын бітірді. 2005 жылы Бектенов заң ғылымдарының кандидаты болды.<ref>{{Cite web|url= https://mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=1&id=5088 |title= Мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі: Үкіметті Олжас Бектенов тізгіндеді |lang= kk |publisher= Мезгіл.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оның [[орыс тілі|орысша]] диссертациясының тақырыбы «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың әкімшілік құқық бұзушылықтарының алдын алудың ұйымдастырушылық-құқықтық мәселелері»{{efn|{{lang-ru|Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан}}}} болған.<ref>{{Cite web|url= https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818 |title= Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич |lang= ru |publisher= Беларусь Ұлттық кітапханасының электронды каталогы |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Еңбек жолы == Өз еңбек жолын Бектенов 2002 жылы [[Алматы]] қаласы Әділет басқармасы бөлімінің бас маманы ретінде бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |title= Премьер-Министр |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-03-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303173217/https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл қызметте ол 2005 жылға дейін болды.<ref name="zakonkz" /> 2005–2006 жылдары ол [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] кеңсесінің заң бөлімінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. Одан кейін ол 2009 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеді. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті төрағасының орынбасары болды. 2012 жылы ол — [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі]]нің (қаржы полициясы) орталық аппаратында департамент бастығы. Бұл қызметі 2014 жылы аяқталды. 2015–2016 жылдары ол [[Астана]] қаласының мемлекеттік сатып алу басқармасын, [[Астана әкімі]]нің аппаратын, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының хатшылығын басқарса, 2016–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросы]]ның (Антикор) [[Астана]] қаласы бойынша департаментінің басшысы болған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201507140030&ysclid=mluy827nnu392580658 Кадровые перестановки. Новые назначения в МИР, акиматах Астаны и ВКО]</ref> 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Ақмола облысы]] [[Ақмола облыстық әкімдігі|әкімі]]нің орынбасары және 2018 жылдан 2019 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары еді. 2019–2022 жылдары Бектенов Антикор төрағасының бірінші орынбасары болса, 2022–2023 жылдары ол бұл агенттіктің төрағасы болған. 2023 жылғы 3 сәуірден бастап ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240206/qazaqstan-zhana-premer-ministr-tagayyndaldy-42080619.html |title= Қазақстан үкіметін Олжас Бектенов басқарады |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> === Премьер-министр (2024–2026) === {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|премьер Әлихан Смайылов басқарған үкімет]]ті қызметінен босатты да,<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 6 ақпанда Олжас Бектеновті елдің жаңа [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министрі]] болып тағайындады. Бектеновтің кандидатурасын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің 69 [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаты]] қолдаса, 7 депутат дауыс беруден қалыс қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Олжас Бектенов үкіметін отставкаға жіберді де, келесі үкіметтің тағайындалмайынша оны уақытша міндетін атқарушы қылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> 31 тамызда ол премьер болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/oa-bektenovti-tagayyndau-turaly-317208 |title=О.А. Бектеновті тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]] |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Олжас Бектенов 2-дәрежелі «[[Айбын ордені|Айбын]]<nowiki/>» (2014), 2-дәрежелі «[[Даңқ ордені|Даңқ]]<nowiki/>» (2021) ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/sayasat/6038366-premerministrlkke-synylan-olzhas-bektenov-turaly-ne-belgl.html |title= Премьер-министрлікке ұсынылған Олжас Бектенов туралы не белгілі |lang= kk |publisher= zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оған қоса Бектенов — Жемқорлыққа қарсы қызметтің [[генерал-лейтенант]]ы.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Олжас Бектенов үйленген және оның үш баласы бар.<ref name="zakonkz" /> «Бектенов — [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]тың күйеу баласы» деген ақпарат халық та, БАҚ арасында да көп тараған. 2025 жылғы шілдеде Бектеновтің өзі бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды, алайда өз қайын атасының тегін айтпай-ақ қойды.<ref>{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/politics/13959-olzhas-bektenov-ziat-adilbeka-dzhaksybekova-premer-ministr-otvetil-na-slukhi/ |title=Олжас Бектенов зять Адильбека Джаксыбекова? Премьер-министр ответил на слухи |lang=ru |work=ru.qaz365.kz |date=2025-07-15 |accessdate=2025-07-17}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Бектенов, Олжас Абайұлы}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] 9tujmshbqwf03f391lz8yps4lwopcth 3649494 3649402 2026-08-31T10:19:35Z Casserium 68287 /* */ 3649494 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = үкімет басшысы | Қазақша есімі = Олжас Абайұлы Бектенов | Шынайы есімі = | Суреті = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2024 | Титулы = 12-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті = | Басқара бастады = 6 ақпан 2024 жылдан бастап<br>(28–31 тамыз 2026 {{м.а.}}) | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Басшысы | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 2024 | Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Ізбасары_2 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы | Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 3 сәуір 2023 | Ізашары_3 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары_3 = [[Асхат Жұмағалиұлы Жұмағали|Асхат Жұмағали]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының бірінші орынбасары | Ту_4 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 20 маусым 2019 | Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2022 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев| Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = [[Дмитрий Михайлович Малахов|Дмитрий Малахов]] | тақырыпша1_4 = Төрағасы | мәтін1_4 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]<br>[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_5 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 1 маусым 2018 | Басқаруын аяқтады_5 = 20 маусым 2019 | Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | тақырыпша1_5 = Төрағасы | мәтін1_5 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] | Туған күні = 13.12.1980 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Салтанат Айдарқызы Ағыбаева | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = Жемқорлыққа қарсы қызметтің Генерал-лейтенанты | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2001) | Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының кандидаты | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Oljas Bektenov | Марапаттары = {{Қатар |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} |{{2 дәрежелі Даңқ ордені}} }} }} '''Олжас Абайұлы Бектенов''' ([[13 желтоқсан]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер және 2024 жылғы 6 ақпаннан бергі [[Қазақстан премьер-министрі]]. Бұрын Бектенов [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2023–2024), [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің (Антикор) төрағасы (2022–2023) сияқты лауазымдар иесі болған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 |title= Бектенов Олжас Абаевич (персональная справка) |lang= ru |publisher= online.zakon.kz |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Білімі == 2001 жылы Олжас Бектенов [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]ндағы [[заңгер]] мамандығы бойынша оқуын бітірді. 2005 жылы Бектенов заң ғылымдарының кандидаты болды.<ref>{{Cite web|url= https://mezgil.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=1&id=5088 |title= Мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі: Үкіметті Олжас Бектенов тізгіндеді |lang= kk |publisher= Мезгіл.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оның [[орыс тілі|орысша]] диссертациясының тақырыбы «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың әкімшілік құқық бұзушылықтарының алдын алудың ұйымдастырушылық-құқықтық мәселелері»{{efn|{{lang-ru|Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан}}}} болған.<ref>{{Cite web|url= https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br804818 |title= Организационно-правовые проблемы предупреждения административной деликтности несовершеннолетних в Республике Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата юридических наук: 12.00.02 / Бектенов Олжас Абаевич |lang= ru |publisher= Беларусь Ұлттық кітапханасының электронды каталогы |accessdate= 2024-03-03}}</ref> == Еңбек жолы == Өз еңбек жолын Бектенов 2002 жылы [[Алматы]] қаласы Әділет басқармасы бөлімінің бас маманы ретінде бастады.<ref name="premyer">{{Cite web|url= https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |title= Премьер-Министр |lang= kk |publisher= [[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |accessdate= 2024-03-03}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240303173217/https://primeminister.kz/government/composition/bektenov |date= 2024-03-03}}</ref> Бұл қызметте ол 2005 жылға дейін болды.<ref name="zakonkz" /> 2005–2006 жылдары ол [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] кеңсесінің заң бөлімінің сарапшысы, бас сарапшысы болды. Одан кейін ол 2009 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеді. 2009 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті төрағасының орынбасары болды. 2012 жылы ол — [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі]]нің (қаржы полициясы) орталық аппаратында департамент бастығы. Бұл қызметі 2014 жылы аяқталды. 2015–2016 жылдары ол [[Астана]] қаласының мемлекеттік сатып алу басқармасын, [[Астана әкімі]]нің аппаратын, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының хатшылығын басқарса, 2016–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Ұлттық бюросы]]ның (Антикор) [[Астана]] қаласы бойынша департаментінің басшысы болған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201507140030&ysclid=mluy827nnu392580658 Кадровые перестановки. Новые назначения в МИР, акиматах Астаны и ВКО]</ref> 2017 жылдан 2018 жылға дейін ол [[Ақмола облысы]] [[Ақмола облыстық әкімдігі|әкімі]]нің орынбасары және 2018 жылдан 2019 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] төрағасының орынбасары еді. 2019–2022 жылдары Бектенов Антикор төрағасының бірінші орынбасары болса, 2022–2023 жылдары ол бұл агенттіктің төрағасы болған. 2023 жылғы 3 сәуірден бастап ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің]] басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/20240206/qazaqstan-zhana-premer-ministr-tagayyndaldy-42080619.html |title= Қазақстан үкіметін Олжас Бектенов басқарады |lang= kk |publisher= SPUTNIK |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> === Премьер-министр (2024–2026) === {{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}} 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|премьер Әлихан Смайылов басқарған үкімет]]ті қызметінен босатты да,<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 6 ақпанда Олжас Бектеновті елдің жаңа [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министрі]] болып тағайындады. Бектеновтің кандидатурасын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің 69 [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|депутаты]] қолдаса, 7 депутат дауыс беруден қалыс қалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.ar.egemen.kz/article/357560-smayylov-basqarghan-ukimet-nege-otstavkagha-ketti-prezident-naqty-dgauap-berdi |title= Смайылов басқарған Үкімет неге отставкаға кетті? Президент нақты жауап берді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-03-03}}</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Олжас Бектенов үкіметін отставкаға жіберді де, келесі үкіметтің тағайындалмайынша оны уақытша міндетін атқарушы қылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> 31 тамызда ол премьер болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/oa-bektenovti-tagayyndau-turaly-317208 |title=О.А. Бектеновті тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]] |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Олжас Бектенов 2-дәрежелі «[[Айбын ордені|Айбын]]<nowiki/>» (2014), 2-дәрежелі «[[Даңқ ордені|Даңқ]]<nowiki/>» (2021) ордендерімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.zakon.kz/sayasat/6038366-premerministrlkke-synylan-olzhas-bektenov-turaly-ne-belgl.html |title= Премьер-министрлікке ұсынылған Олжас Бектенов туралы не белгілі |lang= kk |publisher= zakon.kz |date= 2024-02-06 |accessdate= 2027-03-03}}</ref> Оған қоса Бектенов — Жемқорлыққа қарсы қызметтің [[генерал-лейтенант]]ы.<ref name="zakonkz" /> == Жеке өмірі == Олжас Бектенов үйленген және оның үш баласы бар.<ref name="zakonkz" /> «Бектенов — [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]тың күйеу баласы» деген ақпарат халық та, БАҚ арасында да көп тараған. 2025 жылғы шілдеде Бектеновтің өзі бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды, алайда өз қайын атасының тегін айтпай-ақ қойды.<ref>{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/politics/13959-olzhas-bektenov-ziat-adilbeka-dzhaksybekova-premer-ministr-otvetil-na-slukhi/ |title=Олжас Бектенов зять Адильбека Джаксыбекова? Премьер-министр ответил на слухи |lang=ru |work=ru.qaz365.kz |date=2025-07-15 |accessdate=2025-07-17}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} {{Қазақстан үкіметі басшылары}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Бектенов, Олжас Абайұлы}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]] [[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] r0g4l788fbqh5agjfi9zshxurn1z1wl Бірінші Олжас Бектенов үкіметі 0 729157 3649408 3648508 2026-08-31T08:17:46Z Nurken 111493 Nurken [[Олжас Бектенов үкіметі]] бетін [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады) 3648508 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat" /> | Статусы = Уақытша {{м.а.}}<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] (2026–) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Бектенов]] 7utb4sbrkwbciv1arj1vdso6k0hbb8l 3649418 3649408 2026-08-31T08:24:19Z Nurken 111493 3649418 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] (2026–) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Бектенов]] il9uw92oaedufi9xdw5cmot58o707tm 3649420 3649418 2026-08-31T08:25:12Z Nurken 111493 3649420 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] (2026–) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] gb5ndy34gmu9xu78v0jdd4qjgkdp9gr 3649425 3649420 2026-08-31T08:28:47Z Nurken 111493 3649425 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] (2026–) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] ie6x830cpmq8104ee4p4sidr560mniq 3649427 3649425 2026-08-31T08:29:47Z Nurken 111493 3649427 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-шақырылымы|1-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] mx7n2n43qkt4grpy8q7ozlndt29nag4 3649429 3649427 2026-08-31T08:30:09Z Nurken 111493 3649429 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Source: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] 9p71ocsznr0c7px2hblpd9zqoc1u820 3649432 3649429 2026-08-31T08:38:58Z Nurken 111493 3649432 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды. Министрінің кім болатыны әзірге жарияланбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] 1eadlrhm0dwwbge4rmctn7kvu6un3q8 3649433 3649432 2026-08-31T08:45:25Z Nurken 111493 /* Қызметі */ 3649433 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] alb37nf2vwut8qhmwb2bk77m63k0u4c 3649515 3649433 2026-08-31T11:03:41Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3649515 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Бірінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 19<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Bektenov Government (2026-03-18).jpg | Ені = 300px | Сурет атауы = Премьер-министр Бектенов басқарған үкімет отырысы | Құрылуы = 6 ақпан 2024 | Таратылуы = 28 тамыз 2026<ref name="tarat">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Статусы = Таратылған | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = | Өзге басшы = | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Аманат (партия)|Аманат]] (2024–2026) |{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Парламентінің 8-шақырылымы|8-шақырылым]] (2024–2026) | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]] | Ізбасары = [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|II Бектенов]] | Ортаққор = }} [[Сурет:Government of Kazakhstan and Supreme Audit Chamber approved reports on budget implementation (56246).jpg|нобай|оңға|[[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]пен отырысы кезіндегі Бектенов үкіметінің кейбір мүшелері, 21 маусым 2024]] '''Бірінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 15-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2024 жылғы 6 ақпанда, [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 6 ақпан күні, Мәжіліс депутаттарының 69–7 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді. Президент Тоқаев бұл үкіметті 2026 жылғы 28 тамызда,<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. Одан кейін [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]] қызмет етті. == Құрылуы == 2024 жылғы 5 ақпанда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] пен [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/news/65971-otken-eki-zhyl-kogam-ushin-sheshushi-kezen-boldy-likhan-smaiylov-kazakstandyktarga-algys-aitty |title= Өткен екі жыл қоғам үшін шешуші кезең болды – Әлихан Смайылов қазақстандықтарға алғыс айтты |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Үкімет отставкасынан кейін [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьердің Бірінші орынбасары]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/ru/news/tokaev-prinyal-otstavku-kabmina-vrio-premer-ministra-naznachen-sklyar |title= Токаев принял отставку кабмина – ВрИО премьер-министра назначен Скляр |lang= ru |publisher= КазТАГ |date= 2024-02-05 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Әдеттегідей, [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы да қолдады. Мәжіліс дауыс беруі бойынша депутаттың 69 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref>{{Cite web|url= https://azattyq-ruhy.kz/politics/66008-m-zhilistin-69-deputaty-olzhas-bektenovtyn-kandidaturasyn-koldady |title= Мәжілістің 69 депутаты Олжас Бектеновтің кандидатурасын қолдады |lang= kk |publisher= Азаттық рухы |author= Аманалина, Тоғжан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> Дауыс беруден қалыс қалған депутаттар [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] және [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] партиялардан болған.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/olzhas-bektenov-kazakstannyn-zhana-premer-ministri-122105/ |title= Олжас Бектенов – Қазақстанның жаңа премьер-министрі |lang= kk |publisher= ORDA.kz |author= Бекей, Айсұлтан |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 6 ақпан 2024{{efn|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов|Ғалымжан Елеуов]]<ref>{{Cite web|url= https://vlast.kz/novosti/56535-deputat-mazilisa-galymzan-eleuov-dosrocno-slozil-svoi-polnomocia.html |title= Депутат мажилиса Галымжан Елеуов досрочно сложил свои полномочия |lang= ru |publisher= Власть |author= Гумыркина, Ирина |date= 2023-09-01 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> пен [[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова|Динара Шүкіжанова]]<ref>{{Cite web|url= https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dinara-shukjanova-majlsten-ketun-tusndrd-357306/ |title= Динара Шүкіжанова Мәжілістен кетуін түсіндірді |lang= kk |publisher= tengrinews |date= 2024-01-24 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> отставкаларынан кейін 98 депутаттан тек 96 депутат қалған болатын.}} |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''69''' |'''71.87%''' |0 |0% |7 |7.29% |0 |0% |20 |20.83% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/deputatyi-utverdili-bektenova-v-doljnosti-premer-ministra-525426/ tengrinews.kz] |} Бектеновтің [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]]ы болып [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] тағайындалды. Үкімет құрылғанынан кейін премьердің басқа тағы 4 орынбасары тағайындалды: [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] және [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]]. Бектенов министрлер кабинетінің көпшілігі өзгермеген; [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Екінші Смайылов үкіметі]]нен салыстырғанда ол тек 4 жаңа министрмен ерекшеленді: Премьер-министрдің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]], [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]], [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] және [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32807784.html |title= Тоқаев үкімет мүшелерін тағайындады. Министрлердің көбі қызметінде қалды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-09}}</ref> 2024 жылғы наурыз–сәуір аралығында [[Қазақстандағы су тасқыны (2024)|Қазақстанның он облысын су басты]]. Сол себептен 31 наурызда Тоқаев жарлығы бойынша [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] Бектеновтің жетінші орынбасары болып тағайындалды; Бектеновтің өзі Бозымбаевтың тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және су ресурстары саласындағы өңірлік саясатты, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу және жою мәселелерін қадағалайтын болатынын айтты.<ref>{{Cite web|url= https://www.nur.kz/society/2077340-chem-zaymetsya-novyy-zampremera-ministra-bozumbaev-rasskazal-bektenov/ |title= Чем займется новый зампремьера Бозумбаев, рассказал Бектенов |lang= ru |publisher= nur.kz |author= Бутенко, Мими және Николаев, Виктор |date= 2024-03-31 |accessdate= 2024-04-04}}</ref> == Қызметі == [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2025)|2025 жылғы жолдауы]] кезінде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]]нің [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]]не ауысатынын жариялады. 2025 жылғы 18 қыркүйекте ол сәйкес жарлыққа қол қойды да, министрлік қайта құрылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/33534078.html |title=Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2025-09-18 |accessdate=2025-09-20}}</ref> Министр болып [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] болып тағайындалды. == Таратылуы == Президент Тоқаев Бірінші Бектенов үкіметін 2026 жылғы 28 тамызда<ref name="tarat" /> [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясында таратты. == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Роман Васильевич|Скляр}} |11 қаңтар<br>2022 |5 мамыр<br>2026 |- |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Murat Nurtleu (cropped, 01913631).jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Әбуғалиұлы|Нұртілеу}} |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары | rowspan="2" |[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]] | rowspan="2" |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |2 қыркүйек<br>2023 |21 желтоқсан<br>2024 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Тамара Дүйсенова (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Тамара Босымбекқызы|Дүйсенова}} |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 |- | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары — <br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық<br>экономика министрі]] |[[Сурет:Nurlan Baibazarov (55783) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Серікұлы|Байбазаров}} |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |1 желтоқсан<br>2025 |28 тамыз<br>2026 |- | colspan="5" style="text-align:center;" |{{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}} |26 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Руслан Фатихұлы|Жақсылықов}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Азамат Есқараев (38280) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Азамат Несіпбайұлы|Есқараев}} |4 қаңтар<br>2023 |9 қаңтар<br>2025 |- |[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Светлана Жақыпова (51872).jpg|100px]] |{{sortname|Светлана Қабыкенқызы|Жақыпова}} |2 қыркүйек<br>2023 |27 қаңтар<br>2026 |- |[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Marat Qarabaev 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Марат Кәрімжанұлы|Қарабаев}} |2 қыркүйек<br>2023 |8 маусым<br>2025 |- |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|100px]] |{{sortname|Аида Ғалымқызы|Балаева}} |2 қыркүйек<br>2023 |28 тамыз<br>2026 |- |rowspan="2" |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Ğani Beysembayev (49383).jpg|100px]] |{{sortname|Ғани Бектайұлы|Бейсембаев}} |4 қаңтар<br>2023 |29 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Qanat Şarlapaev (2023-09-04).jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Бисимбайұлы|Шарлапаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |28 ақпан<br>2025 |- |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]] |{{sortname|Шыңғыс Сайранұлы|Әрінов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|100px]] |{{sortname|Ермек Боранбайұлы|Маржықпаев}} |4 қыркүйек<br>2023 |31 тамыз<br>2024 |- |[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2" bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму,<br>инновациялар және аэроғарыш<br>өнеркәсібі министрі]] | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Bağdat Musin (2023-06-20).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Бағдат Батырбекұлы|Мусин}} | bgcolor="FFE6E6" |2 қыркүйек<br>2020 | bgcolor="FFE6E6" |30 сәуір<br>2024 |- | bgcolor="FFE6E6" |[[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]] | bgcolor="FFE6E6" |{{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} | bgcolor="FFE6E6" |6 мамыр<br>2024 | bgcolor="FFE6E6" |18 қыркүйек<br>2025 |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Нұрәліұлы|Нысанбаев}} |5 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |rowspan="2"|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Almasadam Sätqaliev (2023-06-07).jpg|100px]] |{{sortname|Алмасадам Майданұлы|Сәтқалиев}} |4 сәуір<br>2023 |18 наурыз<br>2025 |- |[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов1]] [[Санат:2024 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2024 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] jvdki0lv3ehxsxu2kstwjl7xryt0w7m Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз 0 733471 3649232 3299228 2026-08-30T13:20:53Z Nurken 111493 /* Соғыс кезіндегі ұран */ 3649232 wikitext text/x-wiki {{Ән |Шынайы атауы = Доброго вечора, ми з України! |Қазақша атауы = Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз |Мұқабасы = Good Evening (Where Are You From?) by PROBASS ∆ HARDI.jpg |Сурет атауы = |Орындаушы = PROBASS ∆ HARDI |Шығарылды = қазан, 2021 |Жанры = украин ұлттық музыкасы |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Ұзақтығы = 2:48 |Сөзі = ProBass, Hardi }} '''«Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз»''' ({{lang-uk|Доброго вечора, ми з України!}}; түпнұсқа атауы: «Қайырлы кеш (Сіз қайдан боласыз?)», {{lang-uk|Доброго вечора (Where Are You From?)}})<ref>{{cite web | url=https://soundcloud.com/probasshardi/probass-hardi-dobrogo-vechora-where-are-you-from | title=Probass ∆ Hardi - Доброго Вечора (Where Are You From?) }}</ref><ref>{{cite web | url=https://open.spotify.com/track/0O3TZYgwaRadNprRONZ7iX | title=Доброго вечора - Where Are You from | website=[[Spotify]] | date=29 October 2021 }}</ref> — 2021 жылдың қазан айында жарияланған «PROBASS ∆ HARDI» тобының украин ұлттық стиліндегі электронды синглі,<ref>{{Cite web|title=Кінджал, айкос і класні шкарпетки: губернатор Миколаєва Віталій Кім став героєм мемів (ФОТО) - Новини Києва {{!}} Big Kyiv|url=https://bigkyiv.com.ua/kindzhal-ajkos-i-klasni-shkarpetky-gubernator-mykolayeva-vitalij-kim-stav-geroyem-memiv-foto/|website=Великий Київ|date=2022-03-08|access-date=2022-03-11|language=uk|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308122534/https://bigkyiv.com.ua/kindzhal-ajkos-i-klasni-shkarpetky-gubernator-mykolayeva-vitalij-kim-stav-geroyem-memiv-foto/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Вот такой пацан, Доброго вечора и Элтон Джон: какую музыку слушают в Днепре|url=https://dp.informator.ua/2022/01/17/vot-takoj-patsan-dobrogo-vechora-i-elton-dzhon-kakuyu-muzyku-slushayut-v-dnepre/|website=Информатор Днепр|date=2022-01-17|access-date=2022-03-11|language=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title="Доброго вечора, ми з України": кому належить відома фраза і хто її такою зробив|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-61351682|work=BBC News Україна|accessdate=2022-10-23|language=uk}}</ref> сондай-ақ, [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінен]] кейін танымал болған [[Украина]]дағы бейресми әскери сәлемдесу. Трек 2022 жылдың наурыз айында украиналық [[Apple Music]] чартында 8-орынға жетті.<ref>{{Cite web|title=Доброго вечора, ми з України: что наши люди слушают во время войны {{!}} Life|url=https://life.fakty.com.ua/ru/showbiz/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-shho-nashi-lyudy-sluhayut-pid-chas-vijny/|website=life.fakty.com.ua|date=2022-03-05|access-date=2022-03-11|language=ru|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305235435/https://life.fakty.com.ua/ru/showbiz/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-shho-nashi-lyudy-sluhayut-pid-chas-vijny/}}</ref> Бұл фразаны қандай да бір қосымша аудармаларсыз ұдайы қолдану фразаның шет елдерде де танымал болуына түрткі болды.<ref>{{Citation |title=პოლიტიკური ამბები 18 მარტი 2022 2 ნაწილი |url=https://www.youtube.com/watch?v=tWF4UJAJ80E |language=en |access-date=2022-05-11}}</ref> Фразаның авторы — Марко Владимирович Галаневич, украиндық музыкант, «ДахаБраха» тобының фронтмені және вокалисті.<ref>{{Cite news|title="Доброго вечора, ми з України": кому належить відома фраза і хто її такою зробив|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-61351682|work=BBC News Україна|accessdate=2022-06-29|language=uk}}</ref><ref>{{Citation|title=Хто вперше сказав "Доброго вечора, ми з України": оригінал цитати від Марка Галаневича з DakhaBrakha|url=https://www.youtube.com/watch?v=dy_k9J_14rI|accessdate=2022-06-29|language=uk-UA}}</ref><ref>{{Cite web|title=Online-зустріч із гуртом «ДахаБраха»|url=http://knukim.edu.ua/online-zustrich-iz-gurtom-dahabraha/|accessdate=2022-06-29}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Stamp of Ukraine s1989.jpg|thumb|left|250px|Пошта маркасы]] Сингл 2021 жылдың қазан айында шығарылды. Авторлары — [[Кременчуг]] қаласынан шыққан «PROBASS ∆ HARDI» тобы.<ref>{{Cite web|title=«Доброго вечора, ми з України» — трек від діджеїв з Кременчука зібрав десятки мільйонів прослуховувань|url=https://poltava.to/news/65215/|website=Інтернет-видання «Полтавщина»|accessdate=2022-03-13|language=uk|archive-date=13 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313151247/https://poltava.to/news/65215/}}</ref> Трек [[TikTok]] платформасында танымалдылыққа ие болды, онда бұл тректі қолданып 730 мыңнан астам видео шығарылды. Сондай-ақ, бұл ән интернетте әртүрлі нұсқаларда ондаған миллион қаралымға ие болды.<ref name=":0">{{Cite web|title=«Доброго вечора, ми з України». Цей трек написали діджеї з Полтавщини і він зібрав понад 2 мільйони переглядів на Youtube|url=https://zmist.pl.ua/news/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-czej-trek-napysaly-didzheyi-z-poltavshhyny-j-vin-zibrav-ponad-2-miljony-pereglyadiv-na-youtube|website=ЗМІСТ|date=2022-03-13|accessdate=2022-03-13|language=uk|archive-date=13 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313075254/https://zmist.pl.ua/news/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-czej-trek-napysaly-didzheyi-z-poltavshhyny-j-vin-zibrav-ponad-2-miljony-pereglyadiv-na-youtube}}</ref> {{clear}} == Соғыс кезіндегі ұран == [[Сурет:Доброго вечора, ми з України.jpg|thumb|right|250px|«Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз» жазуы бар танк аузы]] Тректің негізгі мәтіндік «Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз» фразасы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінен]] кейін [[Украина]]дағы бейресми әскери сәлемдесу ретінде танымал болды және кең қолданысқа ие болды. Бұл фразаны қолданып [[Николаев облысы мемлекеттік әкімшілігі]] басшысы [[Виталий Александрович Ким|Виталий Ким]], [[Украина Қарулы Күштері]], қорғаныс министрі [[Олексій Юрійович Резніков|Олексій Резніков]] және журналисттер өздерінің видеожолдауларын бастайды.<ref>{{Cite web|title=Секс-символ України! З ким одружений голова Миколаївської ОДА Віталій Кім та що про нього відомо|url=https://stars.segodnya.ua/ua/stars/ukrainian/dobriy-vechir-mi-z-ukrajini-na-kom-zhenat-seks-simvol-nikolaevskoy-oga-vitaliy-kim-i-chto-o-nem-izvestno-1608171.html|website=stars.segodnya.ua|accessdate=2022-03-11|language=uk|archive-date=11 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311191715/https://stars.segodnya.ua/ua/stars/ukrainian/dobriy-vechir-mi-z-ukrajini-na-kom-zhenat-seks-simvol-nikolaevskoy-oga-vitaliy-kim-i-chto-o-nem-izvestno-1608171.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Под Харьковом сбит еще один вертолет РФ: видео попало в Сеть|url=https://kharkov.politeka.net/371109-pod-harkovom-sbit-eshche-odin-vertolet-rf-video-popalo-v-set|website=Politeka|date=2022-03-11|accessdate=2022-03-11|language=ru|archive-date=14 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314153925/https://kharkov.politeka.net/371109-pod-harkovom-sbit-eshche-odin-vertolet-rf-video-popalo-v-set}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.5.ua/suspilstvo/dobroho-vechora-my-z-ukrainy-zsu-opublikuvaly-kadry-roboty-zrk-buk-po-povitrianykh-tsiliakh-protyvnyka-270899.html|title="ДОБРОГО ВЕЧОРА, МИ З УКРАЇНИ": ЗСУ ОПУБЛІКУВАЛИ КАДРИ РОБОТИ ЗРК "БУК" ПО ПОВІТРЯНИХ ЦІЛЯХ ПРОТИВНИКА|website=5 канал|language=uk|accessdate=11 березня 2022|archive-date=11 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311192238/https://www.5.ua/suspilstvo/dobroho-vechora-my-z-ukrainy-zsu-opublikuvaly-kadry-roboty-zrk-buk-po-povitrianykh-tsiliakh-protyvnyka-270899.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Україна з розумінням прийме капітуляцію Росії, – Резніков|url=https://texty.org.ua/fragments/105927/ukrayina-z-rozuminnyam-pryjme-kapitulyaciyu-rosiyi-reznikov/|website=texty.org.ua|accessdate=2022-03-11|language=uk}}</ref> Бұл тректің орындаушылардың сөздерінше бұл трек Украинаның көптеген [[бомбапана]]ларында шырқалып, украиндардың рухын көтереді. == Мойындалуы == 2022 жылғы 15 наурызда Кременчуг қалалық кеңесінің сессиясында Кременчуг қаласының әкімі Виталий Малецкий «Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз» әнінің авторларына марапат белгілерін табыс етті. Артем Ткаченко (DJ ProBass) — «Қалаға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісін, Максим Мокренко (DJ HARDI) — төсбелгісі және Кременчуг әкімінің алғыс хатын алды.<ref name="Малецький">{{citeweb|url=https://www.unian.ua/lite/music/dobrogo-vechora-mi-z-ukrajini-u-kremenchuci-avtori-hitu-otrimali-vidznaki-11745355.html|title=«Доброго вечора, ми з України!»: у Кременчуці автори хіту отримали відзнаки|publisher=''«[[УНІАН]]»''|author=Віолетта ОРЛОВА|date=2021-3-15|lang=uk|accessdate=2021-3-18|archive-date=16 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316115349/https://www.unian.ua/lite/music/dobrogo-vechora-mi-z-ukrajini-u-kremenchuci-avtori-hitu-otrimali-vidznaki-11745355.html}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Украина патриоттық әндері]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі жайлы әндер]] k2xjyexsi1fej1bicbihu5amgmwreqc 3649243 3649232 2026-08-30T13:54:30Z Nurken 111493 /* Тарихы */ 3649243 wikitext text/x-wiki {{Ән |Шынайы атауы = Доброго вечора, ми з України! |Қазақша атауы = Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз |Мұқабасы = Good Evening (Where Are You From?) by PROBASS ∆ HARDI.jpg |Сурет атауы = |Орындаушы = PROBASS ∆ HARDI |Шығарылды = қазан, 2021 |Жанры = украин ұлттық музыкасы |Тілі = [[Украин тілі|украин]] |Ұзақтығы = 2:48 |Сөзі = ProBass, Hardi }} '''«Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз»''' ({{lang-uk|Доброго вечора, ми з України!}}; түпнұсқа атауы: «Қайырлы кеш (Сіз қайдан боласыз?)», {{lang-uk|Доброго вечора (Where Are You From?)}})<ref>{{cite web | url=https://soundcloud.com/probasshardi/probass-hardi-dobrogo-vechora-where-are-you-from | title=Probass ∆ Hardi - Доброго Вечора (Where Are You From?) }}</ref><ref>{{cite web | url=https://open.spotify.com/track/0O3TZYgwaRadNprRONZ7iX | title=Доброго вечора - Where Are You from | website=[[Spotify]] | date=29 October 2021 }}</ref> — 2021 жылдың қазан айында жарияланған «PROBASS ∆ HARDI» тобының украин ұлттық стиліндегі электронды синглі,<ref>{{Cite web|title=Кінджал, айкос і класні шкарпетки: губернатор Миколаєва Віталій Кім став героєм мемів (ФОТО) - Новини Києва {{!}} Big Kyiv|url=https://bigkyiv.com.ua/kindzhal-ajkos-i-klasni-shkarpetky-gubernator-mykolayeva-vitalij-kim-stav-geroyem-memiv-foto/|website=Великий Київ|date=2022-03-08|access-date=2022-03-11|language=uk|archive-date=8 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308122534/https://bigkyiv.com.ua/kindzhal-ajkos-i-klasni-shkarpetky-gubernator-mykolayeva-vitalij-kim-stav-geroyem-memiv-foto/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Вот такой пацан, Доброго вечора и Элтон Джон: какую музыку слушают в Днепре|url=https://dp.informator.ua/2022/01/17/vot-takoj-patsan-dobrogo-vechora-i-elton-dzhon-kakuyu-muzyku-slushayut-v-dnepre/|website=Информатор Днепр|date=2022-01-17|access-date=2022-03-11|language=ru}}</ref><ref>{{Cite news|title="Доброго вечора, ми з України": кому належить відома фраза і хто її такою зробив|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-61351682|work=BBC News Україна|accessdate=2022-10-23|language=uk}}</ref> сондай-ақ, [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінен]] кейін танымал болған [[Украина]]дағы бейресми әскери сәлемдесу. Трек 2022 жылдың наурыз айында украиналық [[Apple Music]] чартында 8-орынға жетті.<ref>{{Cite web|title=Доброго вечора, ми з України: что наши люди слушают во время войны {{!}} Life|url=https://life.fakty.com.ua/ru/showbiz/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-shho-nashi-lyudy-sluhayut-pid-chas-vijny/|website=life.fakty.com.ua|date=2022-03-05|access-date=2022-03-11|language=ru|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305235435/https://life.fakty.com.ua/ru/showbiz/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-shho-nashi-lyudy-sluhayut-pid-chas-vijny/}}</ref> Бұл фразаны қандай да бір қосымша аудармаларсыз ұдайы қолдану фразаның шет елдерде де танымал болуына түрткі болды.<ref>{{Citation |title=პოლიტიკური ამბები 18 მარტი 2022 2 ნაწილი |url=https://www.youtube.com/watch?v=tWF4UJAJ80E |language=en |access-date=2022-05-11}}</ref> Фразаның авторы — Марко Владимирович Галаневич, украиндық музыкант, «ДахаБраха» тобының фронтмені және вокалисті.<ref>{{Cite news|title="Доброго вечора, ми з України": кому належить відома фраза і хто її такою зробив|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-61351682|work=BBC News Україна|accessdate=2022-06-29|language=uk}}</ref><ref>{{Citation|title=Хто вперше сказав "Доброго вечора, ми з України": оригінал цитати від Марка Галаневича з DakhaBrakha|url=https://www.youtube.com/watch?v=dy_k9J_14rI|accessdate=2022-06-29|language=uk-UA}}</ref><ref>{{Cite web|title=Online-зустріч із гуртом «ДахаБраха»|url=http://knukim.edu.ua/online-zustrich-iz-gurtom-dahabraha/|accessdate=2022-06-29}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Stamp of Ukraine s1989.jpg|thumb|left|250px|Фраза жазылған 2022 жылғы Украина пошта маркасы]] Сингл 2021 жылдың қазан айында шығарылды. Авторлары — [[Кременчуг]] қаласынан шыққан «PROBASS ∆ HARDI» тобы.<ref>{{Cite web|title=«Доброго вечора, ми з України» — трек від діджеїв з Кременчука зібрав десятки мільйонів прослуховувань|url=https://poltava.to/news/65215/|website=Інтернет-видання «Полтавщина»|accessdate=2022-03-13|language=uk|archive-date=13 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313151247/https://poltava.to/news/65215/}}</ref> Трек [[TikTok]] платформасында танымалдылыққа ие болды, онда бұл тректі қолданып 730 мыңнан астам видео шығарылды. Сондай-ақ, бұл ән интернетте әртүрлі нұсқаларда ондаған миллион қаралымға ие болды.<ref name=":0">{{Cite web|title=«Доброго вечора, ми з України». Цей трек написали діджеї з Полтавщини і він зібрав понад 2 мільйони переглядів на Youtube|url=https://zmist.pl.ua/news/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-czej-trek-napysaly-didzheyi-z-poltavshhyny-j-vin-zibrav-ponad-2-miljony-pereglyadiv-na-youtube|website=ЗМІСТ|date=2022-03-13|accessdate=2022-03-13|language=uk|archive-date=13 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313075254/https://zmist.pl.ua/news/dobrogo-vechora-my-z-ukrayiny-czej-trek-napysaly-didzheyi-z-poltavshhyny-j-vin-zibrav-ponad-2-miljony-pereglyadiv-na-youtube}}</ref> {{clear}} == Соғыс кезіндегі ұран == [[Сурет:Доброго вечора, ми з України.jpg|thumb|right|250px|«Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз» жазуы бар танк аузы]] Тректің негізгі мәтіндік «Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз» фразасы [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінен]] кейін [[Украина]]дағы бейресми әскери сәлемдесу ретінде танымал болды және кең қолданысқа ие болды. Бұл фразаны қолданып [[Николаев облысы мемлекеттік әкімшілігі]] басшысы [[Виталий Александрович Ким|Виталий Ким]], [[Украина Қарулы Күштері]], қорғаныс министрі [[Олексій Юрійович Резніков|Олексій Резніков]] және журналисттер өздерінің видеожолдауларын бастайды.<ref>{{Cite web|title=Секс-символ України! З ким одружений голова Миколаївської ОДА Віталій Кім та що про нього відомо|url=https://stars.segodnya.ua/ua/stars/ukrainian/dobriy-vechir-mi-z-ukrajini-na-kom-zhenat-seks-simvol-nikolaevskoy-oga-vitaliy-kim-i-chto-o-nem-izvestno-1608171.html|website=stars.segodnya.ua|accessdate=2022-03-11|language=uk|archive-date=11 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311191715/https://stars.segodnya.ua/ua/stars/ukrainian/dobriy-vechir-mi-z-ukrajini-na-kom-zhenat-seks-simvol-nikolaevskoy-oga-vitaliy-kim-i-chto-o-nem-izvestno-1608171.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Под Харьковом сбит еще один вертолет РФ: видео попало в Сеть|url=https://kharkov.politeka.net/371109-pod-harkovom-sbit-eshche-odin-vertolet-rf-video-popalo-v-set|website=Politeka|date=2022-03-11|accessdate=2022-03-11|language=ru|archive-date=14 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314153925/https://kharkov.politeka.net/371109-pod-harkovom-sbit-eshche-odin-vertolet-rf-video-popalo-v-set}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.5.ua/suspilstvo/dobroho-vechora-my-z-ukrainy-zsu-opublikuvaly-kadry-roboty-zrk-buk-po-povitrianykh-tsiliakh-protyvnyka-270899.html|title="ДОБРОГО ВЕЧОРА, МИ З УКРАЇНИ": ЗСУ ОПУБЛІКУВАЛИ КАДРИ РОБОТИ ЗРК "БУК" ПО ПОВІТРЯНИХ ЦІЛЯХ ПРОТИВНИКА|website=5 канал|language=uk|accessdate=11 березня 2022|archive-date=11 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311192238/https://www.5.ua/suspilstvo/dobroho-vechora-my-z-ukrainy-zsu-opublikuvaly-kadry-roboty-zrk-buk-po-povitrianykh-tsiliakh-protyvnyka-270899.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Україна з розумінням прийме капітуляцію Росії, – Резніков|url=https://texty.org.ua/fragments/105927/ukrayina-z-rozuminnyam-pryjme-kapitulyaciyu-rosiyi-reznikov/|website=texty.org.ua|accessdate=2022-03-11|language=uk}}</ref> Бұл тректің орындаушылардың сөздерінше бұл трек Украинаның көптеген [[бомбапана]]ларында шырқалып, украиндардың рухын көтереді. == Мойындалуы == 2022 жылғы 15 наурызда Кременчуг қалалық кеңесінің сессиясында Кременчуг қаласының әкімі Виталий Малецкий «Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз» әнінің авторларына марапат белгілерін табыс етті. Артем Ткаченко (DJ ProBass) — «Қалаға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісін, Максим Мокренко (DJ HARDI) — төсбелгісі және Кременчуг әкімінің алғыс хатын алды.<ref name="Малецький">{{citeweb|url=https://www.unian.ua/lite/music/dobrogo-vechora-mi-z-ukrajini-u-kremenchuci-avtori-hitu-otrimali-vidznaki-11745355.html|title=«Доброго вечора, ми з України!»: у Кременчуці автори хіту отримали відзнаки|publisher=''«[[УНІАН]]»''|author=Віолетта ОРЛОВА|date=2021-3-15|lang=uk|accessdate=2021-3-18|archive-date=16 березня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316115349/https://www.unian.ua/lite/music/dobrogo-vechora-mi-z-ukrajini-u-kremenchuci-avtori-hitu-otrimali-vidznaki-11745355.html}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Украина патриоттық әндері]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі жайлы әндер]] t84twhubu40xvmyhbb6ghnlkr36zwux Қазақстан премьер-министрінің орынбасары 0 737913 3649505 3600557 2026-08-31T10:49:23Z Casserium 68287 3649505 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Премьер-Министр орынбасары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің тақырыбы = |қазіргі = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]], [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]], [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]], [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]], [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] |басшылық етеді = |басқару түрі = [[Үкімет басшысы]]ның орынбасары |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |тағайындалды = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = жоқ |айлығы = құпияланған |пайда болды = 25 маусым 1991 |таратылды = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} '''Қазақстан премьер-министрінің орынбасары''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]] мүшелерінің бірі. Лауазымды әдетте [[Қазақстан премьер-министрі]] белгілеген саясатқа сәйкес қызметін жүзеге асыратын және [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] бекітетін, [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] тағайындайтын бірнеше адам атқарады.<ref>{{Cite web|url= https://www.legislationline.org/download/id/3923/file/Kazakhstan_Law_On_Government_1995am2007_RU.pdf |title= Конституционный закон от 18.12.1995 года "О ПРАВИТЕЛЬСТВЕ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН" |lang= ru |work= Legislationline.org |accessdate= 2020-05-01}}</ref> Орынбасарлардың бастысы [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші орынбасар]] делінеді. == Премьер-министр орынбасарларының тізімі == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Орынбасар есімі ! colspan="2" |Қызметі ! [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] ! Үкіметтегі қосымша лауазымы |- |[[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] |25 маусым<br>1991 |қаңтар<br>1993 | rowspan="5" |[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]<br>{{Small|(1990–1991)}} | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (1991–1992) |- |[[Қадыр Қарқабатұлы Бәйкенов|Қадыр Бәйкенов]] |25 маусым<br>1991 |18 қаңтар<br>1993 | – |- |[[Мырзатай Жолдасбеков]] |25 маусым<br>1991 |18 қаңтар<br>1993 | – |- |[[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] |25 маусым<br>1991 |18 қаңтар<br>1993 | Ауыл шаруашылығы министрі (1992–1993) |- |[[Қаратай Тұрысов]] |25 маусым<br>1991 |31 тамыз<br>1991 | – |- |[[Дәулет Хамитұлы Сембаев|Дәулет Сембаев]] |16 қазан<br>1991 |желтоқсан<br>1993 | rowspan="10" |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|100px]]<br>[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{Small|(1991–1994)}} | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (1992–1993) |- |[[Олег Николаевич Сосковец|Олег Сосковец]] |6 ақпан<br>1992 |5 қараша<br>1992 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары, Өнеркәсіп министрі |- |[[Асығат Әсиұлы Жабағин|Асығат Жабағин]] |18 қаңтар<br>1993 |1 қыркүйек<br>1994 | – |- |[[Ғалым Әбілсейітұлы Әбілсейітов|Ғалым Әбілсейітов]] |18 қаңтар<br>1993 |11 қазан<br>1994 | Ғылым және жаңа технологиялар министрі (1992–1994) |- |[[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтанов]] |18 қаңтар<br>1993 |18 наурыз<br>1994 | – |- |[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] |18 қаңтар<br>1993 |13 маусым<br>1994 | Мемлекеттік мүлік жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы |- |[[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]] |22 маусым<br>1993 |13 маусым<br>1994 | Сыртқы экономикалық байланыстар министрі (1990–1994) |- |[[Сергей Витальевич Кулагин|Сергей Кулагин]] |22 маусым<br>1993 |11 қазан<br>1994 | Ауыл шаруашылығы министрі (1993 – маусым 1994) |- | [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]] |18 желтоқсан<br>1993 |14 қазан<br>1994 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |[[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] |18 наурыз<br>1994 |14 қазан<br>1994 | – |- |[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] |12 қазан<br>1994 |4 наурыз<br>1996 | rowspan="13" |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|100px]]<br>[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]<br>{{Small|(1994–1997)}} | – |- |[[Нығметжан Қабатайұлы Есенғарин|Нығметжан Есенғарин]] |қазан<br>1994 |шілде<br>1997 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |[[Виталий Леонидович Метте|Виталий Метте]] |12 қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (1995–1996) |- |[[Виктор Васильевич Соболев (министр)|Виктор Соболев]] |12 қазан<br>1994 |14 қыркүйек<br>1996 | – |- |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |13 наурыз<br>1995 |10 қазан<br>1997 | Білім және мәдениет министрі (1997) |- |[[Нағашыбай Аманғалиұлы Шайкенов|Нағашыбай Шайкенов]] |3 шілде<br>1995 |4 қараша<br>1996 | Әділет министрі (1993 – қазан 1995) |- |[[Николай Михайлович Макиевский|Николай Макиевский]] |10 қаңтар<br>1996 |15 қараша<br>1996 | Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы (1995–1997) |- |[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] |4 наурыз<br>1996 |2 шілде<br>1997 | – |- |[[Гарри Гвидович Штойк|Гарри Штойк]] |8 мамыр<br>1996 |28 қазан<br>1996 | Өнеркәсіп және сауда министрі (1994–1996) |- |[[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] |14 қыркүйек<br>1996 |қараша<br>2000 | Қаржы министрі (1994–1998), Премьер-министрдің бірінші орынбасары (1999–2000) |- |[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] |24 қазан<br>1996 |ақпан<br>1998 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары, Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы |- |[[Дүйсембай Төлеубайұлы Дүйсенов|Дүйсембай Дүйсенов]] |28 қазан<br>1996 |16 маусым<br>1997 | – |- |[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |13 шілде<br>1997 |10 қазан<br>1997 | Экономика және сауда министрі (наурыз – қазан 1997) |- |[[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов|Жәнібек Кәрібжанов]] |желтоқсан<br>1997 |шілде<br>1999 | rowspan="4" | <br>[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]<br>{{Small|(1997–1999)}} | Ауыл шаруашылығы министрі (1999) |- |[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] |ақпан<br>1998 |қазан<br>1999 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (1998 – қаңтар 1999), Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы (1998 – қаңтар 1999), Қаржы министрі (қаңтар – қазан 1999) |- |[[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]] |25 қазан<br>1998 |қаңтар<br>1999 | – |- |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |15 наурыз<br>1999 |1 қазан<br>1999 | Сыртқы істер министрі (1994–1999) |- |[[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]] |12 қазан<br>1999 |20 желтоқсан<br>2000 | rowspan="6" |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|100px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{Small|(1999–2002)}} | – |- |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |12 қазан<br>1999 |21 қараша<br>2001 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (2000–2001) |- |[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]] |20 желтоқсан<br>2000 |21 қараша<br>2001 | – |- |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |17 желтоқсан<br>2000 |29 қаңтар<br>2002 | – |- |[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]] |13 желтоқсан<br>2000 |29 қаңтар<br>2002 | Энергетика және минералды ресурстар министрі (2000–2006) |- |[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |27 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 | – |- |[[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]] |29 қаңтар<br>2002 |6 қаңтар<br>2004 | rowspan="3" |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{Small|(2002–2003)}} | Қаржы министрі (2002), Премьер-министрдің бірінші орынбасары (2002–2004) |- |[[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхамеджанов]] |29 қаңтар<br>2002 |13 маусым<br>2003 | – |- |[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] |28 мамыр<br>2002 |18 қаңтар<br>2006 | Ауыл шаруашылығы министрі (2001–2004) |- |[[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]] |13 маусым<br>2003 |18 қаңтар<br>2006 | rowspan="4" |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|100px]]<br>[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{Small|(2003–2007)}} | Индустрия және сауда министрі (2004–2006) |- | [[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]] |6 қаңтар<br>2004 |14 сәуір<br>2004 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |[[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] |15 мамыр<br>2004 |13 желтоқсан<br>2004 | – |- |[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] |18 қаңтар<br>2006 |10 қаңтар<br>2007 | Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі (сәуір – қазан 2006) |- |[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] |10 қаңтар<br>2007 |27 тамыз<br>2007 | rowspan="7" |[[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{Small|(2007–2012)}} | Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі (2006–2007) |- |[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |27 тамыз<br>2007 |26 желтоқсан<br>2011 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (2009–2011) |- |[[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] |29 қазан<br>2007 |28 қараша<br>2013 | – |- |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] |3 наурыз<br>2009 |19 қараша<br>2009 | – |- |[[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] |12 наурыз<br>2010 |20 қаңтар<br>2012 | Индустрия және жаңа технологиялар министрі |- |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] |20 қаңтар<br>2012 |24 қыркүйек<br>2012 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |[[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] |20 қаңтар<br>2012 |1 қазан<br>2013 | – |- |[[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] |25 қыркүйек<br>2012 |6 тамыз<br>2014 | rowspan="5" |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|100px]]<br>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{Small|(2012–2014)}} | Индустрия және жаңа технологиялар министрі |- |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] |26 қыркүйек<br>2012 |16 қаңтар<br>2013 | – |- | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |16 қаңтар<br>2013 |9 қыркүйек<br>2016 | Өңірлік даму министрі (2013 жылғы қарашаға дейін), Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |[[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] |6 қараша<br>2013 |6 тамыз<br>2014 | Қаржы министрі (2013–2018) |- |[[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] |28 қараша<br>2013 |11 қараша<br>2014 | – |- |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] |11 қараша<br>2014 |11 қыркүйек<br>2015 | rowspan="3" |[[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|100px]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{Small|(2014–2016)}} | – |- |[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] |11 қыркүйек<br>2015 |13 қыркүйек<br>2016 | – |- |[[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] |14 маусым<br>2016 |15 желтоқсан<br>2017 | Ауыл шаруашылығы министрі (мамыр 2016 – 2017) |- |[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |9 қыркүйек<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | rowspan="5" |[[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|100px]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{Small|(2016–2019)}} | Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] |13 қыркүйек<br>2016 |3 ақпан<br>2017 | – |- |[[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]] |29 тамыз<br>2017 |25 ақпан<br>2019 | Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрі (2018–2019) |- |[[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]] |29 тамыз<br>2017 |25 ақпан<br>2019 | – |- |[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] |15 желтоқсан<br>2017 |25 ақпан<br>2019 | Ауыл шаруашылығы министрі |- |[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |25 ақпан<br>2019 |11 қаңтар<br>2022 | rowspan="7" |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg|100px]]<br>[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]<br>{{Small|(2019–2022)}} | Премьер-министрдің бірінші орынбасары; Қаржы министрі (2018-2020) |- |[[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]] |25 ақпан<br>2019 |20 тамыз<br>2019 | – |- |[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] |25 ақпан<br>2019 |18 қыркүйек<br>2019 | – |- |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] |20 тамыз<br>2019 |10 ақпан<br>2020 | – |- |[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |18 қыркүйек<br>2019 |5 мамыр<br>2026 | Премьер-министрдің бірінші орынбасары (2022–2026) |- |[[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] |11 ақпан<br>2020 |31 тамыз<br>2022 | – |- |[[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] |18 қаңтар<br>2021 |29 наурыз<br>2023 | Сыртқы істер министрі (2019–2023) |- |[[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] |11 қаңтар<br>2022 |15 тамыз<br>2022 | rowspan="7" |[[Сурет:Äliyhan Smayılov (2023-06-20).jpg|100px]]<br>[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>{{Small|(2022–2024)}} | Сауда және интеграция министрі (2019–2022) |- |[[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] |29 наурыз<br>2022 |6 ақпан<br>2024 | Қаржы министрі (2020–2024) |- |[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] |2 қыркүйек<br>2022 |'''Қазір<br>қызметте''' | Сауда және интеграция министрі (2022–2023), Ұлттық экономика министрі (2024–) |- |[[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]] |9 желтоқсан<br>2022 |8 маусым<br>2023 | – |- |[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] |4 қаңтар<br>2023 |'''Қазір<br>қызметте''' | Үкімет аппаратының басшысы |- |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] |3 сәуір<br>2023 |26 қыркүйек<br>2025 | Сыртқы істер министрі |- |[[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] |8 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025 | Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі (2022 – қыркүйек 2023) |- |[[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] |6 ақпан<br>2024 |21 желтоқсан<br>2024 | rowspan="6"|[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(2024–)}} | Ұлттық экономика министрі |- |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] |31 наурыз<br>2024 |'''Қазір<br>қызметте''' | – |- |[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] |14 ақпан<br>2025 |26 қыркүйек<br>2025 | – |- |[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] |29 қыркүйек<br>2025 |'''Қазір<br>қызметте''' | Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі |- |[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |1 желтоқсан<br>2025 |31 тамыз<br>2026 | Мәдениет және ақпарат министрі (2023–2026) |- |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |6 мамыр<br>2026 |'''Қазір<br>қызметте''' | Премьер-министрдің бірінші орынбасары |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары| ]] e84ifjm97czmnfr39o03mqnifqobpsg Қазақстан вице-президенті 0 739120 3649386 3646279 2026-08-31T07:39:24Z Nurken 111493 3649386 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Вице-Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |суреті = |сурет ені = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |тағайындалған = 31 тамыз 2026 жылдан |портреті = Erlankarin.jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1991 жыл]]<br> [[2026 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[1996 жыл]] (кейін қайта енгізілді) |біріншісі = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Вице-Президенті''' — [[Қазақстан]]дағы екінші ең жоғары мемлекеттік лауазым. Вице-президентті [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Ол Президенттің тапсырмасымен жұмыс істеп, конституцияда көзделген жағдайларда Президенттің орнын басады. Вице-Президенттің атқаратын қызметін Президент айқындайды. Лауазым 1991–1996 жылдары болған және 2026 жылы қайта енгізілген болатын. Вице-президент лауазымын атқарған тұңғыш адам — [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]], ол бұл қызметті 1991–1996 жылдары Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қызметінен босатқанша атқарды. Қазіргі вице-президент — [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]. == Тарихы == === Қазақ КСР Президентінің орынбасары === Қазақ КСР Президентінің орынбасары лауазымы «Қазақ КСР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ КСР Конституциясына (Негізгі Заңы) өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» 1990 жылғы 24 сәуірдегі Қазақ КСР Заңына сәйкес Президент лауазымының енгізілуімен бір мезгілде енгізілді.<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 24 апреля 1990 г. «Об учреждении поста Президента Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714011636/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |deadlink=no }}</ref> Оған сәйкес: * Қазақ КСР Президентінің орынбасары Қазақ КСР Президентінің өкілеттігі бойынша оның жекелеген функцияларын орындайды және ол болмаған немесе Президент өз міндеттерін жүзеге асыра алмаған жағдайда Президентті алмастырады. * Егер Қазақ КСР Президенті қандай да бір себептермен өз міндеттерін атқара алмаса, Қазақ КСР жаңа президенті сайланғанға дейін оның өкілеттігі Қазақ КСР Президентінің орынбасарына, ал егер бұл мүмкін болмаса - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасына өтеді. * Қазақ КСР Президентінің орынбасарын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі алғаш рет алты жыл мерзімге сайлайды. Бұл лауазымға [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған [[Сергей Александрович Терещенко]] сайланды. Ол 1990 жылдың 24 сәуірі мен 13 мамыры аралығында қызмет атқарды. 13 мамырдан бастап Сергей Терещенко [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|ҚКП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал Президенттің орынбасары лауазымы бос болды. Ресми түрде Қазақ КСР Президентінің орынбасары қызметі Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясының қабылдануымен жойылды. === Вице-Президент лауазымының пайда болуы === 1990 жылғы 20 қарашада [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] «Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР-нің Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады,<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 20 ноябpя 1990 года № 334-XII «О совершенствовании структуры государственной власти и управления в Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085316/http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |deadlink=no }}</ref> оған сәйкес Қазақ КСР-нің вице-президенті лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің жалпыхалықтық сайлауында осыған дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] Қазақ КСР вице-президенті лауазымына сайланды.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p 424 ISBN 0-19-924958-X</ref> 10 желтоқсанда бұл қызмет Қазақстан Республикасының вице-президенті болып атала бастады. 6 күннен кейін республиканың КСРО-дан тәуелсіздігі жарияланды. 1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақ КСР Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес<ref>{{Cite web |url=http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |title=Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года N 1491-XII «О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |accessdate=2019-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204637/http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |archivedate=2015-05-29 |deadlink=yes }}</ref> Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Вице-Президентін Қазақстан Республикасының азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ұсынады. Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентін сайлау тәртібі «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы» Қазақ КСР заңымен айқындалады. === 1993 жылғы Конституция бойынша мәртебесі === 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз мемлекеттің жаңа негіздерін бекіткен жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] қабылданды.<ref>{{Cite web |url=https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 года |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085312/https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |deadlink=no }}</ref> Ол вице-президент лауазымының кейбір ережелерін реттеді. * 81-бапқа сәйкес Қазақстан Республикасының вице-президенті Республика Президентімен бірге сайланды және оның тапсырмасы бойынша Президенттің жекелеген функцияларын орындайды және Президент өз міндеттерін орындамаған немесе жүзеге асыра алмаған жағдайда оны алмастырды. Вице-президенттің республиканың өкілді органының депутаты болуға, басқа мемлекеттік органдарда және қоғамдық бірлестіктерде қызмет атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ. Оған иммунитетке кепілдік берілді.<ref name="к1993">{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |title=Текст Конституции Казахстана 1993 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085314/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |deadlink=no }}</ref> * 82-бапқа сәйкес республиканың вице-президенті, оның пікірінше, өз өкілеттіктерін одан әрі жүзеге асыру мүмкін болмаған жағдайда отставкаға кетуге құқылы болды.<ref name="к1993" /> * 83-бапқа сәйкес, Республика Президенті отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президенттің өкілеттігі вице-президентке өтеді. Вице-президент Президенттiң мiндеттерiн өзiне ала алмаса, олар Жоғарғы Кеңес Президиумының Төрағасына берiледi. Мұндай жағдайларда президент сайлауы екі айдың ішінде өтуі керек. Ал вице-президент отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президент Жоғарғы Кеңеспен келісе отырып, вице-президентті тағайындайды. * 114-бапқа сәйкес, вице-президент болып Қазақстан Республикасының аумағында кемінде он жыл тұрақты тұратын және мемлекеттік тілді меңгерген [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан Республикасының азаматы]] сайлана алады. Өтпелі ережелерде 1993 жылғы Конституция күшіне енген кезде қолданыста болған Қазақ КСР заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентінің өкілеттіктері келесі Президент сайлауына дейін сақталады деп ерекше атап өтілді.<ref name="к1993" /> Жаңа Конституция 1995 жылы қабылданғандықтан, 1993 жылғы Конституция бойынша вице-президент сайлауы өткізілген жоқ.<ref>{{Cite web |url=https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 и 1995 г.г. |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085315/https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |deadlink=no }}</ref>. === Лауазымды тарату === 1995 жылы 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау туралы референдум өтті, онда Вице-президент лауазымы тек өтпелі ережелерде аталған. 94-бапта Конституция күшіне енген сәтте қолданылып жүрген Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Вице-президенті өзі сайланған мерзім өткенге дейін өз өкілеттігін сақтап қалатыны көрсетілген.<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |title=Текст Конституции Казахстана 1995 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406155001/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |deadlink=no }}</ref> 1995 жылы 24 қарашада «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына қол қойылды,<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |title=Указ Президента Республики Казахстан от 24 ноября 1995 г. № 2656 «Об утверждении Положения об Администрации Президента Республики Казахстан» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711140347/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |deadlink=no }}</ref> онда вице-президент туралы ескертулер жоқ жаңа ереже бекітілді. 1996 жылғы 22 ақпанда Ерік Асанбаевтың Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалуымен Вице-президент қызметі толығымен жойылды. === Вице-президент лауазымын қайта енгізу === 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ұлттық құрылтай]]дың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Жаңа лауазым иесін мемлекет басшысы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен тағайындайды.<ref name="alashkz">[https://alash.kz/kz/article/memlekettik-kenesshi-lauazymy-qysqartylatyn-bolady-toqaev-vise-prezident-lauazymyn-engizudi-usyndy.html “Мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылатын болады”: Тоқаев вице-президент лауазымын енгізуді ұсынды]</ref> Президенттің сөзінше, Вице-президенттің өкілеттіктер аясын Мемлекет басшысы өзі айқындайды. Вице-президент Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық форумдарда және шет мемлекеттердің делегацияларымен жүргізілетін келіссөздерде Қазақстанның мүддесін білдіреді, Құрылтайда Президенттің мүддесін қорғайды, отандық және шетелдік қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағартушылық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ Президенттің өзге де тапсырмаларын орындайды. Ол Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер Конституция мәтінінде де көрініс табуы тиіс екенін айтты. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл өзгерістер аясында қолданыстағы Парламенттің қызметін қамтамасыз ететін аппараттық құрылымдардың бір бөлігі мен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] лауазымы қысқаратынын атап өтті.<ref>[https://juzmedia.kz/news/3582-kazakstanda-vitse-prezident-lauazymy-engiziledi/ Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. == Қызметі == Қазақстан Вице-Президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдың]] келісімімен Республика Президенті тағайындайды, егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. Вице-Президент болып 40 жасқа толған, қазақ тілін жетік меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын, жоғары білімі бар Қазақстан азаматы тағайындалады. Вице-Президенттің өз өкілеттігі кезеңінде депутат болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіппен айналысуға, саяси партияда болуға құқығы жоқ. Вице-Президент Республика Президентінің тапсырмасы бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтаймен]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметпен]] және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде Президент атынан өкілдік етеді, сондай-ақ Президент айқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Вице-Президенттің қызметін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] қамтамасыз етеді. == Қазақстан вице-президенттері == {|class="wikitable" !№ !Суреті !Аты-жөні !Қызметін бастады !Қызметін аяқтады ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] ! Ескертпелер |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|жиекті|100px]] |[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |24 сәуір 1990 |13 мамыр 1990 | rowspan="2"|[[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} |<ref>{{cite web |last1=Vassiliev |first1=Alexei |title=Central Asia: Political and Economic Challenges in the Post-Soviet Era |url=https://books.google.com/books?id=XTwhBQAAQBAJ |publisher=Saqi |date=1 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/cnt2.php?st=1022461132|title = &#124; ЦентрАзия}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |16 қазан 1991 |10 желтоқсан 1991 | |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақстан Республикасының вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |10 желтоқсан 1991 |22 ақпан 1996 |[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |<ref>{{cite book|author=Europa Publications|title=The International Who's Who 2004|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA70|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-217-6|page=70}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=q_B71o01OxwC|title=Top Officials in Central Asia|date=6 June 1992|publisher=Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence|via=Google Books}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Erlankarin.jpg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |31 тамыз 2026 |{{қ.у.}} |[[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (05-12-2019).jpg|90px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> |} == Әдебиет == * The International Who's Who 2004. Europa Publications. Psychology Press, 2003. ISBN 1857432177 == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Президенті]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан вице-президенті]] pcfud2aidow9caq4yfay8jiv7lsd1wi 3649464 3649386 2026-08-31T09:29:57Z Casserium 68287 3649464 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Вице-Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |суреті = |сурет ені = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |тағайындалған = 31 тамыз 2026 жылдан |портреті = Erlankarin.jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1991 жыл]]<br> [[2026 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[1996 жыл]] (кейін қайта енгізілді) |біріншісі = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Вице-Президенті''' — [[Қазақстан]]дағы екінші ең жоғары мемлекеттік лауазым. Вице-президентті [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Ол Президенттің тапсырмасымен жұмыс істеп, конституцияда көзделген жағдайларда Президенттің орнын басады. Вице-Президенттің атқаратын қызметін Президент айқындайды. Лауазым 1991–1996 жылдары болған және 2026 жылы қайта енгізілген болатын. Вице-президент лауазымын атқарған тұңғыш адам — [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]], ол бұл қызметті 1991–1996 жылдары Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қызметінен босатқанша атқарды. Қазіргі вице-президент — [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]. == Тарихы == === Қазақ КСР Президентінің орынбасары === Қазақ КСР Президентінің орынбасары лауазымы «Қазақ КСР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ КСР Конституциясына (Негізгі Заңы) өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» 1990 жылғы 24 сәуірдегі Қазақ КСР Заңына сәйкес Президент лауазымының енгізілуімен бір мезгілде енгізілді.<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 24 апреля 1990 г. «Об учреждении поста Президента Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714011636/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |deadlink=no }}</ref> Оған сәйкес: * Қазақ КСР Президентінің орынбасары Қазақ КСР Президентінің өкілеттігі бойынша оның жекелеген функцияларын орындайды және ол болмаған немесе Президент өз міндеттерін жүзеге асыра алмаған жағдайда Президентті алмастырады. * Егер Қазақ КСР Президенті қандай да бір себептермен өз міндеттерін атқара алмаса, Қазақ КСР жаңа президенті сайланғанға дейін оның өкілеттігі Қазақ КСР Президентінің орынбасарына, ал егер бұл мүмкін болмаса - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасына өтеді. * Қазақ КСР Президентінің орынбасарын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі алғаш рет алты жыл мерзімге сайлайды. Бұл лауазымға [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған [[Сергей Александрович Терещенко]] сайланды. Ол 1990 жылдың 24 сәуірі мен 13 мамыры аралығында қызмет атқарды. 13 мамырдан бастап Сергей Терещенко [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|ҚКП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал Президенттің орынбасары лауазымы бос болды. Ресми түрде Қазақ КСР Президентінің орынбасары қызметі Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясының қабылдануымен жойылды. === Вице-Президент лауазымының пайда болуы === 1990 жылғы 20 қарашада [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] «Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР-нің Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады,<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 20 ноябpя 1990 года № 334-XII «О совершенствовании структуры государственной власти и управления в Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085316/http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |deadlink=no }}</ref> оған сәйкес Қазақ КСР-нің вице-президенті лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің жалпыхалықтық сайлауында осыған дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] Қазақ КСР вице-президенті лауазымына сайланды.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p 424 ISBN 0-19-924958-X</ref> 10 желтоқсанда бұл қызмет Қазақстан Республикасының вице-президенті болып атала бастады. 6 күннен кейін республиканың КСРО-дан тәуелсіздігі жарияланды. 1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақ КСР Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес<ref>{{Cite web |url=http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |title=Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года N 1491-XII «О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |accessdate=2019-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204637/http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |archivedate=2015-05-29 |deadlink=yes }}</ref> Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Вице-Президентін Қазақстан Республикасының азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ұсынады. Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентін сайлау тәртібі «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы» Қазақ КСР заңымен айқындалады. === 1993 жылғы Конституция бойынша мәртебесі === 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз мемлекеттің жаңа негіздерін бекіткен жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] қабылданды.<ref>{{Cite web |url=https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 года |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085312/https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |deadlink=no }}</ref> Ол вице-президент лауазымының кейбір ережелерін реттеді. * 81-бапқа сәйкес Қазақстан Республикасының вице-президенті Республика Президентімен бірге сайланды және оның тапсырмасы бойынша Президенттің жекелеген функцияларын орындайды және Президент өз міндеттерін орындамаған немесе жүзеге асыра алмаған жағдайда оны алмастырды. Вице-президенттің республиканың өкілді органының депутаты болуға, басқа мемлекеттік органдарда және қоғамдық бірлестіктерде қызмет атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ. Оған иммунитетке кепілдік берілді.<ref name="к1993">{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |title=Текст Конституции Казахстана 1993 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085314/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |deadlink=no }}</ref> * 82-бапқа сәйкес республиканың вице-президенті, оның пікірінше, өз өкілеттіктерін одан әрі жүзеге асыру мүмкін болмаған жағдайда отставкаға кетуге құқылы болды.<ref name="к1993" /> * 83-бапқа сәйкес, Республика Президенті отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президенттің өкілеттігі вице-президентке өтеді. Вице-президент Президенттiң мiндеттерiн өзiне ала алмаса, олар Жоғарғы Кеңес Президиумының Төрағасына берiледi. Мұндай жағдайларда президент сайлауы екі айдың ішінде өтуі керек. Ал вице-президент отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президент Жоғарғы Кеңеспен келісе отырып, вице-президентті тағайындайды. * 114-бапқа сәйкес, вице-президент болып Қазақстан Республикасының аумағында кемінде он жыл тұрақты тұратын және мемлекеттік тілді меңгерген [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан Республикасының азаматы]] сайлана алады. Өтпелі ережелерде 1993 жылғы Конституция күшіне енген кезде қолданыста болған Қазақ КСР заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентінің өкілеттіктері келесі Президент сайлауына дейін сақталады деп ерекше атап өтілді.<ref name="к1993" /> Жаңа Конституция 1995 жылы қабылданғандықтан, 1993 жылғы Конституция бойынша вице-президент сайлауы өткізілген жоқ.<ref>{{Cite web |url=https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 и 1995 г.г. |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085315/https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |deadlink=no }}</ref>. === Лауазымды тарату === 1995 жылы 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау туралы референдум өтті, онда Вице-президент лауазымы тек өтпелі ережелерде аталған. 94-бапта Конституция күшіне енген сәтте қолданылып жүрген Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Вице-президенті өзі сайланған мерзім өткенге дейін өз өкілеттігін сақтап қалатыны көрсетілген.<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |title=Текст Конституции Казахстана 1995 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406155001/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |deadlink=no }}</ref> 1995 жылы 24 қарашада «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына қол қойылды,<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |title=Указ Президента Республики Казахстан от 24 ноября 1995 г. № 2656 «Об утверждении Положения об Администрации Президента Республики Казахстан» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711140347/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |deadlink=no }}</ref> онда вице-президент туралы ескертулер жоқ жаңа ереже бекітілді. 1996 жылғы 22 ақпанда Ерік Асанбаевтың Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалуымен Вице-президент қызметі толығымен жойылды. === Вице-президент лауазымын қайта енгізу === 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ұлттық құрылтай]]дың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Жаңа лауазым иесін мемлекет басшысы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен тағайындайды.<ref name="alashkz">[https://alash.kz/kz/article/memlekettik-kenesshi-lauazymy-qysqartylatyn-bolady-toqaev-vise-prezident-lauazymyn-engizudi-usyndy.html “Мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылатын болады”: Тоқаев вице-президент лауазымын енгізуді ұсынды]</ref> Президенттің сөзінше, Вице-президенттің өкілеттіктер аясын Мемлекет басшысы өзі айқындайды. Вице-президент Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық форумдарда және шет мемлекеттердің делегацияларымен жүргізілетін келіссөздерде Қазақстанның мүддесін білдіреді, Құрылтайда Президенттің мүддесін қорғайды, отандық және шетелдік қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағартушылық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ Президенттің өзге де тапсырмаларын орындайды. Ол Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер Конституция мәтінінде де көрініс табуы тиіс екенін айтты. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл өзгерістер аясында қолданыстағы Парламенттің қызметін қамтамасыз ететін аппараттық құрылымдардың бір бөлігі мен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] лауазымы қысқаратынын атап өтті.<ref>[https://juzmedia.kz/news/3582-kazakstanda-vitse-prezident-lauazymy-engiziledi/ Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай отырысында президент Тоқаев Вице-президент лауазымына [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] кандидатурасын ұсынып, 145 депутат ішінен 141-і жақтап дауыс берді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2420633-erlan-qarin-qazaqstannyng-vitse-prezidenti-bolyp-tagaiyndaldy/ Ерлан Қарин Қазақстанның вице-президенті болып тағайындалды]</ref> Келісім алынғаннан кейін президент оны Вице-президент қылып қызметке тағайындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Қызметі == Қазақстан Вице-Президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдың]] келісімімен Республика Президенті тағайындайды, егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. Вице-Президент болып 40 жасқа толған, қазақ тілін жетік меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын, жоғары білімі бар Қазақстан азаматы тағайындалады. Вице-Президенттің өз өкілеттігі кезеңінде депутат болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіппен айналысуға, саяси партияда болуға құқығы жоқ. Вице-Президент Республика Президентінің тапсырмасы бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтаймен]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметпен]] және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде Президент атынан өкілдік етеді, сондай-ақ Президент айқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Вице-Президенттің қызметін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] қамтамасыз етеді. == Қазақстан вице-президенттері == {|class="wikitable" !№ !Суреті !Аты-жөні !Қызметін бастады !Қызметін аяқтады ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] ! Ескертпелер |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|жиекті|100px]] |[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |24 сәуір 1990 |13 мамыр 1990 | rowspan="2"|[[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} |<ref>{{cite web |last1=Vassiliev |first1=Alexei |title=Central Asia: Political and Economic Challenges in the Post-Soviet Era |url=https://books.google.com/books?id=XTwhBQAAQBAJ |publisher=Saqi |date=1 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/cnt2.php?st=1022461132|title = &#124; ЦентрАзия}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |16 қазан 1991 |10 желтоқсан 1991 | |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақстан Республикасының вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |10 желтоқсан 1991 |22 ақпан 1996 |[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |<ref>{{cite book|author=Europa Publications|title=The International Who's Who 2004|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA70|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-217-6|page=70}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=q_B71o01OxwC|title=Top Officials in Central Asia|date=6 June 1992|publisher=Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence|via=Google Books}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Erlankarin.jpg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |31 тамыз 2026 |{{қ.у.}} |[[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (05-12-2019).jpg|90px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> |} == Әдебиет == * The International Who's Who 2004. Europa Publications. Psychology Press, 2003. ISBN 1857432177 == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Президенті]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан вице-президенті]] o0nv4ozftodsttrd6jl8upzdj9xmo1w 3649466 3649464 2026-08-31T09:32:19Z Casserium 68287 /* */ 3649466 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Вице-Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |суреті = |сурет ені = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |тағайындалған = 31 тамыз 2026 жылдан бастап |портреті = Erlankarin.jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1991 жыл]]<br> [[2026 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[1996 жыл]] |біріншісі = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Вице-Президенті''' — [[Қазақстан]]дағы екінші ең жоғары мемлекеттік лауазым. Вице-президентті [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Ол Президенттің тапсырмасымен жұмыс істеп, конституцияда көзделген жағдайларда Президенттің орнын басады. Вице-Президенттің атқаратын қызметін Президент айқындайды. Лауазым 1991–1996 жылдары болған және 2026 жылы қайта енгізілген болатын. Вице-президент лауазымын атқарған тұңғыш адам — [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]], ол бұл қызметті 1991–1996 жылдары Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қызметінен босатқанша атқарды. Қазіргі вице-президент — [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]. == Тарихы == === Қазақ КСР Президентінің орынбасары === Қазақ КСР Президентінің орынбасары лауазымы «Қазақ КСР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ КСР Конституциясына (Негізгі Заңы) өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» 1990 жылғы 24 сәуірдегі Қазақ КСР Заңына сәйкес Президент лауазымының енгізілуімен бір мезгілде енгізілді.<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 24 апреля 1990 г. «Об учреждении поста Президента Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714011636/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |deadlink=no }}</ref> Оған сәйкес: * Қазақ КСР Президентінің орынбасары Қазақ КСР Президентінің өкілеттігі бойынша оның жекелеген функцияларын орындайды және ол болмаған немесе Президент өз міндеттерін жүзеге асыра алмаған жағдайда Президентті алмастырады. * Егер Қазақ КСР Президенті қандай да бір себептермен өз міндеттерін атқара алмаса, Қазақ КСР жаңа президенті сайланғанға дейін оның өкілеттігі Қазақ КСР Президентінің орынбасарына, ал егер бұл мүмкін болмаса - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасына өтеді. * Қазақ КСР Президентінің орынбасарын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі алғаш рет алты жыл мерзімге сайлайды. Бұл лауазымға [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған [[Сергей Александрович Терещенко]] сайланды. Ол 1990 жылдың 24 сәуірі мен 13 мамыры аралығында қызмет атқарды. 13 мамырдан бастап Сергей Терещенко [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|ҚКП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал Президенттің орынбасары лауазымы бос болды. Ресми түрде Қазақ КСР Президентінің орынбасары қызметі Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясының қабылдануымен жойылды. === Вице-Президент лауазымының пайда болуы === 1990 жылғы 20 қарашада [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] «Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР-нің Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады,<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 20 ноябpя 1990 года № 334-XII «О совершенствовании структуры государственной власти и управления в Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085316/http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |deadlink=no }}</ref> оған сәйкес Қазақ КСР-нің вице-президенті лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің жалпыхалықтық сайлауында осыған дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] Қазақ КСР вице-президенті лауазымына сайланды.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p 424 ISBN 0-19-924958-X</ref> 10 желтоқсанда бұл қызмет Қазақстан Республикасының вице-президенті болып атала бастады. 6 күннен кейін республиканың КСРО-дан тәуелсіздігі жарияланды. 1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақ КСР Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес<ref>{{Cite web |url=http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |title=Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года N 1491-XII «О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |accessdate=2019-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204637/http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |archivedate=2015-05-29 |deadlink=yes }}</ref> Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Вице-Президентін Қазақстан Республикасының азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ұсынады. Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентін сайлау тәртібі «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы» Қазақ КСР заңымен айқындалады. === 1993 жылғы Конституция бойынша мәртебесі === 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз мемлекеттің жаңа негіздерін бекіткен жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] қабылданды.<ref>{{Cite web |url=https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 года |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085312/https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |deadlink=no }}</ref> Ол вице-президент лауазымының кейбір ережелерін реттеді. * 81-бапқа сәйкес Қазақстан Республикасының вице-президенті Республика Президентімен бірге сайланды және оның тапсырмасы бойынша Президенттің жекелеген функцияларын орындайды және Президент өз міндеттерін орындамаған немесе жүзеге асыра алмаған жағдайда оны алмастырды. Вице-президенттің республиканың өкілді органының депутаты болуға, басқа мемлекеттік органдарда және қоғамдық бірлестіктерде қызмет атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ. Оған иммунитетке кепілдік берілді.<ref name="к1993">{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |title=Текст Конституции Казахстана 1993 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085314/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |deadlink=no }}</ref> * 82-бапқа сәйкес республиканың вице-президенті, оның пікірінше, өз өкілеттіктерін одан әрі жүзеге асыру мүмкін болмаған жағдайда отставкаға кетуге құқылы болды.<ref name="к1993" /> * 83-бапқа сәйкес, Республика Президенті отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президенттің өкілеттігі вице-президентке өтеді. Вице-президент Президенттiң мiндеттерiн өзiне ала алмаса, олар Жоғарғы Кеңес Президиумының Төрағасына берiледi. Мұндай жағдайларда президент сайлауы екі айдың ішінде өтуі керек. Ал вице-президент отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президент Жоғарғы Кеңеспен келісе отырып, вице-президентті тағайындайды. * 114-бапқа сәйкес, вице-президент болып Қазақстан Республикасының аумағында кемінде он жыл тұрақты тұратын және мемлекеттік тілді меңгерген [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан Республикасының азаматы]] сайлана алады. Өтпелі ережелерде 1993 жылғы Конституция күшіне енген кезде қолданыста болған Қазақ КСР заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентінің өкілеттіктері келесі Президент сайлауына дейін сақталады деп ерекше атап өтілді.<ref name="к1993" /> Жаңа Конституция 1995 жылы қабылданғандықтан, 1993 жылғы Конституция бойынша вице-президент сайлауы өткізілген жоқ.<ref>{{Cite web |url=https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 и 1995 г.г. |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085315/https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |deadlink=no }}</ref>. === Лауазымды тарату === 1995 жылы 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау туралы референдум өтті, онда Вице-президент лауазымы тек өтпелі ережелерде аталған. 94-бапта Конституция күшіне енген сәтте қолданылып жүрген Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Вице-президенті өзі сайланған мерзім өткенге дейін өз өкілеттігін сақтап қалатыны көрсетілген.<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |title=Текст Конституции Казахстана 1995 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406155001/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |deadlink=no }}</ref> 1995 жылы 24 қарашада «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына қол қойылды,<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |title=Указ Президента Республики Казахстан от 24 ноября 1995 г. № 2656 «Об утверждении Положения об Администрации Президента Республики Казахстан» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711140347/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |deadlink=no }}</ref> онда вице-президент туралы ескертулер жоқ жаңа ереже бекітілді. 1996 жылғы 22 ақпанда Ерік Асанбаевтың Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалуымен Вице-президент қызметі толығымен жойылды. === Вице-президент лауазымын қайта енгізу === 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ұлттық құрылтай]]дың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Жаңа лауазым иесін мемлекет басшысы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен тағайындайды.<ref name="alashkz">[https://alash.kz/kz/article/memlekettik-kenesshi-lauazymy-qysqartylatyn-bolady-toqaev-vise-prezident-lauazymyn-engizudi-usyndy.html “Мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылатын болады”: Тоқаев вице-президент лауазымын енгізуді ұсынды]</ref> Президенттің сөзінше, Вице-президенттің өкілеттіктер аясын Мемлекет басшысы өзі айқындайды. Вице-президент Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық форумдарда және шет мемлекеттердің делегацияларымен жүргізілетін келіссөздерде Қазақстанның мүддесін білдіреді, Құрылтайда Президенттің мүддесін қорғайды, отандық және шетелдік қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағартушылық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ Президенттің өзге де тапсырмаларын орындайды. Ол Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер Конституция мәтінінде де көрініс табуы тиіс екенін айтты. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл өзгерістер аясында қолданыстағы Парламенттің қызметін қамтамасыз ететін аппараттық құрылымдардың бір бөлігі мен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] лауазымы қысқаратынын атап өтті.<ref>[https://juzmedia.kz/news/3582-kazakstanda-vitse-prezident-lauazymy-engiziledi/ Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай отырысында президент Тоқаев Вице-президент лауазымына [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] кандидатурасын ұсынып, 145 депутат ішінен 141-і жақтап дауыс берді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2420633-erlan-qarin-qazaqstannyng-vitse-prezidenti-bolyp-tagaiyndaldy/ Ерлан Қарин Қазақстанның вице-президенті болып тағайындалды]</ref> Келісім алынғаннан кейін президент оны Вице-президент қылып қызметке тағайындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Қызметі == Қазақстан Вице-Президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдың]] келісімімен Республика Президенті тағайындайды, егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. Вице-Президент болып 40 жасқа толған, қазақ тілін жетік меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын, жоғары білімі бар Қазақстан азаматы тағайындалады. Вице-Президенттің өз өкілеттігі кезеңінде депутат болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіппен айналысуға, саяси партияда болуға құқығы жоқ. Вице-Президент Республика Президентінің тапсырмасы бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтаймен]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметпен]] және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде Президент атынан өкілдік етеді, сондай-ақ Президент айқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Вице-Президенттің қызметін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] қамтамасыз етеді. == Қазақстан вице-президенттері == {|class="wikitable" !№ !Суреті !Аты-жөні !Қызметін бастады !Қызметін аяқтады ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] ! Ескертпелер |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|жиекті|100px]] |[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |24 сәуір 1990 |13 мамыр 1990 | rowspan="2"|[[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} |<ref>{{cite web |last1=Vassiliev |first1=Alexei |title=Central Asia: Political and Economic Challenges in the Post-Soviet Era |url=https://books.google.com/books?id=XTwhBQAAQBAJ |publisher=Saqi |date=1 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/cnt2.php?st=1022461132|title = &#124; ЦентрАзия}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |16 қазан 1991 |10 желтоқсан 1991 | |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақстан Республикасының вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |10 желтоқсан 1991 |22 ақпан 1996 |[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |<ref>{{cite book|author=Europa Publications|title=The International Who's Who 2004|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA70|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-217-6|page=70}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=q_B71o01OxwC|title=Top Officials in Central Asia|date=6 June 1992|publisher=Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence|via=Google Books}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Erlankarin.jpg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |31 тамыз 2026 |{{қ.у.}} |[[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (05-12-2019).jpg|90px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> |} == Әдебиет == * The International Who's Who 2004. Europa Publications. Psychology Press, 2003. ISBN 1857432177 == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Президенті]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан вице-президенті]] by86lr84d22b0xxxaz31xylpq6cgxm2 Үлгі:Дін 10 741862 3649226 3649159 2026-08-30T12:53:35Z Casserium 68287 /* */ 3649226 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс |үлгі_атауы = Дін |дене_класс = vcard |дене_стиль = |атауы = |атауы_стиль = |үсті = {{#if: {{{Атауы|}}}|{{{Атауы|}}}|}} |үсті_класс = fn |үсті_стиль = |үсті0 = |маңдайша_класс = |маңдайша_стиль = |үсті2 = |үсті_стиль2 = |сурет = {{#if: {{{Сурет|}}}|[[Сурет:{{{Сурет|}}}| {{#if:{{{Ені|}}}|{{{Ені|}}}|200px}}| {{#if:{{{Атауы|}}}|{{{Атауы}}}|Сурет}}]]}} |сурет_стиль = |сурет_атауы = {{{Сурет атауы|}}} |сурет_атауы_стиль = |тақырыпша_стиль = |белгі_стиль = |мәтін_стиль = |тақырыпша1 = |белгі1 = {{#if:{{{Түрі|}}}|Түрі|}} |мәтін1 = {{#if: {{{Түрі|}}}|{{{Түрі|}}}|}} |тақырыпша2 = |белгі2 = {{#if:{{{Жіктелуі|}}}|Жіктелуі|}} |мәтін2 = {{#if: {{{Жіктелуі|}}}|{{{Жіктелуі|}}}|}} |белгі3 = {{#if: {{{Бағыты|}}}|Бағыты|}} |мәтін3 = {{#if: {{{Бағыты|}}}|{{{Бағыты|}}}|}} |белгі4 = {{#if: {{{Қасиетті жазуы|}}}|[[Қасиетті жазулар|Қасиетті жазуы]]|}} |мәтін4 = {{#if: {{{Қасиетті жазуы|}}}|{{{Қасиетті жазуы|}}}|}} |белгі5 = {{#if: {{{Теологиясы|}}}|Теологиясы|}} |мәтін5 = {{#if: {{{Теологиясы|}}}|{{{Теологиясы|}}}|}} |белгі6 = {{#if:{{{Үкіметі|}}}|Үкіметі|}} |мәтін6 = {{#if: {{{Үкіметі|}}}|{{{Үкіметі|}}}|}} |белгі7 = {{#if: {{{Басшылығы|}}}|Басшылығы|}} |мәтін7 = {{#if: {{{Басшылығы|}}}|{{{Басшылығы|}}}|}} |белгі8 = {{#if: {{{Құрылымы|}}}|Құрылымы|}} |мәтін8 = {{#if: {{{Құрылымы|}}}|{{{Құрылымы|}}}|}} |белгі9 = {{#if: {{{Басшының лауазымы1|}}}|{{{Басшының лауазымы1|}}}|}} |мәтін9 = {{#if: {{{Басшы1|}}}| {{{Басшы1|}}}|}} |белгі10 = {{#if: {{{Басшының лауазымы2|}}}|{{{Басшының лауазымы2|}}}|}} |мәтін10 = {{#if: {{{Басшы2|}}}| {{{Басшы2|}}}|}} |белгі11 = {{#if: {{{Басшының лауазымы3|}}}|{{{Басшының лауазымы3|}}}|}} |мәтін11 = {{#if: {{{Басшы3|}}}| {{{Басшы3|}}}|}} |белгі12 = {{#if: {{{Аймағы|}}}|Аймағы|}} |мәтін12 = {{#if: {{{Аймағы|}}}|{{{Аймағы|}}}|}} |белгі13 = {{#if: {{{Тілі|}}}|Тілі|}} |мәтін13 = {{#if: {{{Тілі|}}}|{{{Тілі|}}}|}} |белгі14 = {{#if: {{{Литургиясы|}}}|Литургиясы|}} |мәтін14 = {{#if: {{{Литургиясы|}}}|{{{Литургиясы|}}}|}} |белгі15 = {{#if: {{{Штаб-пәтері|}}}|Штаб-пәтері|}} |мәтін15 = {{#if: {{{Штаб-пәтері|}}}|{{{Штаб-пәтері|}}}|}} |белгі16 = {{#if: {{{Территориясы|}}}|Территориясы|}} |мәтін16 = {{#if: {{{Территориясы|}}}|{{{Территориясы|}}}|}} |белгі17 = {{#if: {{{Иеліктері|}}}|Иеліктері|}} |мәтін17 = {{#if: {{{Иеліктері|}}}|{{{Иеліктері|}}}|}} |тақырыпша18 = |белгі18 = {{#if: {{{Негіздеушісі|}}}|Негіздеушісі|}} |мәтін18 = {{#if: {{{Негіздеушісі|}}}|{{{Негіздеушісі|}}}|}} |тақырыпша19 = |белгі19 = {{#if: {{{Құрылуы|}}}|Құрылуы|}} |мәтін19 = {{#if: {{{Құрылуы|}}}|{{{Құрылуы|}}}|}} |тақырыпша20 = |белгі20 = {{#if: {{{Мойындалуы|}}}|Мойындалды|}} |мәтін20 = {{#if: {{{Мойындалуы|}}}|{{{Мойындалуы|}}}|}} |тақырыпша21 = |белгі21 = {{#if: {{{Бөлінді|}}}|Бөлінді|}} |мәтін21 = {{#if: {{{Бөлінді|}}}|{{{Бөлінді|}}}|}} |тақырыпша22 = |белгі22 = {{#if: {{{Қосылды|}}}|Қосылды|}} |мәтін22 = {{#if: {{{Қосылды|}}}|{{{Қосылды|}}}|}} |тақырыпша23 = |белгі23 = {{#if: {{{Енді|}}}|Енді|}} |мәтін23 = {{#if: {{{Енді|}}}|{{{Енді|}}}|}} |тақырыпша24 = |белгі24 = {{#if: {{{Бөлініс түрі|}}}|{{{Бөлініс түрі|}}}|}} |мәтін24 = {{#if: {{{Түрлері|}}}|{{{Түрлері|}}}|}} |тақырыпша25 = |белгі25 = {{#if: {{{Мүшелері|}}}|Мүшелері|}} |мәтін25 = {{#if: {{{Мүшелері|}}}|{{{Мүшелері|}}}|}} |тақырыпша26 = |белгі26 = {{#if: {{{Үйі|}}}|Құлшылық ету үйі|}} |мәтін26 = {{#if: {{{Үйі|}}}|{{{Үйі|}}}|}} |тақырыпша27 = |белгі27 = {{#if: {{{Сайты|}}}|Ресми сайты|}} |мәтін27 = {{#if: {{{Сайты|}}}|{{{Сайты|}}}|}} |асты_стиль = |асты = |асты2 = }}<noinclude> {{doc}} [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Қоғам|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 946jqunknhsofusincp5taisgp4xwjv Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев 0 745387 3649455 3488834 2026-08-31T09:23:51Z Casserium 68287 3649455 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = [[маусым]] [[2020 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[28 қаңтар]] [[2022 жыл]] | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Туған күні = 13.7.1977 | Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (1998) <br/>[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] (2004) | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = журналист, заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}} }} '''Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев''' ([[13 шілде]] [[1977 жыл]], [[Батыс Қазақстан облысы]]) — қазақстандық журналист, мемлекет қайраткері, 2023–2026 жылдары [[Хабар (агенттік)|«Хабар» Агенттігі» АҚ]] Басқарма төрағасы. 2016–2017 жылдары [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] Басқарма төрағасы, 2020–2022 жылдары Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі лауазымдарын атқарған. == Білімі == 1998 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Журналистика» мамандығы бойынша, 2004 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін «Құқықтану» мамандығы бойынша бітірген. 2016 жылы Geneva Business School (Швейцария) MBA дәрежесін алды. == Мансабы == Еңбек жолын 1998—1999 жылдары «Столичное обозрение» газетінің тілшісі ретінде бастаған. 1999 жылдан 2000 жылға дейін Стандарттау, метрология және сертификаттау комитетінің (ҚР Мемлекеттік стандарты) баспасөз хатшысы болды. 2000—2001 жылдары «Интерфакс-Қазақстан» ақпараттық агенттігі» ЖШС тілшісі болды. 2001—2007 жылдары «Қазақтелеком» АҚ «Корпоративтік сату дирекциясы» Президентінің кеңесшісі, Атқарушы директоры, Бас директоры болып қызмет атқарды. 2007—2011 жылдары «TNS-Plus» ЖШС бас директоры, 2011—2014 жылдары «Altyntau Resources» АҚ Басқарушы директоры болды. 2014—2016 жылдары «Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы» ЖШС стратегиялық және коммерциялық қызмет бойынша бас директордың орынбасары, бас директордың бірінші орынбасары болды. 2016 жылы шілде-қыркүйек аралығында «Орталық коммуникациялар қызметі» РМК директоры, 2016 жылғы қыркүйектен 2017 жылғы ақпан айына дейін [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ]] Басқарма Төрағасы лауазымын атқарды. 2017—2019 жылдары «Smartway Systems» ЖШС Байқау кеңесінің Төрағасы болды. 2019—2020 жылдары «Рухани Жаңғыру» қазақстандық қоғамдық даму институты» КЕАҚ Басқарма Төрағасы, 2020—2022 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болды. 2022 жылдың наурыз айында «Ұлттық медиа қауымдастығы» ЗТБ Төрағасы болып сайланды. 2023 жылғы 13 қыркүйекте «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма Төрағасы болып тағайындалды. 2026 жылғы 31 тамызда лауазымынан босатылды.<ref>[https://khabar.kz/kk/news/agenttik-zhanalyktary/189998-lazzat-tanysbai-khabar-agenttigi-akh-baskharma-toraiymy-khyzmetine-tagaiyndaldy Ләззат Танысбай «Хабар» Агенттігі» АҚ Басқарма төрайымы қызметіне тағайындалды]</ref> == Марапаттары == «Құрмет» ордені – 2021 ж.<ref>[https://khabar.kz/kk/bas-arma/item/152992-kemelbek-baktygululy-ojshybaev КЕМЕЛБЕК БАҚТЫҒҰЛҰЛЫ ОЙШЫБАЕВ]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] 16z77jlo8hove2m1o3wjrscw2kzs5jc Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов 0 747921 3649398 3397754 2026-08-31T08:02:20Z Nurken 111493 3649398 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Суреті = Murat Aitenov 2023.jpg | Атауы = Әйтенов, 2023 жыл |Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Есімі=Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов|Титулы=[[Шымкент|Шымкент қаласының]] 16-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]|Ту=Shymkent logo.svg|Ту2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады=21 қаңтар 2020|Басқаруын аяқтады=5 қыркүйек 2023|Ізашары=[[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов|Ерлан Айтаханов]]|Ізбасары=[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]]|Титулы_2=[[Шымкент|Шымкент қаласы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]нің бірінші орынбасары|Ту_2=Shymkent logo.svg|Ту2_2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_2=30 желтоқсан 2019|Басқаруын аяқтады_2=21 қаңтар 2020|Президент_2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|тақырыпша1_2=Әкім|мәтін1_2=[[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов|Ерлан Айтаханов]]|Титулы_3=[[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқарушысының]] орынбасары|Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_3=30 желтоқсан 2016|Басқаруын аяқтады_3=30 желтоқсан 2019|тақырыпша1_3=Іс басқарушы|мәтін1_3=Абай Айдарханұлы Бисембаев|Білімі=1. [[Краснодар жоғары әскери училищесі]] (2004)<br>2. [[Қарағанды экономика университеті]] (2011)|Мамандығы=1. Ақпараттық қауіпсіздікті ұйымдастыру және технологиясы<br>2. Заңтану|Туған жері=[[Жетісай]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}}|Туған күні=30.10.1981|Сайты=[https://www.instagram.com/murat__aitenov?igsh=amlzcGh4MXR6YTlr жеке парақшасы]|Марапаттары={{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{Құрмет ордені}} {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}}} '''Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов''' ([[30 қазан]] [[1981 жыл|1981]], [[Жетісай]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] мемлекет қайраткер, [[Шымкент]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] (2020—2023) және бірінші орынбасары (2019—2020). == Жеке өмірі == Бауыры Марат Әйтенов (1978 жылы туған) — [[Самұрық-Қазына|Самұрық-Қазына компаниясының]] және үкіметпен байланыс жөніндегі басқарушы директоры (2021—2022)<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/m/amp/document/38321811 |title= Назначен управляющий директор по связям с общественностью и Правительством АО ФНБ «Самрук-Казына» |date=9 апреля 2021|lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref><ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/m/amp/document/31918179 |title= Изменен состав Правления АО «Фонд национального благосостояния «Самрук-Қазына» |date=17 марта 2022|lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>, “Астана” халықаралық қаржы орталығы әкімшілігі” АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары (2016—2021), “[[Қазақстан Даму Банкі|Қазақстан даму банкі]]” төрағасының орынбасары, басқарушы директоры – басқарма мүшесі (2011—2016). == Еңбек жолы == * 2004—2006 — [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қазақстан Қорғаныс министрлігі]] жанындағы арнайы байланыс бөлімінің кезекшілік ауысымының аға инженер-бастығы; * 2004—2006 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] “Астана-Өнім” АҚ шаруашылық ауласының меңгерушісі; * 2004—2006 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] ведомстволық қарасты ұйымдарды басқару жөніндегі бөлімнің өндірістік қызметті үйлестіру секторының сарапшысы. * 2010—2012 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] ресми іс-шаралар және сыртқы байланыстар бөлімі меңгерушісінің орынбасары; * 2012—2013 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] ресми іс-шаралар және сыртқы байланыстар бөлімінің меңгерушісі; * 2013—2017 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] аппаратының басшысы<ref>{{Cite web|url= https://qr-pib.kz/ru/p/436 |title= В Управлении делами Президента РК ряд кадровых назначений |date= 31 июля 2013 |lang= ru |work= qr-pib.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>; * 2017—2019 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқарушысының]] орынбасары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-murat-duisenbekuly-aitenov-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-kyzmetinen-bosatyld |title= Мемлекет басшысының Өкімімен Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқарушысының орынбасары қызметінен босатылды |date= 26 желтоқсан 2019 |lang= kz |work= Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>; * 2019—2020 — [[Шымкент|Шымкент қаласы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімінің]] бірінші орынбасары<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/amp/article/216730-shymkent-qalasy-akimininh-birinshi-orynbasary-taghayyndaldy |title= Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары тағайындалды |date= 27 желтоқсан 2019 |lang= kz |work= egemen.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>; * 2020—2023 — [[Шымкент|Шымкент қаласының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/news/murat-aytenov-naznachen-akimom-goroda-shymkenta |title= Мұрат Әйтенов Шымкент қаласының әкімі болып тағайындалды |date= 21 қаңтар 2020 |lang= kz |work= Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсы |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-murat-duysenbekuly-aytenov-shymkent-kalasynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-58657 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов Шымкент қаласының әкімі лауазымынан босатылды |date= 5 қыркүйек 2023 |lang= kz |work= Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>. == Білімі == 2004 жылы [[Краснодар жоғары әскери училищесі|Армия генералы С.М. Штеменко атындағы Краснодар жоғары әскери училищесін]] “ақпараттық қауіпсіздікті ұйымдастыру және технологиясы”, 2011 жылы [[Қарағанды экономика университеті|Қарағанды экономика университетін]] “заңтану” мамандығы бойынша тәмамдады<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/amp/persons_directory/ytenov-m-rat-d-ysenbek-ly/ |title= Әйтенов Мұрат Дүйсенбекұлы |lang= kz |work= baq.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>. == Марапаттары мен атақтары == * [[Іскерлік басқару магистрі]] * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] * [[Құрмет ордені]] * [[Қазақстан халқы ассамблеясы|Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл медалі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] inxatod1qsqvhvtrxn4o8fllfg9flsn 3649399 3649398 2026-08-31T08:02:22Z KiranBOT 168555 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 3649399 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Суреті = Murat Aitenov 2023.jpg | Атауы = Әйтенов, 2023 жыл |Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Есімі=Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов|Титулы=[[Шымкент|Шымкент қаласының]] 16-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]|Ту=Shymkent logo.svg|Ту2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады=21 қаңтар 2020|Басқаруын аяқтады=5 қыркүйек 2023|Ізашары=[[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов|Ерлан Айтаханов]]|Ізбасары=[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]]|Титулы_2=[[Шымкент|Шымкент қаласы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]нің бірінші орынбасары|Ту_2=Shymkent logo.svg|Ту2_2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_2=30 желтоқсан 2019|Басқаруын аяқтады_2=21 қаңтар 2020|Президент_2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|тақырыпша1_2=Әкім|мәтін1_2=[[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов|Ерлан Айтаханов]]|Титулы_3=[[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқарушысының]] орынбасары|Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_3=30 желтоқсан 2016|Басқаруын аяқтады_3=30 желтоқсан 2019|тақырыпша1_3=Іс басқарушы|мәтін1_3=Абай Айдарханұлы Бисембаев|Білімі=1. [[Краснодар жоғары әскери училищесі]] (2004)<br>2. [[Қарағанды экономика университеті]] (2011)|Мамандығы=1. Ақпараттық қауіпсіздікті ұйымдастыру және технологиясы<br>2. Заңтану|Туған жері=[[Жетісай]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ <br> {{Байрақ|Қазақстан}}|Туған күні=30.10.1981|Сайты=[https://www.instagram.com/murat__aitenov?igsh=amlzcGh4MXR6YTlr жеке парақшасы]|Марапаттары={{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{Құрмет ордені}} {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}}} '''Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов''' ([[30 қазан]] [[1981 жыл|1981]], [[Жетісай]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] мемлекет қайраткер, [[Шымкент]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] (2020—2023) және бірінші орынбасары (2019—2020). == Жеке өмірі == Бауыры Марат Әйтенов (1978 жылы туған) — [[Самұрық-Қазына|Самұрық-Қазына компаниясының]] және үкіметпен байланыс жөніндегі басқарушы директоры (2021—2022)<ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38321811#sub_id=0 |title= Назначен управляющий директор по связям с общественностью и Правительством АО ФНБ «Самрук-Казына» |date=9 апреля 2021|lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref><ref>{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/document/?doc_id=31918179#sub_id=0 |title= Изменен состав Правления АО «Фонд национального благосостояния «Самрук-Қазына» |date=17 марта 2022|lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>, “Астана” халықаралық қаржы орталығы әкімшілігі” АҚ басқарма төрағасының орынбасары, бірінші орынбасары (2016—2021), “[[Қазақстан Даму Банкі|Қазақстан даму банкі]]” төрағасының орынбасары, басқарушы директоры – басқарма мүшесі (2011—2016). == Еңбек жолы == * 2004—2006 — [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қазақстан Қорғаныс министрлігі]] жанындағы арнайы байланыс бөлімінің кезекшілік ауысымының аға инженер-бастығы; * 2004—2006 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] “Астана-Өнім” АҚ шаруашылық ауласының меңгерушісі; * 2004—2006 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] ведомстволық қарасты ұйымдарды басқару жөніндегі бөлімнің өндірістік қызметті үйлестіру секторының сарапшысы. * 2010—2012 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] ресми іс-шаралар және сыртқы байланыстар бөлімі меңгерушісінің орынбасары; * 2012—2013 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] ресми іс-шаралар және сыртқы байланыстар бөлімінің меңгерушісі; * 2013—2017 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқармасы]] аппаратының басшысы<ref>{{Cite web|url= https://qr-pib.kz/ru/p/436 |title= В Управлении делами Президента РК ряд кадровых назначений |date= 31 июля 2013 |lang= ru |work= qr-pib.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>; * 2017—2019 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті іс басқарушысының]] орынбасары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-murat-duisenbekuly-aitenov-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-kyzmetinen-bosatyld |title= Мемлекет басшысының Өкімімен Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқарушысының орынбасары қызметінен босатылды |date= 26 желтоқсан 2019 |lang= kz |work= Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>; * 2019—2020 — [[Шымкент|Шымкент қаласы]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімінің]] бірінші орынбасары<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/amp/article/216730-shymkent-qalasy-akimininh-birinshi-orynbasary-taghayyndaldy |title= Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары тағайындалды |date= 27 желтоқсан 2019 |lang= kz |work= egemen.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>; * 2020—2023 — [[Шымкент|Шымкент қаласының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]<ref>{{Cite web|url= https://primeminister.kz/news/murat-aytenov-naznachen-akimom-goroda-shymkenta |title= Мұрат Әйтенов Шымкент қаласының әкімі болып тағайындалды |date= 21 қаңтар 2020 |lang= kz |work= Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің ресми ақпараттық ресурсы |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-murat-duysenbekuly-aytenov-shymkent-kalasynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-58657 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов Шымкент қаласының әкімі лауазымынан босатылды |date= 5 қыркүйек 2023 |lang= kz |work= Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>. == Білімі == 2004 жылы [[Краснодар жоғары әскери училищесі|Армия генералы С.М. Штеменко атындағы Краснодар жоғары әскери училищесін]] “ақпараттық қауіпсіздікті ұйымдастыру және технологиясы”, 2011 жылы [[Қарағанды экономика университеті|Қарағанды экономика университетін]] “заңтану” мамандығы бойынша тәмамдады<ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/persons_directory/ytenov-m-rat-d-ysenbek-ly/ |title= Әйтенов Мұрат Дүйсенбекұлы |lang= kz |work= baq.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>. == Марапаттары мен атақтары == * [[Іскерлік басқару магистрі]] * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] * [[Құрмет ордені]] * [[Қазақстан халқы ассамблеясы|Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл медалі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шымкент әкімдері]] [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] 19d4md94mzhienzsd6jh5jvixf1pqra Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов 0 751200 3649476 3610471 2026-08-31T09:56:23Z Casserium 68287 3649476 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің 21-хатшысы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады = 31 тамыз 2026 | Ізашары = [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] | Ізбасары = лауазым жойылды;<br>Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Титулы_2 = [[Қазақстан президенті]]нің көмекшісі | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстанның 10-Бас прокуроры]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = General prosecutor Kazakhstan emblem.png | Басқара бастады_3 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 25 ақпан 2022 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] <br> [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]] | Ізбасары_3 = [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокурордың]] бірінші орынбасары | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = General prosecutor Kazakhstan emblem.png | Басқара бастады_4 = 12 шілде 2017 | Басқаруын аяқтады_4 = 18 наурыз 2019 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_4 = Бас прокурор | мәтін1_4 = [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]]<br> [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]] | Ізашары_4 = [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] | Ізбасары_4 = [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] | Туған күні = 11.06.1964 | Туған жері = [[Қарақастек]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Даңқ ордені}} {{2 дәрежелі Айбын ордені}} |Атағы= Ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры (2013) <br> 1-сыныпты әділет кеңесшісі (2022) }} '''Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов''' ([[11 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Қарақастек]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер, 2022–2026 жылдары [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы. Бұрынғы [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокурор]] (2019—2022). Ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры, 1-сыныпты әділет кеңесшісі. == Өмірбаяны == 1964 жылы 11 маусымда [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Қарақастек|Қарақастек ауылында]] дүниеге келді. [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Шапырашты|Шапырашты руынан]] шыққан. === Білімі === 1986 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетін]] “[[заңгер]]” мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1987—1990 жылдары колхоз заңгері болып бастады. 1990—1996 жылдары прокуратура органдарында қызмет етті: Алматы облысы Жамбыл аудандық прокуратурасының тергеушісі, кейін сол аудан прокурорының орынбасары болды. 1996—1997 жылдары Қазақстан Мемлекеттік тергеу комитетінің органдарында қызмет етті: аудандық бөлім бастығының орынбасары, Алматы облыстық департаментінің ұйымдастыру-кадрлық басқармасы бастығының орынбасары болды. 1997—2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінде]] қызмет етті: Алматы қалалық департаменті тергеу басқармасының бастығы, кейін сол департамент бастығының орынбасары болды, Алматы облыстық және Оңтүстік Қазақстан облыстық департаменттерін, сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік комитетінің тергеу департаментін басқарды. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің құрметті қызметкері.<ref>[https://kapital.kz/dossier/nurdauletov-gizat Нурдаулетов Гизат Дауренбекович]</ref> 2017—2019 жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас прокурорының]] бірінші орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-gizat-daurenbekuly-nurdauletov-kazakstan-respublikasy-bas-prokurorynyn-birinshi-orynbasary-kyzmetine-tagaiynda|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов Қазақстан Республикасы Бас прокурорының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды|date=2017-07-12|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-gizat-daurenbekuly-nurdauletov-baska-zhumyska-auysuyna-bailanysty-kazakstan-respublikasy-bas-prokurorynyn-biri|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының бірінші орынбасары қызметінен босатылды|date=2019-03-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref> 2019—2022 жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас прокуроры]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/gd-nurdauletovti-kazakstan-respublikasynyn-bas-prokurory-kyzmetine-tagaiyndau-turaly|title=Ғ.Д. Нұрдәулетовті Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры қызметіне тағайындау туралы|date=2019-03-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/gd-nurdauletov-turaly-251720|title=Ғ.Д. Нұрдәулетов туралы|date=2022-05-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref> 2022—2023 жылдары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] көмекшісі — [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы болса, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы болып қызмет атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/gd-nurdauletov-turaly-251720|title=Ғ.Д. Нұрдәулетов туралы|date=2022-02-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/gd-nurdauletov-turaly-185257|title=Ғ.Д. Нұрдәулетов туралы|date=2023-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref> 2026 жылғы 31 тамызда лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gizat-daurenbekuly-nurdauletov-kazakstan-respublikasy-kauipsizdik-kenesinin-hatshysy-lauazymynan-bosatyldy-317431 Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы лауазымынан босатылды]</ref> === Жеке өмірі === Үйленген, 3 баласы бар. == Марапаттары мен атақтары == * Ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры (2013); * I сыныпты әділет кеңесшісі (2019); * II сыныпты әділет кеңесшісі (2022); * [[Айбын ордені|II дәрежелі Айбын ордені]]; * [[Даңқ ордені|I дәрежелі Даңқ ордені]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Бас Прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары]] dd7dgrj45lq5ilgq5fi7r243i071a4f Футболдан Испания суперкубогы 2017 0 760050 3649311 3474378 2026-08-30T17:56:51Z LCont5 150191 3649311 wikitext text/x-wiki {{футбол матчы |атауы = Футболдан Испания суперкубогы 2017 |турнир = [[Футболдан Испания суперкубогы]] |команда1 = [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |команда1есеп = 1 |команда2 = [[Реал Мадрид]] |команда2есеп = 5 |бірінші ойын = [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] — [[Реал Мадрид]] |команда1есеп1 = 1 |команда2есеп1 = 3 |детальдар1 = |дата1 = [[13 тамыз]] [[2017 жыл]] |стадион1 = [[Камп Ноу]] |қала1 = [[Барселона]] |арбитр1 = Рикардо Де Бургос Бенгоэчеа |екінші ойын = [[Реал Мадрид]] — [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |команда1есеп2 = 0 |команда2есеп2 = 2 |детальдар2 = |дата2 = [[16 тамыз]] [[2017 жыл]] |стадион2 = [[Сантьяго Бернабеу]] |қала2 = [[Мадрид]] |арбитр2 = Хосе Мария Санчес Мартинес |алдыңғы = [[Футболдан Испания суперкубогы 2016|2016]] |келесі = [[Футболдан Испания суперкубогы 2018|2018]] }} '''[[Футболдан Испания суперкубогы]] 2017''' ({{lang-en|2017 Supercopa de España}}) — турнирдің 34-ші жарысы. "Барселона" және "Реал Мадрид" клубтары өзара сынға түсті. Бірінші ойын 13 тамызда, қарымта матч 16 тамызда өтті. == Қатысушылар == * '''[[Реал Мадрид]]''' — 2016/17 жылғы Испания чемпионы * '''[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]''' — 2016/17 жылғы Испания кубогы иегері == Детальдар == === 1 матч === {{матч туралы есептеме |мерзімі=13 тамыз 2017 |команда1=[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |есеп=1:3 |команда2=[[Реал Мадрид]] |голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|77|пен.}} |голдар2 = [[Жерар Пике]] {{гол|50|авт.}} <br>[[Криштиану Роналду]] {{гол|80}} <br>[[Марко Асенсио]] {{гол|90}} |стадион=[[Камп Ноу]], [[Барселона]] |көрермендер=89 514 }} {| width=92% |- |{{Футбол формасы |pattern_la = _fcbarcelona1718h |pattern_b = _fcbarcelona1718h |pattern_ra = _fcbarcelona1718h |pattern_sh = _fcbarcelona1718h |pattern_so = _fcbarcelona1718h |leftarm = 062a78 |body = 062a78 |rightarm = 062a78 |shorts = 062a78 |socks = 062a78 |title = Барселона }} |{{Футбол формасы | pattern_la = _realmadrid1718t | pattern_b = _rmadrid1718t wc | pattern_ra = _realmadrid1718t | pattern_sh = _realmadrid1718t | pattern_so = _realmadrid1718t | leftarm = | body = | rightarm = | shorts = | socks = 22A6BF | title = Реал Мадрид }} |} === 2 матч === {{матч туралы есептеме |мерзімі=16 тамыз 2017 |команда1=[[Реал Мадрид]] |есеп=2:0 |команда2=[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |голдар1=[[Марко Асенсио]] {{гол|4}} <br>[[Кәрім Бензема]] {{гол|39}} |голдар2= |стадион=[[Сантьяго Бернабеу]], [[Мадрид]] |көрермендер= 75 167 }} {| width=92% |- |{{Футбол формасы | pattern_la = _realmadrid1718h | pattern_b = _rmadrid1718h wc | pattern_ra = _realmadrid1718h | pattern_sh = _realmadrid1718h | pattern_so = _realmadrid1718h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Реал Мадрид }} |{{Футбол формасы |pattern_la = _fcbarcelona1718h |pattern_b = _fcbarcelona1718h |pattern_ra = _fcbarcelona1718h |pattern_sh = _fcbarcelona1718h |pattern_so = _fcbarcelona1718h |leftarm = 062a78 |body = 062a78 |rightarm = 062a78 |shorts = 062a78 |socks = 062a78 |title = Барселона }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *http://www.laliga.es/directo-otras-competiciones/temporada-2017-2018/supercopa-de-espana/1/barcelona_real-madrid [[Санат:2017 жылғы футбол]] [[Санат:Футболдан Испания суперкубогы]] [[Санат:Реал Мадрид ФК ойындары]] [[Санат:Барселона ФК ойындары]] hhz0q83rap8df886jq03kf9dznfgmq1 Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары 0 761509 3649389 3623873 2026-08-31T07:42:26Z Casserium 68287 3649389 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Басшысының орынбасары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]], [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] |тағайындалды = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің басшысы]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1990 жыл]] (Президент аппараты құрамында)<br>[[2025 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[2023 жыл]] |біріншісі = |соңғысы = |сайты = [https://www.akorda.kz/ akorda.kz] }} '''Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары''' — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] құрылымына кіретін жоғары лауазымды тұлға. Президент Әкімшілігі басшысының орынбасарларын Әкімшілік басшысының ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Олар Президент тапсырған салаларға жетекшілік етіп, қажет болса ішіндегі біреуі Әкімшілік басшысының орнын уақытша басады. 2023 жылғы 1 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]]тің дербестігін арттыру мақсатында Президент Әкімшілігінің құрылымына өзгерістер еніп, Әкімшілік басшысының орынбасарлары қысқартылды.<ref>[https://bes.media/news/tokaev-uprazdnil-dolzhnosti-zamestitelej-rukovoditelya-administracii-prezidenta-2385/ Токаев упразднил должности заместителей руководителя администрации президента]</ref> 2025 жылғы 6 қаңтарда Әкімшілік басшысының бірінші орынбасары лауазымы, кейінірек Әкімшілік басшысының орынбасары лауазымы қайта енгізілді.<ref>[https://kaz.orda.kz/tyrkistannan-akordaga-darhan-satybaldy-prezident-akimshiliginin-birinshi-orynbasary-boldy-129700/ «Түркістаннан Ақордаға»: Дархан Сатыбалды президент әкімшілігінің бірінші орынбасары болды]</ref><ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6055039-asymzhomart-toaev-darkhan-satybaldyny-abyldady.html Қасым-Жомарт Тоқаев Дархан Сатыбалдыны қабылдады]</ref><ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/erbolat-dosaev-zana-lauazymga-tagaiyndaldy Ерболат Досаев жаңа лауазымға тағайындалды]</ref> == Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасарлары == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Атқарған уақыты ! Қосымша лауазымы |- | rowspan="2"| 1 || rowspan="2"| [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|99px]] || rowspan="2"| [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 13 сәуір 2006 || Ішкі саясат басқармасының бастығы (2004–2005) |- | 12 қаңтар 2017 || 24 наурыз 2019<ref>[https://nomad.su/?a=10-201704170035 Тажин вернулся, чтобы перезагрузить идеологический блок Акорды - Ашимбаев]</ref> || — |- | 2 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]<br>{{small|(1972 туған)}} || 25 наурыз 2019 || 18 желтоқсан 2019 || — |- | 3 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 18 желтоқсан 2019 || 4 мамыр 2020 || — |- | 4 || [[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] || [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} || 4 мамыр 2020 || 11 қаңтар 2022 || — |- | 5 || [[Сурет:Timur Suleimenov (cropped).jpg|99px]] || [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>{{small|(1978 туған)}} || 13 қаңтар 2022 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | 6 || [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|99px]] || [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 6 қаңтар 2025 || 24 мамыр 2025 || — |- | 7 || [[Сурет:Erlankarin.jpg|99px]] || [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]<br>{{small|(1976 туған)}} || 30 маусым 2026 || 31 тамыз 2026 || — |} == Президент Әкімшілігі басшысының орынбасарлары == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Атқарған уақыты ! Қосымша лауазымы |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оралбай Әбдікәрімов]]<br>{{small|(1944 туған)}} || қазан 1995 || қаңтар 1996<ref>[https://nomad.su/?a=3-202309250035 Ордавики]</ref> || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | rowspan="3" | [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|99px]] || rowspan="3" | [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || қазан 1995 || ақпан 1999 || Талдау және стратегиялық зерттеу орталығының басшысы |- | 29 тамыз 2002 || 13 сәуір 2006 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары; Ішкі саясат басқармасының бастығы (2004–2005) |- | 12 қаңтар 2017 || 24 наурыз 2019 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Николаевич Шепель|Владимир Шепель]]<br>{{small|(1947–2021)}} || қазан 1995 || 14 мамыр 2004 || Президент кеңсесінің меңгерушісі (1995–1996) |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Михаил Иванович Тимкин|Михаил Тимкин]]<br>{{small|(1951 туған)}} || қараша 1995 || қараша 1996 || — |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Үсен Жетенов]]<br>{{small|(1952 туған)}} || қаңтар 1996 || қыркүйек 1996 || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Baimenov Alikhan.jpg|99px]] || [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || қыркүйек 1996 || қазан 1997 || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] || [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} || қазан 1997 || қыркүйек 1998<ref>[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]</ref> || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|99px]] || [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} || сәуір 1998 || тамыз 1998<ref>[https://nomad.su/?a=19-200504070232 Новая структура Администрации Президента РК]</ref> || — |- | [[Сурет:Сауат Мыңбаев (2003-12-19).jpg|99px]] || [[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]]<br>{{small|(1962 туған)}} || қаңтар 1999 || шілде 1999 || — |- | [[Сурет:Зауытбек Тұрысбеков (cropped, 2010-06-20).jpg|99px]] || [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} || қаңтар 1999 || тамыз 2000 || Ұйымдастыру-бақылау бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]<br>{{small|(1954 туған)}} || тамыз 1999 || тамыз 2000 || Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі |- | [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || [[Жаннат Жұрғалиқызы Ертілесова|Жаннат Ертілесова]]<br>{{small|(1956 туған)}} || мамыр 2000 || маусым 2001 || — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 қыркүйек 2000 || 29 қаңтар 2002 || Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі |- | 16 маусым 2003 || 14 қазан 2005 || Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының бастығы (2004), Мемлекеттік құқық басқармасының бастығы (2004–2005) |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]]<br>{{small|(1955–2018)}} || желтоқсан 2000 || 25 наурыз 2004 || — |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]]|| [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949–2012)}}|| 30 қаңтар 2002 || 16 маусым 2003 || — |- | [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]]|| [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}}|| 31 наурыз 2002 || 15 маусым 2004 || Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі (2002–2004), Мемлекеттік құқық басқармасының бастығы (2004) |- | rowspan="2" | [[Сурет:Yerbol Orynbayev 2008 (cropped).jpg|99px]]|| rowspan="2" | [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}}|| 17 сәуір 2004 || 5 наурыз 2005 || Экономикалық саясат басқармасының бастығы |- | 30 қаңтар 2006 || 11 қаңтар 2007 || — |- | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} || 15 маусым 2004 || 20 қаңтар 2006 || Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының бастығы (2004–2005) |- | [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|99px]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 19 қазан 2005 || 12 қаңтар 2007 || — |- | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 28 қаңтар 2006 || 10 қаңтар 2007 || Президент баспасөз хатшысы (2004–2007) |- | rowspan="2" | [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 6 қазан 2011 || — |- | 18 желтоқсан 2019 || 4 мамыр 2020 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Vladimir Shkolnik (2015-06-17).jpg|99px]] || [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 ақпан 2008 || — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]<br>{{small|(1972 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 13 қазан 2008 || — |- | 25 наурыз 2019 || 18 желтоқсан 2019 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]<br>{{small|(1948 туған)}} || 17 қаңтар 2007 || 14 ақпан 2008 || — |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 13 қазан 2008 || 24 тамыз 2009 || — |- | rowspan="2" | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="2" | [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 16 қазан 2008 || 11 желтоқсан 2015 || — |- | 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 || — |- | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 24 тамыз 2009 || 17 қаңтар 2013 || — |- | [[Сурет:Mailybayev Baglan2 (cropped).jpg|99px]] || [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]]<br>{{small|(1975 туған)}} || 6 қазан 2011 || 12 қаңтар 2017 || — |- | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|99px]] || [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 21 қаңтар 2012 || 6 қараша 2013 || — |- | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|99px]] || [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 19 тамыз 2015 || — |- | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|99px]] || [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов|Құмар Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 4 қыркүйек 2015 || 14 наурыз 2017 || — |- | [[Сурет:Marat Beketaev (25972) (cropped).jpg|99px]] || [[Марат Бақытжанұлы Бекетаев|Марат Бекетаев]]<br>{{small|(1977 туған)}} || 11 желтоқсан 2015 || 13 қыркүйек 2016 || — |- | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|99px]] || [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 22 наурыз 2017 || 26 ақпан 2019 || — |- | [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]]<br>{{small|(1980 туған)}} || 5 сәуір 2018 || 23 қазан 2019 || — |- | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|99px]] || [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин|Мәлік Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 19 наурыз 2019 || 9 желтоқсан 2022 || — |- | [[Сурет:Timur Suleimenov (cropped).jpg|99px]] || [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]<br>{{small|(1978 туған)}} || 22 шілде 2019 || 1 қыркүйек 2023 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары (2022–2023) |- | rowspan="2" | [[Сурет:Yerzhan Zhienbayev (cropped).jpg|99px]] || rowspan="2" | [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]]<br>{{small|(1981 туған)}} || 23 қазан 2019 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | 3 маусым 2026 || — || — |- | [[Сурет:Dauren Abaev, 2018 (cropped).jpg|99px]] || [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]<br>{{small|(1979 туған)}} || 4 мамыр 2020 || 11 қаңтар 2022 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]]|| [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]<br>{{small|(1976 туған)}}|| 25 ақпан 2021 || 5 қаңтар 2022 || — |- | [[Сурет:Aida Balaeva (2023-06-19).jpg|99px]]|| [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]<br>{{small|(1974 туған)}}|| 11 қаңтар 2022 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | [[Сурет:Yerzhan Kazykhanov - 2021 (cropped).jpg|99px]]|| [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]<br>{{small|(1964 туған)}}|| 11 қаңтар 2022 || 1 қыркүйек 2023 || Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі (2021–2023) |- | [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]]|| [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]]<br>{{small|(1979 туған)}}|| 9 желтоқсан 2022 || 1 қыркүйек 2023 || — |- | [[Сурет:Ruslan Zheldibay (cropped).jpg|99px]]|| [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]]<br>{{small|(1989 туған)}}|| 5 қаңтар 2023 || 1 қыркүйек 2023 || Президент баспасөз хатшысы (2022–2023) |- | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|99px]] || [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} || 6 қаңтар 2025 || 24 мамыр 2025 || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |- | [[Сурет:Erbolat Dosaev, July 2022 (cropped).jpg|99px]]|| [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}}|| 19 қыркүйек 2025 || 25 наурыз 2026 || — |- | [[Сурет:Assel Zhanasova (cropped).jpg|99px]]|| [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]]<br>{{small|(1987 туған)}}|| 10 желтоқсан 2025 || — || — |- | [[Сурет:Erlankarin.jpg|99px]] || [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]<br>{{small|(1976 туған)}} || 30 маусым 2026 || — || Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары |} == Президент аппараты басшысының орынбасарлары (1990—1995) == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Атқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Президент аппараты басшысының бірінші орынбасарлары''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933–2010)}} || тамыз 1991 || тамыз 1992 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Қайыржан Шайхыұлы Тақуов|Қайыржан Тақуов]]<br>{{small|(1947 туған)}} || сәуір 1993 || маусым 1994 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Михаил Иванович Тимкин|Михаил Тимкин]]<br>{{small|(1933–2010)}} || шілде 1994 || қараша 1995 |- | colspan="5"| '''Президент аппараты басшысының орынбасарлары''' |- | rowspan="2"| 1 || rowspan="2"| [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || rowspan="2"| [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]<br>{{small|(1933–2010)}} || тамыз 1990 || тамыз 1991 |- | тамыз 1992 || қазан 1995 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Дмитрий Селиванов]] || желтоқсан 1990 || тамыз 1991 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Алмабек Нұрышев]] || тамыз 1991 || маусым 1994 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Жиянша Ибрагимов]] || тамыз 1991 || ? |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|99px]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || маусым 1993 || қазан 1994 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Оралбай Әбдікәрімов]]<br>{{small|(1944 туған)}} || желтоқсан 1994 || қазан 1995 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақстан президенті әкімшілігінің қызметкерлері]] 90l2ntsdufel2deg1ya9dck7f8nnhzt Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3649317 3649054 2026-08-30T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3649317 json application/json { "articles": 244987, "pages": 670830, "edits": 3645598, "users": 181342, "activeusers": 394, "admins": 15, "files": 8772 } hwpomz54v7pl0vdfqrpajajd9fe5q2g Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері 0 767016 3649492 3648956 2026-08-31T10:17:45Z Casserium 68287 /* Президент Әкімшілігінің хатшылықтары */ 3649492 wikitext text/x-wiki Мақалада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің]] құрылымдық бөлімшелері мен олардың басшылары көрсетілген. Президент Әкімшілігінің негізін 1990 жылдан бастап оның бөлімдері құрайды. 2026 жылы Президент Әкімшілігінде 15 бөлім болды. Одан бөлек Президент Әкімшілігінің құрамына жеке бөлім ретінде Президенттің кеңсесі, баспасөз қызметі, протокол қызметі, Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы, Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері кіреді. == Президент Әкімшілігінің бөлімдері мен орталықтары == ; Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі 2004 жылы Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі болып құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылдың басында қысқартылды.<ref name="bolim1" /> 2008 жылы қайта құрылып, 2024 жылға дейін Ақпараттандыру және ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі деп аталды. # Мұратхан Жуат (2004—2008) # [[Ғани Өтенұлы Тілеубеков|Ғани Тілеубеков]] (2008—2023) # Ержан Сейітқұлов (2023 бастап) ; Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімі 1998 жылы Әлеуметтік-экономикалық реформалар бөлімі болып құрылды. 1999—2008 жылдары Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі, 2008—2023 жылдары Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты (начало)]</ref> # [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] (1998) # Ескендір Бейсембетов (2000—2002) # Батырхан Исаев (2002) # Марлен Ысқақов (2002—2003) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2003—2005) # [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] (2005—2006) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2006) # Анар Мешімбаева (2006—2007) # [[Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков|Еділ Мамытбеков]] (2007—2008) # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]] (2008—2009) # [[Серік Нөгербекұлы Нөгербеков|Серік Нөгербеков]] (2009—2012) # [[Дәулет Еділұлы Ерғожин|Дәулет Ерғожин]] (2012—2014) # [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2014—2015) # [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] (2015—2018) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2018—2020) # [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (2020—2023) # Айдын Құлсейітов (2023—2025) # Рақымжан Ерназар (2025 бастап) ; Жалпы бөлім 1990 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2004 жылы қайта құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы бірнеше ай Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі деп аталды. # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1990—1996) # [[Мейірболат Хабиұлы Жақыпов|Мірболат Жақыпов]] (1996—2002, 2004—2018) # Бақытжан Темірболат (2018—2019) # Нұрдәулет Төлеев (2019—2025) # [[Ербол Дәненұлы Адаев|Ербол Адаев]] (2025–2026) ; Инвестициялар және сауда бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://stan.kz/eks-ministr-nyrlan-baybazarov-prezident-akimshiliginde-424849/ Экс-министр Нұрлан Байбазаров Президент әкімшілігіне қызметке тағайындалды]</ref> # [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (2025—2026) # Мейіржан Байғонысов (2026 бастап) ; Коммуникациялар бөлімі 2023 жылы құрылды.<ref>[https://aqshamnews.kz/kz/article/aldenei-qr-prezidenti-akimshiligine-qyzmetke-bardy.html Әлденей ҚР Президенті Әкімшілігіне қызметке барды]</ref> # [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (2024—2025) # Қанат Құлшыманов (2025 бастап) ; Көлік-логистика саласын дамыту бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://baq.kz/kolik-logistika-boliminin-basshysy-tagayyndaldy-200028013/ Көлік-логистика бөлімінің басшысы тағайындалды]</ref> # Азамат Кескінбаев (2025 бастап) ; Құқық қорғау жүйесі бөлімі 1992 жылы Құқық қорғау органдары бөлімі болып құрылды. 1994 жылы Заңдылықты қамтамасыз ету, құқықтық тәртіп және сот реформасы бөлімі болып өзгертіліп, 1996 жылы қысқартылды. 2004 жылы Құқық қорғау қызметі бөлімі болып қайта құрылды. 2005 жылы Құқық қорғау мен сот жүйелері мәселелері бөлімі деп өзгертіліп, 2008 жылдан бастап Құқық қорғау жүйесі бөлімі деп аталады. 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының, 2019—2023 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің құрамында болды. # [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]] (1992—1993) # Назымбек Әкімбеков (1993—1994) # Николай Белоруков (1994—1996) # Марат Әбілхатаев (2004—2006) # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (2006—2007) # Ерлік Кененбаев (2007—2008) # Сейітжан Шалабаев (2008) # [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] (2008—2014) # Ерлік Кененбаев (2014—2016) # Алексей Калайчиди (2016—2019) # Қанат Сейдгапбаров (2019—2022) # Азамат Дүйсембеков (2022—2023) # Алексей Калайчиди (2023—2025) # Дәурен Ерғарин (2025 бастап) ; Мемлекеттік бақылау бөлімі 1991 жылы құрылды. 1991—1993 жылдары Ұйымдастыру-инспекторлық және аумақтық даму бөлімі, 1993—1994 жылдары Ұйымдастыру жұмысы және жергілікті әкімшіліктер бөлімі, 1994—1995 жылдары Президенттің аймақтардағы өкілдерінің тобы, 1995 жылы Ұйымдастыру-бақылау басқармасы, 2002—2004 жылдары Аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 1995—2002 және 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау бөлімі, 2005—2008 жылдары Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 2008 жылы Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімі, 2008—2023 жылдары Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды.<ref name="bakylau">[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]</ref> # [[Оралбай Әбдікәрімов]] (1991—1996) # [[Үсен Жетенов]] (1996) # [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] (1996—1997) # [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1997—1998) # [[Оралбай Әбдікәрімов]] (м.а., 1998—1999) # [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (1999—2000) # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2000—2002) # [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] (2002—2004) # Владимир Коломийцев (2004—2005) # [[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]] (2005—2006) # [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2006—2007) # [[Серікжан Зиадаұлы Қанаев|Серікжан Қанаев]] (2007—2011) # [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2012—2014) # [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]] (2014—2017) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2017—2018) # [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (2019—2021) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] (2021—2022) # Ғабидолла Оспанқұлов (2022—2023) # [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] (2023—2025) # Әлихан Жамсатов (2025 бастап) ; Мемлекеттік құқық бөлімі 1990 жылы құрылды. 1992—1994 жылдары Заңнама бөлімі, 1994—1995 жылдары Заңнамалық бастамалар және құқықтық сараптау бөлімі, 1995—1996 және 2004—2008 жылдары Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі, 1996—1999 жылдары Заңнама және сот жүйесі мәселелері бөлімі деп аталды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202211070030&ysclid=mickh8jub3208302349 Они окружают президентов. Часть 2. Силовики и юристы (начало)]</ref> 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында болды. # [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]] (1990—1991) # Юрий Обрядин (1991—1992) # Сергей Тихонов (1992—1994) # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (1994—1997) # [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (1997—1999) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1999—2000) # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2000—2002) # [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] (2002—2004) # [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (2004—2008) # Инна Ахметова (2008—2013) # [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]] (2013—2018) # Данияр Вагапов (2018—2020) # Қайрат Жақыпбаев (2020—2022) # Айдар Жарылғанов (2023 бастап) ; Мемлекеттік қызмет бөлімі 1990 жылы құрылып, 1994 жылға дейін Кадр бөлімі, 1995 жылға дейін Кадр саясаты бөлімі деп аталды. 1999—2004 жылдары Кадр жұмысы бөлімі, 2004—2008 жылдары Кадр саясаты бөлімі деп аталып, 2008 жылдың басында қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды. 2008 жылы қайта құрылып, 1995—1999 және 2008—2023 жылдары Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімі деп аталды. # Геннадий Пирожников (1990—1996) # [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] (1996—2004) # [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2004—2008) # Жомарт Әбиесов (2008) # [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2008—2012) # Марат Дәуешов (2012—2019) # [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2019—2022) # Руслан Тұрғаналы (2022 бастап) ; Өңірлік даму мониторингі бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/rustam-bayaliev-zhana-kizmetke-tagayindaldi-6a1fc4/ Рустам Баялиев жаңа қызметке тағайындалды]</ref> # Рустам Баялиев (2025) ; Өтініштерді қарауды бақылау бөлімі 2019 жылы құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/318626-khalyq-unine-qulaq-asady Халық үніне құлақ асады]</ref> # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2019—2020) # [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (2020—2022) # [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]] (2022) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] (2022—2026) # Бақыт Есімова (2026 бастап) ; Сыртқы саясат бөлімі 1992 жылы Халықаралық бөлім болып құрылып, 1995 жылы қысқартылды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202303140035 Они окружают президентов. Часть 3. Международники]</ref> 2004 жылы Сыртқы саясат орталығы болып қайта құрылды.<ref name="bolim1" /> 2019 жылы Сыртқы саясат және халықаралық байланыстар бөлімі, 2023 жылы Сыртқы саясат бөлімі болып өзгертілді. # [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] (1992—1994) # [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (1994—1995) # [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2004—2007) # [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2007—2012) # Ержан Ашықбаев (2012—2013) # [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2013—2016) # [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2016—2019) # Сатыбалды Бұршақов (2019) # Дәулетбек Құсайынов (2019—2023) # [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] (2023—2025) # Жандос Иманалиев (2025 бастап) ; Цифрландыруды дамыту бөлімі 2024 жылы құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/369480-quat-sandalov-prezident-akimshiliginde-bolim-menhgerushisi-bolyp-taghayyndaldy Қуат Сандалов Президент Әкімшілігінде бөлім меңгерушісі болып тағайындалды]</ref> # Қуат Сандалов (2024 бастап) ; Ішкі саясат бөлімі 1992 жылы құрылды. 1994—1995, 1999—2002 жылдары Қоғамдық-саяси бөлім, 2004—2008 жылдары Әлеуметтік-саяси бөлім деп аталды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-201311150031 Министерство любви и правды]</ref> # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992—1993) # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993) # Әділ Ибраев (1993—1994) # Роза Кенжетаева (1994—1995) # Гүлша Тәңірбергенова (1995—1996) # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (1996—2000) # [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2000—2002) # [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] (2002) # Біржан Қанешев (2002—2003) # [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2003—2006) # Ардақ Досжан (2006—2008) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2008) # [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2008—2012) # [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2012—2014) # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2014—2019) # Ғани Нығыметов (2019—2020) # Нұргүл Мауберлинова (2020—2022) # [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Болат Тілепов]] (2022—2023) # Айжан Шайназарова (2023—2025) # Абзал Нүкенов (2025) # [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2025—2026) # [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] (2026 бастап) === Бұрынғы бөлімдері мен орталықтары === ; Қауіпсіздік және құқықтық тәртіп бөлімі 2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды. # Алмат Байшолақов (2019—2021) # Алексей Калайчиди (2021—2023) ; Мемлекеттік басқару бөлімі 2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды. # Әлтайыр Ахметов (2019—2023) ; Стратегиялық жоспарлау бөлімі 2008 жылы құрылып, 2019 жылға дейін Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы деп аталды. 2023 жылы қысқартылды. # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2008—2011) # Эльдар Сыздықов (2011—2012) # Азамат Әбдімомынов (2012—2014) # Аяна Манасова (2014—2017) # Айдын Құлсейітов (2017—2023) # Рақымжан Ерназар (2023) ; Талдау және болжау орталығы 1993 жылы Ақпараттық-талдау орталығы болып құрылды. 1995 жылы Талдау және стратегиялық зерттеу орталығы болып өзгертіліп, 1999 жылы қысқартылды. 2004 жылы Ақпараттық-талдау орталығы қайта құрылып, 2008 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2018 жылы Талдау және болжау орталығы болып қайта құрылып, 2019 жылы қысқартылды.<ref>[https://kapital.kz/naznacheniya/74374/sozdan-tsentr-analiza-i-prognozirovaniya-administratsii-prezidenta.html Создан Центр анализа и прогнозирования Администрации Президента]</ref> # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993—1999) # Жанай Омаров (2004) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2004—2006) # [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2006—2007) # [[Асқар Жұмабайұлы Шоманов|Асқар Шоманов]] (2007—2008) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2018—2019) ; Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі 1990 жылы Іс басқармасы болып құрылды. 1995—1996 жылдары Қаржылық-шаруашылық бөлім, 1996—2004 жылдары Бухгалтерия деп аталды. 2004 жылы Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі деп өзгертіліп, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы қысқартылды.<ref name="bolim1" /> # [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1990—1992) # Сайлаубек Әлібеков (1992—1993) # Хайролла Қабжанов (1993—1996) # Қадырбай Нұрпейісов (1996—2008) ; Жүйелі зерттеулер орталығы 2002 жылы құрылып, 2006 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды. # Азамат Әбдімомынов (2002—2005) # Анар Мешімбаева (2005—2006) ; Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі 2004 жылы Ішкі саясат басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды. # Есетжан Қосубаев (2004) # Жанай Омаров (2004) # [[Серік Тұрарұлы Сейдуманов|Серік Сейдуманов]] (2004—2005) ; Сот жүйесі мәселелері бөлімі 2004 жылы Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды. # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пакирдинов]] (2004) ; Конфессияаралық қатынастар бөлімі 2003 жылы құрылып, 2004 жылы қысқартылды.<ref name="bolim1">[https://nomad.su/?a=3-202510200030&ysclid=mh6mpancoe351051373 Из истории АП. Часть 2]</ref> # Алексей Кекшаев (2003) # Рәпіл Жошыбаев (2003—2004) ; Қазақстан халықтары ассамблеясымен жұмыс бөлімі 2002 жылы бірнеше ай ғана жұмыс істеді.<ref name="bolim1" /> # [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2002) ; Азаматтық және кешірім жасау мәселелері бөлімі 1990 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. 1996 жылы қайта құрылып, 1999 жылы қысқартылды. # Михаил Бабушкин (1990—?) # Николай Белоруков (1996—1999) ; Наградалар бөлімі 1990 жылы құрылды. Әр жылдары Мемлекеттік наградалар бөлімі, Наградалар бөлімі деп аталды. 1996 жылы қысқартылды. # Геннадий Бердюгин (1990—1994) # Зинаида Федотова (1995—1996) # [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]] (1996) ; Азаматтық бөлімі 1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. # [[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]] (1996) ; Кешірім жасау бөлімі 1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. ; Қорғаныс бөлімі 1992 жылы құрылып, 1994 жылы қысқартылды. # [[Ким Серікбайұлы Серікбаев|Ким Серікбаев]] (1992—1993) # Нұрлан Тілемісов (1993—1994) ; Саяси талдау бөлімі 1992 жылы құрылып, 1993 жылы қысқартылды. # [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1992—1993) ; Мәдениет және ұлтаралық қатынастар бөлімі 1990 жылы референтура ретінде құрылып, 1991 жылы қысқартылды. 1992 жылы бөлім ретінде қайта құрылып, сол жылы қысқартылды. # [[Әбіш Кекілбайұлы]] (1990—1991) # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992) == Президент Әкімшілігінің басқармалары == 2004 жылы 4 басқарма құрылып, 2005 жылы барлығы қысқартылды. Әр басқарманы Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары басқарып, құрамына бірнеше бөлімді жинақтады. {| class="wikitable" ! Басқарма !! Бастығы !! Басқарған уақыты !! Құрылымы |- | rowspan="2" | Мемлекеттік құқық басқармасы || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 2004 || rowspan="2" | * Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі * Құқық қорғау қызметі бөлімі * Сот жүйесі мәселелері бөлімі |- | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004—2005 |- | rowspan="2" | Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасы || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004 || rowspan="2" | * Ұйымдастыру-бақылау бөлімі * Кадр саясаты бөлімі * Мемлекеттік инспекциясы |- | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 2004—2005 |- | Ішкі саясат басқармасы || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] || 2004—2005 || * Әлеуметтік-саяси бөлімі * Ақпараттық-талдау орталығы * Ахуалдық орталығы * Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі * Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы |- | Экономикалық саясат басқармасы || [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] || 2004—2005 || * Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі * Жүйелі зерттеулер орталығы |} == Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері == ; Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы 2004 жылы құрылды. 2008 жылы қысқартылып, 2009 жылы қайта құрылды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201001200039 Указ Президента Республики Казахстан от 29 декабря 2009 года №911]</ref> 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды, 2006 жылдан бастап Қауіпсіздік кеңесінің құрамына кіреді. # Нелля Жұбасова (2004—2007) # [[Мейіржан Серікұлы Машан|Мейіржан Машан]] (2007) # Алмаз Ещанов (2007—2008) # Нұрлан Жанәбілов (2010—2013) # Абзал Нүкенов (2013—2016) # Ерлан Абдақасов (2016—2021) # Данияр Есин (2021—2022) # Амангелді Омарбеков (2022—2025) # Арман Әбдірәсілов (2025 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі 2015 жылы құрылды.<ref name="bolim1" /> # [[Талғат Жеңісұлы Жанжүменов|Талғат Жанжүменов]] (2015—2016) # [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев|Мүслім Алтынбаев]] (2016—2017) # Бақыт Құрманбаев (2017—2019) # Талғат Мұхтаров (2019—2020) # Қайыргелді Есенеев (2020—2022) # Русланбек Бекжігітов (2022—2024) # Марат Аймашев (2024 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі 2015 жылы құрылып, 2023 жылға дейін Қауіпсіздіктің жалпы мәселелері бөлімі деп аталды.<ref name="bolim1" /> # Русланбек Бекжігітов (2015—2021) # Расул Оразғұлов (2021 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі 1999 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау орталығы болып құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2009 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі болып қайта құрылды. # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (1999—2002) # Еркін Тұқымов (2010—2018) # Александр Суханов (2018 бастап) === Бұрынғы бөлімдері === ; Қауіпсіздік Кеңесінің Экономикалық қауіпсіздік мәселелері бөлімі 2000 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. # Рүстем Жоламан (2000—2001) == Президент кеңсесі == 1991 жылы құрылды. 1995 жылға дейін Президент хатшылығы, 2002—2004 жылдары Президент Әкімшілігінің кеңсесі деп аталды. # Владимир Шепель (1991—1994) # [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994) # Владимир Шепель (1994—1996) # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1996—2019) # Бақытжан Темірболат (м.а., 2019) # [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (2019—2022) # [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2022 бастап) 2004—2005 жылдары құрамына бірнеше бөлімді жинақтады: * Жалпы бөлім * Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі * Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі == Президенттің баспасөз қызметі == 1990 жылы Баспасөзбен байланыс және қоғамдық пікірді зерттеу бөлімі болып құрылған. 1990 жылдың соңында бөлім атауын өзгертпестен референтураға, 1991 жылы референтура қайтадан бөлімге айналды. 1992—1994 жылдары Президент баспасөз хатшысының қызметі деп аталса, 1994 жылдан бастап Президенттің баспасөз қызметі деп аталады.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202309130035&ysclid=mh6ayo0ll8549330047 Глас свыше: история должности пресс-секретаря президента]</ref> ; [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] 1990 жылдың соңында енгізілген. # [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990—1991) # Сейітқазы Матаев (1991—1993) # Нұрлан Дәненов (1993—1994) # [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1994—1996) # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998) # [[Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев|Асылбек Бисенбаев]] (1998—2001) # Жанай Омаров (2001—2004) # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2004—2007) # [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2007—2008) # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2008—2009) # [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2009—2011) # [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (2011—2016) # [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] (2016—2019) # [[Берік Уәли]] (2019—2022) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2022—2023) # Нұрмұхамед Байғараев (2023) # [[Берік Уәли]] (2023—2025) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2025—2026) # [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2026 бастап) ; Президент баспасөз қызметінің басшысы 1990—2008 жылдары Президенттің баспасөз қызметін басқарды. # [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990) # Игорь Романов (1990—1995)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1080807196 РОМАНОВ Игорь Матвеевич]</ref> # [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1995—1996) # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998) # Лев Тараков (1998—2002) # Есетжан Қосубаев (2002—2004) # [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2004—2008) == Президенттің протокол қызметі == 1995 жылы құрылды. 2004 жылға дейін Президенттің протокол қызметі, 2004—2021 жылдары Президент протоколы деп аталды. # [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (м.а., 1996) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1996—1997) # [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (1997—1999) # [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1999—2006) # [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] (2006—2009) # [[Румиль Тауфикұлы Тауфиков|Румиль Тауфиков]] (2009—2015) # Мәди Атамқұлов (2015—2021) # Дмитрий Михно (2021—2023) # [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] (2023 бастап) == Президенттің Парламенттегі өкілдігі == 2001 жылы құрылып, 2026 жылы қысқартылды. # Жолымбет Бәйішев (2001—2002) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2002—2006) # Рахмет Мұқашев (2006—2007) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007—2008) # [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2008—2013) # [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (2013—2019) # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2019—2022) # Әмірбек Оспанбеков (2022—2026) === Бұрынғы өкілдері === ; Президенттің Жоғарғы Кеңестегі жеке өкілі 1994—1995 жылдары жұмыс істеді. # Константин Колпаков (1994—1995) ; Президенттің Парламент Сенатындағы өкілі 1995—2001 жылдары жұмыс істеді. # Жолымбет Бәйішев (1996—2001) ; Президенттің Парламент Мәжілісіндегі өкілі 1995—2001 жылдары жұмыс істеді. # Қабылсаят Әбішев (1996—1999) # [[Бексұлтан Сәрсеков]] (1999) # Сабыр Қасымов (1999—2001) == Президент Әкімшілігінің хатшылықтары == ; Вице-президент хатшылығы 1991 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. 2026 жылы қайта құрылды. # [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1991—1992) # Константин Колпаков (1992—1994) # [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994) # [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] (1994—1995) # Ержан Досмұхамедов (1995—1996) ; Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы 1995 жылы құрылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. # [[Жүнісбек Қабыкейұлы Сұлтанмұратов|Жүнісбек Сұлтанмұратов]] (2004) # [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2004—2008) # Виктор Супрун (2008—2012) # Әнуар Омарқожаев (2012—2014) # Дастан Махаев (2014—2016) # [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] (2016) # Үмбетбай Мағзұмов (2016—2018) # Ақмарал Байтемірова (2018—2019) # Алмас Батанов (2019) # Евгений Ким (2019) # Ренат Айтаев (2019—2022) # Ринат Мұхаметқали (2022—2023) # Берік Беркімбаев (2023) # Асқар Жакенов (2023—2024) # Қаныш Төлеушин (2025—2026) # Данияр Құсайынов (2026—) === Бұрынғы хатшылықтары === ; Мемлекеттік кеңесшінің хатшылығы 1995 жылы құрылып, 2026 жылы қысқартылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. 2022 жылға дейін Мемлекеттік хатшының хатшылығы деп аталды. # Амангелді Қайырбаев (1996—2002) # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2004) # Еран Мағзұмов (2004—2008) # [[Қайрат Орынбайұлы Айтбай|Қайрат Айтбай]] (2008—2013) # Нұрлан Жанәбілов (2013—2014) # Михаил Чирков (2014) # Серік Ахмет (2014—2019) # Алмас Батанов (2019) # Жанна Құрманғалиева (2019) # Евгений Ким (2019—2021) # Мәжит Самитов (2021—2024) # Жанна Нұржанова (2024—2026) ; Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы 2004 жылы құрылып, 2026 жылы қысқартылды. 2005 жылға дейін Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2007 жылға дейін Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы деп аталды. # [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2004—2008) # [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (2008—2017) # [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2017—2018) # Леонид Прокопенко (2018—2019) # [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2019—2021) # Марат Әзілханов (2021—2026) ; Қауіпсіздік кеңесінің хатшылығы 1996 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035 К истории АП. Часть 1]</ref> # Марат Нұриев (199?—1997) # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (1997—1999) # Біржан Қанешев (2001—2002) # [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2002—2005) # [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] (2005—2009) # [[Қозы-Көрпеш Есімұлы Жаңбыршин|Қозы-Көрпеш Жаңбыршин]] (2009—2014) # Азамат Әбдімомынов (2014—2015) # Саидмұрат Тәңірберген (2015—2019) # Шоқан Елшібеков (2019—2020) # Ерлан Байтұқбаев (2020—2023) ; Президент көмекшісінің хатшылығы 1999 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. Президент көмекшісі [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратовтың]] қызметін қамтамасыз етумен айналысты. # [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (1999—2002) ; Жоғары тәртiптiлiк кеңесінің хатшылығы 1997 жылы құрылып, 1998 жылы қысқартылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003705_ Қазақстан Республикасының Жоғары тәртiптiлiк кеңесi туралы]</ref> # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (1997—1998) ; Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес хатшылығы 1996 жылы құрылып, 1997 жылға дейін Жоғары экономикалық кеңес хатшылығы деп аталды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002946_ Қазақстан Республикасының Президентi жанынан Жоғары экономикалық кеңес құру туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003723_ Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес мәселелерi]</ref> 1998 жылы қысқартылды. # [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (1996–1997) == Президент Әкімшілігінің инспекциялары == ; Мемлекеттік инспекция 1993—1995 жылдары Президент жанында Бас бақылау инспекциясы жұмыс істеді. 2002 жылы Президент Әкімшілігінің Бас бақылау инспекциясы болып құрылып, сол жылы қысқартылды. 2004 жылы Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының Мемлекеттік инспекциясы болып қайта құрылып, 2005 жылы қысқартылды.<ref name="bakylau" /> # [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] (1993) # Саят Бейсенов (1993—1995) # [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] (2002) # [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] (2004—2005) == Президент Әкімшілігінің шаруашылығы == ; Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы 1992 жылы Президент аппаратының Шаруашылық басқармасы болып құрылды. 1994 жылы Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы болып өзгертілді. 1995 жылы Президент аппаратынан бөлініп, тікелей Президентке бағынатын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс басқармасы]] құрылды. # [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1992—1995) == Тұңғыш Президент — Елбасы кеңсесі == 2019 жылы Тұңғыш Президент — Елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] өзі туралы конституциялық заңға сәйкес құрды. Елбасына тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік орган мәртебесі болды, Президент әкімшілігінің құрамына кірген жоқ. 2023 жылы конституциялық заңның күші жойылуына байланысты жұмысын тоқтатты.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000884 Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің - Елбасының Кеңсесі туралы]</ref> # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (2019—2023) # Нұрлан Қаймолдаев (2023) Құрылымы: # Ақпараттық-талдамалық қамтамасыз ету бөлімі # Құжаттама, қаржы және кадрмен қамтамасыз ету бөлімі # Ұйымдастыру жұмыстары бөлімі # Елбасының баспасөз қызметі # Елбасының протоколы # Елбасы кеңсесі басшысының хатшылығы # Елбасы көмекшісінің хатшылығы == Президент жанындағы мекемелер == ; Президент архиві 1994 жылы құрылды. # Ғалия Қарпықова (1994—1997) # Людмила Дегитаева (1997—2004) # Владимир Шепель (2004—2014) # Борис Джапаров (2014—2018) # Жәмилә Әбдіқадырова (2018—2022) # Әлия Мұстафина (2022 бастап) ; Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі 2012 жылы Президент жанынан құрылды. 2016—2019 жылдары Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне қарады. 2019 жылдан бастап қайтадан Президент жанында жұмыс істейді. # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2012—2016) # [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] (2016) # Евгений Кочетов (2016—2017) # Анастасия Щегорцова (2017—2018) # Руслан Әлішев (2018—2019) # Талғат Қалиев (2019—2020) # Руслан Әлішев (2020—2022) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2022) # [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] (2022 бастап) ; Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты]] 1992 жылы Президент жанындағы [[КИМЭП]] университетінің құрамында құрылды. 1993 жылдан бастап жеке мекеме ретінде Президент жанында жұмыс істейді. # Өмірсерік Қасенов (1993—1997) # Лев Тараков (1997) # Алма Сұлтанғалиева (1997—1998) # [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (1998—2000) # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (2000—2005) # Болат Сұлтанов (2005—2014) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2014—2017) # Зарема Шаукенова (2017—2022) # Еркін Тұқымов (2022—2025) # [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] (2025 бастап) ; Президент жанындағы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясы]] 2022 жылы акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2023 жылдан бастап Президент жанында жұмыс істейді. Академияны Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. # [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] (2023—2024) # [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] (2024 бастап) ; Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы 1994 жылы Президент жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі болып құрылды. 1998 жылы Мемлекеттік қызмет академиясы болып өзгертіліп, 2005 жылы қазіргі атауын алды. 2008 жылдан бастап оқу орнын Мемлекеттік қызмет істері агенттігі басқарады. # Нұрлан Дәненов (1994—1995) # Қайыржан Тақуов (тең директор, 1995—199?) # Кристиан Висанти (тең директор, 1995—1997)<ref>[https://journal.apa.kz/index.php/path/article/download/80/58/607&ved=2ahUKEwir4vetgKCSAxUc8LsIHV6AMPkQFnoECDoQAQ&usg=AOvVaw2QA2YFkkl8PXqnhMNliWC НВШГУ – ПЕРВАЯ ШКОЛА ПОЛИТИЧЕСКОГО МЕНЕДЖМЕНТА НЕЗАВИСИМОГО КАЗАХСТАНА]</ref> # Аманқұл Серікбаев (1998—2005) # [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]] (2005—2006) # [[Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов|Әшімжан Ахметов]] (2006—2008) # Бақыт Есекина (2008—2009) # Арын Орсариев (2009—2012) # [[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Болатбек Әбдірәсілов]] (2012—2016) # Фатима Жақыпова (2016—2019) # Әлтайыр Ахметов (2019) # Ерлан Әбіл (2019—2025)<ref>[https://dknews.kz/ru/v-strane/42266-akademii-gosudarstvennogo-upravleniya-pri-prezidente Академии государственного управления при Президенте РК 25 лет: форум выпускников]</ref> # Азамат Жолманов (2025 бастап) === Президент жанында жұмыс істеген мекемелер === ; Президент жанындағы Қоғамдық келісім 2014 жылы Президент жанынан құрылды. 2020 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарайды. Мекеме [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның жұмысын ұйымдастырады. # [[Наталья Павловна Калашникова|Наталья Калашникова]] (2014—2016) # [[Александр Юрьевич Тараков|Александр Тараков]] (2016—2019) # Саттар Мәжитов (2019—2020) ; Тұңғыш Президент кітапханасы 2012 жылы Назарбаев орталығы болып құрылды. 2014 жылы оның негізінде Тұңғыш Президент кітапханасы құрылды. 2016 жылы оған Тұңғыш Президент музейі қосылды. 2023 жылы Тұңғыш Президент кітапханасы Президент іс басқармасына қарайтын Президенттік орталық және Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын Тұңғыш Президент музейі болып екіге бөлінді. # [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (2012—2013) # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (м.а., 2013—2019) # [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2019—2021) # Бақытжан Темірболат (2021 бастап) ; Тұңғыш Президент музейі 2004 жылы құрылды. 2016 жылы жеке мекеме ретінде жұмысын тоқтатып, Тұңғыш Президент кітапханасына қосылды. 2023 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын корпоративтік қор ретінде жұмыс істейді. # Алма Сағынғали (2004—2016) ; Президент жанындағы Қазақстанның менеджмент, экономика және болжау институты 1992 жылы құрылды. 2003 жылдан бастап акционерлік қоғамға айналып, кейін жартылай жекешелендірілді. Мажоритарлық акционері оқу орнының басшысы [[Чан Йан Бэнг]] болса, акцияларының қалған мемлекеттік пакетін Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. Қазіргі кезде [[КИМЭП]] университеті деп аталады. # [[Чан Йан Бэнг]] (1992 бастап) == Президенттің арнайы өкілдері == ; Президенттің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі 1995 жылы енгізілді. 2008 жылға дейін Президенттің «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы арнайы өкiлi деп аталды. 2008—2009 жылдары Қызылорда облысының әкімі, 2009 жылдан бастап Қызылорда облысы әкімінің орынбасары лауазымын қатар атқарады. # [[Ерғазы Мейірғалиұлы Нұрғалиев|Ерғазы Нұрғалиев]] (1995—2004) # [[Әділбек Әлімжанұлы Басекеев|Әділбек Бәсекеев]] (2004—2008) # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2008) # [[Болатбек Баянұлы Қуандықов|Болатбек Қуандықов]] (2008—2009) # Сәбит Қожаметов (2009—2013) # [[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев|Рзақұл Нұртаев]] (2013—2014) # Серік Қожаниязов (2014—2019) # Бақытжан Намаев (2019—2020) # Серік Сүлейменов (2020—2022) # Қайрат Нұртай (2022 бастап) ; Президенттің Ауғанстан бойынша арнаулы өкілі 2020 жылы енгізілді. Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметін қатар атқарады. # Талғат Қалиев (2020—202?) # Еркін Тұқымов (2025 бастап) === Бұрынғы өкілдері === ; Президенттің Алматы қаласындағы арнаулы өкілі 2004 жылы енгізіліп, 2005 жылы қысқартылды. # [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серікбай Нұрғисаев]] (2004—2005) ; Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі 2021 жылы енгізіліп, 2023 жылы қысқартылды. 2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымын қатар атқарды. # [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]] (2021—2023) ; Президенттің халықаралық экологиялық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі 2023 жылы енгізіліп, 2025 жылы қысқартылды. Президент кеңесшісі лауазымын қоса атқарды. # [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] (2023—2025) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] 5awp6uj8c6jvmlyr9xsphgzf0m4xmt7 Қазақстан Құрылтайы 0 774054 3649446 3648804 2026-08-31T09:15:36Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3649446 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | Басшының партиясы1 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні1 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров|Нұрлан Бекназаров]] | Басшының партиясы2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні2 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] | Басшының партиясы3 = [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] | Сайлану күні3 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] | Басшының партиясы4 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Сайлану күні4 = 28 тамыз 2026 | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan 2026.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{ublist |{{Color box|purple|border=darkgray}} [[Әділет (партия)|Әділет]]: 110 депутат |{{Color box|#0c5c4b|border=darkgray}} [[Ауыл (партия)|Ауыл]]: 10 депутат |{{Color box|#4A77EC|border=darkgray}} [[Respublica]]: 9 депутат |{{Color box|#033e8b|border=darkgray}} [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]]: 8 депутат |{{Color box|#045aa5|border=darkgray}} [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 8 депутат }} | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = {{URL|quryltai.kz}} | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы 23 тамызда]] өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-сайланым]]. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> === Бірінші сайланым (2026–) === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы}} {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} Құрылтайдың бірінші құрамын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызда өтті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10587 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНЫҢ ДЕПУТАТТАРЫН САЙЛАУ ҚОРЫТЫНДЫЛАРЫ БЕЛГІЛЕНДІ]</ref> 2026 жылғы 28 тамыздағы [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] кандидатурасын ұсынды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/toqaev-quryltai-toragalygyna-oz-kandidaturasyn-usyndy |title=Тоқаев Құрылтай төрағалығына өз кандидатурасын ұсынды |language=kk |work=informburo.kz |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.<ref>[https://egemen.kz/news/aybek-dadebay-quryltay-toragasy-bolyp-saylandy Айбек Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Депутаттар тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары}} == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == {{толық мақала|Қазақстан Құрылтайының комитет төрағалары}} Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс, қазіргі уақытта Құрылтайдың 8 комитеті бар:<ref name="mazh" /><ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2419886-quryltaida-qandai-komitetter-quryldy-zhane-olardy-kim-basqardy/ Құрылтайда қандай комитеттер құрылды және оларды кім басқарды]</ref> # Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті # Әлеуметтік-мәдени даму комитеті # Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті # Қаржы және бюджет комитеті # Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті # Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті # Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті # Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> Құрылтайдағы партиялардың фракция жетекшілері: # [[Әділет (партия)|Әділет]] — [[Ербол Дәненұлы Адаев|Ербол Адаев]]<ref>[https://astanatv.kz/ru/news/176597/ Определен состав Президиума и Комитетов Курултая РК]</ref> # [[Ауыл (партия)|Ауыл]] — [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов|Қайрат Айтуғанов]]<ref name="frak26">[https://khabar.kz/kk/news/sayasat/190002-prezydent-khuryltaidagy-partyia-fraktsyialarynyn-zhetekshilerimen-kezdesti Президент Құрылтайдағы партия фракцияларының жетекшілерімен кездесті]</ref> # [[Respublica]] — [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров|Айдарбек Қожаназаров]]<ref name="frak26" /> # [[Ақ жол (партия)|Ақ жол]] — [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]]<ref name="frak26" /> # [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] — [[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов|Асхат Рақымжанов]]<ref name="frak26" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] f0gcywa58opgux0h8rrdamr46rhkhk9 Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3649327 3649075 2026-08-31T03:05:19Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3649327 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 32334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 100400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 394561] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 106205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 168757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 385998] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 106368] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30236] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28899] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8678] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 253458] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82413] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5018] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83131] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8013] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13965] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35248] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9745] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 11944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 12897] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5167] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8231] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3541] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17725] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23223] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3399] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2657] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2532] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8456] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18890] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3472] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8041] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3197] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3050] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2545] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2454] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21451] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 5009] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5640] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3488] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3388] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2480] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2555] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35646] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3837] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21988] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9857] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2356] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2231] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2370] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11382] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30205] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2381] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13370] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4425] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4316] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3634] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14732] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3854] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6186] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2771] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2301] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28317] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12991] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5898] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2364] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23658] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 74214] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2699] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2330] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45634] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3392] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2150] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16894] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5087] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2059] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2244] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2871] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2756] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2543] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7478] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3220] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17883] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58036] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2795] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 45892] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1948] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40865] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2658] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1931] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3062] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25120] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2138] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1840] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1978] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5583] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2990] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1868] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115584] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7749] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2840] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2003] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1809] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 7545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22722] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2183] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2691] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1874] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25767] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5004] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1735] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27743] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1720] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1709] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1988] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10159] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1785] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3178] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2508] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1970] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4279] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3422] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2411] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1802] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4360] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36004] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23590] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7221] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23513] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5435] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1619] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1665] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22905] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2995] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9387] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2021] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1646] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7753] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1615] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1678] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1687] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2189] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1565] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4966] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1739] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1791] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1543] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1853] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1551] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1974] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58037] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3712] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1626] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1514] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1579] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1639] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2801] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2492] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1615] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25824] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3605] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4672] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3997] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22866] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2753] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3921] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28385] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11130] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1492] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5881] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10569] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10123] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11798] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1591] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1531] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5029] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11238] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1386] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17754] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1549] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1530] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4703] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9646] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2007] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2041] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6963] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22141] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12051] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15411] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 125972] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62364] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1350] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27826] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29006] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1337] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18758] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2449] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8616] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 26893] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61447] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1294] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8657] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24541] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4350] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1267] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1247] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2154] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2586] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1491] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1975] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10221] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15746] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2962] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 119840] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1740] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1397] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1500] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34305] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1386] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3247] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12497] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12135] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1171] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3095] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12697] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17730] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2473] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12381] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1199] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18987] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30506] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1500] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1396] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8588] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11917] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1136] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35545] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6055] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1163] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1230] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27585] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4906] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1400] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9538] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37312] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45061] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3880] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4950] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1477] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108278] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1128] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22489] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11989] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7972] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1237] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1048] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2102] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1176] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10270] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15563] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7057] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1085] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2625] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5037] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1055] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1278] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4489] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1998] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8696] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1112] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7668] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5987] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37820] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1019] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1309] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49270] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4312] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1062] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20421] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3232] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64833] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4086] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20172] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1181] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53463] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2172] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1916] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33155] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23420] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 980] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2485] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1690] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8983] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13394] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7586] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 933] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10524] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4710] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27432] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9800] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9539] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1134] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6711] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1213] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15735] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 972] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12066] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2554] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83383] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3505] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15295] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1053] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 891] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76456] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29624] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13032] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5549] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25723] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1824] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1070] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24327] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5990] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 912] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15528] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9023] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 904] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1612] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 11807] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1030] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 968] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9421] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9988] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13025] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1436] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14222] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2020] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4483] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28121] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7509] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 867] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12573] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7856] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20752] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3526] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6349] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33494] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49557] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 882] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18557] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11587] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8597] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9231] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4914] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1005] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10691] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 11284] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 22850] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 904] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27116] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5562] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25578] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11394] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22211] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4307] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12542] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5063] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 16927] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 955] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63692] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1275] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1044] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16041] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 902] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 98904] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5295] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1999] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4147] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1681] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16682] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14992] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5389] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39580] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36217] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31751] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2404] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2070] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11915] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71662] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14752] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4451] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7034] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34511] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4097] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1739] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4619] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8846] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1211] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3045] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 971] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7556] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1886] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1919] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1094] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8906] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29070] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2512] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17398] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1208] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7364] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21507] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9626] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11926] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15496] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5741] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 813] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19400] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10354] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7397] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 725] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8899] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2338] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58144] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2863] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5964] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2044] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2423] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4286] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27862] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8012] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1302] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 53940] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4022] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 831] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18463] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3718] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 667] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 963] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2122] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13500] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8045] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8056] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1020] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 948] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10344] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6980] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 869] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1053] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1347] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8691] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18940] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 652] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27772] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18868] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1154] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1265] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7616] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11584] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9596] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12622] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3563] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4474] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14106] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3047] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7924] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2690] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 8818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 9364] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15041] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2623] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 662] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32464] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11078] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 636] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 692] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6481] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3426] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26640] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20465] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12459] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26758] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 623] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7950] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10688] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18921] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13160] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8114] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8862] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2739] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1545] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18096] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10986] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 800] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 681] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9010] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10085] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4136] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1355] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8154] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 5983] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 997] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15915] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 655] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3944] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31631] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 886] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1009] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12641] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1571] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 765] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 630] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22070] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14309] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13398] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22950] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8844] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6232] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12145] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 602] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2557] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6304] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64502] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6835] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5294] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1962] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6015] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7797] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 592] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2825] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11766] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1253] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9084] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10967] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4772] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12123] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3511] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6802] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1009] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2596] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 592] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2182] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7453] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13767] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8409] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3070] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 543] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10051] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2979] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53272] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9645] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27869] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13049] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3487] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16060] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8874] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17304] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 571] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2995] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40244] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2210] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4331] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 934] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5423] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 787] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11563] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1266] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11545] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 636] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15371] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2752] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 839] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2361] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6365] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 703] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3810] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14165] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9870] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14847] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6644] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13623] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 750] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14897] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8549] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23709] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1489] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 652] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18002] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11317] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3129] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24037] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 616] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1685] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28966] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 625] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2055] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6489] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14026] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1857] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4532] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4598] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11330] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7224] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18772] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 12426] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3570] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3852] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6741] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5771] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6362] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 691] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 981] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7012] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16887] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 545] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11062] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19777] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29085] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7868] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2180] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1172] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 856] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2148] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10818] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9646] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2813] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1229] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4118] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6784] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 803] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 504] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12772] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 666] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 910] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1342] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5441] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1423] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 504] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17394] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20014] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31525] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28230] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3404] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5164] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4946] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38541] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4538] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1279] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1423] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3892] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9262] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56414] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21279] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2154] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24580] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2722] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11186] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37416] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4924] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4521] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6883] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5796] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10257] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2742] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10160] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 594] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3609] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1282] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12848] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16583] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7915] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14097] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5151] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4326] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6845] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1495] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19890] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11786] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 29966] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1307] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23056] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5962] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6875] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3645] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7520] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4585] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5961] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8208] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6428] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58289] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16587] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3499] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 807] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13284] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3058] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8238] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1534] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6285] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6767] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 28910] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5493] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1392] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 500] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 564] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 648] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 624] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6071] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1235] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4193] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15277] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22311] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26948] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2247] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31835] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19704] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9267] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15747] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 58871] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9880] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1654] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 894] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 987] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15486] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6144] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11767] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 806] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2711] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1716] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 463] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 695] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5604] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59668] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4526] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10883] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6835] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 548] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6186] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1886] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1408] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2053] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2884] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106366] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3143] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4147] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6693] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 716] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1636] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5721] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 489] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2965] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1827] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8930] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13472] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1271] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16017] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2431] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28358] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2982] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11068] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 539] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 16804] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1091] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6620] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7423] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10449] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7636] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 456] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1719] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6157] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25307] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 542] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1105] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31589] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5788] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15700] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3444] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4936] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2105] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15809] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5992] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4004] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7141] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 629] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6503] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1404] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16521] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 1000] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2852] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1282] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3105] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1937] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10347] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 827] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 12848] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3729] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15035] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10303] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 961] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8073] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16651] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1220] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2143] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3104] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10258] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6525] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5535] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10586] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4058] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12475] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2882] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16811] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2440] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4134] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5012] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39068] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15241] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1189] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1087] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3695] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34794] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26377] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1171] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5763] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1107] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 428] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22034] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5010] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5085] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2068] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 27925] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42994] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3929] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1903] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 484] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 889] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8849] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8639] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8239] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18276] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2867] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10152] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5676] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3190] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 604] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5617] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5152] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7510] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7470] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5021] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6478] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5618] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15674] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 849] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19192] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1787] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9250] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6526] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11667] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5516] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 474] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2202] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4581] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23194] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9062] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1777] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4056] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10246] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 785] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3720] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2010] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5029] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24812] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 394] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2355] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2101] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9225] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16080] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18775] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 393] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 395] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9005] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16645] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6025] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5659] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24794] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5199] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7280] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7782] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4522] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13754] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7926] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 768] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3106] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1189] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2308] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12286] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2772] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8003] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5520] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6334] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5528] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4943] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 547] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6632] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 764] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 552] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 467] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29104] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3969] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 422] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 561] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4281] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1889] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22313] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9109] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 477] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5701] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11178] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4847] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2511] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2073] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1590] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3633] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 717] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 801] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 501] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11680] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 423] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2820] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4950] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8217] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7182] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4413] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1039] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1425] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4533] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3480] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8081] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5499] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9074] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1410] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31733] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4470] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4075] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2210] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2505] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 784] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2888] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 428] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4064] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40802] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2422] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9848] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3611] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47338] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3320] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 365] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 450] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1231] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4897] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17779] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5497] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10693] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 3784] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1197] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2527] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3110] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18744] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 350] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 386] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3742] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3075] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7995] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5801] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 681] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3769] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5278] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4533] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17994] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 488] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4569] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3480] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5173] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2360] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1444] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5424] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7113] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5554] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3553] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7981] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} l1s9b896t3hle97gjnapsl9p6a0oc0k Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар/2026 10 775723 3649504 3648509 2026-08-31T10:48:52Z Nurken 111493 3649504 wikitext text/x-wiki * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> 0hscashatlrzssv678lt3vmb7gachbc Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3649287 3648964 2026-08-30T15:00:37Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3649287 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-29'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="795" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 795] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="600" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 600] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="306" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 306] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="192" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 192] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Шежіре]] | data-sort-value="152" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 152] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 95] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Перм кезеңі]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BC_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 80] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Құбыжықтар]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 80] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[1402 жыл]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1402_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 80] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Иврит тілі]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 80] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Юра кезеңі]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 80] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 79] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 78] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Титаник]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 74] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 70] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 70] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 68] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 67] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 66] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 66] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 64] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Ысты]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 64] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 62] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 59] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 58] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 54] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Созақ]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 53] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 51] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 50] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 46] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Огре]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%80%D0%B5 46] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Алматы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 45] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 45] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 45] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Динара Болатқызы Закиева]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 43] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Беріш]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 43] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 41] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 41] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 39] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Жал]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB 36] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 36] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 35] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 33] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 33] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 33] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 33] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Марупе]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5 32] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 32] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 32] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 31] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 31] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 30] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 30] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 30] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Арғын]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 29] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 28] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[:Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары|Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6i%D0%BBi%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_VII_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 28] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 28] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Шымкент]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 27] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Табын]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 27] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 27] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Инвестиция]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 26] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Келінжан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 25] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Жанғара Дәдебаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 25] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 25] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 24] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[КешYOU]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 24] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 24] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Жаныс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 24] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 24] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 24] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 24] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Салауат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Дулат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 23] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 23] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 23] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 23] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қазақстан премьер-министрі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 23] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 22] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 22] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 22] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Қазмедиа орталығы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 22] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 22] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 22] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Албан руы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Елена Сергеевна Бейсембинова]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Бердібек хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Маман Қалқабайұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 21] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Ғалия Тынбаева]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 21] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 20] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 20] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 20] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Атырау]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 20] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Қожа]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 20] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Шаңырақ (фильм)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 20] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 20] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 19] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 19] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 19] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Ресей]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 19] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қаш (фильм, 2022)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 18] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 18] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 18] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Суан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Динара Болатқызы Зәкиева]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 18] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Шымыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 17] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 17] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 17] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 17] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Непал]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 17] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 17] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B1%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Наймандар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Жақайым]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 17] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Balapan (телеарна)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 16] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Франция]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Құрылтай депутаты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 16] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 16] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 16] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Мұхтарбай Өтелбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Куннилингус]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 16] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 16] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Тарақты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Әл-Фатх сүресі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 16] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 16] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 16] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Адай]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Ратко Младич]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%BE_%D0%9C%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%87 15] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 15] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Мақпал Исабекова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Жарлы (Нұркен Әбдіров ауылдық округі)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%28%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96%29 15] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[МузАРТ]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 15] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Шекті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Титаник (фильм, 1997)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_1997%29 15] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 15] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 15] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Семей]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 15] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 14] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Ботбай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 14] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Алтын алқа]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0 14] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Еуропа]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 14] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Ералы Дадабаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Sumitomo Mitsui Trust Holdings]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sumitomo_Mitsui_Trust_Holdings 14] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Төлен]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD 14] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[VIII Хокон]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=VIII_%D0%A5%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD 14] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 13] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 13] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 13] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Татарлар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 13] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қатысушы:Casserium/зертхана]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ACasserium%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Bank of Ningbo]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_of_Ningbo 13] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Қазақ хандығының дәстүрлі аймақтық-әкімшілік құрылымы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қытай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Маңғыстау ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Байұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 13] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Заңғар Бейсембинов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Қосбастау шатқалы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 12] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Айдар (шаш)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 12] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 12] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Майқы би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Үйсін руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 12] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 12] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Жетіру]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 12] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Есекжем]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 12] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 12] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Азия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Екібастұз]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 12] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 12] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Ninety One]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 12] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Әл-Аләқ сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%BB%D3%99%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 12] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[ACE (Ninety One)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 12] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 12] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 11] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 11] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Кешірім Бозтаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Ақсуат ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Сарайшық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Тобықты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Кір жуғыш машина]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80_%D0%B6%D1%83%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 11] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Олжас Бектенов үкіметі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Қараағаш (Жетісу облысы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[10]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10 11] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 11] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[19]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=19 11] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Германия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Таз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Молла Мұса Сайрами]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8 11] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Отырар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Ұлы Дала Таңы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D1%8B 11] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Бату хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Керей хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Жасуша]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 11] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Сүре]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 11] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%86%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 11] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Даусынан біл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D1%96%D0%BB 11] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Төртқара]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Құлшығаш]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 11] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 10] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Африка]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Төле би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Сырдария]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Абсаттар Шәкірұлы Сманов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[:Санат:Үндістан қалалары|Санат:Үндістан қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Қазжуа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B6%D1%83%D0%B0 10] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Саят Темірболатұлы Исембаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Көкнәр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 10] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Перизат Қайрат]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82 10] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Байбақты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Есентемір]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 10] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 10] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Ақша]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 10] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Сүйек жаңғырту]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 10] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Дәу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83 10] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Ата]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%B0 10] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Биология]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Жанатай батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Төре]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 10] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 10] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Швейцария]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Есім хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Есенқұл Маманұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Қ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 10] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қайыр хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Ербол Дәненұлы Адаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 9] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 9] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Қазақстан климаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Қымыз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 9] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Түркия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Кердері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Жәнібек Әлімханұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Алшын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Айша бибі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 9] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Сөк]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%BA 9] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 9] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Су]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 9] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Қияттар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[OLX]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=OLX 9] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Үлгі:CURRENTSECOND]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3ACURRENTSECOND 9] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 9] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Оралды секс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 9] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Ошақты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Өлі-тірі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 9] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Меруерт Балғабайқызы Түсіпбаева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[V Харальд]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=V_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 9] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Сауран ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Сиқым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Тектоникалық карта]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Мамания мектебі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 9] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 9] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Солтүстік Корея]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 9] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Ақтөбе ауылдық округі (Маңғыстау облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96_%28%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Бүрге]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5 9] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 9] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Қазақстан вице-президенті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 9] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[SDU University]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 9] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Түйелер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Тілашар тойы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 9] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[:Сурет:Sura4.pdf|Сурет:Sura4.pdf]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura4.pdf 9] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Моңғол империясының билеушілерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Алтын белгі төсбелгісі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Тама]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Асат Болатұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Тілдің ашып ауруы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Мәриям сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Әмина Ерғожақызы Өмірзақова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[:Санат:Қой тұқымдары|Санат:Қой тұқымдары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Татьяна Акбарқызы Кәрімова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Қалмақ қырылған]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Химия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 8] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Конституция]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Жидебай батыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Кіндік шеше]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 8] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Шөл]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BB 8] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Павлодар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Қоғам]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 8] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Айша Ғарифқызы Ғалымбаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Ұмай ана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Вьетнам]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D1%8C%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC 8] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 8] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Сөйлем]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 8] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 8] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Асан Мәжит]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 8] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[20]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=20 8] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Тілеу Айтұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%90%D0%B9%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Қалмақ хандығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Жетісу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 8] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Келін түсіру]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Болат хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[TikTok]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=TikTok 8] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Тәтті шай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Сын есім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Аят әл-Курси]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 8] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Төле би ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Есенқұл Жақыпбеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Сүйінші]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 8] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Ағаш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[8]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=8 8] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Илон Маск]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 8] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Арпа]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BF%D0%B0 8] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[27]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=27 8] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Шарана шайқау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Қалмақтар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Компьютер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Жалама айдаған жылдар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 8] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Минет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Бәйдібек ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 8] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Жылқы (қазақ дәстүрі)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 8] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[НАТО]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%9E 8] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Қазақ ханымдары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Жар-Жар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[:Санат:Оңтүстік Америка өзендері|Санат:Оңтүстік Америка өзендері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Оттегі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Жетісай ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Ақтау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Жайық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 8] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Mellstroy]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 8] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[25]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25 8] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Үндістан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Һ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 8] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Уәли хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Құйрық-бауыр (салт)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 8] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Итмұрын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Карина Сәрсенова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Бақытжан Момышұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Оливер Три]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 8] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Кемел Тоқаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Жүрек]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 7] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 7] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Қалмаққырылған (өзен)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 7] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 7] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Көз тию]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B8%D1%8E 7] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Әбілмәмбет хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%281501%E2%80%941600%29 7] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[:Санат:Қазақстан актрисалары|Санат:Қазақстан актрисалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Ағылшын]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Балтабай Әділ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB 7] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Жеңіс Ермағанбетқызы Ысқақова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қояншық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Жаңаарқа ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Өтебай Қанахин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Атығай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[II Мехмет]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82 7] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Асық ойыны]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Қайсар (футбол клубы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Тимур Бимашұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%91%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Халида Есенқұлқызы Маманова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Шілдехана]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Қазақ қыз-келіншектерінің ұлттық киімдері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Сүгір Әліұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Біріккен Араб Әмірліктері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Ресей императорларының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Өтеген Өтеғұлұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Судьяның ант беруі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%96 7] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Қазақстан Республикасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Уикипедия:Өңдеменің түйіндемесі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D3%A8%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қазығұрт ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Жолбарыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Арсен Томский]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 7] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Киікоты (Zіzіphora)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%8B_%28Z%D1%96z%D1%96phora%29 7] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Бауыш хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Дауылпаз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%B7 7] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 7] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Хентай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 7] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Серік Байсейітұлы Ақылбай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Азу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%83 7] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Құйынды мекен (телехикая)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қыдыр ата]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 7] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Сәбит Сәуменұлы Тауланов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Құлсары би Тінекейұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Құран]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Астана]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Орда Ежен хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Ландшафт архитектурасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%A8%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Апамның астауы (әңгіме)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Барақ батыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Босаға майлау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Мұрат Құсайынов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Әл-Мулк сүресі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%BA_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 7] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Қостанай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[16]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16 7] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Шұбарқұдық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Нартай Сауданбекұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Құжат]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B6%D0%B0%D1%82 7] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Аңсаған Скендерұлы Балтабеков]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Нұх пайғамбар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Қырғызстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Өзендердің қоректенуі мен режимі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%83%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Ö3 Austria Top 40]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%C3%963_Austria_Top_40 7] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Ақсақ құлан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Құстар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Google іздеу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 7] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Саят Қабылұлы Медеуов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Едіге]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 7] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Жиде]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 7] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Салт атқа мінудің үлгісі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%AF%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Тілектес Серікбайұлы Адамбеков]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Жиембет жырау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 7] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Соңғы көш (роман)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қайып хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Төрт түлік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Blogger]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Blogger 7] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Дихан Қамзабекұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[:Санат:Басты санат|Санат:Басты санат]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82 7] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Қазақстанның ежелгі қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Бейбіт Сейдуалиева]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Астана қаласындағы көшелердің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[12]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12 7] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Тышқандар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Күміс алқа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0 7] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Шағатай хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Ислам күнтізбесі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Нарды]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B 7] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Ебіней Арыстанұлы Бөкетов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B1%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} p28dxydxesbkpusukc0x0ly24izhzs2 Үлгі:Латвия қалалары 10 783355 3649339 3649081 2026-08-31T06:21:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3649339 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Лиепая]]{{•}} [[Лимбажи]]{{•}} [[Лубана]]{{•}} [[Лудза]]{{•}} [[Мадона]]{{•}} [[Мазсалаца]]{{•}} [[Марупе]]{{•}} [[Огре]]{{•}} [[Павилоста]]{{•}} [[Пилтене]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> p1tpaex7hseu60wivacmagq9n2fezlk Қатысушы:Эдгар Герт 2 783752 3649531 3633318 2026-08-31T11:54:12Z Эдгар Герт 183645 3649531 wikitext text/x-wiki '''Метод молекулярного резонанса (технология Ибрагимова)''' — межотраслевая физико-химическая технология направленной деструкции, идентификации и преобразования молекулярных структур, основанная на воздействии низкоинтенсивными электромагнитными колебаниями заданных резонансных частот на внутримолекулярные связи. Метод разработан в начале 2000-х годов казахстанским физиком Ильдаром Равильевичем Ибрагимовым совместно со специалистами научно-технологического центра (НТЦ) «Арго»<ref name="expert_2005">''Грудницкий П.'' Попасть в резонанс // Эксперт-Казахстан : журнал. — 2005. — 2–9 октября (№ 20 (46)). — С. Science & Technologies.</ref><ref name="megapolis_2005">''Михайлова К.'' Излучатели прибыли // Мегаполис : газета. — 2005. — 7 ноября (№ 44 (257)).</ref>. Технология носит междисциплинарный характер и применяется в процессах интенсификации нефтепереработки, утилизации промышленных углеводородных отходов, а также признана в рамках фундаментальных академических исследований по нетепловому волновому воздействию на биоорганические структуры, нуклеиновые кислоты (ДНК и РНК) и капсиды патогенных микроорганизмов<ref name="expert_2005" /><ref name="dan_2020">''Гуляев Ю. В., Таранов И. В., Черепенин В. А.'' Использование мощных электромагнитных импульсов для воздействия на бактерии и вирусы // Доклады Российской академии наук. Физика, technical науки : журнал. — 2020. — Т. 493, № 1. — С. 15—17. — DOI:10.31857/S2686740020040069.</ref><ref name="ikhlov_2018">''Ихлов Б. Л.'' Спектры ДНК. Обзор // Вестник новых медицинских технологий : журнал. — 2018. — Т. 25, № 2. — С. 121—134. — DOI:10.24411/1609-2163-2018-16001.</ref><ref name="ikhlov_2019">''Ихлов Б. Л.'' О возможности лечения вирусных заболеваний КВЧ-терапией // Вестник новых медицинских технологий : журнал. — 2019. — Т. 26, № 1. — С. 67—71. — DOI:10.24411/1609-2163-2019-16248.</ref><ref name="nature_2015">''Yang S. C., Sun C. K. et al.'' Efficient Structure Resonance Energy Transfer from Microwaves to Confined Acoustic Vibrations in Viruses // Scientific Reports. — 2015. — Vol. 5. — P. 18030. — DOI:10.1038/srep18030.</ref>. == Теоретические основы метода == В отличие от классических термических методов (например, термокрекинга в нефтехимии), где энергия передается хаотично через механизм тепловых столкновений, метод Ибрагимова базируется на принципах квантово-механического резонансного поглощения энергии волнового поля<ref name="expert_2005" /><ref name="expert_2006">''Грудницкий П.'' Терапия с резонансом // Эксперт-Казахстан : журнал. — 2006. — 13–20 февраля (№ 6 (62)).</ref>. В основе технологии лежит математическая модель несимметричного осциллятора применительно к сложным многокомпонентным молекулярным цепочкам<ref name="expert_2006" /><ref name="ikhlov_2018" />. Модель описывает целевую молекулу или вирусный капсид как колебательную систему (осциллятор) с фрагментами разной массы, где жесткость внутримолекулярных связей определяется отношением кулоновских сил<ref name="expert_2006" /><ref name="nature_2015" |. Каждому виду объектов соответствует свой индивидуальный резонансный спектр частот: * Внешнее волновое поле настраивается на резонансную частоту целевой связи, раскачивая структуру порциями до тех пор, пока масса и жесткость связи не войдут в резонанс, и амплитуда колебаний не превысит энергию связи (около 1 эВ), вызывая деструктивный разрыв цепи в строго заданном месте за счет эффекта структурного резонансного переноса энергии (SRET — Structure-Resonant Energy Transfer)<ref name="expert_2005" /><ref name="expert_2006" /><ref name="dan_2020" /><ref name="nature_2015" />. * Интенсивность электромагнитного воздействия является крайне низкой и воспринимается только идентичными по массе и жесткости структурами. Вероятность побочного воздействия на соседние нерезонансные соединения (или здоровые клетки хозяина) стремится к нулю<ref name="expert_2006" /><ref name="nature_2015" /><ref name="plos_one_2021">''Barbora A., Minnes R.'' Targeted antiviral treatment using non-ionizing radiation therapy for SARS-CoV-2 and viral pandemics preparedness // PLoS ONE. — 2021. — Vol. 16, no. 5. — P. e0251780. — DOI:10.1371/journal.pone.0251780.</ref>. == Патенты и международный приоритет == Технологические решения И. Р. Ибрагимова защищены национальными и международными охранными документами: * '''Международный патент № 2003263491''' («Способ обработки сырья») * '''Патент РК № 13989''' («Способ СВЧ-переработки сырья») — зарегистрирован Комитетом по правам интеллектуальной собственности Министерства юстиции Республики Казахстан 16 февраля 2004 года. * '''Международный патент WO 2004/009734''' (в рамках PCT) — зафиксировала уникальность изобретения и приоритет технологии на международном уровне через Всемирную организацию интеллектуальной собственности (WIPO) в Женеве<ref name="megapolis_2005" /><ref name="expert_2006" /><ref name="expert_2007">Израильтяне «открывают» казахстанские теории // Эксперт-Казахстан : журнал. — 2007. — 13 августа (№ 29 (131)).</ref>. * '''Патент РК № 17734''' («Способ преобразования молекул») — зарегистрирован в Государственном реестре изобретений Республики Казахстан 15 сентября 2006 года. == Основные направления применения == === Нефтехимия и переработка углеводородного сырья === Первоначальное практическое развитие метод получил при решении задач по снижению динамической вязкости тяжелых нефтей, утилизации нетоварных (амбарных) нефтяных разливов и увеличению выхода светлых фракций<ref name="expert_2005" /><ref name="megapolis_2005" />. Электромагнитное воздействие позволяет осуществлять селективный крекинг парафинов, нафтенов и асфальтенов, переводя высоковязкие битумные смеси в кондиционную товарную нефть без экстремального нагрева оборудования<ref name="expert_2005" /><ref name="expert_2006" />. === Применение в биомедицине и вирусологии === Перенос математических моделей колебательных структур на живые организмы обосновал теоретическую концепцию резонансного деструктивного воздействия на патогены (вирусы и бактерии)<ref name="expert_2006" /><ref name="expert_2007" />. Метод предполагает разрушение РНК вирусов или ДНК болезнетворных бактерий без нанесения вреда здоровым тканям человека за счет точечного СВЧ-резонанса. В 2003 году возможностью применения метода для воздействия на вирус СПИДа интересовалось Министерство здравоохранения Республики Казахстан, однако из-за бюрократических препятствий выделение финансирования на исследования было приостановлено<ref name="expert_2006" />. В augustе 2007 года в профильных научно-аналитических СМИ обсуждался вопрос защиты патентных прав и приоритета казахстанской разработки в связи с сообщениями об изобретении в Израиле аналогичного волнового прибора для бесконтактной экспресс-диагностики ВИЧ-инфекции по частотному отклику молекул<ref name="expert_2007" />. В декабре 2021 года в научной электронной библиотеке eLIBRARY (ID: 45641234) были опубликованы результаты экспериментальных исследований, подтвердивших высокую эффективность нетеплового направленного электромагнитного воздействия специализированного медицинского оборудования на вирионы ВИЧ, что легло в основу практической верификации резонансных методов в клинической вирусологии<ref name="elibrary_45641234">Эффективность электромагнитного воздействия с использованием экспериментального медицинского оборудования на вирус ВИЧ // eLIBRARY.RU : научная электронная библиотека. — 2021. — ID: 45641234.</ref>. === Хронология верификации идеи в мировой академической науке === Концепция бесконтактного резонансного СВЧ-разрушения оболочек вирусов получила всестороннее экспериментальное подтверждение крупнейшими мировыми научными институтами: * '''Журнал ВАК РФ (2018):''' Физик Б. Л. Ихлов (ФГУП ОКБ «Маяк») в фундаментальном обзоре спектров ДНК верифицировал расчетную формулу Ибрагимова для частот крутильных колебаний спирали. Исследователь математически описал динамику репликации ДНК во внешнем электромагнитном поле с помощью уравнений Лагранжа и Риккати, доказав возникновение дополнительного квазидиссипативного резонанса (сопряженного со снижением частоты из-за изменяющегося со временем момента инерции репликационных вилок), что подтвердило чистый нетепловой механизм ингибирования митоза патогенов на строго фиксированных частотах<ref name="ikhlov_2018" />. * '''Технический университет Молдовы (2009):''' В работе профессора П. Стойчева феномен волнового резонанса классифицирован как наиболее стабильное и малозатратное состояние движения в природе, являющееся оптимальным инструментом для направленной модификации и деструкции биологических и химических сред<ref name="stoicev_2009">''Стойчев П., Лупашко А., Топала П., Михайлов В.'' Резонансные технологии не только разрушают, но и созидают // Meridian Ingineresc : журнал. — 2009. — № 4. — С. 52—59. — ISSN 1683-853X.</ref>. * '''Scientific Reports / Nature (2015):''' Группа физиков Тайваньского университета (S. C. Yang, C. K. Sun и др.) экспериментально доказала, что эффект SRET от микроволн СВЧ-диапазона (в области 8—8.4 ГГц) эффективно возбуждает ограниченные акустические дипольные колебания вирусов гриппа А (H3N2 и H1N1) и приводит к физическому растрескиванию и фрактурированию их липидных оболочек без повреждения РНК, подтверждая нетепловой резонансный механизм деструкции в рамках стандартов безопасности IEEE (82 Вт/м²)<ref name="nature_2015" />. * '''Журнал ВАК РФ (2019):''' Экспериментальные исследования Б. Л. Ихлова на базе ОКБ «Маяк» с использованием формулы Ибрагимова подтвердили полную ингибицию репликации и 100% гибель штаммов кишечной палочки (''E. coli'' на частоте 9,6 ГГц) и микобактерий туберкулеза (''Mycobacterium tuberculosis'' на частоте 10,31 ГГц) при сверхслабой мощности (1–2,5 мВт/см²)<ref name="ikhlov_2019" />. '''Доклады РАН (2020):''' Академик РАН Ю. В. Гуляев и соавторы теоретически обосновали физику нетеплового деструктивного воздействия электромагнитных импульсов на вирусы (включая SARS-CoV-2) за счет возникновения механических деформаций под действием пондермоторных сил на границах разделов сред.'''Журнал PLOS One (2021):''' Израильские ученые из Ariel University (A. Barbora, R. Minnes) математически верифицировали аналогичные противовирусные СВЧ-параметры (10–17 ГГц) для неионизирующего разрушения вирионов коронавирусов по механизму SRET в рамках стандартов ICNIRP.'''Технические науки в СНГ (2021):''' В работе доцента А. Р. Закировой (УрГУПС) была подтверждена экологическая безопасность, бесконтактность и высокая эффективность волновых методов инактивации коронавирусных и вирусных инфекций по сравнению с химическими альтернативами дезинфекции помещений''Закирова А. Р.'' Применение энергии электромагнитного поля с целью инактивации вирусных инфекций // Integral : международный журнал прикладных наук и технологий. — 2021. — № 4. — DOI:10.24412/2658-3569-2021-14131..'''Scientific Reports / Nature (2022):''' В ходе прямого спектроскопического исследования вирионов SARS-CoV-2 тайваньскими физиками (P. J. Wang, C. K. Sun) были экспериментально определены точные частоты структурного резонанса коронавируса: фундаментальная дипольная мода зафиксирована на частоте 4 ГГц с поглощением более 32%, а высшая мода — на частоте 7,5 ГГц''Wang PJ., Pang YH., Sun CK. et al.'' Microwave resonant absorption of SARS-CoV-2 viruses // Scientific Reports. — 2022. — Vol. 12. — P. 12596. — DOI:10.1038/s41598-022-16845-5.. Было доказано, что частоты инвариантны к титру вируса и сохраняют деструктивный потенциал в слабокислой среде секрета легких и слюны.'''Медийный резонанс и практическая реализация (2021—2023):''' По сообщениям международного аналитического издания ''The Jerusalem Post'', прикладные волновые излучатели миллиметрового диапазона (длина волны около 3 мм), созданные на базе Университета Ариэль, продемонстрировали способность бесконтактно уничтожать до 99,9% коронавирусов и вируса полиомиелита на различных типах поверхностей всего за две секунды воздействия без термического повреждения материалов, подтвердив колоссальный потенциал SRET-технологий для мгновенной дезинфекции общественных пространств''Tercatin R.'' Special radiation can kill COVID-19 and polio virus, Israeli study shows // The Jerusalem Post : газета. — 2021. — 25 ноября.''Banting H., Goode I., Saavedra C. E. et al.'' Electromagnetic deactivation spectroscopy of human coronavirus 229E // Scientific Reports. — 2023. — Vol. 13. — P. 8886. — DOI:10.1038/s41598-023-36030-6..'''Дискуссия и ограничения метода (Scientific Reports, июнь 2023):''' Параллельно группа американских исследователей (J. C. Cantu, I. Echchgadda и др.) по заказу Департамента обороны США провела независимую верификацию эффекта SRET на примере коронавируса крупного рогатого скота (BCoV) в диапазоне 6–12 ГГц. Ученые подтвердили наличие деактивационного эффекта на поверхностях (до 77% на частоте 7 ГГц) без объемного теплового нагрева среды, указав при этом, что из-за размерной неоднородности вирусных популяций для достижения полной клинической дезинфекции (>99.9%) целесообразно применять многочастотные или свипирующие режимы облучения''Cantu J. C., Echchgadda I. et al.'' Evaluation of inactivation of bovine coronavirus by low-level radiofrequency irradiation // Scientific Reports. — 2023. — Vol. 13. — P. 9800. — DOI:10.1038/s41598-023-36887-7..== Лабораторная верификация в нефтехимии ==В промышленной сфере опытные образцы оборудования Ибрагимова (компактные модули-резонаторы размером 24×24×40 см) проходили тестирование на магистральных трубопроводах, а проект получил поддержку Национального инновационного фонда РК в виде гранта на НИОКР.Эффективность изменения физико-химических свойств углеводородного сырья методом резонанса была подтверждена экспертизами в аккредитованном Центре экспертизы и сертификации нефти и нефтепродуктов (ТОО «ЦЭСН Стандартойл» / «ЦЭСН Аналит», г. Алматы; аттестат № КК.658000.06.10.00470)Протокол испытаний № 870 от 20.06.2001 г. ТОО «ЦЭСН Стандартойл» (г. Алматы). Наименование нефтепродукта: Нефть амбарная, образец № 1 «Оригинал» (заказчик ATS GROUP).Протоколы испытаний № 797, № 798 от 16.06.2003 г. и № 838 от 25.06.2003 г. ЦЭСН «Аналит» (г. Алматы). Наименование нефтепродукта: нефть (заказчик ТОО «ОКБ Модуль А»).. В ходе тестов амбарной нефти (протоколы № 870 и № 873) было зафиксировано стабильное снижение кинематической вязкости сырья (с 60,80 до 57,50 мм²/с при 50 °С), падение плотности (с 868,4 до 858,4 кг/м³), дегидрация с 13,6 % до 1,0 %, а также снижение массовой доли серы и хлористых соединенийПротокол испытаний № 873 от 20.06.2001 г. ТОО «ЦЭСН Стандартойл» (г. Алматы). Наименование нефтепродукта: Нефть амбарная, образец № 4 «5 минут» (заказчик ATS GROUP)..== Примечания =={{примечания}}== Ссылки ==[wipo.int Международная патентная карточка заявки WO2004009734] в базе данных PATENTSCOPE (WIPO).[patents.su Описание патента Республики Казахстан № 17734] в архивной базе патентов. 069n5a4ch03ezkvb5ylfp22311l6noo Кактовик цифрлары 0 784255 3649315 3637540 2026-08-30T18:32:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3649315 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kaktovik digit table.svg|thumb|300px|Кактовик жүйесінің 20 цифры]] '''Кактовик цифрлары''' немесе '''Кактовик инупиак цифрлары''' — Аляскадағы инупиаттар жасаған, жиырмалық санау жүйесіне арналған жиырма цифрдан тұратын таңбалар жүйесі. Цифрлардың пішіні олардың сандық мәнін көрнекі түрде көрсетеді: төменгі сызықтардың әрқайсысы бірлікті, ал жоғарғы сызықтардың әрқайсысы бес бірлікті білдіреді. [[Инупиак тілі]]нде, басқа да бірқатар эскимос-алеут тілдеріндегідей, бестік қосалқы негізі бар жиырмалық санау жүйесі қолданылады. Ондық жүйеге арналған [[араб цифрлары]] инупиак тіліндегі сан атауларының құрылымын көрнекі түрде бейнелей алмайтындықтан, 1994 жылы Аляскадағы Кактовик елді мекебінің оқушылары жиырмалық жүйеге арналған жаңа цифрларды ойлап шығарды.<ref name="Bartley1997">Wm. Clark Bartley. [https://www.ankn.uaf.edu/sop/SOPv2i1.pdf Making the Old Way Count] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260128124022/http://www.ankn.uaf.edu/sop/SOPv2i1.pdf |date=2026-01-28 }} // ''Sharing Our Pathways''. — 1997. — Т. 2, № 1. — Б. 12–13.</ref><ref name="Bartley2002">William Clark Bartley. Counting on Tradition: Iñupiaq Numbers in the School Setting // Judith Elaine Hankes, Gerald R. Fast (ред.). ''Perspectives on Indigenous People of North America''. — Reston, Virginia: National Council of Teachers of Mathematics, 2002. — Б. 225–236. — ISBN 978-0873535069.</ref> Кактовик цифрлары кейін Аляска инупиаттары арасында таралып, жергілікті мектептердің оқу бағдарламаларында қолданыла бастады. 2022 жылы олар [[Unicode]] стандартына енгізілді. == Жүйенің құрылысы == Кактовик жүйесі — бестік қосалқы негізі бар позициялық жиырмалық жүйе. Әр цифр 0-ден 19-ға дейінгі бір мәнді білдіреді. Цифрлардың негізгі құралу қағидасы: * төменгі қысқа сызықтардың әрқайсысы — бір бірлік; * жоғарғы көлденең немесе көлбеу сызықтардың әрқайсысы — бес бірлік; * бір цифрда ең көбі үш бестік сызық және төрт бірлік сызық болады; * цифрдың жалпы мәні жоғарғы және төменгі сызықтар мәндерінің қосындысына тең. Мысалы, 7 саны инупиак тілінде ''tallimat malġuk'', яғни «бес-екі» деп аталады. Сондықтан 7 цифры бір жоғарғы сызықтан, яғни бестен және екі төменгі бірлік сызықтан тұрады. Сол сияқты 12 саны — «он-екі», ал 17 саны — «он бес-екі» түрінде бейнеленеді.<ref name="MacLean2014">Edna Ahgeak MacLean. [https://www.jstor.org/stable/jj.1176788 ''Iñupiatun Uqaluit Taniktun Sivuninit: Iñupiaq to English Dictionary'']. — University of Alaska Press, 2014. — Б. 832, 840 және кейінгі беттер.</ref> === Жиырма цифр === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Кактовик цифрлары және олардың инупиак тіліндегі атаулары ! Ондық мәні ! Кактовик цифры ! Инупиакша атауы ! Ондық мәні ! Кактовик цифры ! Инупиакша атауы |- | 0 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] | ''kisitchisaġvik'' | 10 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 10.svg|x32px]] | ''qulit'' |- | 1 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]] | ''atausiq'' | 11 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 11.svg|x32px]] | ''qulit atausiq'' |- | 2 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] | ''malġuk'' | 12 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 12.svg|x32px]] | ''qulit malġuk'' |- | 3 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 3.svg|x32px]] | ''piŋasut'' | 13 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 13.svg|x32px]] | ''qulit piŋasut'' |- | 4 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]] | ''sisamat'' | 14 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 14.svg|x32px]] | ''akimiaġutaiḷaq'' |- | 5 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 5.svg|x32px]] | ''tallimat'' | 15 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 15.svg|x32px]] | ''akimiaq'' |- | 6 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 6.svg|x32px]] | ''itchaksrat'' | 16 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 16.svg|x32px]] | ''akimiaq atausiq'' |- | 7 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 7.svg|x32px]] | ''tallimat malġuk'' | 17 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 17.svg|x32px]] | ''akimiaq malġuk'' |- | 8 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 8.svg|x32px]] | ''tallimat piŋasut'' | 18 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 18.svg|x32px]] | ''akimiaq piŋasut'' |- | 9 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 9.svg|x32px]] | ''quliŋŋuġutaiḷaq'' | 19 | style="font-size:200%" | [[Сурет:Kaktovik digit 19.svg|x32px]] | ''iñuiññaġutaiḷaq'' |} Нөл цифры басқа таңбалардан ерекшеленеді. Инупиак тілінің дәстүрлі сан жүйесінде нөлді білдіретін жеке сөз болмаған. Оқушылар нөл таңбасының «ештеңе саналмай тұрғанын» білдіретін айқасқан қолдарға ұқсауын ұсынды.<ref name="Bartley2002"/> === Позициялық жазылуы === Үлкен сандар осы жиырма цифрдың позициялық тәртіппен орналасуы арқылы жазылады. Әрбір келесі сол жақ разряд алдыңғы разрядтан 20 есе үлкен: {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Разряд ! Дәреже ! Ондық мәні |- | Үшінші сол жақ разряд | 20<sup>3</sup> | 8000 |- | Екінші сол жақ разряд | 20<sup>2</sup> | 400 |- | Бірінші сол жақ разряд | 20<sup>1</sup> | 20 |- | Бірліктер разряды | 20<sup>0</sup> | 1 |- | Бірінші бөлшек разряд | 20<sup>−1</sup> | 0,05 |- | Екінші бөлшек разряд | 20<sup>−2</sup> | 0,0025 |- | Үшінші бөлшек разряд | 20<sup>−3</sup> | 0,000125 |} Санның мәнін жалпы түрде: :<math>N=\sum_{k=m}^{n}d_k20^k,\qquad 0\leq d_k\leq19</math> формуласы арқылы көрсетуге болады. Мысалдар: {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Ондық жүйедегі сан ! Араб цифрларымен жиырмалық жазылуы ! Кактовик цифрларымен жазылуы |- | 20 | 10<sub>20</sub> | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |- | 40 | 20<sub>20</sub> | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |- | 400 | 100<sub>20</sub> | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |- | 800 | 200<sub>20</sub> | style="font-size:180%" | [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]][[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] |} == Шығу тарихы == [[Сурет:Map of Alaska highlighting North Slope Borough.svg|thumb|250px|Аляска картасындағы Норт-Слоуп ауданы]] Кактовик цифрлары 1994 жылы Алясканың Бартер аралындағы Кактовик елді мекебінде орналасқан Гарольд Кавеолук мектебінде пайда болды. Бұл жұмыс мұғалім Уильям Кларк Бартли өткізген математика сабағындағы қосымша оқу тапсырмасынан басталған.<ref name="Bartley1997"/> Оқушылар [[екілік санау жүйесі]]н зерттеу кезінде өз тілдерінің жиырмалық жүйеге негізделетінін байқады. Олар инупиак сандарын араб цифрларымен жиырмалық жүйеде жазу үшін 0-ден 19-ға дейінгі жиырма дербес цифр қажет екенін анықтады. Алғашында оқушылар оннан он тоғызға дейінгі мәндер үшін он жаңа, бір-біріне ұқсамайтын таңба жасаған. Алайда мұндай таңбаларды есте сақтау қиын болды. Мектептің орта буынында небәрі тоғыз оқушы болғандықтан, олардың барлығы жаңа жүйені бірлесіп әзірлеуге қатысты.<ref name="Bartley2002"/> Оқушылар жаңа цифрларға қойылатын бес негізгі талапты белгіледі: # '''Көрнекі қарапайымдылық''' — таңбалар есте оңай сақталуы керек. # '''Мағыналық айқындық''' — таңбаның пішіні мен оның сандық мәні арасында анық байланыс болуы керек. # '''Жазу тиімділігі''' — таңбаны тез әрі мүмкіндігінше қаламды қағаздан көтермей жазуға болуға тиіс. # '''Ерекшелік''' — кактовик цифрлары араб цифрларынан айқын ажыратылуы керек. # '''Эстетикалық тартымдылық''' — таңбалар үйлесімді және қарауға жағымды болуы керек. Жаңа цифрларды төменгі сынып оқушыларына үйрету кезінде балалар әр таңбаны бірдей көлемдегі ұяшыққа сыйғызу үшін оның бөліктерін ықшамдай бастаған. Осылайша бестіктерді білдіретін жоғарғы бөлік пен бірліктерді білдіретін төменгі бөліктен тұратын қазіргі құрылым қалыптасты. Бұл құрылым арифметикалық амалдарды орындау кезінде де қолайлы болып шықты.<ref name="Bartley2002"/> == Есептеу тәсілдері == === Есепшот === [[Сурет:Abacus Inuit.jpg|thumb|250px|Кактовик цифрларымен есептеуге арналған инупиак есепшоты]] Оқушылар мектеп шеберханасында жиырмалық жүйеге арналған арнайы [[есепшот]] жасады. Бастапқыда ол ондық және жиырмалық жүйелер арасындағы сандарды түрлендіруге арналды. Кейін оның жиырмалық жүйеде арифметикалық амалдар жасауға да ыңғайлы екені анықталды. Есепшоттың әр бағанының жоғарғы бөлігінде бестік мәндерді көрсететін үш моншақ, ал төменгі бөлігінде жеке бірліктерді көрсететін төрт моншақ орналасқан. Бұл құрылым кактовик цифрларындағы үш жоғарғы және төрт төменгі сызыққа сәйкес келеді.<ref name="Bartley2002"/><ref name="UnicodeProposal">Eduardo Marín Silva, Kirk Miller, Catherine Strand. [https://www.unicode.org/L2/L2021/21058r-kaktovik-numerals.pdf Unicode request for Kaktovik numerals]. — Unicode Technical Committee Document L2/21-058R, 2021.</ref> === Арифметика === Оқушылар жаңа таңбалармен есептеу кейбір жағдайларда араб цифрларымен есептеуге қарағанда көрнекірек екенін анықтады. Цифрлардың сызықтары олардың мәнін тікелей көрсететіндіктен, қосу кезінде тиісті сызықтарды біріктіруге, ал азайту кезінде алып тастауға болады. Мысалы: :<span style="font-size:100%">[[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] + [[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] = [[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]]</span> яғни: :2 + 2 = 4. Азайту мысалы: :<span style="font-size:100%">[[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]] + [[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]] = [[Сурет:Kaktovik digit 3.svg|x32px]]</span> яғни: :4 − 1 = 3. Бестік қосалқы негіз күрделі көбейту мен бөлуді де ықшамдауға мүмкіндік береді. Мысалы, 6 саны 5 пен 1-дің қосындысы ретінде қарастырылып, көбейту амалы осы екі құрамдас бөлікке жіктелуі мүмкін: :6 × 3 = (5 × 3) + (1 × 3) = 18. Кактовик цифрларының көрнекі құрылымы үлкен сандарды баған түрінде бөлуді жеңілдетеді. Аралық көбейту және азайту амалдарының нәтижелерін жеке кестелерге жазудың орнына, оқушылар цифрлардағы сызықтарды түрлі түсті қарындаштармен белгілей алған.<ref name="Bartley1997"/><ref name="Bartley2002"/> <gallery widths="300" heights="160"> Kaktovik long division (simple).svg|Қарапайым бағанмен бөлу: 30 561 ÷ 61 = 501 Kaktovik long division (chunked).svg|Күрделі бөлу: 46 349 226 ÷ 2 826 = 16 401 </gallery> Бірінші мысал жиырмалық жүйеде: :3·16·8·1<sub>20</sub> ÷ 3·1<sub>20</sub> = 1·5·1<sub>20</sub> түрінде жазылады. Екінші мысал жиырмалық жүйеде: :14·9·13·13·1·16<sub>20</sub> ÷ 7·1·6<sub>20</sub> = 2·1·0·1<sub>20</sub> түрінде көрсетіледі. == Таралуы == Кактовик цифрлары Аляска инупиаттары арасында кеңінен қолданыла бастады. Олар инупиак тіліне толықтай енуге негізделген мектеп бағдарламаларына енгізіліп, ағылшын тілінде білім беретін мектептерде ондық жүйенің басымдығына байланысты қолданыстан шыға бастаған дәстүрлі жиырмалық санауды қайта жандандыруға көмектесті.<ref name="Bartley1997"/><ref name="Bartley2002"/> 1995 жылы жүйені жасаған Кактовик мектебінің оқушылары Барроу қаласындағы жоғары мектепке көшті. Қала кейін өзінің дәстүрлі атауы — [[Уткиагвик]] деп қайта аталды. Оқушыларға жаңа цифрларды жергілікті орта мектеп оқушыларына үйретуге рұқсат берілді. Жергілікті [[Илисағвик колледжі]] оқу бағдарламасына инуит математикасына арналған курсты енгізді.<ref name="Bartley2002"/> 1996 жылы инуиттердің тарих, тіл және мәдениет жөніндегі комиссиясы кактовик цифрларын ресми түрде қабылдады. 1998 жылы Гренландияның Нуук қаласында өткен Инуит циркумполярлық конференциясының Бас ассамблеясы Кактовик санау жүйесіне қатысты № 89-09 қарарды қабылдады. Қарарда жүйені зерттеуді жалғастыру, оны білім беру саласында қолдану және жергілікті жиырмалық санау дәстүрлерін сақтау ұсынылды.<ref name="ICC1998">[https://web.archive.org/web/20170202234626/http://www.inuitcircumpolar.com/resolutions7.html Resolution 89-09: Regarding Kaktovik Numerals]. — Inuit Circumpolar Conference, Nuuk, Greenland, 1998.</ref> == Маңызы == Кактовик мектебінің математика пәні бойынша Калифорния білім жетістіктері тестіндегі нәтижелері 1997 жылы алдыңғы жылдармен салыстырғанда айтарлықтай жақсарған. Жаңа цифрлар енгізілгенге дейін оқушылардың орташа көрсеткіші шамамен 20-процентиль деңгейінде болса, енгізілгеннен кейін ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары көтерілген.<ref name="Bartley2002"/> Зерттеушілер ондық және жиырмалық жүйелерді қатар қолданудың екі тілді меңгеру кезіндегі әртүрлі ойлау тәсілдерін қатар пайдалануға ұқсас танымдық артықшылықтары болуы мүмкін екенін болжаған. Жергілікті санау жүйесінің жасалуы Аляскадағы байырғы халықтардың оқушыларына математиканың тек сырттан енгізілген білім емес, олардың өз тілі мен мәдениетінің құрамдас бөлігі екенін көрсетуге мүмкіндік берді. Басқа мәдениет өкілдері үшін бұл жүйе әлемді математикалық тұрғыдан өзгеше қабылдаудың және этноматематиканың нақты мысалы болып саналады.<ref name="Engblom2009">Claudette Engblom-Bradley. Seeing Mathematics with Indian Eyes // Maria Sháa Tláa Williams (ред.). ''The Alaska Native Reader: History, Culture, Politics''. — Duke University Press, 2009. — Б. 237–245. — [https://doi.org/10.1215/9780822390831-025 DOI:10.1215/9780822390831-025].</ref> == Unicode жүйесінде == Кактовик цифрлары 2022 жылғы қыркүйекте шыққан [[Unicode]] стандартының 15.0 нұсқасына енгізілді.<ref name="UnicodeProposal"/><ref name="UnicodeChart">Unicode Consortium. [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1D2C0.pdf Kaktovik Numerals: Range U+1D2C0–U+1D2DF]. — ''The Unicode Standard'', Version 17.0.</ref> Оларға Қосымша көптілді жазықтықтағы U+1D2C0—U+1D2DF блогы бөлінген. Нақты жиырма цифр U+1D2C0 - U+1D2D3 аралығындағы кодтық позицияларды алады. Блоктың қалған позициялары әзірге тағайындалмаған. {| class="wikitable nounderlines Unicode" style="text-align:center" |+ Кактовик цифрларының Unicode кодтары |- ! ! scope="col" | 0 ! scope="col" | 1 ! scope="col" | 2 ! scope="col" | 3 ! scope="col" | 4 ! scope="col" | 5 ! scope="col" | 6 ! scope="col" | 7 ! scope="col" | 8 ! scope="col" | 9 ! scope="col" | A ! scope="col" | B ! scope="col" | C ! scope="col" | D ! scope="col" | E ! scope="col" | F |- style="font-size:large" ! scope="row" style="font-size:small" | U+1D2Cx | title="U+1D2C0: KAKTOVIK NUMERAL ZERO" | &#x1D2C0;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 0.svg|x32px]] | title="U+1D2C1: KAKTOVIK NUMERAL ONE" | &#x1D2C1;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 1.svg|x32px]] | title="U+1D2C2: KAKTOVIK NUMERAL TWO" | &#x1D2C2;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 2.svg|x32px]] | title="U+1D2C3: KAKTOVIK NUMERAL THREE" | &#x1D2C3;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 3.svg|x32px]] | title="U+1D2C4: KAKTOVIK NUMERAL FOUR" | &#x1D2C4;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 4.svg|x32px]] | title="U+1D2C5: KAKTOVIK NUMERAL FIVE" | &#x1D2C5;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 5.svg|x32px]] | title="U+1D2C6: KAKTOVIK NUMERAL SIX" | &#x1D2C6;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 6.svg|x32px]] | title="U+1D2C7: KAKTOVIK NUMERAL SEVEN" | &#x1D2C7;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 7.svg|x32px]] | title="U+1D2C8: KAKTOVIK NUMERAL EIGHT" | &#x1D2C8;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 8.svg|x32px]] | title="U+1D2C9: KAKTOVIK NUMERAL NINE" | &#x1D2C9;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 9.svg|x32px]] | title="U+1D2CA: KAKTOVIK NUMERAL TEN" | &#x1D2CA;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 10.svg|x32px]] | title="U+1D2CB: KAKTOVIK NUMERAL ELEVEN" | &#x1D2CB;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 11.svg|x32px]] | title="U+1D2CC: KAKTOVIK NUMERAL TWELVE" | &#x1D2CC;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 12.svg|x32px]] | title="U+1D2CD: KAKTOVIK NUMERAL THIRTEEN" | &#x1D2CD;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 13.svg|x32px]] | title="U+1D2CE: KAKTOVIK NUMERAL FOURTEEN" | &#x1D2CE;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 14.svg|x32px]] | title="U+1D2CF: KAKTOVIK NUMERAL FIFTEEN" | &#x1D2CF;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 15.svg|x32px]] |- style="font-size:large" ! scope="row" style="font-size:small" | U+1D2Dx | title="U+1D2D0: KAKTOVIK NUMERAL SIXTEEN" | &#x1D2D0;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 16.svg|x32px]] | title="U+1D2D1: KAKTOVIK NUMERAL SEVENTEEN" | &#x1D2D1;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 17.svg|x32px]] | title="U+1D2D2: KAKTOVIK NUMERAL EIGHTEEN" | &#x1D2D2;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 18.svg|x32px]] | title="U+1D2D3: KAKTOVIK NUMERAL NINETEEN" | &#x1D2D3;<br>[[Сурет:Kaktovik digit 19.svg|x32px]] |} Егер қолданылатын қаріп Кактовик цифрлары блогын қолдамаса, таңбалар бос төртбұрыштар немесе алмастыру белгілері түрінде көрінуі мүмкін. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Инупиак тілі]] * [[Жиырмалық санау жүйесі]] * [[Бестік санау жүйесі]] * [[Позициялық санау жүйесі]] * [[Майя цифрлары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.unicode.org/L2/L2021/21058r-kaktovik-numerals.pdf Кактовик цифрларын Unicode стандартына енгізу туралы ұсыныс] * [https://www.unicode.org/charts/PDF/U1D2C0.pdf Unicode консорциумының ресми кодтар кестесі] * [https://www.ankn.uaf.edu/sop/SOPv2i1.pdf William Clark Bartley — «Making the Old Way Count»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260128124022/http://www.ankn.uaf.edu/sop/SOPv2i1.pdf |date=2026-01-28 }} * [[:commons:Category:Kaktovik numerals|Уикиқоймадағы Кактовик цифрларына қатысты материалдар]] [[Санат:Санау жүйелері]] [[Санат:Цифрлар]] [[Санат:1994 жылы пайда болғандар]] twgvmo2fsckmjbhezg3d47mvchd95z4 Олимпиадалық жаттығу және спорт орталығы (Кура) 0 784447 3649375 3638336 2026-08-31T07:26:59Z Túrelio 2292 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Бассейн олимпийского центра Кюр.jpg]] → [[File:Kura Olympic training center in Mingachevir 3.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Kura Olympic training center in Mingachevir 3.jpg]] 3649375 wikitext text/x-wiki {{Стадион |атауы = Кура |толық атауы = Олимпиадалық жаттығу және спорт орталығы |шынайы атауы = {{lang-az|“Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi}} |бұрынғы атаулары = |бейресми атауы = |логотипі = |логотип ені = |суреті = Mingachevir Kur Rowing Olympic Center from Satellite.png |ені = |сурет атауы = | lat_dir = N | lat_deg = 40 | lat_min = 45 | lat_sec = 44 | lon_dir = E | lon_deg = 47 | lon_min = 02 | lon_sec = 19 | region = АZ |санат = |орналасуы = [[Мингәчевир]], {{байрақ|Әзербайжан}} |қаланғаны = |салынған = 1964 |жаңартылған = 2010 |иесі = |басқарушы компания = |мердігер = |құрылыс құны = |жаңартылған құны = |ашылған = 2016 |жабылды = |қиратылды = |сәулетші = |команда = |сыйымдылығы = 274 (орындық),<br>1000 (тұратын орын) |рекордтық келушілер саны = |габариттері = |алаң беті = |жүгіретін жол ұзындығы = |материалы = |сайты = |ортаққор = |позициялық карта = Әзербайжан |карта ені = }} '''Олимпиадалық жаттығу және спорт орталығы (Кура)''' ({{lang-az|“Kür” Olimpiya Tədris-İdman Mərkəzi}}) — [[Әзербайжан]]ның Кура өзеніндегі [[Мингәчевир]] қаласында орналасқан ескек есу базасы. == Сипаттамасы == [[Сурет:Kura Olympic training center in Mingachevir 3.jpg|нобай|солға|250px|Орталықтағы бассейн]] «Кура» спорт кешені мен ескек есу орталығы — Әзербайжан [[каноэ]]шілеріне арналған Ұлттық Олимпиадалық дайындық орталығы. «Кура» — [[Еуропа]] мен [[ТМД]]-дағы бірегей ескек есу орталығы. Трибуналарда 274 отыратын және 1000 тұратын орын бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.kommersant.ru/doc/2725824|title=Спорт высшей пробы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-2|lang=}}</ref> Кешенге әкімшілік ғимарат, бассейн, 250 орындық кеме пішініндегі алты қабатты қонақ үй, спорт залы, ескек есу клубы, коттедждер, теннис корты, қайық сарайы және төреші мұнарасы кіреді. Орталық ұлттық ескек есу құрамасының негізгі жаттығу базаларының бірі болып табылады. Онда әртүрлі жас топтарындағы спортшылардың кәсіби деңгейіндегі жаттығуларына арналған заманауи жабдықтар, сондай-ақ қауіпсіздік талаптарына сай қажетті инфрақұрылым, жабдықтар және жүйелер бар.<ref>{{citeweb|url=https://media.az/sports/lejla-alieva-vstretilas-so-sportsmenami-na-grebnoj-baze-v-mingyachevire?ysclid=msbqq9o3u728302038|title=Лейла Алиева встретилась со спортсменами на гребной базе в Мингячевире|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-2|lang=}}</ref> == Тарихы == КСРО мен Әзербайжанның спорт комитеттері Мингәчевирдегі ескек есу орталығын сол кездегі талаптарға сәйкес қайта құру және жабдықтау үшін қажетті қаражатты бөлді. Бастапқы, алдын ала кезеңде Мингәчевир қалалық спорт комитетінің төрағасы П.Х.Гасанов өте белсенді болды. Оның күш-жігерінің арқасында, қайықтар мен жабдықтарды сақтауға арналған қарапайым сырғанақтар салынды, понтондық салдар салынды, сондай-ақ спортшыларға арналған қонақ үй типті тұрғын үйлер де салынды. [[Сурет:Kura Olympic training center in Mingachevir 4.jpg|нобай|солға|250px|Ильхам Әлиев Мингечевирдегі «Кура» Олимпиадалық жаттығу орталығын ашуда]] Жыл өткен сайын ескек есу орталығы кеңейіп, техникалық мүмкіндіктерін жақсартты. Пансионат салынды, содан кейін барлық қолайлылықтармен жабдықталған екі адамдық бөлмелері бар 120 адамға арналған заманауи қонақ үй салынды. Медициналық оңалту орталығы, бассейн және сауналары бар спорт залы салынды. Мұның бәрі 1964 жылы бүкілодақтық маңызы бар «Кюр» Олимпиадалық ескек есу орталығын құруға мүмкіндік берді, онда КСРО мен кеңестік республикалардың ең күшті ескекшілері жыл сайын оқу-жаттығу жиындарына, іріктеу жарыстарына және басқа да жарыстарға келе бастады. 1970 жылы жыл сайынғы республикалық «Мингәчевир регатасы» Бүкілодақтық регата болып өзгертілді, оған тек одақтас республикалардың құрама командалары, спорт қоғамдары және мемлекеттік мекемелер ғана емес, сонымен қатар [[Болгария]], [[Чехословакия]] және [[Куба]] елдерінен де қатысушылар қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://web.archive.org/web/20160304053647/http://azcongress.info/cat/61-oktyabr-2009/3210-2009_10_9|title=«Кюру» – быть!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-2|lang=}}</ref> 2004 жылы Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Мингәчевирге сапары кезінде бұрынғы «Кура» ескек есу орталығына барып, оны қайта құру бойынша нұсқаулар берді. Орталықтың жобалау-сметалық құжаттамасы дайындалғаннан кейін құрылыс жұмыстары 2007 жылы басталды. Қайта құрылған орталықтың ашылуы 2010 жылдың қазан айында өтті, оған президент Ильхам Әлиев пен оның әйелі Мехрибан Әлиева қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/890|title=Ильхам Алиев принял участие в открытии Олимпийского учебно-спортивного центра в Мингячевире|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-2|lang=}}</ref> == Жарыстар == [[Сурет:Kura Olympic training center in Mingachevir.jpg|нобай|оңға|200px|Мингәчевирдегі Кюр Олимпиадалық жаттығу орталығы]] 2007 жылдан бастап базаның қосалқы бөлімінде «Президент кубогы» бойынша халықаралық ескек есу регатасы өткізіліп келеді. 2023 және 2024 жылдары кубок Еуропалық каноэ қауымдастығының ресми күнтізбесіне енгізілді. 2015 жылы өткен Бірінші Еуропалық ойындар аясында байдарка және каноэ жарыстары өтті. 2024 жылдың 3-4 қыркүйегінде Әзербайжан ескек есу, байдарка және каноэ чемпионаттары өтті. 2024 жылдың 16-18 қазаны аралығында орталықта және Кенделанчай су қоймасында Мингәчевир регатасы өтті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан спорт кешендері]] j6sfoz7so77y33rhs86ofmbaq9pfnrg Қатысушы:Жадыра Абибуллаевна 2 785749 3649523 3648318 2026-08-31T11:22:04Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* Менің мақалаларым */ 3649523 wikitext text/x-wiki == Менің мақалаларым == # [[Үсен Қарасайұлы]] # [[Келі түбі]] # [[Жарысқазан]] # [[Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы]] q7t0enmmp0hbodcxdkiucvxbva5urpz 3649526 3649523 2026-08-31T11:23:04Z Жадыра Абибуллаевна 184705 /* Менің мақалаларым */ 3649526 wikitext text/x-wiki == Менің мақалаларым == # [[Үсен Қарасайұлы]] # [[Келі түбі]] # [[Жарысқазан]] # [[Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы]] # [[Оразкүл Асанғазиева]] 9e3334vp7k1dfljy5f56qlzl272k13j Hearts of Iron IV 0 785831 3649326 3647874 2026-08-31T01:53:38Z Лёха Вырвиглаз 132845 3649326 wikitext text/x-wiki {{Компьютерлік ойын | тақырып = Hearts of Iron IV | сурет = | түсінік = | жасаушы = Paradox Development Studio | баспагерлер = Paradox Interactive | интерфейс тілі = орыс, ағылшын, француз, неміс, поляк, испан, португал, жапон, қытай | дизайнерлер = | дизайнер = | сценаристер = | сценарист = | суретшілер = | суретші = | композиторлар = Andreas Waldetoft,<br />Mangalf,<br />Sabaton | композитор = | жетекшілер = | жетекші = Dan Lind | программистер = | программист = | продюсерлер = | жасаушыларды көрсету = | серия = Hearts of Iron | анонс күні = 2014 | шығарылған күндері = | шығарылған күні = 6 маусым 2016 | лицензия = | бюджет = | нұсқа = | соңғы нұсқасы = 1.19.2 | соңғы нұсқасының күні = 30 маусым 2026 | соңғы бета-нұсқасы = | соңғы бета-нұсқасының күні = | жанрлар = | жанр = глобальды стратегия | рейтингтер = | рейтинг = | тасымалдайтын құрылғылар = [[Сандық тарату әдісі|сандық дистрибуция]] | платформалар = [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]] | платформа = | қозғалтқыштар = | қозғалтқыш = [[Clausewitz Engine]] | режимдер = жалғызжақты,<br />көпжақты | режим = | тасымалдайтын құрылғы = | жүйелік талаптар = | басқару құрылғылары = пернетақта мен тышқан | корпус типі = | дисплей = | аркадалық жүйе = | процессор = | дыбыс = | сайт = https://www.paradoxinteractive.com/games/hearts-of-iron-iv/about }} '''Hearts of Iron IV''', қысқартылған түрде '''HOI4''' — шведтік Paradox Development Studio әзірлеген және [[Paradox Interactive]] шығарған [[екінші дүниежүзілік соғыс]] кезеңіне орналасқан стратегиялық ойын. Осы сериядағы соңғы шыққан ойыны (2016 жыл).<ref>{{cite news | last =Dingman | first =Hayden | title =Paradox Interactive reveals release dates for Hearts of Iron IV and Stellaris | newspaper =[[PC World]] | language =en | date =Mar 15, 2016 | url =http://www.pcworld.com/article/3044712/software/paradox-interactive-reveals-release-dates-for-hearts-of-iron-iv-and-stellaris.html | access-date =September 9, 2016 | archive-date =September 12, 2016 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160912203934/http://www.pcworld.com/article/3044712/software/paradox-interactive-reveals-release-dates-for-hearts-of-iron-iv-and-stellaris.html | url-status =live }}</ref> == Ойын процесі == HOI4 — бұл әскери-саяси басқарудың терең жүйелері бар глобальды [[стратегия]]. Ойыншы 1936 немесе 1939 жылдарды бастапқы кезең ретінде таңдап, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін кез келген мемлекетті басқара алады. Негізгі элементтерге мыналар жатады: ''Әскери өндіріс және логистика'': Ойыншы зауыттарды басқару, ресурстарды тауып өндіру, әртүрлі бөлімшелер мен кемелер, ұшақтар сияқты әскери техника жасау арқылы өз экономикасы мен әскерін құрады. ''Ұрыс жүйесі'': Соғыс майдандарында дивизияларды басқару жүргізіледі. Шебіні бұзу, қоршауға алу сияқты тактикалар маңызды рөл атқарады. ''Технологиялық зерттеу'': Ойыншы әскери технологияларды, доктриналарды және өнеркәсіпті дамыта отырып, өз мемлекетінің артықшылықтарын жасай алады. ''Саяси жүйе'': Мемлекеттің басқару нысанын өзгертуге, дипломатиялық одақтар құруға, келіссөздер жүргізуге болады. Сондай-ақ, тылдағы қуғын-сүргін, тәртіп пен ерікті саясат жүргізуге болады. ''Фокус ағаштары'': Бұл ерекше жүйе әр мемлекетке тарихи оқиғаларды орындауға, жаңа мүмкіндіктер ашуға және тарих бағытын өзгертуге мүмкіндік береді. == Ойынның ерекшеліктері == Тарихи дәлдік: Ойында екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі нақты мемлекеттер, лидерлер, технологиялар мен әскери бөлімшелер көрсетілген. Ашық әлем: Ойыншы тарихты өз қалауы бойынша өзгерте алады. Мысалы, КСРО монархияға айналып, Осман империясын қайта құруы мүмкін. Көптеген DHL-дер: Ойынға шыққаннан бері әлемдік саясатты, соғыс оқиғаларын жандандыратын көптеген [[Downloadable content|DLC]]-лер шықты. == Ойын сыны == HOI4 стратегия әуесқойлары арасында жоғары бағаланды, бірақ күрделілігі үшін сынға ұшырады. Кейбір сыншылар ойынның бастапқы версияларында мүмкіндіктердің шектеулі болуын, AI әрекеттерінің жетілмегендігін атап өтті. Дегенмен, дамытушылар тұрақты жаңартулар арқылы ойынды жетілдіруді жалғастыруда. {| class="wikitable" align="right" |+ Рейтингтер |- ! Басылым !! Бағасы |- | [[GameRankings]] || 80,23 % |- | [[Metacritic]] || 83/100 |- | [[Игромания]] || 9,0/10 |- | [[IGN]] || 9/10 |} == Downloadable content == * 2016 Together for Victory * 2017 Death or Dishonor * 2018 Waking the Tiger * 2019 Man the Guns * 2020 La Résistance * 2020 Battle for the Bosporus * 2021 No Step Back * 2022 By Blood Alone * 2023 Arms Against Tyranny * 2024 Trial of Allegiance * 2024 Götterdämmerung * 2025 Graveyard of Empires * 2025 No compromise, no surrender * 2026 Peace For Our Time * 2026 Thunder at Our Gates == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс туралы компьютерлік ойындар]] q716gwe0sgvyj5t17i3ythd2g9uvebj Мария Мун 0 785899 3649499 3649023 2026-08-31T10:26:47Z HaNsadu 166390 Карсылық 3649499 wikitext text/x-wiki {{жедел жойылсын|жарнама, маңыздылығы төмен тұлға[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:31, 2026 ж. тамыздың 29 (+05)}} {{қарсылық}} {{Тұлға|Есімі=Мария Мун|Туған күні=3 желтоқсан 1986|Туған жері=Алматы, Қазақстан|Мамандығы=маркетолог, кәсіпкер, продюсер}} '''Мария Мун''' (1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда, Қазақстанда туған) — маркетинг, бренд-стратегия және креативті коммуникациялар саласындағы қазақстандық маман, Алматыдағы NOTO Agency маркетингтік агенттігінің негізін қалаушысы әрі бас директоры.<ref name="forbes-top8">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> Агенттікті құрғанға дейін Procter & Gamble, RG Brands, «Альфа-Банк Қазақстан», Magnum және Home Credit Bank компанияларында маркетинг бойынша басшы қызметтер атқарған.<ref name="forbes-top8" /><ref name="tribune-noto" /> 2025 жылы Forbes Kazakhstan басылымы оны «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізді.<ref name="forbes-top8" /> == Өмірбаяны == Мария Мун 1986 жылғы 3 желтоқсанда Алматыда дүниеге келген. КИМЭП университетін «Маркетинг» мамандығы бойынша бітірген.<ref name="redapple">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref><ref name="weproject">{{cite web|title=Профессия маркетолог. Мария Мун об особенностях работы и трендах маркетинга|url=https://weproject.media/articles/detail/professiya-marketolog-mariya-mun-ob-osobennostyakh-raboty-i-trendakh-marketinga/|publisher=WEproject|date=2022-02-25|lang=ru}}</ref> Мансабын Procter & Gamble компаниясынан бастаған,<ref name="redapple" /> Алматы, Женева және Мәскеу кеңселерінде қызмет атқарған.<ref name="redapple" /><ref name="weproject" /> Осы жылдары ол Ariel, Pampers, Gillette, Pantene сияқты брендтермен жұмыс істеген.<ref name="wonderwomen">{{cite web|title=Мария Мун|url=https://wonderwomenhub.com/wwmentorship/tproduct/690131889-234070951061-mariya-mun|publisher=Wonder Women|lang=ru}}</ref> Procter & Gamble компаниясынан кеткеннен кейін Мун RG Brands компаниясында маркетинг директоры қызметіне ауысқан. Онда Pepsi компаниясымен франшиза шартын қайта жасасуға және адалдық бағдарламасын іске қосуға атсалысқан.<ref name="weproject" /> 2019–2021 жылдары «Альфа-Банк Қазақстанда» «Маркетинг және клиенттік тәжірибе» бағытының басқарушы директоры болған.<ref name="tribune-alfa">{{cite web|title=Мария Мун: банковский маркетинг уже не скучен|url=https://tribune.kz/mariya-mun-bankovskij-marketing-uzhe-ne-skuchen/|publisher=Tribune.kz|date=2021-08-11|lang=ru}}</ref> 2021–2022 жылдары Magnum сауда желісінде маркетинг және клиенттік тәжірибе жөніндегі басқарушы директор қызметін атқарған.<ref name="retailru">{{cite web|title=ТС Magnum: «Мы растём, опережая рынок»|url=https://www.retail.ru/articles/ts-magnum-my-rastem-operezhaya-rynok/|publisher=Retail.ru|lang=ru}}</ref><ref name="depot">{{cite web|title=Магнум: комплекс стратегических работ и фирменный стиль казахстанской торгово-розничной сети|url=https://www.depotwpf.ru/portfolio/magnum/|publisher=Depot Branding Agency|lang=ru}}</ref><ref name="weproject" /> 2022–2023 жылдары Қазақстандағы «Home Credit Bank» АҚ-ның маркетинг директоры болып жұмыс істеген.<ref name="forbes-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?» — Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://forbes.kz/articles/chto_vyi_sebe_pozvolyaete_-_home_credit_bank_predstavil_obnovlennoe_pozitsionirovanie_brenda|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2023-09-07|lang=ru}}</ref><ref name="steppe-awards">{{cite web|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте банк «Что вы себе позволяете?» атты жаңартылған позициялау мен имидждік науқанын таныстырды, оның әзірленуі туралы Мун маркетинг директоры ретінде көпшілік алдында пікір білдірген.<ref name="forbes-hcb" /><ref name="nurkz-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank представил обновлённое позиционирование бренда|url=https://www.nur.kz/nurfin/banks/2035712-chto-vy-sebe-pozvolyaete-home-credit-bank-predstavil-obnovlennoe-pozitsionirovanie-brenda/|publisher=NUR.KZ|date=2023-09|lang=ru}}</ref><ref name="sostav-hcb">{{cite web|title=«Что вы себе позволяете?»: Home Credit Bank в Казахстане обновил позиционирование бренда|url=https://www.sostav.ru/publication/home-credit-bank-v-64237.html|publisher=Sostav.ru|date=2023-11-09|lang=ru}}</ref> === NOTO Agency === 2022 жылы Мун NOTO маркетингтік агенттігін құрған.<ref name="forbes-top82">{{cite web|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-noto2">{{cite web|title=Мария Мун основала собственное маркетинговое агентство|url=https://tribune.kz/mariya-mun-osnovala-sobstvennoe-marketingovoe-agentstvo/|publisher=Tribune.kz|date=2022-10-31|lang=ru}}</ref> 2025 жылға қарай агенттік үш бағытты дамытты: NOTO Agency креативтік бюросы, Dye.mag lifestyle-медиасы және Орталық Азия сахнасының өнерпаздарымен жұмыс істейтін музыкалық лейбл.<ref name="forbes-top82" /> Агенттік Азия-Тынық мұхиты өңіріндегі үздік 10 креативті агенттіктің қатарына кірді, ал Forbes оны Орталық Азиядағы ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік деп атады.<ref name="forbes-top82" /><ref name="redapple2">{{cite web|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> Агенттіктің ең танымал жобасы — Old Spice бренді (Procter & Gamble) мен қазақстандық «Ирина Кайратовна» тобының бірлескен жобалар сериясы болды. Алғашқы ролик пен «Чина» әні 2023 жылы жарық көрді, оның продюсері Мун болды.<ref name="tribune-china">{{cite web|title=Мария Мун: маркетинг смыслов и ценностей — важный тренд|url=https://tribune.kz/mariya-mun-marketing-smyslov-i-tsennostej-vazhnyj-trend/|publisher=Tribune.kz|date=2023-10-05|lang=ru}}</ref> Жалғасы ретінде 2024 жылғы маусымда «Айдахар» әні мен клипі шықты; екі роликтің де режиссері — Малик Зенгер, продюсері — Мария Мун.<ref name="tribune-aidakhar">{{cite web|title=NOTO agency представило новый клип Ирины Кайратовны для бренда Old Spice|url=https://tribune.kz/noto-agency-predstavilo-novyj-klip-iriny-kajratovny-dlya-brenda-old-spice/|publisher=Tribune.kz|date=2024-06|lang=ru}}</ref><ref name="warc">{{cite web|title=Old Spice: Aidakhar|url=https://www.warc.com/content/paywall/article/spikes-asia/old-spice-aidakhar/en-gb/160073|publisher=WARC|lang=en}}</ref> 2024 жылғы сәуірде Орталық Азиядағы маркетинг тиімділігі бойынша E+ Awards сыйлығында «Чина» кейсі (Old Spice бренді, NOTO Agency агенттігі) Brand Experience номинациясында Гран-приге және «Азық-түлік емес тауарлар» номинациясында алтын жүлдеге ие болды.<ref name="tribune-eplus">{{cite web|url=https://tribune.kz/stali-izvestny-pobediteli-premii-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="eplus-official">{{cite web|url=https://eplus.international/car/award/news/2024/pobediteli-2024|title=Объявлены победители E+ Awards CAR 2024|publisher=E+ Awards Центральная Азия|date=2024|lang=ru}}</ref> Маусым қорытындысы бойынша NOTO Agency жылдың агенттігі, ал Old Spice (Procter & Gamble Қазақстан) жылдың бренді атанды.<ref name="kapital-eplus">{{cite web|url=https://kapital.kz/business/125287/stali-izvestny-pobediteli-premii-ye-awards-tsentral-naya-aziya-2024.html|title=Стали известны победители премии E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Kapital.kz|date=2024-04-26|lang=ru}}</ref><ref name="tribune-rating">{{cite web|url=https://tribune.kz/opublikovany-rejtingi-effektivnosti-agentstv-i-brendov-e-awards-tsentralnaya-aziya-2024/|title=Опубликованы Рейтинги эффективности агентств и брендов E+ Awards Центральная Азия 2024|publisher=Tribune.kz|date=2024-04-30|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы сәуірде Сингапурда өткен Spikes Asia фестивалінде Old Spice үшін жасалған «Aidakhar» кейсі (Procter & Gamble / NOTO Agency, Алматы) Music санатында Гран-приге ие болды.<ref name="spikes-official">{{cite web|url=https://www.spikes.asia/news/spikes-asia-announces-its-2025-winners|title=Spikes Asia announces its 2025 winners|publisher=Spikes Asia|date=2025-04-24|lang=en}}</ref><ref name="adobo">{{cite web|url=https://www.adobomagazine.com/advertising-awards/spikes-asia-unveils-its-2025-winners/|title=Spikes Asia unveils its 2025 winners|publisher=adobo Magazine|date=2025-04-25|lang=en}}</ref><ref name="campaignasia">{{cite web|url=https://www.campaignasia.com/article/australia-and-india-lead-the-grand-prix-tally-at-spikes-asia-2025-as-kazakhstan-s/502141|title=Australia and India lead the Grand Prix tally at Spikes Asia 2025 as Kazakhstan secures first-ever wins|publisher=Campaign Asia|date=2025-04-24|lang=en}}</ref><ref name="tribune-spikes">{{cite web|url=https://tribune.kz/gforce-i-noto-agency-vpervye-dlya-kazahstana-zavoevali-gran-pri-spikes-asia-2025/|title=GForce и NOTO Agency впервые для Казахстана завоевали Гран-при Spikes Asia 2025|publisher=Tribune.kz|date=2025-04-25|lang=ru}}</ref> Сол жылы «Aidakharr» кейсі Cannes Lions фестивалінің шорт-листіне енді.<ref name="adasia">{{cite web|url=https://www.adasia.info/post/2026-29-06-canneslions|title=Cannes Lions 2026: 4 шорт-листа|publisher=AdAsia (Центрально-Азиатская Рекламная Ассоциация)|date=2026-06|lang=ru}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда Мун қазақстандық музыкант Молданазардың Лондондағы AIR Studios студиясында жазылған «Arbir Janga (To every living soul)» әні мен клипінің бас продюсері болды; клиптің режиссері — Жаннат Алшанова, ал жазу процесін режиссер Қанат Бейсекеев құжаттады.<ref name="tatler-arbir">{{cite web|url=https://www.tatlerasia.kz/lifestyle/entertainment/cto-nuzno-znat-o-novoj-pesne-moldanazar-arbir-janga-ru|title=Что нужно знать о новой песне Moldanazar Arbir Janga|publisher=Tatler Asia Kazakhstan|lang=ru}}</ref><ref name="parasat-arbir">{{cite web|url=https://parasat.club/news/moldanazar-predstavil-pesnyu-o-mire-zapisannuyu-v-legendarnoi-studii-air-studios-v-londone-8993|title=Moldanazar представил песню о мире, записанную в легендарной студии AIR Studios в Лондоне|publisher=Parasat|date=2024-12|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда Forbes Kazakhstan Мария Мунды «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне қосты.<ref name="forbes-top83">{{cite web|url=https://forbes.kz/articles/oni-zadayut-trendy-top-8-zhenshin-v-kazahstanskom-marketinge|title=Они задают тренды: топ-8 женщин в казахстанском маркетинге|author=Аульбекова А.|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-17|lang=ru}}</ref> == Сараптамалық қызметі == 2023 жылы Мун қазақстандық STEPPE Awards сыйлығының «Бизнес және кәсіпкерлік» номинациясының кураторы болды.<ref name="steppe-awards2">{{cite web|url=https://the-steppe.com/gorod/sobytiya/vselennaya-kreativa-kak-prosila-premiya-steppe-awards-2023|title=Вселенная креатива: как прошла премия STEPPE Awards 2023|publisher=The Steppe|date=2023-11|lang=ru}}</ref> Мун E+ Awards тиімділік сыйлығы мен Red Apple халықаралық жарнама фестивалінің қазылар алқасына кірген.<ref name="redapple3">{{cite web|url=https://festival.ru/red-apple-marketing/jury/jury_2395.html|title=Мария Мун. Жюри. Маркетинг|publisher=Международный фестиваль рекламы Red Apple|lang=ru}}</ref> 2025 жылғы желтоқсанда ол Spikes Asia 2026 фестивалінің Entertainment, Gaming, Music санаттары бойынша қазылар алқасының мүшесі болып жарияланды.<ref name="spikes-jury">{{cite web|url=https://canneslions.today/tpost/eorrzunyl1-predstavlyaem-zhyuri-spikes-asia-2026|title=Представляем жюри Spikes Asia 2026|author=Ускембаев А.|publisher=Cannes Lions in KZ, KG, UZ|date=2025-12-11|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == 3up8tipezejdodvradcuftzi6b06hl0 Шекер (хикая) 0 786028 3649285 3649197 2026-08-30T14:56:02Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3649285 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Шекер | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Криминалды фильм|криминал]], драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Азат Жұмаділ,<br /> Аңсар Ілиясов,<br /> Нышанбек Жұбанаев | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 20 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Рустам Юсупов, Арыстан Каунев, Дархан Ақылбекұлы, Александр Ерещенко | режиссёрі = Айтөре Жолдасқали | операторы = Бағдат Арғынов | сценарист = Арыстан Каунев, Нұрсұлтан Жұмабеков | түсірілім орны = | ұзақтығы = 18 мин | студия = Salem social media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 20 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 28 қазан 2021 | алдыңғы = | келесі = «Шекер. Соңғы мүмкіндік» фильмі | байланысты = | imdb_id = 16492666 | tv_com_id = | сайт = }} '''Шекер''' ('''Sheker''') — Қазақстанның орыс тіліндегі криминалдық драма жанрындағы веб-сериалы. Режиссері — Айтөре Жолдасқали. Хикаяда басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Сериалда университеттен шығарылу қаупіне тап болған студент Алдиярдың өмірі баяндалады. Қаржылық мәселелерін шешу үшін қаражат іздеген ол пара беруге шешім қабылдайды, алайда қатаң мінезді әкесінен көмек сұрай алмай, есірткі саудасы әлеміне араласып кетеді. Есірткі тасымалдаушысы болып жұмыс істей бастаған Алдияр жеңіл ақша мен табысқа жету иллюзиясы оның моральдық ұстанымдарын көлеңкеде қалдыратын қауіпті ортаға тез бойлайды. Оқиға желісінің даму барысында Алдияр өз таңдауының салдарымен бетпе-бет келеді. Оған қылмыстық орта өкілдері қысым көрсетіп, полицей қызметкері одан ақша бопсалайды. Оның өмірі қысқа уақыт ішінде түбегейлі өзгеріп, Алдияр жақындарымен қарым-қатынасын қоса алғанда, барынан айырылу қаупіне тап болады. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Алдияр'', ''Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Шәріп Серік — ''Айдос'', жемқор полиция қызметкері * Мәдина Кәкімсейітова — ''Мәдина'', Алдиярдың қызы * Маржан Қазыбаева — ''Алдиярдың анасы'' * Әйгерім Жүнісова — ''Әсел'', Алдиярдың апайы * Нышанбек Жұбанаев — ''Қуат'', клубтың қожайыны * Азамат Шарғын — ''Бауыр'', Қуаттың күзетшісі * Бекарыс Ахметов — ''Дэн'', бармен * Әмина Қасынова — ''Сәбина'', Кананың қызы == Өндірісі == 20 қазан 2020 жылы бірінші маусым Salem Social Media студиясының YouTube арнасына жүктелді. Екінші әрі соңғы маусымы 2021 жылғы 5 тамызда YouTube желісінде жарық көрді. 2024 жылы 7 қарашада хикаяның оқиғасын жалғастыратын «SHEKER. Соңғы мүмкіндік» фильмі Қазақстан кинотеатрларында прокатқа шықты. == Марапаттары мен номинациялары == {|class="wikitable plainrowheaders" style=text-align:center; !Жыл !Сыйлық !Номинация !Нәтиже !{{Comment|Дерек.|Дереккөз}} |- |rowspan="11" |[[2021 жыл|2021]] |rowspan="8" |LA Indie Film Fest |Үздік веб-хикая |{{Nom}} |rowspan="8" |<ref>{{Cite web |url=https://bluescreen.kz/kazakhstanskii-vieb-sierial-nominirovan-na-fiestivalie-v-los-andzhieliesie/ |title=Казахстанский веб-сериал номинирован на фестивале в Лос-Анджелесе |archive-date=2026-01-06 |access-date=2024-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106052811/https://bluescreen.kz/kazakhstanskii-vieb-sierial-nominirovan-na-fiestivalie-v-los-andzhieliesie/ |url-status=live }}</ref> |- |Көрермендер таңдауы |{{Nom}} |- |Үздік актерлік ансамбль |{{Nom}} |- |Үздік актриса |{{Nom}} |- |Үздік актер |{{Nom}} |- |Үздік режиссер |{{Nom}} |- |Үздік сценарий |{{Nom}} |- |''Kick Ass'' сыйлығы |{{Nom}} |- |Cannes International Series Festival |Үздік қысқаметражды хикая |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |url=https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-vpervye-stal-nominantom-prestizhnogo-festivalja-canneseries/ |title=Казахстанский сериал впервые стал номинантом престижного фестиваля Canneseries |access-date=2024-11-21 |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002122913/https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-vpervye-stal-nominantom-prestizhnogo-festivalja-canneseries/ |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2" |Asia Contents Awards |Үздік қысқаметражды фильм/веб-драма |{{Won}} |rowspan="2" |<ref>{{Cite web |url=https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-sheker-zavoeval-priz-na-asia-contents-awards-2021/ |title=Казахстанский сериал SHEKER завоевал приз на Asia Contents Awards 2021 |access-date=2024-11-21 |archive-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127083327/https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-sheker-zavoeval-priz-na-asia-contents-awards-2021/ |url-status=live }}</ref> |- |Үздік дебютант актер |{{Nom}} |- |rowspan="4" |[[2022 жыл|2022]] |rowspan="4" |die Seriale |Үздік веб-хикая |{{Nom}} |rowspan="4" |<ref>{{Cite web |url=https://bluescreen.kz/kazakhstanskiie-sierialy-sheker-ii-i-mystan-poluchili-miezhdunarodnyie-prizy/ |title=Казахстанские сериалы Sheker II и Mystan получили международные призы |archive-date=2025-04-22 |access-date=2024-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422102617/https://bluescreen.kz/kazakhstanskiie-sierialy-sheker-ii-i-mystan-poluchili-miezhdunarodnyie-prizy/ |url-status=live }}</ref> |- |Үздік актер |{{Nom}} |- |Үздік дыбыс әрленімі |{{Won}} |- |Үздік визуалды эффектілер |{{Nom}} |- |[[2023 жыл|2023]] |Қазақстанның ''Nauryz'' ұлттық телехикаялар сыйлығы |Үздік саундтрек |{{Won}} |<ref>[https://bluescreen.kz/luchshiie-sierialy-vybrali-v-kazakhstanie/ Сериалы от Salem social media получили 6 главных наград национальной ТВ-премии.]</ref> |} == Бөлімдердің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#8B0000; width:10px; padding:0;" | | 1 | 8 | 20 қазан 2020 | 2 ақпан 2021 |- | style="background:#006400; width:10px; padding:0;" | | 2 | 12 | 5 тамыз 2021 | 28 қазан 2021 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = The First Drop |AltTitle = Алғашқы закладка |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 20 қазан 2020 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = The Costs of the Career |AltTitle = Мансаптың ұсталымдары |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 20 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = I Run my Own Business |AltTitle = Мен өз бизнесімді жүргіземін |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = I Just Wanted to Pay for my Studies |AltTitle = Мен жай ғана өз оқуымды төлемек болғанмын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 13 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Where is my Stuff?! |AltTitle = Менің затым қайда, боқмұрын?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 1 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = What Do I Do? |AltTitle = Не істеймін? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Mephedronist |AltTitle = Мефедроншы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Foxes Don't Work with Chicks |AltTitle = Түлкілер тауықтармен жұмыс істемейді |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Aldik, Where Have You Been? |AltTitle = Алдик, сен қайда болдың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 тамыз 2021 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Aldik, You're a Screw Up and That's Forever |AltTitle = Алдик, сенен түк шықпайды, өмір бақи сондай боласың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = So, When Will You Try It? |AltTitle = Сонымен, қашан байқап көресің? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = We'll Get the Right Amount and Stop |AltTitle = Қажетті соманы жинаған соң, тоқтаймыз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = I'm Having a Bad Trip |AltTitle = Меніңше, бэд-трип әсер еткен сияқты |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Ready for Anything to Earn More Money |AltTitle = Ақша үшін бәріне де дайынмын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Basically We Need to Cook Mephedrone |AltTitle = Қыртпай, бізге мефедрон дайындау керек |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 9 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = This will Cost You 5 Million |AltTitle = Бұл саған 5 миллион болады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 16 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = We Made the First Batch |AltTitle = Бірінші сынаманы қайнаттық |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 30 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = For Your Money You Can Do Anything |AltTitle = Ақшаң болса, ойлағаныңды істей бер |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = We've Taken It Too Far |AltTitle = Біз шектен шығып кеттік |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Aldiyarchik, What Have You Done? |AltTitle = Алдиярчик, не істедің? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} == Сын == 2022 жылы ''webproject.media'' порталы «Шекерді» көруге тұрарлық Қазақстанның 15 хикаяның тізіміне енгізді. 2023 жылы сәуірде кино сыншылары Кәрім Қадырбаев пен Василий Корецкий Қазақстан киносының тарихына арналған мақаласында «Шекер», «Сержан Братан» және «[[5:32]]» хикаяларымен қатар Қазақстан ТВ басты жетістіктер мен серпінді веб-хикаялардың қатарына қосты. Ал сол жылдың қарашасында «Шекер» ресейлік онлайн-кинотеатр ''Okko-ның'' нұсқасы бойынша «XXI ғасырдағы көруге тұрарлық қазақ хикаяларының топ-10» тізімінде екінші орынға ие болды. Бірінші орында «Патруль» хикаясы болды. == Тағы қараңыз == * [[Сәке (хикая)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] f4izf0tjcapwrjnesui31eto9o664gg 3649286 3649285 2026-08-30T14:56:39Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3649286 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Шекер | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Криминалды фильм|криминал]], драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Азат Жұмаділ,<br /> Аңсар Ілиясов,<br /> Нышанбек Жұбанаев | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 20 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Рустам Юсупов, Арыстан Каунев, Дархан Ақылбекұлы, Александр Ерещенко | режиссёрі = Айтөре Жолдасқали | операторы = Бағдат Арғынов | сценарист = Арыстан Каунев, Нұрсұлтан Жұмабеков | түсірілім орны = | ұзақтығы = 18 мин | студия = Salem social media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 20 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 28 қазан 2021 | алдыңғы = | келесі = [[Шекер. Соңғы мүмкіндік|«Шекер. Соңғы мүмкіндік»]] фильмі | байланысты = | imdb_id = 16492666 | tv_com_id = | сайт = }} '''Шекер''' ('''Sheker''') — Қазақстанның орыс тіліндегі криминалдық драма жанрындағы веб-сериалы. Режиссері — Айтөре Жолдасқали. Хикаяда басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Сериалда университеттен шығарылу қаупіне тап болған студент Алдиярдың өмірі баяндалады. Қаржылық мәселелерін шешу үшін қаражат іздеген ол пара беруге шешім қабылдайды, алайда қатаң мінезді әкесінен көмек сұрай алмай, есірткі саудасы әлеміне араласып кетеді. Есірткі тасымалдаушысы болып жұмыс істей бастаған Алдияр жеңіл ақша мен табысқа жету иллюзиясы оның моральдық ұстанымдарын көлеңкеде қалдыратын қауіпті ортаға тез бойлайды. Оқиға желісінің даму барысында Алдияр өз таңдауының салдарымен бетпе-бет келеді. Оған қылмыстық орта өкілдері қысым көрсетіп, полицей қызметкері одан ақша бопсалайды. Оның өмірі қысқа уақыт ішінде түбегейлі өзгеріп, Алдияр жақындарымен қарым-қатынасын қоса алғанда, барынан айырылу қаупіне тап болады. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Алдияр'', ''Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Шәріп Серік — ''Айдос'', жемқор полиция қызметкері * Мәдина Кәкімсейітова — ''Мәдина'', Алдиярдың қызы * Маржан Қазыбаева — ''Алдиярдың анасы'' * Әйгерім Жүнісова — ''Әсел'', Алдиярдың апайы * Нышанбек Жұбанаев — ''Қуат'', клубтың қожайыны * Азамат Шарғын — ''Бауыр'', Қуаттың күзетшісі * Бекарыс Ахметов — ''Дэн'', бармен * Әмина Қасынова — ''Сәбина'', Кананың қызы == Өндірісі == 20 қазан 2020 жылы бірінші маусым Salem Social Media студиясының YouTube арнасына жүктелді. Екінші әрі соңғы маусымы 2021 жылғы 5 тамызда YouTube желісінде жарық көрді. 2024 жылы 7 қарашада хикаяның оқиғасын жалғастыратын «SHEKER. Соңғы мүмкіндік» фильмі Қазақстан кинотеатрларында прокатқа шықты. == Марапаттары мен номинациялары == {|class="wikitable plainrowheaders" style=text-align:center; !Жыл !Сыйлық !Номинация !Нәтиже !{{Comment|Дерек.|Дереккөз}} |- |rowspan="11" |[[2021 жыл|2021]] |rowspan="8" |LA Indie Film Fest |Үздік веб-хикая |{{Nom}} |rowspan="8" |<ref>{{Cite web |url=https://bluescreen.kz/kazakhstanskii-vieb-sierial-nominirovan-na-fiestivalie-v-los-andzhieliesie/ |title=Казахстанский веб-сериал номинирован на фестивале в Лос-Анджелесе |archive-date=2026-01-06 |access-date=2024-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106052811/https://bluescreen.kz/kazakhstanskii-vieb-sierial-nominirovan-na-fiestivalie-v-los-andzhieliesie/ |url-status=live }}</ref> |- |Көрермендер таңдауы |{{Nom}} |- |Үздік актерлік ансамбль |{{Nom}} |- |Үздік актриса |{{Nom}} |- |Үздік актер |{{Nom}} |- |Үздік режиссер |{{Nom}} |- |Үздік сценарий |{{Nom}} |- |''Kick Ass'' сыйлығы |{{Nom}} |- |Cannes International Series Festival |Үздік қысқаметражды хикая |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |url=https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-vpervye-stal-nominantom-prestizhnogo-festivalja-canneseries/ |title=Казахстанский сериал впервые стал номинантом престижного фестиваля Canneseries |access-date=2024-11-21 |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002122913/https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-vpervye-stal-nominantom-prestizhnogo-festivalja-canneseries/ |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="2" |Asia Contents Awards |Үздік қысқаметражды фильм/веб-драма |{{Won}} |rowspan="2" |<ref>{{Cite web |url=https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-sheker-zavoeval-priz-na-asia-contents-awards-2021/ |title=Казахстанский сериал SHEKER завоевал приз на Asia Contents Awards 2021 |access-date=2024-11-21 |archive-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127083327/https://harpersbazaar.kz/kazahstanskij-serial-sheker-zavoeval-priz-na-asia-contents-awards-2021/ |url-status=live }}</ref> |- |Үздік дебютант актер |{{Nom}} |- |rowspan="4" |[[2022 жыл|2022]] |rowspan="4" |die Seriale |Үздік веб-хикая |{{Nom}} |rowspan="4" |<ref>{{Cite web |url=https://bluescreen.kz/kazakhstanskiie-sierialy-sheker-ii-i-mystan-poluchili-miezhdunarodnyie-prizy/ |title=Казахстанские сериалы Sheker II и Mystan получили международные призы |archive-date=2025-04-22 |access-date=2024-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422102617/https://bluescreen.kz/kazakhstanskiie-sierialy-sheker-ii-i-mystan-poluchili-miezhdunarodnyie-prizy/ |url-status=live }}</ref> |- |Үздік актер |{{Nom}} |- |Үздік дыбыс әрленімі |{{Won}} |- |Үздік визуалды эффектілер |{{Nom}} |- |[[2023 жыл|2023]] |Қазақстанның ''Nauryz'' ұлттық телехикаялар сыйлығы |Үздік саундтрек |{{Won}} |<ref>[https://bluescreen.kz/luchshiie-sierialy-vybrali-v-kazakhstanie/ Сериалы от Salem social media получили 6 главных наград национальной ТВ-премии.]</ref> |} == Бөлімдердің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#8B0000; width:10px; padding:0;" | | 1 | 8 | 20 қазан 2020 | 2 ақпан 2021 |- | style="background:#006400; width:10px; padding:0;" | | 2 | 12 | 5 тамыз 2021 | 28 қазан 2021 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = The First Drop |AltTitle = Алғашқы закладка |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 20 қазан 2020 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = The Costs of the Career |AltTitle = Мансаптың ұсталымдары |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 20 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = I Run my Own Business |AltTitle = Мен өз бизнесімді жүргіземін |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = I Just Wanted to Pay for my Studies |AltTitle = Мен жай ғана өз оқуымды төлемек болғанмын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 13 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Where is my Stuff?! |AltTitle = Менің затым қайда, боқмұрын?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 1 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = What Do I Do? |AltTitle = Не істеймін? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Mephedronist |AltTitle = Мефедроншы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Foxes Don't Work with Chicks |AltTitle = Түлкілер тауықтармен жұмыс істемейді |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Aldik, Where Have You Been? |AltTitle = Алдик, сен қайда болдың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 тамыз 2021 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Aldik, You're a Screw Up and That's Forever |AltTitle = Алдик, сенен түк шықпайды, өмір бақи сондай боласың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = So, When Will You Try It? |AltTitle = Сонымен, қашан байқап көресің? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = We'll Get the Right Amount and Stop |AltTitle = Қажетті соманы жинаған соң, тоқтаймыз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = I'm Having a Bad Trip |AltTitle = Меніңше, бэд-трип әсер еткен сияқты |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 тамыз 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Ready for Anything to Earn More Money |AltTitle = Ақша үшін бәріне де дайынмын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Basically We Need to Cook Mephedrone |AltTitle = Қыртпай, бізге мефедрон дайындау керек |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 9 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = This will Cost You 5 Million |AltTitle = Бұл саған 5 миллион болады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 16 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = We Made the First Batch |AltTitle = Бірінші сынаманы қайнаттық |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 30 қыркүйек 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = For Your Money You Can Do Anything |AltTitle = Ақшаң болса, ойлағаныңды істей бер |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = We've Taken It Too Far |AltTitle = Біз шектен шығып кеттік |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Aldiyarchik, What Have You Done? |AltTitle = Алдиярчик, не істедің? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} == Сын == 2022 жылы ''webproject.media'' порталы «Шекерді» көруге тұрарлық Қазақстанның 15 хикаяның тізіміне енгізді. 2023 жылы сәуірде кино сыншылары Кәрім Қадырбаев пен Василий Корецкий Қазақстан киносының тарихына арналған мақаласында «Шекер», «Сержан Братан» және «[[5:32]]» хикаяларымен қатар Қазақстан ТВ басты жетістіктер мен серпінді веб-хикаялардың қатарына қосты. Ал сол жылдың қарашасында «Шекер» ресейлік онлайн-кинотеатр ''Okko-ның'' нұсқасы бойынша «XXI ғасырдағы көруге тұрарлық қазақ хикаяларының топ-10» тізімінде екінші орынға ие болды. Бірінші орында «Патруль» хикаясы болды. == Тағы қараңыз == * [[Сәке (хикая)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 0702hqw2viqzca1tzpl9ts0a0cqobsq Erste Group 0 786037 3649260 3649184 2026-08-30T14:21:19Z 1nter pares 146705 3649260 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Erste Group Bank AG |логотипі = Logo Erste Group 2023.svg |суреті = Erste Campus C Marlena König.jpg |сурет атауы = Erste Campus-тағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = WBAG: EBS<br>PrSE: EBS<br>BVB: EBS<br>[[Austrian Traded Index|ATX индексі]] құрамдасы<br>[[PX Index]] құрамдасы |қызметі = Орталық және Шығыс Еуропа |құрылды = [[9 тамыз]] [[2008 жыл|2008]] ([[қазан]] [[1819 жыл|1819]] — алғашқы аустриялық жинақ банктері ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Вена]], Аустрия |басты адамдары = [[Петер Босек]] (бас атқарушы директор); Стефан Дёрфлер; Александра Хабелер-Драбек; Маурицио Полетто |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Бөлшек]] және [[коммерциялық банк]] ісі; [[Инвестициялық банк|инвестициялық]] және [[жеке банк ісі]]; [[Инвестицияларды басқару|активтерді басқару]] |меншікті капиталы = 41,7 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |айналым = |операциялық кіріс = 7,959 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |таза табысы = 5,386 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data" /> |активтер = 461,137 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = 55 231 (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.erstegroup.com |Ортаққор = }} '''Erste Group Bank AG''' (қысқаша '''Erste Group''') — аустриялық қаржылық қызметтер көрсетуші компания. Ол Орталық және Шығыс Еуропадағы ең ірі қаржылық қызметтер көрсетушілердің бірі болып табылады және сегіз елдегі 2000-нан астам филиал арқылы 23 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/banken/banken-erste-group-macht-mehr-gewinn-als-erwartet/29287338.html |title=Banken: Erste Group macht mehr Gewinn als erwartet |trans-title=Banks: Erste Group makes more profit than expected |work=[[Handelsblatt]] |date=31 шілде 2023 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Erste Group at a glance |url=https://www.erstegroup.com/en/news-media/erstegroup-at-a-glance |access-date=4 тамыз 2026 |website=www.erstegroup.com |language=en}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері [[Вена]]да орналасқан және ол [[әмбебап банк]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{cite web |url=https://www.derboersianer.com/2023/02/erste-group-was-ist-mit-den-sparzinsen-herr-cernko/ |title=Erste Group: What about savings rates, Mr. Cernko? |work=Stock Exchange Analyst |date=28 ақпан 2023 |language=en |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> Erste Group — [[Sparkassengruppe Österreich]] (Аустрия жинақ банктері тобы) және [[Österreichischer Sparkassenverband]] ұйымдарының орталық құрылымы. 2014 жылдың соңында [[Еуропалық банктік қадағалау]] күшіне енгеннен бері ол елеулі институт ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]]тің тікелей қадағалауында.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 қыркүйек 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 қаңтар 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> Erste Group-тың негізгі акционері — коммерциялық емес [[ERSTE Foundation]].<ref>{{cite web |url=https://kurier.at/wirtschaft/ausstieg-der-caixa-bei-erste-bank-schwaecht-kernaktionaere/401795044 |title=Ausstieg der Caixa bei Erste Bank schwächt Kernaktionäre |trans-title=Caixa's exit from Erste Bank weakens core shareholders |work=[[Kurier]] |date=5 қараша 2021 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> 1997 жылы Erste Group акцияларын жария орналастырды, ал бүгінде компания Вена, [[Прага]] және [[Бухарест]] биржаларында листингке енгізілген және ''CEETX'', [[Austrian Traded Index|ATX]] және [[PX Index|PX]] индекстерінің құрамына кіреді.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/history |title=About us |work=Erste Group |language=en |access-date=19 маусым 2024}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Deutschordenskirche Singerstraße 3.jpg|thumb|Венадағы Тевтон орденінің үйі, 1821–1839 жылдары Erste österreichische Spar-Casse орналасқан ғимарат.<ref name=WGW_Erste>{{cite web |title=Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen AG |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Erste_Bank_der_oesterreichischen_Sparkassen_AG }}</ref>]] [[Сурет:Graben 21 Wien.jpg|thumb|Венадағы [[Грабен, Вена|Грабен]] көшесіндегі №21 ғимарат; ол 1835–1838 жылдары [[Алоис Пихль]]дің жобасы бойынша Erste Spar-casse үшін салынған және 2015 жылы жаңа Erste Campus-қа көшкенге дейін Erste Bank-тің ғимараты болған.<ref name=WGW_Graben>{{cite web |title=Graben 21 |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Graben_21 }}</ref>]] Erste Group-тың тарихы 1819 жылғы қазанда [[Вена]]ның маңындағы [[Леопольдштадт]]та [[Erste österreichische Spar-Casse]] банкінің құрылуынан бастау алады. 1997 жылы Венада өткізілген [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] бірыңғай Erste Bank арқылы жүзеге асырылды, ол 2006 жылға дейінгі кейінгі капитал ұлғайтуларын да жүргізді. Бұл мәмілелердің кейбірі Вена қаржы нарығында осы түрдегі ең ірі мәмілелер болды. Тартылған капитал Erste Bank-тің Орталық және Шығыс Еуропадағы сатып алуларын қаржыландыруға пайдаланылды.<ref>{{cite web |url=https://in.marketscreener.com/quote/stock/ERSTE-GROUP-BANK-AG-6491110/news/Erste-Group-celebrates-25th-anniversary-of-IPO-42475591/ |title= Erste Group celebrates 25th anniversary of IPO |work=Market Screener |date=31 шілде 2017 |language=en |access-date=23 маусым 2024}}</ref> 2008 жылғы 9 тамызда бұрынғы ''Erste Bank Oesterreich'' жаңадан құрылған ''Erste Group Bank AG'' холдингтік компаниясы мен ''Erste Bank der österreichischen Sparkassen AG'' еншілес компаниясына бөлінді; шетелдік еншілес компаниялар жаңа [[Холдинг|холдингтік компанияның]] қарамағына өтті. Осы кезден бастап Erste Group топтың барлық компанияларын қамтыды.<ref name=":12">{{cite web |url=https://www.derstandard.at/story/2901606/oesterreich-geschaeft-wird-abgespalten |title=Österreich-Geschäft wird abgespalten |trans-title=Austrian business to be spun off |work=[[Der Standard]] |date=31 шілде 2007 |language=de |access-date=19 маусым 2024}}</ref> === Қаржы дағдарысының салдары === 2011 жылғы қазанда Erste Bank 1,6 млрд еуро көлеміндегі активтер құнын есептен шығару мен резервтерден кейін жылдық залалы 1,1 млрд еуроға дейін жетеді деп күтетінін мәлімдеді. Бұл кем дегенде 1988 жылдан бергі алғашқы залалы болмақ. Банк активтер құнын есептен шығаруға Мажарстандағы үкіметтің араласуы себеп болғанын, соның салдарынан швейцар франкімен берілген ипотекалық несиелер бойынша шығынға ұшырауға мәжбүр болғанын, сондай-ақ Румыниядағы қалпына келу күтілгеннен баяу жүргенін мәлімдеді.<ref>{{citation | url=http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20111025041149/http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | url-status=dead | archive-date=25 қазан 2011 | title=Erste Slumps as Hungary, Romania Trigger $1.1 Billion Loss | access-date=11 қазан 2011}}</ref> 2013 жылғы тамызда Erste Group Bank AG 2009 жылы шығарылған 1,76 млрд еуро көлеміндегі қатысу капиталын толық өтеген алғашқы аустриялық банк болды; оның 1,22 млрд еуросын Аустрия Республикасы, ал 540 млн еуросын жеке инвесторлар берген еді.<ref>{{cite web |date=29 сәуір 2009 |title=Erste says sold 540 mln eur capital to investors |url=https://www.reuters.com/article/idUSLT199857/ |access-date=20 маусым 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2009–2012 жылдары Аустрия Республикасы Erste Group-тан жыл сайын 98 млн еуро, ал жеке инвесторлар 43 млн еуро мөлшерінде дивиденд алып отырды. Акционерлердің жылдық жиналысы тиісті шешімді қабылдағаннан кейін 2014 жылғы маусымда төленген 2013 жылдың пропорционалды дивидендін қоса есептегенде, Аустрия Республикасы 448 млн еуро, ал жеке инвесторлар 198 млн еуро дивиденд алды.<ref>[http://derstandard.at/1375626008482/Erste-Group-zahlt-Staatshilfe-zurueck Der Staat ist bei der Ersten draußen] Der Standard, 8 тамыз 2013</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hl7nj2mt8u7go0yps7uu8luqt3b1lcn 3649261 3649260 2026-08-30T14:23:32Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3649261 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Erste Group Bank AG |логотипі = Logo Erste Group 2023.svg |суреті = Erste Campus C Marlena König.jpg |сурет атауы = Erste Campus-тағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = WBAG: EBS<br>PrSE: EBS<br>BVB: EBS<br>[[Austrian Traded Index|ATX индексі]] құрамдасы<br>[[PX Index]] құрамдасы |қызметі = Орталық және Шығыс Еуропа |құрылды = [[9 тамыз]] [[2008 жыл|2008]] ([[қазан]] [[1819 жыл|1819]] — алғашқы аустриялық жинақ банктері ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Вена]], Аустрия |басты адамдары = [[Петер Босек]] (бас атқарушы директор); Стефан Дёрфлер; Александра Хабелер-Драбек; Маурицио Полетто |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Бөлшек]] және [[коммерциялық банк]] ісі; [[Инвестициялық банк|инвестициялық]] және [[жеке банк ісі]]; [[Инвестицияларды басқару|активтерді басқару]] |меншікті капиталы = 41,7 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |айналым = |операциялық кіріс = 7,959 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |таза табысы = 5,386 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data" /> |активтер = 461,137 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = 55 231 (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.erstegroup.com |Ортаққор = }} '''Erste Group Bank AG''' (қысқаша '''Erste Group''') — аустриялық қаржылық қызметтер көрсетуші компания. Ол Орталық және Шығыс Еуропадағы ең ірі қаржылық қызметтер көрсетушілердің бірі болып табылады және сегіз елдегі 2000-нан астам филиал арқылы 23 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/banken/banken-erste-group-macht-mehr-gewinn-als-erwartet/29287338.html |title=Banken: Erste Group macht mehr Gewinn als erwartet |trans-title=Banks: Erste Group makes more profit than expected |work=[[Handelsblatt]] |date=31 шілде 2023 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Erste Group at a glance |url=https://www.erstegroup.com/en/news-media/erstegroup-at-a-glance |access-date=4 тамыз 2026 |website=www.erstegroup.com |language=en}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері [[Вена]]да орналасқан және ол [[әмбебап банк]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{cite web |url=https://www.derboersianer.com/2023/02/erste-group-was-ist-mit-den-sparzinsen-herr-cernko/ |title=Erste Group: What about savings rates, Mr. Cernko? |work=Stock Exchange Analyst |date=28 ақпан 2023 |language=en |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> Erste Group — [[Sparkassengruppe Österreich]] (Аустрия жинақ банктері тобы) және [[Österreichischer Sparkassenverband]] ұйымдарының орталық құрылымы. 2014 жылдың соңында [[Еуропалық банктік қадағалау]] күшіне енгеннен бері ол елеулі институт ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]]тің тікелей қадағалауында.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 қыркүйек 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 қаңтар 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> Erste Group-тың негізгі акционері — коммерциялық емес [[ERSTE Foundation]].<ref>{{cite web |url=https://kurier.at/wirtschaft/ausstieg-der-caixa-bei-erste-bank-schwaecht-kernaktionaere/401795044 |title=Ausstieg der Caixa bei Erste Bank schwächt Kernaktionäre |trans-title=Caixa's exit from Erste Bank weakens core shareholders |work=[[Kurier]] |date=5 қараша 2021 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> 1997 жылы Erste Group акцияларын жария орналастырды, ал бүгінде компания Вена, [[Прага]] және [[Бухарест]] биржаларында листингке енгізілген және ''CEETX'', [[Austrian Traded Index|ATX]] және [[PX Index|PX]] индекстерінің құрамына кіреді.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/history |title=About us |work=Erste Group |language=en |access-date=19 маусым 2024}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Deutschordenskirche Singerstraße 3.jpg|thumb|Венадағы Тевтон орденінің үйі, 1821–1839 жылдары Erste österreichische Spar-Casse орналасқан ғимарат.<ref name=WGW_Erste>{{cite web |title=Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen AG |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Erste_Bank_der_oesterreichischen_Sparkassen_AG }}</ref>]] [[Сурет:Graben 21 Wien.jpg|thumb|Венадағы [[Грабен, Вена|Грабен]] көшесіндегі №21 ғимарат; ол 1835–1838 жылдары [[Алоис Пихль]]дің жобасы бойынша Erste Spar-casse үшін салынған және 2015 жылы жаңа Erste Campus-қа көшкенге дейін Erste Bank-тің ғимараты болған.<ref name=WGW_Graben>{{cite web |title=Graben 21 |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Graben_21 }}</ref>]] Erste Group-тың тарихы 1819 жылғы қазанда [[Вена]]ның маңындағы [[Леопольдштадт]]та [[Erste österreichische Spar-Casse]] банкінің құрылуынан бастау алады. 1997 жылы Венада өткізілген [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] бірыңғай Erste Bank арқылы жүзеге асырылды, ол 2006 жылға дейінгі кейінгі капитал ұлғайтуларын да жүргізді. Бұл мәмілелердің кейбірі Вена қаржы нарығында осы түрдегі ең ірі мәмілелер болды. Тартылған капитал Erste Bank-тің Орталық және Шығыс Еуропадағы сатып алуларын қаржыландыруға пайдаланылды.<ref>{{cite web |url=https://in.marketscreener.com/quote/stock/ERSTE-GROUP-BANK-AG-6491110/news/Erste-Group-celebrates-25th-anniversary-of-IPO-42475591/ |title= Erste Group celebrates 25th anniversary of IPO |work=Market Screener |date=31 шілде 2017 |language=en |access-date=23 маусым 2024}}</ref> 2008 жылғы 9 тамызда бұрынғы ''Erste Bank Oesterreich'' жаңадан құрылған ''Erste Group Bank AG'' холдингтік компаниясы мен ''Erste Bank der österreichischen Sparkassen AG'' еншілес компаниясына бөлінді; шетелдік еншілес компаниялар жаңа [[Холдинг|холдингтік компанияның]] қарамағына өтті. Осы кезден бастап Erste Group топтың барлық компанияларын қамтыды.<ref name=":12">{{cite web |url=https://www.derstandard.at/story/2901606/oesterreich-geschaeft-wird-abgespalten |title=Österreich-Geschäft wird abgespalten |trans-title=Austrian business to be spun off |work=[[Der Standard]] |date=31 шілде 2007 |language=de |access-date=19 маусым 2024}}</ref> === Қаржы дағдарысының салдары === 2011 жылғы қазанда Erste Bank 1,6 млрд еуро көлеміндегі активтер құнын есептен шығару мен резервтерден кейін жылдық залалы 1,1 млрд еуроға дейін жетеді деп күтетінін мәлімдеді. Бұл кем дегенде 1988 жылдан бергі алғашқы залалы болмақ. Банк активтер құнын есептен шығаруға Мажарстандағы үкіметтің араласуы себеп болғанын, соның салдарынан швейцар франкімен берілген ипотекалық несиелер бойынша шығынға ұшырауға мәжбүр болғанын, сондай-ақ Румыниядағы қалпына келу күтілгеннен баяу жүргенін мәлімдеді.<ref>{{citation | url=http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20111025041149/http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | url-status=dead | archive-date=25 қазан 2011 | title=Erste Slumps as Hungary, Romania Trigger $1.1 Billion Loss | access-date=11 қазан 2011}}</ref> 2013 жылғы тамызда Erste Group Bank AG 2009 жылы шығарылған 1,76 млрд еуро көлеміндегі қатысу капиталын толық өтеген алғашқы аустриялық банк болды; оның 1,22 млрд еуросын Аустрия Республикасы, ал 540 млн еуросын жеке инвесторлар берген еді.<ref>{{cite web |date=29 сәуір 2009 |title=Erste says sold 540 mln eur capital to investors |url=https://www.reuters.com/article/idUSLT199857/ |access-date=20 маусым 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2009–2012 жылдары Аустрия Республикасы Erste Group-тан жыл сайын 98 млн еуро, ал жеке инвесторлар 43 млн еуро мөлшерінде дивиденд алып отырды. Акционерлердің жылдық жиналысы тиісті шешімді қабылдағаннан кейін 2014 жылғы маусымда төленген 2013 жылдың пропорционалды дивидендін қоса есептегенде, Аустрия Республикасы 448 млн еуро, ал жеке инвесторлар 198 млн еуро дивиденд алды.<ref>[http://derstandard.at/1375626008482/Erste-Group-zahlt-Staatshilfe-zurueck Der Staat ist bei der Ersten draußen] Der Standard, 8 тамыз 2013</ref> == Erste Group құрылымы == Erste Group Bank AG — 2008 жылы Erste Bank негізінде құрылған акционерлік қоғам және содан бері топтың Аустриядағы және шетелдегі еншілес банктерінің холдингтік компаниясы ретінде қызмет етеді.<ref name=":12" /> Банк Орталық және Шығыс Еуропаның жеті елінде жұмыс істейді, ал оның жеке және корпоративтік клиенттерге қызмет көрсету бизнесі Аустрияны қоса алғанда, Еуропалық Одақтың шығыс бөлігіне бағытталған.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/boerse/aktie/S11587/erste-group-bank-ag. |title=Firmenprofil Erste Group Bank AG. |trans-title=Company profile Erste Group Bank AG |work=[[Handelsblatt]] |date=2024 |language=de |access-date=23 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=8}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері Венада орналасқан. Сонымен қатар банк тобының [[Нью-Йорк]], [[Гонконг]], [[Берлин]] және [[Штутгарт]] қалаларында филиалдары бар, олар шетелдік банктерге, лизингтік компанияларға және мемлекеттік қарыз алушыларға несие беру бизнесін, сондай-ақ институционалдық сатуды жүзеге асырады.<ref name=":X">{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=10, 33}}</ref> Erste Group акциялары [[Вена қор биржасы|Вена]], [[Прага қор биржасы|Прага]] және [[Бухарест қор биржасы|Бухарест]] қор биржаларында саудаланады және CEETX, ATX және PX индекстерінің құрамына кіреді. 2024 жылғы маусымдағы жағдай бойынша олар Вена қор биржасындағы [[Көгілдір фишкалар (қор нарығы)|көгілдір фишкалар]] сегментін көрсететін ATX индексіндегі ең жоғары салмаққа ие құрамдас бөлік болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.wienerborse.at/indizes/aktuelle-indexwerte/zusammensetzung/?ISIN=AT0000999982&ID_NOTATION=92866&cHash=b61b6f73694be16abd8f66970921d3b4 |title=Aktuelle Indexwertung |trans-title=Current index rating |work=[[Вена қор биржасы]] |date=24 сәуір 2024 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.finanzen.at/boersenplaetze/erste_group_bank |title=Erste Group Bank Aktie |work=Finanzen.at |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> Erste Group сондай-ақ Вена қор биржасы акцияларының 11,7%-ын иеленеді.<ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=198}}</ref> === Еншілес компаниялары === Erste Group [[Орталық және Шығыс Еуропа]]да бірнеше еншілес компания арқылы қызмет етеді:<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/our-markets |title=Our markets |access-date=3 маусым 2026}}</ref> * [[Erste Bank|Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen]] (Аустрия) * [[Erste & Steiermärkische Bank]] (Хорватия) * [[Erste Bank (Magyarország)|Erste Bank Hungary]] (Мажарстан) * [[Česká spořitelna]] (Чехия) * [[Erste Bank Polska]] (Польша) * [[Banca Comercială Română]] (Румыния) * [[Erste Bank Novi Sad]] (Сербия) * [[Slovenská sporiteľňa]] (Словакия) Осы негізгі нарықтардан бөлек, Erste Group Босния және Герцеговинада (Sparkasse Bank арқылы), Черногорияда (Erste Bank Podgorica арқылы), Солтүстік Македонияда (Sparkasse Bank AD Skopje арқылы) және Словенияда (Banka Sparkasse арқылы) жанама түрде жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sbq92hgs76e5xq0ffrpuacn58trm7nw 3649262 3649261 2026-08-30T14:27:06Z 1nter pares 146705 /* Erste Group құрылымы */ 3649262 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Erste Group Bank AG |логотипі = Logo Erste Group 2023.svg |суреті = Erste Campus C Marlena König.jpg |сурет атауы = Erste Campus-тағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = WBAG: EBS<br>PrSE: EBS<br>BVB: EBS<br>[[Austrian Traded Index|ATX индексі]] құрамдасы<br>[[PX Index]] құрамдасы |қызметі = Орталық және Шығыс Еуропа |құрылды = [[9 тамыз]] [[2008 жыл|2008]] ([[қазан]] [[1819 жыл|1819]] — алғашқы аустриялық жинақ банктері ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Вена]], Аустрия |басты адамдары = [[Петер Босек]] (бас атқарушы директор); Стефан Дёрфлер; Александра Хабелер-Драбек; Маурицио Полетто |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Бөлшек]] және [[коммерциялық банк]] ісі; [[Инвестициялық банк|инвестициялық]] және [[жеке банк ісі]]; [[Инвестицияларды басқару|активтерді басқару]] |меншікті капиталы = 41,7 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |айналым = |операциялық кіріс = 7,959 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |таза табысы = 5,386 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data" /> |активтер = 461,137 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = 55 231 (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.erstegroup.com |Ортаққор = }} '''Erste Group Bank AG''' (қысқаша '''Erste Group''') — аустриялық қаржылық қызметтер көрсетуші компания. Ол Орталық және Шығыс Еуропадағы ең ірі қаржылық қызметтер көрсетушілердің бірі болып табылады және сегіз елдегі 2000-нан астам филиал арқылы 23 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/banken/banken-erste-group-macht-mehr-gewinn-als-erwartet/29287338.html |title=Banken: Erste Group macht mehr Gewinn als erwartet |trans-title=Banks: Erste Group makes more profit than expected |work=[[Handelsblatt]] |date=31 шілде 2023 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Erste Group at a glance |url=https://www.erstegroup.com/en/news-media/erstegroup-at-a-glance |access-date=4 тамыз 2026 |website=www.erstegroup.com |language=en}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері [[Вена]]да орналасқан және ол [[әмбебап банк]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{cite web |url=https://www.derboersianer.com/2023/02/erste-group-was-ist-mit-den-sparzinsen-herr-cernko/ |title=Erste Group: What about savings rates, Mr. Cernko? |work=Stock Exchange Analyst |date=28 ақпан 2023 |language=en |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> Erste Group — [[Sparkassengruppe Österreich]] (Аустрия жинақ банктері тобы) және [[Österreichischer Sparkassenverband]] ұйымдарының орталық құрылымы. 2014 жылдың соңында [[Еуропалық банктік қадағалау]] күшіне енгеннен бері ол елеулі институт ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]]тің тікелей қадағалауында.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 қыркүйек 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 қаңтар 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> Erste Group-тың негізгі акционері — коммерциялық емес [[ERSTE Foundation]].<ref>{{cite web |url=https://kurier.at/wirtschaft/ausstieg-der-caixa-bei-erste-bank-schwaecht-kernaktionaere/401795044 |title=Ausstieg der Caixa bei Erste Bank schwächt Kernaktionäre |trans-title=Caixa's exit from Erste Bank weakens core shareholders |work=[[Kurier]] |date=5 қараша 2021 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> 1997 жылы Erste Group акцияларын жария орналастырды, ал бүгінде компания Вена, [[Прага]] және [[Бухарест]] биржаларында листингке енгізілген және ''CEETX'', [[Austrian Traded Index|ATX]] және [[PX Index|PX]] индекстерінің құрамына кіреді.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/history |title=About us |work=Erste Group |language=en |access-date=19 маусым 2024}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Deutschordenskirche Singerstraße 3.jpg|thumb|Венадағы Тевтон орденінің үйі, 1821–1839 жылдары Erste österreichische Spar-Casse орналасқан ғимарат.<ref name=WGW_Erste>{{cite web |title=Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen AG |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Erste_Bank_der_oesterreichischen_Sparkassen_AG }}</ref>]] [[Сурет:Graben 21 Wien.jpg|thumb|Венадағы [[Грабен, Вена|Грабен]] көшесіндегі №21 ғимарат; ол 1835–1838 жылдары [[Алоис Пихль]]дің жобасы бойынша Erste Spar-casse үшін салынған және 2015 жылы жаңа Erste Campus-қа көшкенге дейін Erste Bank-тің ғимараты болған.<ref name=WGW_Graben>{{cite web |title=Graben 21 |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Graben_21 }}</ref>]] Erste Group-тың тарихы 1819 жылғы қазанда [[Вена]]ның маңындағы [[Леопольдштадт]]та [[Erste österreichische Spar-Casse]] банкінің құрылуынан бастау алады. 1997 жылы Венада өткізілген [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] бірыңғай Erste Bank арқылы жүзеге асырылды, ол 2006 жылға дейінгі кейінгі капитал ұлғайтуларын да жүргізді. Бұл мәмілелердің кейбірі Вена қаржы нарығында осы түрдегі ең ірі мәмілелер болды. Тартылған капитал Erste Bank-тің Орталық және Шығыс Еуропадағы сатып алуларын қаржыландыруға пайдаланылды.<ref>{{cite web |url=https://in.marketscreener.com/quote/stock/ERSTE-GROUP-BANK-AG-6491110/news/Erste-Group-celebrates-25th-anniversary-of-IPO-42475591/ |title= Erste Group celebrates 25th anniversary of IPO |work=Market Screener |date=31 шілде 2017 |language=en |access-date=23 маусым 2024}}</ref> 2008 жылғы 9 тамызда бұрынғы ''Erste Bank Oesterreich'' жаңадан құрылған ''Erste Group Bank AG'' холдингтік компаниясы мен ''Erste Bank der österreichischen Sparkassen AG'' еншілес компаниясына бөлінді; шетелдік еншілес компаниялар жаңа [[Холдинг|холдингтік компанияның]] қарамағына өтті. Осы кезден бастап Erste Group топтың барлық компанияларын қамтыды.<ref name=":12">{{cite web |url=https://www.derstandard.at/story/2901606/oesterreich-geschaeft-wird-abgespalten |title=Österreich-Geschäft wird abgespalten |trans-title=Austrian business to be spun off |work=[[Der Standard]] |date=31 шілде 2007 |language=de |access-date=19 маусым 2024}}</ref> === Қаржы дағдарысының салдары === 2011 жылғы қазанда Erste Bank 1,6 млрд еуро көлеміндегі активтер құнын есептен шығару мен резервтерден кейін жылдық залалы 1,1 млрд еуроға дейін жетеді деп күтетінін мәлімдеді. Бұл кем дегенде 1988 жылдан бергі алғашқы залалы болмақ. Банк активтер құнын есептен шығаруға Мажарстандағы үкіметтің араласуы себеп болғанын, соның салдарынан швейцар франкімен берілген ипотекалық несиелер бойынша шығынға ұшырауға мәжбүр болғанын, сондай-ақ Румыниядағы қалпына келу күтілгеннен баяу жүргенін мәлімдеді.<ref>{{citation | url=http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20111025041149/http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | url-status=dead | archive-date=25 қазан 2011 | title=Erste Slumps as Hungary, Romania Trigger $1.1 Billion Loss | access-date=11 қазан 2011}}</ref> 2013 жылғы тамызда Erste Group Bank AG 2009 жылы шығарылған 1,76 млрд еуро көлеміндегі қатысу капиталын толық өтеген алғашқы аустриялық банк болды; оның 1,22 млрд еуросын Аустрия Республикасы, ал 540 млн еуросын жеке инвесторлар берген еді.<ref>{{cite web |date=29 сәуір 2009 |title=Erste says sold 540 mln eur capital to investors |url=https://www.reuters.com/article/idUSLT199857/ |access-date=20 маусым 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2009–2012 жылдары Аустрия Республикасы Erste Group-тан жыл сайын 98 млн еуро, ал жеке инвесторлар 43 млн еуро мөлшерінде дивиденд алып отырды. Акционерлердің жылдық жиналысы тиісті шешімді қабылдағаннан кейін 2014 жылғы маусымда төленген 2013 жылдың пропорционалды дивидендін қоса есептегенде, Аустрия Республикасы 448 млн еуро, ал жеке инвесторлар 198 млн еуро дивиденд алды.<ref>[http://derstandard.at/1375626008482/Erste-Group-zahlt-Staatshilfe-zurueck Der Staat ist bei der Ersten draußen] Der Standard, 8 тамыз 2013</ref> == Erste Group құрылымы == Erste Group Bank AG — 2008 жылы Erste Bank негізінде құрылған акционерлік қоғам және содан бері топтың Аустриядағы және шетелдегі еншілес банктерінің холдингтік компаниясы ретінде қызмет етеді.<ref name=":12" /> Банк Орталық және Шығыс Еуропаның жеті елінде жұмыс істейді, ал оның жеке және корпоративтік клиенттерге қызмет көрсету бизнесі Аустрияны қоса алғанда, Еуропалық Одақтың шығыс бөлігіне бағытталған.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/boerse/aktie/S11587/erste-group-bank-ag. |title=Firmenprofil Erste Group Bank AG. |trans-title=Company profile Erste Group Bank AG |work=[[Handelsblatt]] |date=2024 |language=de |access-date=23 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=8}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері Венада орналасқан. Сонымен қатар банк тобының [[Нью-Йорк]], [[Гонконг]], [[Берлин]] және [[Штутгарт]] қалаларында филиалдары бар, олар шетелдік банктерге, лизингтік компанияларға және мемлекеттік қарыз алушыларға несие беру бизнесін, сондай-ақ институционалдық сатуды жүзеге асырады.<ref name=":X">{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=10, 33}}</ref> Erste Group акциялары [[Вена қор биржасы|Вена]], [[Прага қор биржасы|Прага]] және [[Бухарест қор биржасы|Бухарест]] қор биржаларында саудаланады және CEETX, ATX және PX индекстерінің құрамына кіреді. 2024 жылғы маусымдағы жағдай бойынша олар Вена қор биржасындағы [[Көгілдір фишкалар (қор нарығы)|көгілдір фишкалар]] сегментін көрсететін ATX индексіндегі ең жоғары салмаққа ие құрамдас бөлік болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.wienerborse.at/indizes/aktuelle-indexwerte/zusammensetzung/?ISIN=AT0000999982&ID_NOTATION=92866&cHash=b61b6f73694be16abd8f66970921d3b4 |title=Aktuelle Indexwertung |trans-title=Current index rating |work=[[Вена қор биржасы]] |date=24 сәуір 2024 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.finanzen.at/boersenplaetze/erste_group_bank |title=Erste Group Bank Aktie |work=Finanzen.at |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> Erste Group сондай-ақ Вена қор биржасы акцияларының 11,7%-ын иеленеді.<ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=198}}</ref> === Еншілес компаниялары === Erste Group [[Орталық және Шығыс Еуропа]]да бірнеше еншілес компания арқылы қызмет етеді:<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/our-markets |title=Our markets |access-date=3 маусым 2026}}</ref> * [[Erste Bank|Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen]] (Аустрия) * [[Erste & Steiermärkische Bank]] (Хорватия) * [[Erste Bank (Magyarország)|Erste Bank Hungary]] (Мажарстан) * [[Česká spořitelna]] (Чехия) * [[Erste Bank Polska]] (Польша) * [[Banca Comercială Română]] (Румыния) * [[Erste Bank Novi Sad]] (Сербия) * [[Slovenská sporiteľňa]] (Словакия) Осы негізгі нарықтардан бөлек, Erste Group Босния және Герцеговинада (Sparkasse Bank арқылы), Черногорияда (Erste Bank Podgorica арқылы), Солтүстік Македонияда (Sparkasse Bank AD Skopje арқылы) және Словенияда (Banka Sparkasse арқылы) жанама түрде жұмыс істейді. == Өнімдері == === George онлайн-банкингі === 2015 жылғы қаңтарда Erste Аустрияда «George» цифрлық банкинг платформасын іске қосты.<ref>{{cite web |url=https://futurezone.at/produkte/erste-bank-oeffnet-george-fuer-externe-entwickler/400517746 |title=Erste Bank öffnet George für externe Entwickler |trans-title=Erste Bank opens George for external programmers |work=Future Zone |date=12 маусым 2019 |language=de |access-date=20 маусым 2024}}</ref> George 2017 жылы Словакия мен Чехияда, 2018 жылы Румынияда, 2020 жылы Хорватияда және 2021 жылы Мажарстанда іске қосылды. Erste Group мәліметі бойынша, 2018 жылдың соңына қарай алғашқы төрт нарықта George пайдаланушыларының саны шамамен 4 млн болды, 2021 жылы 5 млннан асты,<ref>{{Cite web|url=https://blog.mygeorge.at/4-laender-4-millionen-2/3594/|title="4 Länder, 4 Millionen!"|website=blog.mygeorge.at|language=de|access-date=27 желтоқсан 2018|archive-date=27 желтоқсан 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230212/https://blog.mygeorge.at/4-laender-4-millionen-2/3594/|url-status=dead}}</ref> ал 2023 жылдың соңына қарай шамамен 10 млнға жетті.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/de/news-media/presseaussendungen/2024/02/29/erste-group-ergebnis-2023 |title=Jahresergebnis 2023: Robuste Geschäftsentwicklung und starke Kapitalausstattung |trans-title=Annual result 2023: Robust business development and strong capitalization |work=Erste Group Bank |date=29 ақпан 2024 |language=de |access-date=29 мамыр 2024}}</ref> === Жеке банкинг === Жеке банкинг бөлімшесі жеке клиенттерге қызмет көрсетіп, оларға инвестициялық қор өнімдерін ұсынады. Клиенттер бастапқы капиталы 50 000 еуродан басталатын жеке нарық жобаларына ([[жеке капитал]]) инвестиция сала алады.<ref>{{cite web |url=https://www.fondsprofessionell.at/news/produkte/headline/erste-bank-oesterreich-privatmarkt-loesung-fuer-kleinere-vermoegen-223862/ |title=Erste Bank Österreich: Privatmarkt-Lösung für kleinere Vermögen |trans-title=Private market solution for smaller assets |work=Fonds Online |date=24 наурыз 2023 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> === Әлеуметтік банкинг === Erste Group-тың әлеуметтік банкинг бастамасы 2006 жылы [[Die Zweite Sparkasse]] құрылуымен басталды, ол қаржылық қиындыққа тап болған адамдарға жеке банк шотын ашуға және қаржылық кеңес алуға мүмкіндік береді. 2009 жылы Erste Group [[Румыния]]да ауылдық жерлердегі кәсіпкерлерге несие беретін [[микроқаржы ұйымы]]н құрды. 2016 жылдан бастап әлеуметтік банкинг Erste Group-тың барлық негізгі нарықтарында енгізілді. 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша 595,6 млн еуро көлемінде қаржыландыру беріліп, соның нәтижесінде 100 000 жұмыс орны құрылды немесе сақталды.<ref name=":3">{{cite web |author=Reinhard Krémer |date=19 сәуір 2024 |title="Meilenstein von 600 Millionen Euro erreicht" |trans-title=Milestone of 600 million euros reached |url=https://medianet.at/news/financenet/meilenstein-von-600-millionen-euro-erreicht-60143.html |access-date=10 маусым 2024 |work=medianet |language=de}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4q7bb0dpxpckkk6rkdvm4jrsc0xgacb 3649263 3649262 2026-08-30T14:28:35Z 1nter pares 146705 /* Өнімдері */ 3649263 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Erste Group Bank AG |логотипі = Logo Erste Group 2023.svg |суреті = Erste Campus C Marlena König.jpg |сурет атауы = Erste Campus-тағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = WBAG: EBS<br>PrSE: EBS<br>BVB: EBS<br>[[Austrian Traded Index|ATX индексі]] құрамдасы<br>[[PX Index]] құрамдасы |қызметі = Орталық және Шығыс Еуропа |құрылды = [[9 тамыз]] [[2008 жыл|2008]] ([[қазан]] [[1819 жыл|1819]] — алғашқы аустриялық жинақ банктері ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Вена]], Аустрия |басты адамдары = [[Петер Босек]] (бас атқарушы директор); Стефан Дёрфлер; Александра Хабелер-Драбек; Маурицио Полетто |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Бөлшек]] және [[коммерциялық банк]] ісі; [[Инвестициялық банк|инвестициялық]] және [[жеке банк ісі]]; [[Инвестицияларды басқару|активтерді басқару]] |меншікті капиталы = 41,7 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |айналым = |операциялық кіріс = 7,959 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |таза табысы = 5,386 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data" /> |активтер = 461,137 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = 55 231 (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.erstegroup.com |Ортаққор = }} '''Erste Group Bank AG''' (қысқаша '''Erste Group''') — аустриялық қаржылық қызметтер көрсетуші компания. Ол Орталық және Шығыс Еуропадағы ең ірі қаржылық қызметтер көрсетушілердің бірі болып табылады және сегіз елдегі 2000-нан астам филиал арқылы 23 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/banken/banken-erste-group-macht-mehr-gewinn-als-erwartet/29287338.html |title=Banken: Erste Group macht mehr Gewinn als erwartet |trans-title=Banks: Erste Group makes more profit than expected |work=[[Handelsblatt]] |date=31 шілде 2023 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Erste Group at a glance |url=https://www.erstegroup.com/en/news-media/erstegroup-at-a-glance |access-date=4 тамыз 2026 |website=www.erstegroup.com |language=en}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері [[Вена]]да орналасқан және ол [[әмбебап банк]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{cite web |url=https://www.derboersianer.com/2023/02/erste-group-was-ist-mit-den-sparzinsen-herr-cernko/ |title=Erste Group: What about savings rates, Mr. Cernko? |work=Stock Exchange Analyst |date=28 ақпан 2023 |language=en |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> Erste Group — [[Sparkassengruppe Österreich]] (Аустрия жинақ банктері тобы) және [[Österreichischer Sparkassenverband]] ұйымдарының орталық құрылымы. 2014 жылдың соңында [[Еуропалық банктік қадағалау]] күшіне енгеннен бері ол елеулі институт ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]]тің тікелей қадағалауында.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 қыркүйек 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 қаңтар 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> Erste Group-тың негізгі акционері — коммерциялық емес [[ERSTE Foundation]].<ref>{{cite web |url=https://kurier.at/wirtschaft/ausstieg-der-caixa-bei-erste-bank-schwaecht-kernaktionaere/401795044 |title=Ausstieg der Caixa bei Erste Bank schwächt Kernaktionäre |trans-title=Caixa's exit from Erste Bank weakens core shareholders |work=[[Kurier]] |date=5 қараша 2021 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> 1997 жылы Erste Group акцияларын жария орналастырды, ал бүгінде компания Вена, [[Прага]] және [[Бухарест]] биржаларында листингке енгізілген және ''CEETX'', [[Austrian Traded Index|ATX]] және [[PX Index|PX]] индекстерінің құрамына кіреді.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/history |title=About us |work=Erste Group |language=en |access-date=19 маусым 2024}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Deutschordenskirche Singerstraße 3.jpg|thumb|Венадағы Тевтон орденінің үйі, 1821–1839 жылдары Erste österreichische Spar-Casse орналасқан ғимарат.<ref name=WGW_Erste>{{cite web |title=Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen AG |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Erste_Bank_der_oesterreichischen_Sparkassen_AG }}</ref>]] [[Сурет:Graben 21 Wien.jpg|thumb|Венадағы [[Грабен, Вена|Грабен]] көшесіндегі №21 ғимарат; ол 1835–1838 жылдары [[Алоис Пихль]]дің жобасы бойынша Erste Spar-casse үшін салынған және 2015 жылы жаңа Erste Campus-қа көшкенге дейін Erste Bank-тің ғимараты болған.<ref name=WGW_Graben>{{cite web |title=Graben 21 |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Graben_21 }}</ref>]] Erste Group-тың тарихы 1819 жылғы қазанда [[Вена]]ның маңындағы [[Леопольдштадт]]та [[Erste österreichische Spar-Casse]] банкінің құрылуынан бастау алады. 1997 жылы Венада өткізілген [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] бірыңғай Erste Bank арқылы жүзеге асырылды, ол 2006 жылға дейінгі кейінгі капитал ұлғайтуларын да жүргізді. Бұл мәмілелердің кейбірі Вена қаржы нарығында осы түрдегі ең ірі мәмілелер болды. Тартылған капитал Erste Bank-тің Орталық және Шығыс Еуропадағы сатып алуларын қаржыландыруға пайдаланылды.<ref>{{cite web |url=https://in.marketscreener.com/quote/stock/ERSTE-GROUP-BANK-AG-6491110/news/Erste-Group-celebrates-25th-anniversary-of-IPO-42475591/ |title= Erste Group celebrates 25th anniversary of IPO |work=Market Screener |date=31 шілде 2017 |language=en |access-date=23 маусым 2024}}</ref> 2008 жылғы 9 тамызда бұрынғы ''Erste Bank Oesterreich'' жаңадан құрылған ''Erste Group Bank AG'' холдингтік компаниясы мен ''Erste Bank der österreichischen Sparkassen AG'' еншілес компаниясына бөлінді; шетелдік еншілес компаниялар жаңа [[Холдинг|холдингтік компанияның]] қарамағына өтті. Осы кезден бастап Erste Group топтың барлық компанияларын қамтыды.<ref name=":12">{{cite web |url=https://www.derstandard.at/story/2901606/oesterreich-geschaeft-wird-abgespalten |title=Österreich-Geschäft wird abgespalten |trans-title=Austrian business to be spun off |work=[[Der Standard]] |date=31 шілде 2007 |language=de |access-date=19 маусым 2024}}</ref> === Қаржы дағдарысының салдары === 2011 жылғы қазанда Erste Bank 1,6 млрд еуро көлеміндегі активтер құнын есептен шығару мен резервтерден кейін жылдық залалы 1,1 млрд еуроға дейін жетеді деп күтетінін мәлімдеді. Бұл кем дегенде 1988 жылдан бергі алғашқы залалы болмақ. Банк активтер құнын есептен шығаруға Мажарстандағы үкіметтің араласуы себеп болғанын, соның салдарынан швейцар франкімен берілген ипотекалық несиелер бойынша шығынға ұшырауға мәжбүр болғанын, сондай-ақ Румыниядағы қалпына келу күтілгеннен баяу жүргенін мәлімдеді.<ref>{{citation | url=http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20111025041149/http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | url-status=dead | archive-date=25 қазан 2011 | title=Erste Slumps as Hungary, Romania Trigger $1.1 Billion Loss | access-date=11 қазан 2011}}</ref> 2013 жылғы тамызда Erste Group Bank AG 2009 жылы шығарылған 1,76 млрд еуро көлеміндегі қатысу капиталын толық өтеген алғашқы аустриялық банк болды; оның 1,22 млрд еуросын Аустрия Республикасы, ал 540 млн еуросын жеке инвесторлар берген еді.<ref>{{cite web |date=29 сәуір 2009 |title=Erste says sold 540 mln eur capital to investors |url=https://www.reuters.com/article/idUSLT199857/ |access-date=20 маусым 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2009–2012 жылдары Аустрия Республикасы Erste Group-тан жыл сайын 98 млн еуро, ал жеке инвесторлар 43 млн еуро мөлшерінде дивиденд алып отырды. Акционерлердің жылдық жиналысы тиісті шешімді қабылдағаннан кейін 2014 жылғы маусымда төленген 2013 жылдың пропорционалды дивидендін қоса есептегенде, Аустрия Республикасы 448 млн еуро, ал жеке инвесторлар 198 млн еуро дивиденд алды.<ref>[http://derstandard.at/1375626008482/Erste-Group-zahlt-Staatshilfe-zurueck Der Staat ist bei der Ersten draußen] Der Standard, 8 тамыз 2013</ref> == Erste Group құрылымы == Erste Group Bank AG — 2008 жылы Erste Bank негізінде құрылған акционерлік қоғам және содан бері топтың Аустриядағы және шетелдегі еншілес банктерінің холдингтік компаниясы ретінде қызмет етеді.<ref name=":12" /> Банк Орталық және Шығыс Еуропаның жеті елінде жұмыс істейді, ал оның жеке және корпоративтік клиенттерге қызмет көрсету бизнесі Аустрияны қоса алғанда, Еуропалық Одақтың шығыс бөлігіне бағытталған.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/boerse/aktie/S11587/erste-group-bank-ag. |title=Firmenprofil Erste Group Bank AG. |trans-title=Company profile Erste Group Bank AG |work=[[Handelsblatt]] |date=2024 |language=de |access-date=23 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=8}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері Венада орналасқан. Сонымен қатар банк тобының [[Нью-Йорк]], [[Гонконг]], [[Берлин]] және [[Штутгарт]] қалаларында филиалдары бар, олар шетелдік банктерге, лизингтік компанияларға және мемлекеттік қарыз алушыларға несие беру бизнесін, сондай-ақ институционалдық сатуды жүзеге асырады.<ref name=":X">{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=10, 33}}</ref> Erste Group акциялары [[Вена қор биржасы|Вена]], [[Прага қор биржасы|Прага]] және [[Бухарест қор биржасы|Бухарест]] қор биржаларында саудаланады және CEETX, ATX және PX индекстерінің құрамына кіреді. 2024 жылғы маусымдағы жағдай бойынша олар Вена қор биржасындағы [[Көгілдір фишкалар (қор нарығы)|көгілдір фишкалар]] сегментін көрсететін ATX индексіндегі ең жоғары салмаққа ие құрамдас бөлік болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.wienerborse.at/indizes/aktuelle-indexwerte/zusammensetzung/?ISIN=AT0000999982&ID_NOTATION=92866&cHash=b61b6f73694be16abd8f66970921d3b4 |title=Aktuelle Indexwertung |trans-title=Current index rating |work=[[Вена қор биржасы]] |date=24 сәуір 2024 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.finanzen.at/boersenplaetze/erste_group_bank |title=Erste Group Bank Aktie |work=Finanzen.at |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> Erste Group сондай-ақ Вена қор биржасы акцияларының 11,7%-ын иеленеді.<ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=198}}</ref> === Еншілес компаниялары === Erste Group [[Орталық және Шығыс Еуропа]]да бірнеше еншілес компания арқылы қызмет етеді:<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/our-markets |title=Our markets |access-date=3 маусым 2026}}</ref> * [[Erste Bank|Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen]] (Аустрия) * [[Erste & Steiermärkische Bank]] (Хорватия) * [[Erste Bank (Magyarország)|Erste Bank Hungary]] (Мажарстан) * [[Česká spořitelna]] (Чехия) * [[Erste Bank Polska]] (Польша) * [[Banca Comercială Română]] (Румыния) * [[Erste Bank Novi Sad]] (Сербия) * [[Slovenská sporiteľňa]] (Словакия) Осы негізгі нарықтардан бөлек, Erste Group Босния және Герцеговинада (Sparkasse Bank арқылы), Черногорияда (Erste Bank Podgorica арқылы), Солтүстік Македонияда (Sparkasse Bank AD Skopje арқылы) және Словенияда (Banka Sparkasse арқылы) жанама түрде жұмыс істейді. == Өнімдері == === George онлайн-банкингі === 2015 жылғы қаңтарда Erste Аустрияда «George» цифрлық банкинг платформасын іске қосты.<ref>{{cite web |url=https://futurezone.at/produkte/erste-bank-oeffnet-george-fuer-externe-entwickler/400517746 |title=Erste Bank öffnet George für externe Entwickler |trans-title=Erste Bank opens George for external programmers |work=Future Zone |date=12 маусым 2019 |language=de |access-date=20 маусым 2024}}</ref> George 2017 жылы Словакия мен Чехияда, 2018 жылы Румынияда, 2020 жылы Хорватияда және 2021 жылы Мажарстанда іске қосылды. Erste Group мәліметі бойынша, 2018 жылдың соңына қарай алғашқы төрт нарықта George пайдаланушыларының саны шамамен 4 млн болды, 2021 жылы 5 млннан асты,<ref>{{Cite web|url=https://blog.mygeorge.at/4-laender-4-millionen-2/3594/|title="4 Länder, 4 Millionen!"|website=blog.mygeorge.at|language=de|access-date=27 желтоқсан 2018|archive-date=27 желтоқсан 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230212/https://blog.mygeorge.at/4-laender-4-millionen-2/3594/|url-status=dead}}</ref> ал 2023 жылдың соңына қарай шамамен 10 млнға жетті.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/de/news-media/presseaussendungen/2024/02/29/erste-group-ergebnis-2023 |title=Jahresergebnis 2023: Robuste Geschäftsentwicklung und starke Kapitalausstattung |trans-title=Annual result 2023: Robust business development and strong capitalization |work=Erste Group Bank |date=29 ақпан 2024 |language=de |access-date=29 мамыр 2024}}</ref> === Жеке банкинг === Жеке банкинг бөлімшесі жеке клиенттерге қызмет көрсетіп, оларға инвестициялық қор өнімдерін ұсынады. Клиенттер бастапқы капиталы 50 000 еуродан басталатын жеке нарық жобаларына ([[жеке капитал]]) инвестиция сала алады.<ref>{{cite web |url=https://www.fondsprofessionell.at/news/produkte/headline/erste-bank-oesterreich-privatmarkt-loesung-fuer-kleinere-vermoegen-223862/ |title=Erste Bank Österreich: Privatmarkt-Lösung für kleinere Vermögen |trans-title=Private market solution for smaller assets |work=Fonds Online |date=24 наурыз 2023 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> === Әлеуметтік банкинг === Erste Group-тың әлеуметтік банкинг бастамасы 2006 жылы [[Die Zweite Sparkasse]] құрылуымен басталды, ол қаржылық қиындыққа тап болған адамдарға жеке банк шотын ашуға және қаржылық кеңес алуға мүмкіндік береді. 2009 жылы Erste Group [[Румыния]]да ауылдық жерлердегі кәсіпкерлерге несие беретін [[микроқаржы ұйымы]]н құрды. 2016 жылдан бастап әлеуметтік банкинг Erste Group-тың барлық негізгі нарықтарында енгізілді. 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша 595,6 млн еуро көлемінде қаржыландыру беріліп, соның нәтижесінде 100 000 жұмыс орны құрылды немесе сақталды.<ref name=":3">{{cite web |author=Reinhard Krémer |date=19 сәуір 2024 |title="Meilenstein von 600 Millionen Euro erreicht" |trans-title=Milestone of 600 million euros reached |url=https://medianet.at/news/financenet/meilenstein-von-600-millionen-euro-erreicht-60143.html |access-date=10 маусым 2024 |work=medianet |language=de}}</ref> == Жобалар мен бастамалар == === Erste Campus штаб-пәтері === 2016 жылғы көктемде Erste Group, Erste Bank Oesterreich және олардың Венадағы еншілес компанияларының 4 500 қызметкері жаңа «Erste Campus» штаб-пәтеріне көшті. Құрылыс 2012 жылғы 26 маусымда басталған еді. Штаб-пәтер бұрынғы Südbahnhof аумағында орналасқан және «Quartier Belvedere» кешенінің құрылысы аяқталған алғашқы ғимараттар кешені болды. Жаңа аудан компания ғимараттарынан, тұрғын үйлерден, саябақтардан, мәдени кеңістіктерден, дүкендер мен мейрамханалардан тұрады.<ref>{{Cite web |url=http://www.erstecampus.at/home.html |title=Der Erste Campus – Home |access-date=17 мамыр 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502161452/http://www.erstecampus.at/home.html |archive-date=2 мамыр 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.heinze.de/architekturobjekt/erste-group-konzernzentrale-in-wien/12655836/ |title=Erste Group Konzernzentrale in Wien |trans-title=Erste Group headquarters in Vienna |work=Heinze GmbH |date=2024 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> === Басқа қызметі === 2016 жылы Венада 1 500 м² интерактивті көрме кеңістігі бар Erste Financial Life Park (''Flip'' деп аталады) ашылды. Flip жеке қаржыға жауапкершілікпен қарау және қарыздың алдын алу бойынша оқу курстарын ұсынады.<ref>{{cite web |author=Patrick Dax |url=https://futurezone.at/b2b/flip-erste-bank-startet-financial-life-park/227.041.386 |title=Flip: Erste Bank startet Financial Life Park |trans-title=Flip: Erste Bank starts Financial Life Park |work=Future Zone |date=28 қазан 2016 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> Erste Group жыл сайынғы [[European Forum Alpbach]] форумының серіктесі болып табылады.<ref>{{cite web |access-date=20 маусым 2024 |language=de |title=Europäisches Forum Alpbach 2024 |url=https://www.erstegroup.com/de/ueber-uns/alpbach |work=Erste Group Bank}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jcnfsadgoea8aqahahj1vwgs9kmdpt4 3649264 3649263 2026-08-30T14:31:01Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3649264 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Erste Group Bank AG |логотипі = Logo Erste Group 2023.svg |суреті = Erste Campus C Marlena König.jpg |сурет атауы = Erste Campus-тағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = WBAG: EBS<br>PrSE: EBS<br>BVB: EBS<br>[[Austrian Traded Index|ATX индексі]] құрамдасы<br>[[PX Index]] құрамдасы |қызметі = Орталық және Шығыс Еуропа |құрылды = [[9 тамыз]] [[2008 жыл|2008]] ([[қазан]] [[1819 жыл|1819]] — алғашқы аустриялық жинақ банктері ретінде) |құрушы = |орналасуы = [[Вена]], Аустрия |басты адамдары = [[Петер Босек]] (бас атқарушы директор); Стефан Дёрфлер; Александра Хабелер-Драбек; Маурицио Полетто |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Бөлшек]] және [[коммерциялық банк]] ісі; [[Инвестициялық банк|инвестициялық]] және [[жеке банк ісі]]; [[Инвестицияларды басқару|активтерді басқару]] |меншікті капиталы = 41,7 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |айналым = |операциялық кіріс = 7,959 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |таза табысы = 5,386 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /><ref name="key data" /> |активтер = 461,137 млрд еуро (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026">{{cite web |url=https://cdn0.erstegroup.com/content/dam/at/eh/www_erstegroup_com/en/Investor_Relations/2026/reports/IR_Interim_Report_EG_H126.pdf |title=Half-year financial report 2026, Key financial and operating data |work=Erste Group |language=en |access-date=[[4 тамыз]] [[2026 жыл|2026]]}}</ref> |капитализация = |қызметкерлер саны = 55 231 (2026 жылдың бірінші жартысы)<ref name="IR H1 2026" /> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = http://www.erstegroup.com |Ортаққор = }} '''Erste Group Bank AG''' (қысқаша '''Erste Group''') — аустриялық қаржылық қызметтер көрсетуші компания. Ол Орталық және Шығыс Еуропадағы ең ірі қаржылық қызметтер көрсетушілердің бірі болып табылады және сегіз елдегі 2000-нан астам филиал арқылы 23 миллионнан астам клиентке қызмет көрсетеді.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/banken/banken-erste-group-macht-mehr-gewinn-als-erwartet/29287338.html |title=Banken: Erste Group macht mehr Gewinn als erwartet |trans-title=Banks: Erste Group makes more profit than expected |work=[[Handelsblatt]] |date=31 шілде 2023 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Erste Group at a glance |url=https://www.erstegroup.com/en/news-media/erstegroup-at-a-glance |access-date=4 тамыз 2026 |website=www.erstegroup.com |language=en}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері [[Вена]]да орналасқан және ол [[әмбебап банк]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{cite web |url=https://www.derboersianer.com/2023/02/erste-group-was-ist-mit-den-sparzinsen-herr-cernko/ |title=Erste Group: What about savings rates, Mr. Cernko? |work=Stock Exchange Analyst |date=28 ақпан 2023 |language=en |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> Erste Group — [[Sparkassengruppe Österreich]] (Аустрия жинақ банктері тобы) және [[Österreichischer Sparkassenverband]] ұйымдарының орталық құрылымы. 2014 жылдың соңында [[Еуропалық банктік қадағалау]] күшіне енгеннен бері ол елеулі институт ретінде белгіленген және соның нәтижесінде [[Еуропалық орталық банк]]тің тікелей қадағалауында.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date=4 қыркүйек 2014 }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date=1 қаңтар 2023 |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> Erste Group-тың негізгі акционері — коммерциялық емес [[ERSTE Foundation]].<ref>{{cite web |url=https://kurier.at/wirtschaft/ausstieg-der-caixa-bei-erste-bank-schwaecht-kernaktionaere/401795044 |title=Ausstieg der Caixa bei Erste Bank schwächt Kernaktionäre |trans-title=Caixa's exit from Erste Bank weakens core shareholders |work=[[Kurier]] |date=5 қараша 2021 |language=de |access-date=22 сәуір 2024}}</ref> 1997 жылы Erste Group акцияларын жария орналастырды, ал бүгінде компания Вена, [[Прага]] және [[Бухарест]] биржаларында листингке енгізілген және ''CEETX'', [[Austrian Traded Index|ATX]] және [[PX Index|PX]] индекстерінің құрамына кіреді.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/history |title=About us |work=Erste Group |language=en |access-date=19 маусым 2024}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Deutschordenskirche Singerstraße 3.jpg|thumb|Венадағы Тевтон орденінің үйі, 1821–1839 жылдары Erste österreichische Spar-Casse орналасқан ғимарат.<ref name=WGW_Erste>{{cite web |title=Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen AG |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Erste_Bank_der_oesterreichischen_Sparkassen_AG }}</ref>]] [[Сурет:Graben 21 Wien.jpg|thumb|Венадағы [[Грабен, Вена|Грабен]] көшесіндегі №21 ғимарат; ол 1835–1838 жылдары [[Алоис Пихль]]дің жобасы бойынша Erste Spar-casse үшін салынған және 2015 жылы жаңа Erste Campus-қа көшкенге дейін Erste Bank-тің ғимараты болған.<ref name=WGW_Graben>{{cite web |title=Graben 21 |website=Wien Geschichte Wiki |url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Graben_21 }}</ref>]] Erste Group-тың тарихы 1819 жылғы қазанда [[Вена]]ның маңындағы [[Леопольдштадт]]та [[Erste österreichische Spar-Casse]] банкінің құрылуынан бастау алады. 1997 жылы Венада өткізілген [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] бірыңғай Erste Bank арқылы жүзеге асырылды, ол 2006 жылға дейінгі кейінгі капитал ұлғайтуларын да жүргізді. Бұл мәмілелердің кейбірі Вена қаржы нарығында осы түрдегі ең ірі мәмілелер болды. Тартылған капитал Erste Bank-тің Орталық және Шығыс Еуропадағы сатып алуларын қаржыландыруға пайдаланылды.<ref>{{cite web |url=https://in.marketscreener.com/quote/stock/ERSTE-GROUP-BANK-AG-6491110/news/Erste-Group-celebrates-25th-anniversary-of-IPO-42475591/ |title= Erste Group celebrates 25th anniversary of IPO |work=Market Screener |date=31 шілде 2017 |language=en |access-date=23 маусым 2024}}</ref> 2008 жылғы 9 тамызда бұрынғы ''Erste Bank Oesterreich'' жаңадан құрылған ''Erste Group Bank AG'' холдингтік компаниясы мен ''Erste Bank der österreichischen Sparkassen AG'' еншілес компаниясына бөлінді; шетелдік еншілес компаниялар жаңа [[Холдинг|холдингтік компанияның]] қарамағына өтті. Осы кезден бастап Erste Group топтың барлық компанияларын қамтыды.<ref name=":12">{{cite web |url=https://www.derstandard.at/story/2901606/oesterreich-geschaeft-wird-abgespalten |title=Österreich-Geschäft wird abgespalten |trans-title=Austrian business to be spun off |work=[[Der Standard]] |date=31 шілде 2007 |language=de |access-date=19 маусым 2024}}</ref> === Қаржы дағдарысының салдары === 2011 жылғы қазанда Erste Bank 1,6 млрд еуро көлеміндегі активтер құнын есептен шығару мен резервтерден кейін жылдық залалы 1,1 млрд еуроға дейін жетеді деп күтетінін мәлімдеді. Бұл кем дегенде 1988 жылдан бергі алғашқы залалы болмақ. Банк активтер құнын есептен шығаруға Мажарстандағы үкіметтің араласуы себеп болғанын, соның салдарынан швейцар франкімен берілген ипотекалық несиелер бойынша шығынға ұшырауға мәжбүр болғанын, сондай-ақ Румыниядағы қалпына келу күтілгеннен баяу жүргенін мәлімдеді.<ref>{{citation | url=http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20111025041149/http://www.businessweek.com/news/2011-10-10/erste-slumps-as-hungary-romania-trigger-1-1-billion-loss.html | url-status=dead | archive-date=25 қазан 2011 | title=Erste Slumps as Hungary, Romania Trigger $1.1 Billion Loss | access-date=11 қазан 2011}}</ref> 2013 жылғы тамызда Erste Group Bank AG 2009 жылы шығарылған 1,76 млрд еуро көлеміндегі қатысу капиталын толық өтеген алғашқы аустриялық банк болды; оның 1,22 млрд еуросын Аустрия Республикасы, ал 540 млн еуросын жеке инвесторлар берген еді.<ref>{{cite web |date=29 сәуір 2009 |title=Erste says sold 540 mln eur capital to investors |url=https://www.reuters.com/article/idUSLT199857/ |access-date=20 маусым 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2009–2012 жылдары Аустрия Республикасы Erste Group-тан жыл сайын 98 млн еуро, ал жеке инвесторлар 43 млн еуро мөлшерінде дивиденд алып отырды. Акционерлердің жылдық жиналысы тиісті шешімді қабылдағаннан кейін 2014 жылғы маусымда төленген 2013 жылдың пропорционалды дивидендін қоса есептегенде, Аустрия Республикасы 448 млн еуро, ал жеке инвесторлар 198 млн еуро дивиденд алды.<ref>[http://derstandard.at/1375626008482/Erste-Group-zahlt-Staatshilfe-zurueck Der Staat ist bei der Ersten draußen] Der Standard, 8 тамыз 2013</ref> == Erste Group құрылымы == Erste Group Bank AG — 2008 жылы Erste Bank негізінде құрылған акционерлік қоғам және содан бері топтың Аустриядағы және шетелдегі еншілес банктерінің холдингтік компаниясы ретінде қызмет етеді.<ref name=":12" /> Банк Орталық және Шығыс Еуропаның жеті елінде жұмыс істейді, ал оның жеке және корпоративтік клиенттерге қызмет көрсету бизнесі Аустрияны қоса алғанда, Еуропалық Одақтың шығыс бөлігіне бағытталған.<ref>{{cite web |url=https://www.handelsblatt.com/boerse/aktie/S11587/erste-group-bank-ag. |title=Firmenprofil Erste Group Bank AG. |trans-title=Company profile Erste Group Bank AG |work=[[Handelsblatt]] |date=2024 |language=de |access-date=23 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=8}}</ref> Erste Group-тың штаб-пәтері Венада орналасқан. Сонымен қатар банк тобының [[Нью-Йорк]], [[Гонконг]], [[Берлин]] және [[Штутгарт]] қалаларында филиалдары бар, олар шетелдік банктерге, лизингтік компанияларға және мемлекеттік қарыз алушыларға несие беру бизнесін, сондай-ақ институционалдық сатуды жүзеге асырады.<ref name=":X">{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=10, 33}}</ref> Erste Group акциялары [[Вена қор биржасы|Вена]], [[Прага қор биржасы|Прага]] және [[Бухарест қор биржасы|Бухарест]] қор биржаларында саудаланады және CEETX, ATX және PX индекстерінің құрамына кіреді. 2024 жылғы маусымдағы жағдай бойынша олар Вена қор биржасындағы [[Көгілдір фишкалар (қор нарығы)|көгілдір фишкалар]] сегментін көрсететін ATX индексіндегі ең жоғары салмаққа ие құрамдас бөлік болып табылады.<ref>{{cite web |url=https://www.wienerborse.at/indizes/aktuelle-indexwerte/zusammensetzung/?ISIN=AT0000999982&ID_NOTATION=92866&cHash=b61b6f73694be16abd8f66970921d3b4 |title=Aktuelle Indexwertung |trans-title=Current index rating |work=[[Вена қор биржасы]] |date=24 сәуір 2024 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.finanzen.at/boersenplaetze/erste_group_bank |title=Erste Group Bank Aktie |work=Finanzen.at |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> Erste Group сондай-ақ Вена қор биржасы акцияларының 11,7%-ын иеленеді.<ref>{{cite book |title=Erste Group: Annual Report 2023 |publisher=Erste Group Bank AG |place=Vienna |date=29 ақпан 2024 |page=198}}</ref> === Еншілес компаниялары === Erste Group [[Орталық және Шығыс Еуропа]]да бірнеше еншілес компания арқылы қызмет етеді:<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/en/about-us/our-markets |title=Our markets |access-date=3 маусым 2026}}</ref> * [[Erste Bank|Erste Bank der oesterreichischen Sparkassen]] (Аустрия) * [[Erste & Steiermärkische Bank]] (Хорватия) * [[Erste Bank (Magyarország)|Erste Bank Hungary]] (Мажарстан) * [[Česká spořitelna]] (Чехия) * [[Erste Bank Polska]] (Польша) * [[Banca Comercială Română]] (Румыния) * [[Erste Bank Novi Sad]] (Сербия) * [[Slovenská sporiteľňa]] (Словакия) Осы негізгі нарықтардан бөлек, Erste Group Босния және Герцеговинада (Sparkasse Bank арқылы), Черногорияда (Erste Bank Podgorica арқылы), Солтүстік Македонияда (Sparkasse Bank AD Skopje арқылы) және Словенияда (Banka Sparkasse арқылы) жанама түрде жұмыс істейді. == Өнімдері == === George онлайн-банкингі === 2015 жылғы қаңтарда Erste Аустрияда «George» цифрлық банкинг платформасын іске қосты.<ref>{{cite web |url=https://futurezone.at/produkte/erste-bank-oeffnet-george-fuer-externe-entwickler/400517746 |title=Erste Bank öffnet George für externe Entwickler |trans-title=Erste Bank opens George for external programmers |work=Future Zone |date=12 маусым 2019 |language=de |access-date=20 маусым 2024}}</ref> George 2017 жылы Словакия мен Чехияда, 2018 жылы Румынияда, 2020 жылы Хорватияда және 2021 жылы Мажарстанда іске қосылды. Erste Group мәліметі бойынша, 2018 жылдың соңына қарай алғашқы төрт нарықта George пайдаланушыларының саны шамамен 4 млн болды, 2021 жылы 5 млннан асты,<ref>{{Cite web|url=https://blog.mygeorge.at/4-laender-4-millionen-2/3594/|title="4 Länder, 4 Millionen!"|website=blog.mygeorge.at|language=de|access-date=27 желтоқсан 2018|archive-date=27 желтоқсан 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230212/https://blog.mygeorge.at/4-laender-4-millionen-2/3594/|url-status=dead}}</ref> ал 2023 жылдың соңына қарай шамамен 10 млнға жетті.<ref>{{cite web |url=https://www.erstegroup.com/de/news-media/presseaussendungen/2024/02/29/erste-group-ergebnis-2023 |title=Jahresergebnis 2023: Robuste Geschäftsentwicklung und starke Kapitalausstattung |trans-title=Annual result 2023: Robust business development and strong capitalization |work=Erste Group Bank |date=29 ақпан 2024 |language=de |access-date=29 мамыр 2024}}</ref> === Жеке банкинг === Жеке банкинг бөлімшесі жеке клиенттерге қызмет көрсетіп, оларға инвестициялық қор өнімдерін ұсынады. Клиенттер бастапқы капиталы 50 000 еуродан басталатын жеке нарық жобаларына ([[жеке капитал]]) инвестиция сала алады.<ref>{{cite web |url=https://www.fondsprofessionell.at/news/produkte/headline/erste-bank-oesterreich-privatmarkt-loesung-fuer-kleinere-vermoegen-223862/ |title=Erste Bank Österreich: Privatmarkt-Lösung für kleinere Vermögen |trans-title=Private market solution for smaller assets |work=Fonds Online |date=24 наурыз 2023 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> === Әлеуметтік банкинг === Erste Group-тың әлеуметтік банкинг бастамасы 2006 жылы [[Die Zweite Sparkasse]] құрылуымен басталды, ол қаржылық қиындыққа тап болған адамдарға жеке банк шотын ашуға және қаржылық кеңес алуға мүмкіндік береді. 2009 жылы Erste Group [[Румыния]]да ауылдық жерлердегі кәсіпкерлерге несие беретін [[микроқаржы ұйымы]]н құрды. 2016 жылдан бастап әлеуметтік банкинг Erste Group-тың барлық негізгі нарықтарында енгізілді. 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша 595,6 млн еуро көлемінде қаржыландыру беріліп, соның нәтижесінде 100 000 жұмыс орны құрылды немесе сақталды.<ref name=":3">{{cite web |author=Reinhard Krémer |date=19 сәуір 2024 |title="Meilenstein von 600 Millionen Euro erreicht" |trans-title=Milestone of 600 million euros reached |url=https://medianet.at/news/financenet/meilenstein-von-600-millionen-euro-erreicht-60143.html |access-date=10 маусым 2024 |work=medianet |language=de}}</ref> == Жобалар мен бастамалар == === Erste Campus штаб-пәтері === 2016 жылғы көктемде Erste Group, Erste Bank Oesterreich және олардың Венадағы еншілес компанияларының 4 500 қызметкері жаңа «Erste Campus» штаб-пәтеріне көшті. Құрылыс 2012 жылғы 26 маусымда басталған еді. Штаб-пәтер бұрынғы Südbahnhof аумағында орналасқан және «Quartier Belvedere» кешенінің құрылысы аяқталған алғашқы ғимараттар кешені болды. Жаңа аудан компания ғимараттарынан, тұрғын үйлерден, саябақтардан, мәдени кеңістіктерден, дүкендер мен мейрамханалардан тұрады.<ref>{{Cite web |url=http://www.erstecampus.at/home.html |title=Der Erste Campus – Home |access-date=17 мамыр 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502161452/http://www.erstecampus.at/home.html |archive-date=2 мамыр 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.heinze.de/architekturobjekt/erste-group-konzernzentrale-in-wien/12655836/ |title=Erste Group Konzernzentrale in Wien |trans-title=Erste Group headquarters in Vienna |work=Heinze GmbH |date=2024 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> === Басқа қызметі === 2016 жылы Венада 1 500 м² интерактивті көрме кеңістігі бар Erste Financial Life Park (''Flip'' деп аталады) ашылды. Flip жеке қаржыға жауапкершілікпен қарау және қарыздың алдын алу бойынша оқу курстарын ұсынады.<ref>{{cite web |author=Patrick Dax |url=https://futurezone.at/b2b/flip-erste-bank-startet-financial-life-park/227.041.386 |title=Flip: Erste Bank startet Financial Life Park |trans-title=Flip: Erste Bank starts Financial Life Park |work=Future Zone |date=28 қазан 2016 |language=de |access-date=24 сәуір 2024}}</ref> Erste Group жыл сайынғы [[European Forum Alpbach]] форумының серіктесі болып табылады.<ref>{{cite web |access-date=20 маусым 2024 |language=de |title=Europäisches Forum Alpbach 2024 |url=https://www.erstegroup.com/de/ueber-uns/alpbach |work=Erste Group Bank}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2008 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Аустрия банктері]] [[Санат:Аустрия брендтері]] [[Санат:Вена қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Венада орналасқан компаниялар]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:2008 жылы құрылған Аустрия компаниялары]] [[Санат:Штаб-пәтері Аустрияда орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Austrian Traded Index құрамындағы компаниялар]] [[Санат:PX Index құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Central European Blue Chip Index құрамындағы компаниялар]] gejl0iij8okwwct8cl6z4ost3j7hlqs Сәке (хикая) 0 786038 3649242 3649204 2026-08-30T13:54:24Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3649242 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> Асан Мәжит,<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Сәят Саматовичтің төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] jg8yxyt53h2qamtyuulyrrb9qcwy43y 3649244 3649242 2026-08-30T13:55:57Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649244 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> Асан Мәжит,<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Сәят Саматовичтің төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рустем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 0fnwyfnjyj9tgxo1i64ln7sdqnt0628 3649245 3649244 2026-08-30T13:56:12Z Орел Карл 81620 /* Желісі */ 3649245 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> Асан Мәжит,<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рустем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 6kbly2xlj17pvhlzlupxn0jr9un8phv 3649249 3649245 2026-08-30T14:00:25Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649249 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> Асан Мәжит,<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * Асан Мәжит — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * Дулыға Ақмолда — ''Қанат'' * Бақытжан Әлпейісов — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 4hxfztb7qj240hirx5q9r8sqalu7dla 3649250 3649249 2026-08-30T14:00:51Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3649250 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> Асан Мәжит,<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * Асан Мәжит — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * Дулыға Ақмолда — ''Қанат'' * Бақытжан Әлпейісов — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] pfm6toinx5n2wze7vis3xb2596vxhrv 3649252 3649250 2026-08-30T14:02:15Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649252 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> Асан Мәжит,<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * Дулыға Ақмолда — ''Қанат'' * Бақытжан Әлпейісов — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 8hs15bkj7ij7x8qa7rogyt7miiwx7kx 3649253 3649252 2026-08-30T14:02:27Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3649253 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * Дулыға Ақмолда — ''Қанат'' * Бақытжан Әлпейісов — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] nctcelaj7tjeu72ns62moyovx7mfeob 3649254 3649253 2026-08-30T14:03:40Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649254 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * Бақытжан Әлпейісов — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 2zc0qneu9rt2phyxg6i2nr0dbxbdi9a 3649255 3649254 2026-08-30T14:04:14Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649255 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] bew1jytdu71lvfig4lsvn5j2g150t5f 3649256 3649255 2026-08-30T14:04:59Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649256 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] hvmq56xytjae4bse2269w2sud3j8mby 3649257 3649256 2026-08-30T14:07:23Z Орел Карл 81620 /* Бөлімдерінің тізімі */ 3649257 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#8B0000; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#006400; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] lcph1jxv8h4eprd4setxq7e5mf1tuta 3649258 3649257 2026-08-30T14:09:14Z Орел Карл 81620 /* Бөлімдерінің тізімі */ 3649258 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 40957k26jd2ld2ghirr0fsl5q3vueg7 3649259 3649258 2026-08-30T14:11:00Z Орел Карл 81620 /* Бөлімдерінің тізімі */ 3649259 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === === 2-маусым === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] h5jt69qbu9q29ep7534hpmf6f0pgccl 3649266 3649259 2026-08-30T14:33:02Z Орел Карл 81620 /* 1-маусым */ 3649266 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Пока районным акимом сижу жасап алу керек! |AltTitle = Аудан әкімі болып отырғанымда жасап алу керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Нет у нас в акимате никого кто «САМ ПО СЕБЕ» |AltTitle = Біздің әкімдікте «ӨЗ БЕТІМЕН» жүретін ешкім жоқ |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = У МЕНЯ ПРОБЛЕМЫ! Жағдай сложный |AltTitle = МЕНДЕ БІР ҚИЫНДЫҚ БОЛЫП ТҰР! Жағдай қиын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Республиканское КНБ – это серьезно |AltTitle = Республикалық ҰҚК — бұл маңызды |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Поставим его на место! |AltTitle = Оны орнына қоямыз! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Вы что оборзели здесь что ли? |AltTitle = Сендер мұнда тым шектен шығып кеттіңдер? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Ситуация выходит из под контроля! |AltTitle = Жағдай бақылаудан шығып барады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Этих коррупционеров давить надо! |AltTitle = Бұл жемқорларды құрту керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = ТЫ МНЕ НЕ ДРУГ И НЕ БРАТ! |AltTitle = СЕН МАҒАН ДОС ТА, БАУЫР ДА ЕМЕССІҢ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Тут беспредел творится! У них совести нет! |AltTitle = Мұнда бассыздық болып жатыр! Оларда ұят жоқ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 17 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Что за цирк ты устраиваешь? |AltTitle = Не масқара ұйымдастырып отырсың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Шоу начинается! |AltTitle = Шоу басталады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = В ЖОПУ ЭТУ ПОЛИТИКУ! |AltTitle = БҰЛ САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫСЫН! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Базар ОКОНЧЕН! |AltTitle = Базар БІТТІ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = ПРИВЕЗИ МНЕ ЕГО ТЕЛО! |AltTitle = МАҒАН ОНЫҢ ДЕНЕСІН АЛЫП КЕЛ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = МЫ ПРОТИВ СИСТЕМЫ! |AltTitle = БІЗ ЖҮЙЕГЕ ҚАРСЫМЫЗ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] fo3tr1sripjezk3qcw7ah902du5sqs5 3649268 3649266 2026-08-30T14:43:28Z Орел Карл 81620 /* 2-маусым */ 3649268 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Пока районным акимом сижу жасап алу керек! |AltTitle = Аудан әкімі болып отырғанымда жасап алу керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Нет у нас в акимате никого кто «САМ ПО СЕБЕ» |AltTitle = Біздің әкімдікте «ӨЗ БЕТІМЕН» жүретін ешкім жоқ |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = У МЕНЯ ПРОБЛЕМЫ! Жағдай сложный |AltTitle = МЕНДЕ БІР ҚИЫНДЫҚ БОЛЫП ТҰР! Жағдай қиын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Республиканское КНБ – это серьезно |AltTitle = Республикалық ҰҚК — бұл маңызды |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Поставим его на место! |AltTitle = Оны орнына қоямыз! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Вы что оборзели здесь что ли? |AltTitle = Сендер мұнда тым шектен шығып кеттіңдер? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Ситуация выходит из под контроля! |AltTitle = Жағдай бақылаудан шығып барады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Этих коррупционеров давить надо! |AltTitle = Бұл жемқорларды құрту керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = ТЫ МНЕ НЕ ДРУГ И НЕ БРАТ! |AltTitle = СЕН МАҒАН ДОС ТА, БАУЫР ДА ЕМЕССІҢ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Тут беспредел творится! У них совести нет! |AltTitle = Мұнда бассыздық болып жатыр! Оларда ұят жоқ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 17 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Что за цирк ты устраиваешь? |AltTitle = Не масқара ұйымдастырып отырсың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Шоу начинается! |AltTitle = Шоу басталады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = В ЖОПУ ЭТУ ПОЛИТИКУ! |AltTitle = БҰЛ САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫСЫН! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Базар ОКОНЧЕН! |AltTitle = Базар БІТТІ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = ПРИВЕЗИ МНЕ ЕГО ТЕЛО! |AltTitle = МАҒАН ОНЫҢ ДЕНЕСІН АЛЫП КЕЛ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = МЫ ПРОТИВ СИСТЕМЫ! |AltTitle = БІЗ ЖҮЙЕГЕ ҚАРСЫМЫЗ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Хватит работать на статистику |AltTitle = Статистика үшін жұмыс істегенді доғар |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Новым акимом становится... |AltTitle = Жаңа әкім болып... |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Много ты на себя берешь, Саят Саматович! |AltTitle = Өзіңе көп аласың, Саят Саматұлы! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Главное чтобы они не узнали твою сущность |AltTitle = Ең бастысы, олар сенің болмысыңды біліп қоймасын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 29 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 21 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Главное, чтобы ты меня не опрокинул! |AltTitle = Ең бастысы, мені лақтырып кетпе! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 22 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Я за тебя уже все знаю! |AltTitle = Мен сен туралы бәрін білемін! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 23 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Как дела, коррупционер? |AltTitle = Қалайсың, жемқор? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 24 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Помогай мне думать, помогай! |AltTitle = Ойлануыма көмектес, көмектес! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 25 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = Ты что, Азеке, зарабатывать решил? |AltTitle = Не болды, Әзеке, ақша тапқың келді ме? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 26 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = А смысл мне честно работать?! |AltTitle = Менің адал жұмыс істегенімнен не пайда?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 27 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Внатуре кошей |AltTitle = Нағыз Кощей екенсің |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 28 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Каждому по заслугам |AltTitle = Әркімге еңбегіне қарай |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 24 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 29 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = Понятно, под кем он двигается |AltTitle = Оның кімнің астында жүргені түсінікті |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 30 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Наворовал, теперь вкладывайся |AltTitle = Ұрлап алдың, енді ақшаңды сал |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 31 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = Главное, ты подпиши, остальное неважно |AltTitle = Ең бастысы, сен қолыңды қой, қалғаны маңызды емес |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 32 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = Без связей даже донерку не откроешь |AltTitle = Байланыссыз тіпті донерхананы да аша алмайсың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 33 |EpisodeNumber2 = 17 |Title = Тут стреляют не пулей, а деньгами и властью |AltTitle = Мұнда оқпен емес, ақшамен және билікпен атады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 18 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 34 |EpisodeNumber2 = 18 |Title = Могу и другого щенка воспитать |AltTitle = Басқа күшікті де тәрбиелей аламын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 35 |EpisodeNumber2 = 19 |Title = Ну ты страшный человек, Азамат Ерланович |AltTitle = Сен қорқынышты адам екенсің, Азамат Ерланұлы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 36 |EpisodeNumber2 = 20 |Title = Саят Саматович, еще увидимся |AltTitle = Саят Саматұлы, әлі кездесерміз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] 10096jrxwiubtkmw3zgggujwei65v1e 3649269 3649268 2026-08-30T14:43:59Z Орел Карл 81620 /* 2-маусым */ 3649269 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Пока районным акимом сижу жасап алу керек! |AltTitle = Аудан әкімі болып отырғанымда жасап алу керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Нет у нас в акимате никого кто «САМ ПО СЕБЕ» |AltTitle = Біздің әкімдікте «ӨЗ БЕТІМЕН» жүретін ешкім жоқ |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = У МЕНЯ ПРОБЛЕМЫ! Жағдай сложный |AltTitle = МЕНДЕ БІР ҚИЫНДЫҚ БОЛЫП ТҰР! Жағдай қиын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Республиканское КНБ – это серьезно |AltTitle = Республикалық ҰҚК — бұл маңызды |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Поставим его на место! |AltTitle = Оны орнына қоямыз! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Вы что оборзели здесь что ли? |AltTitle = Сендер мұнда тым шектен шығып кеттіңдер? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Ситуация выходит из под контроля! |AltTitle = Жағдай бақылаудан шығып барады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Этих коррупционеров давить надо! |AltTitle = Бұл жемқорларды құрту керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = ТЫ МНЕ НЕ ДРУГ И НЕ БРАТ! |AltTitle = СЕН МАҒАН ДОС ТА, БАУЫР ДА ЕМЕССІҢ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Тут беспредел творится! У них совести нет! |AltTitle = Мұнда бассыздық болып жатыр! Оларда ұят жоқ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 17 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Что за цирк ты устраиваешь? |AltTitle = Не масқара ұйымдастырып отырсың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Шоу начинается! |AltTitle = Шоу басталады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = В ЖОПУ ЭТУ ПОЛИТИКУ! |AltTitle = БҰЛ САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫСЫН! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Базар ОКОНЧЕН! |AltTitle = Базар БІТТІ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = ПРИВЕЗИ МНЕ ЕГО ТЕЛО! |AltTitle = МАҒАН ОНЫҢ ДЕНЕСІН АЛЫП КЕЛ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = МЫ ПРОТИВ СИСТЕМЫ! |AltTitle = БІЗ ЖҮЙЕГЕ ҚАРСЫМЫЗ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Хватит работать на статистику |AltTitle = Статистика үшін жұмыс істегенді доғар |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Новым акимом становится... |AltTitle = Жаңа әкім болып... |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Много ты на себя берешь, Саят Саматович! |AltTitle = Өзіңе көп аласың, Саят Саматұлы! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Главное чтобы они не узнали твою сущность |AltTitle = Ең бастысы, олар сенің болмысыңды біліп қоймасын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 29 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 21 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Главное, чтобы ты меня не опрокинул! |AltTitle = Ең бастысы, мені лақтырып кетпе! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 22 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Я за тебя уже все знаю! |AltTitle = Мен сен туралы бәрін білемін! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 23 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Как дела, коррупционер? |AltTitle = Қалайсың, жемқор? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 24 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Помогай мне думать, помогай! |AltTitle = Ойлануыма көмектес, көмектес! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 25 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = Ты что, Азеке, зарабатывать решил? |AltTitle = Не болды, Әзеке, ақша тапқың келді ме? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 26 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = А смысл мне честно работать?! |AltTitle = Менің адал жұмыс істегенімнен не пайда?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 27 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Внатуре кошей |AltTitle = Нағыз Кощей екенсің |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 28 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Каждому по заслугам |AltTitle = Әркімге еңбегіне қарай |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 24 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 29 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = Понятно, под кем он двигается |AltTitle = Оның кімнің астында жүргені түсінікті |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 30 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Наворовал, теперь вкладывайся |AltTitle = Ұрлап алдың, енді ақшаңды сал |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 31 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = Главное, ты подпиши, остальное неважно |AltTitle = Ең бастысы, сен қолыңды қой, қалғаны маңызды емес |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 32 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = Без связей даже донерку не откроешь |AltTitle = Байланыссыз тіпті донерхананы да аша алмайсың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 33 |EpisodeNumber2 = 17 |Title = Тут стреляют не пулей, а деньгами и властью |AltTitle = Мұнда оқпен емес, ақшамен және билікпен атады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 18 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 34 |EpisodeNumber2 = 18 |Title = Могу и другого щенка воспитать |AltTitle = Басқа күшікті де тәрбиелей аламын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 35 |EpisodeNumber2 = 19 |Title = Ну ты страшный человек, Азамат Ерланович |AltTitle = Сен қорқынышты адам екенсің, Азамат Ерланұлы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 36 |EpisodeNumber2 = 20 |Title = Саят Саматович, еще увидимся |AltTitle = Саят Саматұлы, әлі кездесерміз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] mp64urodp2zn44u0p3t9hknmsgzt6ns 3649270 3649269 2026-08-30T14:45:14Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3649270 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Пока районным акимом сижу жасап алу керек! |AltTitle = Аудан әкімі болып отырғанымда жасап алу керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Нет у нас в акимате никого кто «САМ ПО СЕБЕ» |AltTitle = Біздің әкімдікте «ӨЗ БЕТІМЕН» жүретін ешкім жоқ |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = У МЕНЯ ПРОБЛЕМЫ! Жағдай сложный |AltTitle = МЕНДЕ БІР ҚИЫНДЫҚ БОЛЫП ТҰР! Жағдай қиын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Республиканское КНБ – это серьезно |AltTitle = Республикалық ҰҚК — бұл маңызды |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Поставим его на место! |AltTitle = Оны орнына қоямыз! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Вы что оборзели здесь что ли? |AltTitle = Сендер мұнда тым шектен шығып кеттіңдер? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Ситуация выходит из под контроля! |AltTitle = Жағдай бақылаудан шығып барады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Этих коррупционеров давить надо! |AltTitle = Бұл жемқорларды құрту керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = ТЫ МНЕ НЕ ДРУГ И НЕ БРАТ! |AltTitle = СЕН МАҒАН ДОС ТА, БАУЫР ДА ЕМЕССІҢ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Тут беспредел творится! У них совести нет! |AltTitle = Мұнда бассыздық болып жатыр! Оларда ұят жоқ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 17 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Что за цирк ты устраиваешь? |AltTitle = Не масқара ұйымдастырып отырсың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Шоу начинается! |AltTitle = Шоу басталады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = В ЖОПУ ЭТУ ПОЛИТИКУ! |AltTitle = БҰЛ САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫСЫН! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Базар ОКОНЧЕН! |AltTitle = Базар БІТТІ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = ПРИВЕЗИ МНЕ ЕГО ТЕЛО! |AltTitle = МАҒАН ОНЫҢ ДЕНЕСІН АЛЫП КЕЛ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = МЫ ПРОТИВ СИСТЕМЫ! |AltTitle = БІЗ ЖҮЙЕГЕ ҚАРСЫМЫЗ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Хватит работать на статистику |AltTitle = Статистика үшін жұмыс істегенді доғар |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Новым акимом становится... |AltTitle = Жаңа әкім болып... |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Много ты на себя берешь, Саят Саматович! |AltTitle = Өзіңе көп аласың, Саят Саматұлы! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Главное чтобы они не узнали твою сущность |AltTitle = Ең бастысы, олар сенің болмысыңды біліп қоймасын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 29 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 21 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Главное, чтобы ты меня не опрокинул! |AltTitle = Ең бастысы, мені лақтырып кетпе! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 22 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Я за тебя уже все знаю! |AltTitle = Мен сен туралы бәрін білемін! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 23 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Как дела, коррупционер? |AltTitle = Қалайсың, жемқор? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 24 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Помогай мне думать, помогай! |AltTitle = Ойлануыма көмектес, көмектес! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 25 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = Ты что, Азеке, зарабатывать решил? |AltTitle = Не болды, Әзеке, ақша тапқың келді ме? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 26 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = А смысл мне честно работать?! |AltTitle = Менің адал жұмыс істегенімнен не пайда?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 27 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Внатуре кошей |AltTitle = Нағыз Кощей екенсің |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 28 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Каждому по заслугам |AltTitle = Әркімге еңбегіне қарай |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 24 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 29 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = Понятно, под кем он двигается |AltTitle = Оның кімнің астында жүргені түсінікті |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 30 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Наворовал, теперь вкладывайся |AltTitle = Ұрлап алдың, енді ақшаңды сал |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 31 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = Главное, ты подпиши, остальное неважно |AltTitle = Ең бастысы, сен қолыңды қой, қалғаны маңызды емес |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 32 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = Без связей даже донерку не откроешь |AltTitle = Байланыссыз тіпті донерхананы да аша алмайсың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 33 |EpisodeNumber2 = 17 |Title = Тут стреляют не пулей, а деньгами и властью |AltTitle = Мұнда оқпен емес, ақшамен және билікпен атады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 18 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 34 |EpisodeNumber2 = 18 |Title = Могу и другого щенка воспитать |AltTitle = Басқа күшікті де тәрбиелей аламын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 35 |EpisodeNumber2 = 19 |Title = Ну ты страшный человек, Азамат Ерланович |AltTitle = Сен қорқынышты адам екенсің, Азамат Ерланұлы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 36 |EpisodeNumber2 = 20 |Title = Саят Саматович, еще увидимся |AltTitle = Саят Саматұлы, әлі кездесерміз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] o3g7283au8hqti60lvdj83zhw94ek0v 3649271 3649270 2026-08-30T14:45:45Z Орел Карл 81620 /* 1-маусым */ 3649271 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Пока районным акимом сижу жасап алу керек! |AltTitle = Аудан әкімі болып отырғанымда жасап алу керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Нет у нас в акимате никого кто «САМ ПО СЕБЕ» |AltTitle = Біздің әкімдікте «ӨЗ БЕТІМЕН» жүретін ешкім жоқ |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = У МЕНЯ ПРОБЛЕМЫ! Жағдай сложный |AltTitle = МЕНДЕ БІР ҚИЫНДЫҚ БОЛЫП ТҰР! Жағдай қиын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Республиканское КНБ – это серьезно |AltTitle = Республикалық ҰҚК — бұл маңызды |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Поставим его на место! |AltTitle = Оны орнына қоямыз! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Вы что оборзели здесь что ли? |AltTitle = Сендер мұнда тым шектен шығып кеттіңдер? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Ситуация выходит из под контроля! |AltTitle = Жағдай бақылаудан шығып барады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Этих коррупционеров давить надо! |AltTitle = Бұл жемқорларды құрту керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = ТЫ МНЕ НЕ ДРУГ И НЕ БРАТ! |AltTitle = СЕН МАҒАН ДОС ТА, БАУЫР ДА ЕМЕССІҢ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Тут беспредел творится! У них совести нет! |AltTitle = Мұнда бассыздық болып жатыр! Оларда ұят жоқ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 17 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Что за цирк ты устраиваешь? |AltTitle = Не масқара ұйымдастырып отырсың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Шоу начинается! |AltTitle = Шоу басталады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = В ЖОПУ ЭТУ ПОЛИТИКУ! |AltTitle = БҰЛ САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫСЫН! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Базар ОКОНЧЕН! |AltTitle = Базар БІТТІ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = ПРИВЕЗИ МНЕ ЕГО ТЕЛО! |AltTitle = МАҒАН ОНЫҢ ДЕНЕСІН АЛЫП КЕЛ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = МЫ ПРОТИВ СИСТЕМЫ! |AltTitle = БІЗ ЖҮЙЕГЕ ҚАРСЫМЫЗ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Хватит работать на статистику |AltTitle = Статистика үшін жұмыс істегенді доғар |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Новым акимом становится... |AltTitle = Жаңа әкім болып... |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Много ты на себя берешь, Саят Саматович! |AltTitle = Өзіңе көп аласың, Саят Саматұлы! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Главное чтобы они не узнали твою сущность |AltTitle = Ең бастысы, олар сенің болмысыңды біліп қоймасын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 29 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 21 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Главное, чтобы ты меня не опрокинул! |AltTitle = Ең бастысы, мені лақтырып кетпе! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 22 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Я за тебя уже все знаю! |AltTitle = Мен сен туралы бәрін білемін! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 23 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Как дела, коррупционер? |AltTitle = Қалайсың, жемқор? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 24 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Помогай мне думать, помогай! |AltTitle = Ойлануыма көмектес, көмектес! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 25 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = Ты что, Азеке, зарабатывать решил? |AltTitle = Не болды, Әзеке, ақша тапқың келді ме? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 26 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = А смысл мне честно работать?! |AltTitle = Менің адал жұмыс істегенімнен не пайда?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 27 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Внатуре кошей |AltTitle = Нағыз Кощей екенсің |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 28 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Каждому по заслугам |AltTitle = Әркімге еңбегіне қарай |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 24 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 29 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = Понятно, под кем он двигается |AltTitle = Оның кімнің астында жүргені түсінікті |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 30 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Наворовал, теперь вкладывайся |AltTitle = Ұрлап алдың, енді ақшаңды сал |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 31 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = Главное, ты подпиши, остальное неважно |AltTitle = Ең бастысы, сен қолыңды қой, қалғаны маңызды емес |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 32 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = Без связей даже донерку не откроешь |AltTitle = Байланыссыз тіпті донерхананы да аша алмайсың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 33 |EpisodeNumber2 = 17 |Title = Тут стреляют не пулей, а деньгами и властью |AltTitle = Мұнда оқпен емес, ақшамен және билікпен атады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 18 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 34 |EpisodeNumber2 = 18 |Title = Могу и другого щенка воспитать |AltTitle = Басқа күшікті де тәрбиелей аламын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 35 |EpisodeNumber2 = 19 |Title = Ну ты страшный человек, Азамат Ерланович |AltTitle = Сен қорқынышты адам екенсің, Азамат Ерланұлы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 36 |EpisodeNumber2 = 20 |Title = Саят Саматович, еще увидимся |AltTitle = Саят Саматұлы, әлі кездесерміз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] hpngetd5v3kzeedk42j99gbsveoe03z 3649272 3649271 2026-08-30T14:45:55Z Орел Карл 81620 /* 2-маусым */ 3649272 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Сәке | Шынайы атауы = | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = [[Комедия|комедия]] | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = Рүстем Омаров,<br /> [[Асан Мәжит]],<br /> Ерболат Әлқожа,<br /> Карина Кудекова | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Назарбек Оразбеков | мемлекет = {{KAZ}} | тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | маусымдар = 2 | сериялар саны = 36 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = Қуат Садықов, Ақылбек Досжанов, Аида Әлішбай | режиссёрі = Олжас Нұрбай | операторы = Әлібек Әміржанов, Сатбек Бақыт | сценарист = Илхан Ысқақбаев, Рүстем Омаров, Марат Оралғазин | түсірілім орны = | ұзақтығы = 25 мин | студия = Salem Social Media | статусы = | телеарна = | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қазан 2020 | соңғы рет көрсетілді = 11 наурыз 2022 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = 16528280 | tv_com_id = | сайт = }} '''Сәке''' — Қазақстанда түсірілген комедиялық телехикая. Веб-хикая 2020 жылы жарық көрді<ref>{{Cite web |url=https://adyrna.kz/post/91743?utm_source=chatgpt.com|title="Сәке": Менің образым - Алматы облысындағы аудан әкімі жайлы (ВИДЕО)|publisher=«Адырна» ұлттық порталы|date=2021-11-15|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикая «Salem Social Media» компаниясы мен BAS production продюсері Ақылбек Досжан бірлесіп түсірді. Режиссері — Олжас Нұрбай<ref>{{Cite web |url=https://forbes.kz/articles/azastandyi_akter_nyishanbek_jbanaev_tnt-premier_jobasyina_alay_tadaldyi?utm_source=chatgpt.com|title=Қазақстандық актер Нышанбек Жұбанаев ТНТ-Premier жобасына қалай таңдалды?|publisher=Forbes Kazakhstan|date=2021-05-25|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Хикаяның бірінші маусымы жақсы қаралым жинағандықтан екінші маусымын түсіруге шешім қабылданып, 2021 жылы 27 шілдеде түсірілім басталып, сол жылы 6 қыркүйекте аяқтады<ref>{{Cite web |url=https://brod.kz/news/210908-zavershilis-semki-vtorogo-sezona-sake/|title=Завершились съемки второго сезона «Саке»|publisher=BROD.kz|date=2021-08-02|accessdate=2026-08-30}}</ref>. Екінші маусымның алғашқы сериясы 2021 жылы қазан айында жарыққа шықты. == Желісі == Оқиға Сәке деген атпен танымал Саят Саматұлының төңірегінде өрбиді. Ол — сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқанымен, өзін адал, әділ әрі мейірімді мемлекеттік қызметші ретінде көрсетіп жүрген аймақтық өңірдің әкімі. Ол жергілікті тұрғындардың түрлі мәселелерін шешіп, көмек сұрағандарға қолдау көрсету арқылы белсенді қызмет атқарып жүргендей кейіп танытады. Алайда оның игі істері сыбайлас жемқорлық әрекеттерін жасырудың ғана амалы болып табылады. Сәке түрмеге түсіп қалуы мүмкін екенін ойлай бастаған кезде, заңсыз жолмен табыс табудан бас тартып, заңға бағынатын азамат болуға шешім қабылдайды. == Рөлдерде == * Рүстем Омаров — ''Сәке'', ''Саят Саматұлы'' немесе ''Саят Саматович'' * [[Асан Мәжит]] — ''Азамат'' * Ерболат Әлқожа — ''Дәурен'' * Азамат Әбділдинов — ''Арман'' * [[Дулыға Досмахамбетұлы Ақмолда|Дулыға Ақмолда]] — ''Қанат'' * [[Бақытжан Әшімәліұлы Әлпейісов|Бақытжан Әлпейісов]] — ''Ілияс Жомартұлы'' * Азиз Бейшеналиев — ''Ермек Қасымұлы'' * Карина Кудекова — ''Ләззат'' * Нариман Егімбеков — ''Әлихан'' * Нышанбек Жұбанаев — ''Талғат'' == Бөлімдерінің тізімі == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | Маусым ! rowspan="2" | Серия ! colspan="2" | Көрсетілу күндері |- ! Алғашқы сериясы ! Соңғы сериясы |- | style="background:#4F5D2F; width:10px; padding:0;" | | 1 | 16 | 15 қазан 2020 | 19 ақпан 2021 |- | style="background:#6A0DAD; width:10px; padding:0;" | | 2 | 20 | 14 қазан 2021 | 11 наурыз 2022 |} === 1-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Пока районным акимом сижу жасап алу керек! |AltTitle = Аудан әкімі болып отырғанымда жасап алу керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Нет у нас в акимате никого кто «САМ ПО СЕБЕ» |AltTitle = Біздің әкімдікте «ӨЗ БЕТІМЕН» жүретін ешкім жоқ |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = У МЕНЯ ПРОБЛЕМЫ! Жағдай сложный |AltTitle = МЕНДЕ БІР ҚИЫНДЫҚ БОЛЫП ТҰР! Жағдай қиын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Республиканское КНБ – это серьезно |AltTitle = Республикалық ҰҚК — бұл маңызды |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Поставим его на место! |AltTitle = Оны орнына қоямыз! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Вы что оборзели здесь что ли? |AltTitle = Сендер мұнда тым шектен шығып кеттіңдер? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Ситуация выходит из под контроля! |AltTitle = Жағдай бақылаудан шығып барады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Этих коррупционеров давить надо! |AltTitle = Бұл жемқорларды құрту керек! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = ТЫ МНЕ НЕ ДРУГ И НЕ БРАТ! |AltTitle = СЕН МАҒАН ДОС ТА, БАУЫР ДА ЕМЕССІҢ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Тут беспредел творится! У них совести нет! |AltTitle = Мұнда бассыздық болып жатыр! Оларда ұят жоқ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 17 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 11 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Что за цирк ты устраиваешь? |AltTitle = Не масқара ұйымдастырып отырсың? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 желтоқсан 2020 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 12 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Шоу начинается! |AltTitle = Шоу басталады! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 2 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 13 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = В ЖОПУ ЭТУ ПОЛИТИКУ! |AltTitle = БҰЛ САЯСАТТЫҢ ҚҰРЫСЫН! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 7 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 14 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Базар ОКОНЧЕН! |AltTitle = Базар БІТТІ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 15 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = ПРИВЕЗИ МНЕ ЕГО ТЕЛО! |AltTitle = МАҒАН ОНЫҢ ДЕНЕСІН АЛЫП КЕЛ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 16 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = МЫ ПРОТИВ СИСТЕМЫ! |AltTitle = БІЗ ЖҮЙЕГЕ ҚАРСЫМЫЗ! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 ақпан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} === 2-маусым === {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #a88e66; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты ! style="background:#a88e66; color:#fff;" | Көрермендер (млн адам) |- {{Episode list |EpisodeNumber = 17 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Хватит работать на статистику |AltTitle = Статистика үшін жұмыс істегенді доғар |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 қазан 2021 |ShortSummary = — <!-- Осы жерге серияда не болғаны жайлы қысқаша оқиғаны жазуға болады --> |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 18 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Новым акимом становится... |AltTitle = Жаңа әкім болып... |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 15 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 19 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Много ты на себя берешь, Саят Саматович! |AltTitle = Өзіңе көп аласың, Саят Саматұлы! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 22 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 20 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Главное чтобы они не узнали твою сущность |AltTitle = Ең бастысы, олар сенің болмысыңды біліп қоймасын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 29 қазан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 21 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Главное, чтобы ты меня не опрокинул! |AltTitle = Ең бастысы, мені лақтырып кетпе! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 5 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 22 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Я за тебя уже все знаю! |AltTitle = Мен сен туралы бәрін білемін! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 12 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 23 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Как дела, коррупционер? |AltTitle = Қалайсың, жемқор? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 19 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 24 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Помогай мне думать, помогай! |AltTitle = Ойлануыма көмектес, көмектес! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 26 қараша 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 25 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = Ты что, Азеке, зарабатывать решил? |AltTitle = Не болды, Әзеке, ақша тапқың келді ме? |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 3 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 26 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = А смысл мне честно работать?! |AltTitle = Менің адал жұмыс істегенімнен не пайда?! |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 10 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 27 |EpisodeNumber2 = 11 |Title = Внатуре кошей |AltTitle = Нағыз Кощей екенсің |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 14 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 28 |EpisodeNumber2 = 12 |Title = Каждому по заслугам |AltTitle = Әркімге еңбегіне қарай |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 24 желтоқсан 2021 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 29 |EpisodeNumber2 = 13 |Title = Понятно, под кем он двигается |AltTitle = Оның кімнің астында жүргені түсінікті |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 21 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 30 |EpisodeNumber2 = 14 |Title = Наворовал, теперь вкладывайся |AltTitle = Ұрлап алдың, енді ақшаңды сал |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 28 қаңтар 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 31 |EpisodeNumber2 = 15 |Title = Главное, ты подпиши, остальное неважно |AltTitle = Ең бастысы, сен қолыңды қой, қалғаны маңызды емес |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 32 |EpisodeNumber2 = 16 |Title = Без связей даже донерку не откроешь |AltTitle = Байланыссыз тіпті донерхананы да аша алмайсың |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 33 |EpisodeNumber2 = 17 |Title = Тут стреляют не пулей, а деньгами и властью |AltTitle = Мұнда оқпен емес, ақшамен және билікпен атады |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 18 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 34 |EpisodeNumber2 = 18 |Title = Могу и другого щенка воспитать |AltTitle = Басқа күшікті де тәрбиелей аламын |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 25 ақпан 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 35 |EpisodeNumber2 = 19 |Title = Ну ты страшный человек, Азамат Ерланович |AltTitle = Сен қорқынышты адам екенсің, Азамат Ерланұлы |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 4 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 36 |EpisodeNumber2 = 20 |Title = Саят Саматович, еще увидимся |AltTitle = Саят Саматұлы, әлі кездесерміз |DirectedBy = — |WrittenBy = — |OriginalAirDate = 11 наурыз 2022 |ShortSummary = — |Aux4 = — |LineColor = a88e66 }} |} == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан телесериалдары]] t9nq0bcrtgasmlg6eaxp6qkmsnwu69y Jolene 0 786043 3649215 2026-08-30T12:10:58Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Ән |Шынайы атауы = Jolene |Қазақша атауы = Джолин |Мұқабасы = |Сурет атауы = |Орындаушы = [[Долли Партон]] |Альбом = [[Jolene (альбом)|]] |Шығарылды = қаңтар 1974 |Формат = [[Грампластинка|7”]] |Түрі = |Жазылды = 22 мамыр 1973<br>RCA Studio B, [[Нашвилл]], Теннесс... 3649215 wikitext text/x-wiki {{Ән |Шынайы атауы = Jolene |Қазақша атауы = Джолин |Мұқабасы = |Сурет атауы = |Орындаушы = [[Долли Партон]] |Альбом = [[Jolene (альбом)|Jolene]] |Шығарылды = қаңтар 1974 |Формат = [[Грампластинка|7”]] |Түрі = |Жазылды = 22 мамыр 1973<br>RCA Studio B, [[Нашвилл]], [[Теннесси]] |Жанры = [[кантри-поп]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 2 мин. 43 с. |Лейблі = [[RCA]] |Сөзі = [[Долли Партон]] |Әні = Долли Партон |Продюсері = Боб Фергюсон |Сертификация = |алдыңғы_атауы = Traveling Man |алдыңғы_жыл = 1973 |келесі_атауы = [[I Will Always Love You]] |келесі_жыл = 1974 }} '''«Jolene»''' ([[Ағылшын тілі|ағылшыннан]] — «Джолин») — авторы және орындаушысы [[Долли Партон]] болған 1973 жылғы [[кантри]] әні. Продюсері Боб Фергюсон болған бұл ән [[Нашвилл]], [[Теннесси]]дегі RCA Studio B студиясында 1973 жылғы 22 мамырда жазылған<ref>{{cite web|last=Edwards |first=Clayton |title=Dolly Parton Recorded Her Iconic No. 1 Hit "Jolene" on This Day in 1973 |publisher=American Songwriter |date=2024-05-22 |url=https://americansongwriter.com/dolly-parton-recorded-her-iconic-no-1-hit-jolene-this-day-1973/ |accessdate=2025-08-01 |language=en}}</ref> және 1974 жылғы қаңтарда жарық көрген. Музыка сыншылары бұл әнді [[кантри]] жанрының ең көрнекті шығармаларының бірі деп санайды. 2004 жылы [[Rolling Stone]] журналы әнді «Бүкіл тарихтың 500 ұлы әні» тізімінде 217-орынға орнатты, ал 2021 жылы жаңартылған нұсқасын 63-орынға көтерді.<ref>{{Cite web |last=Weisner |first=Molly |date=2021-09-17 |title=Dolly Parton, patron saint of Tennessee, gets her due in Rolling Stone's top 500 songs list |language=en |url=https://www.tennessean.com/story/entertainment/music/awards/2021/09/17/dolly-parton-tennessee-rolling-stones-top-500-songs-list/8379611002/ |accessdate=2023-11-22 |publisher=Tennessean}}</ref> Ән 1975 жылы және 1976 жылы оның жанды орындаудағы нұсқасы үшін «[[Грэмми]]» сыйлығының «Әйелдердің кантри жанрындағы үздік вокалдық орындауы» номинациясына екі рет ұсынылды.<ref>{{Cite web |title=Dolly Parton {{!}} Artist |language=en |url=https://grammy.com/artists/dolly-parton/17205 |accessdate=2024-04-08 |publisher=[[Grammy Awards]]}}</ref> Бұл әнді көптеген орындаушылар ағылшын және [[Испан тілі|испан]] тілдерінде кавер нұсқада орындаған. Олардың қатарында [[Оливия Ньютон-Джон]], [[The White Stripes]], [[Майли Сайрус]], [[Måneskin]] және [[Лейла Форухар]] (1977) бар. 2016 жылы [[Pentatonix]] орындаған нұсқа «[[Грэмми]]» сыйлығының «Кантри жанрындағы үздік дуэт/топтық орындау» номинациясында жеңіске жетті. 2024 жылы [[Beyoncé]] бұл әнді мәтіні мен музыкалық өңдеуіне елеулі өзгерістер енгізіп орындады. Оның нұсқасы АҚШ-тағы [[Billboard Hot 100]] хит-парадында және Ұлыбританияның Official Singles Chart чартына кіріп, үздік ондыққа жетті. 2026 жылғы әншінің қайтыс болуынан кейін бұл ән бірден тағы бір кеңінен танылып, музыкалық хит-парадтарды жаулап алды. Ең назар аударарлық жайт — ән бірнеше чартта [[Элла Лэнгли]]дің хиті «[[Choosin' Texas]]» әнін 1-орыннан ығыстырды. Сонымен қатар, бұл ән тағы 26 әнмен бірге АҚШ-тың [[iTunes]] платформасында бір мезетте үздік 30-дыққа енген ең көп ән саны бойынша бұрын [[Ники Минаж]] иеленген рекордты жаңартты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша әндер]] [[Санат:1973 жылғы әндер]] [[Санат:Алфавит бойынша синглдер]] [[Санат:1973 жылғы синглдер]] [[Санат:Rolling Stone журнал нұсқасынша 500 ең ұлы әндер тізіміне енген әндер]] [[Санат:Billboard Hot Country Songs бастаған әндер]] [[Санат:The White Stripes синглдері]] qhbgchfrxcryr66p33zm513eor8pk5m 3649221 3649215 2026-08-30T12:14:51Z Nurken 111493 3649221 wikitext text/x-wiki {{Ән |Шынайы атауы = Jolene |Қазақша атауы = Джолин |Мұқабасы = |Сурет атауы = |Орындаушы = [[Долли Партон]] |Альбом = [[Jolene (альбом)|Jolene]] |Шығарылды = қаңтар 1974 |Формат = [[Грампластинка|7”]] |Түрі = |Жазылды = 22 мамыр 1973<br>RCA Studio B, [[Нашвилл]], [[Теннесси]] |Жанры = [[кантри-поп]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 2 мин. 43 с. |Лейблі = [[RCA]] |Сөзі = [[Долли Партон]] |Әні = Долли Партон |Продюсері = Боб Фергюсон |Сертификация = |алдыңғы_атауы = Traveling Man |алдыңғы_жыл = 1973 |келесі_атауы = [[I Will Always Love You]] |келесі_жыл = 1974 }} '''«Jolene»''' ([[Ағылшын тілі|ағылшыннан]] — «Джолин») — авторы және орындаушысы [[Долли Партон]] болған 1973 жылғы [[кантри]] әні. Продюсері Боб Фергюсон болған бұл ән [[Нашвилл]], [[Теннесси]]дегі RCA Studio B студиясында 1973 жылғы 22 мамырда жазылған<ref>{{cite web|last=Edwards |first=Clayton |title=Dolly Parton Recorded Her Iconic No. 1 Hit "Jolene" on This Day in 1973 |publisher=American Songwriter |date=2024-05-22 |url=https://americansongwriter.com/dolly-parton-recorded-her-iconic-no-1-hit-jolene-this-day-1973/ |accessdate=2025-08-01 |language=en}}</ref> және 1974 жылғы қаңтарда жарық көрген. Музыка сыншылары бұл әнді [[кантри]] жанрының ең көрнекті шығармаларының бірі деп санайды. 2004 жылы [[Rolling Stone]] журналы әнді «Бүкіл тарихтың 500 ұлы әні» тізімінде 217-орынға орнатты, ал 2021 жылы жаңартылған нұсқасын 63-орынға көтерді.<ref>{{Cite web |last=Weisner |first=Molly |date=2021-09-17 |title=Dolly Parton, patron saint of Tennessee, gets her due in Rolling Stone's top 500 songs list |language=en |url=https://www.tennessean.com/story/entertainment/music/awards/2021/09/17/dolly-parton-tennessee-rolling-stones-top-500-songs-list/8379611002/ |accessdate=2023-11-22 |publisher=Tennessean}}</ref> Ән 1975 жылы және 1976 жылы оның жанды орындаудағы нұсқасы үшін «[[Грэмми]]» сыйлығының «Әйелдердің кантри жанрындағы үздік вокалдық орындауы» номинациясына екі рет ұсынылды.<ref>{{Cite web |title=Dolly Parton {{!}} Artist |language=en |url=https://grammy.com/artists/dolly-parton/17205 |accessdate=2024-04-08 |publisher=[[Grammy Awards]]}}</ref> Бұл әнді көптеген орындаушылар ағылшын және [[Испан тілі|испан]] тілдерінде кавер нұсқада орындаған. Олардың қатарында [[Оливия Ньютон-Джон]], [[The White Stripes]], [[Майли Сайрус]], [[Måneskin]] және [[Лейла Форухар]] (1977) бар. 2016 жылы [[Pentatonix]] орындаған нұсқа «[[Грэмми]]» сыйлығының «Кантри жанрындағы үздік дуэт/топтық орындау» номинациясында жеңіске жетті. 2024 жылы [[Бейонсе]] бұл әнді мәтіні мен музыкалық өңдеуіне елеулі өзгерістер енгізіп орындады. Оның нұсқасы АҚШ-тағы [[Billboard Hot 100]] хит-парадында және Ұлыбританияның Official Singles Chart чартына кіріп, үздік ондыққа жетті. 2026 жылғы әншінің қайтыс болуынан кейін бұл ән бірден тағы бір кеңінен танылып, музыкалық хит-парадтарды жаулап алды. Ең назар аударарлық жайт — ән бірнеше чартта [[Элла Лэнгли]]дің хиті «[[Choosin' Texas]]» әнін 1-орыннан ығыстырды. Сонымен қатар, бұл ән тағы 26 әнмен бірге АҚШ-тың [[iTunes]] платформасында бір мезетте үздік 30-дыққа енген ең көп ән саны бойынша бұрын [[Ники Минаж]] иеленген рекордты жаңартты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша әндер]] [[Санат:1973 жылғы әндер]] [[Санат:Алфавит бойынша синглдер]] [[Санат:1973 жылғы синглдер]] [[Санат:Rolling Stone журналының 500 ең ұлы әндер тізіміне енген әндер]] [[Санат:Billboard Hot Country Songs бастаған әндер]] [[Санат:The White Stripes синглдері]] ot1rvuksxmal4dtd9pqv007z2qc6h5f 3649231 3649221 2026-08-30T13:16:36Z Nurken 111493 3649231 wikitext text/x-wiki {{Ән |Шынайы атауы = Jolene |Қазақша атауы = Джолин |Мұқабасы = Jolene by Dolly Parton US single side-A.png |Сурет атауы = |Орындаушы = [[Долли Партон]] |Альбом = [[Jolene (альбом)|Jolene]] |Шығарылды = қаңтар 1974 |Формат = [[Грампластинка|7”]] |Түрі = |Жазылды = 22 мамыр 1973<br>RCA Studio B, [[Нашвилл]], [[Теннесси]] |Жанры = [[кантри-поп]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 2 мин. 43 с. |Лейблі = [[RCA]] |Сөзі = [[Долли Партон]] |Әні = Долли Партон |Продюсері = Боб Фергюсон |Сертификация = |алдыңғы_атауы = Traveling Man |алдыңғы_жыл = 1973 |келесі_атауы = [[I Will Always Love You]] |келесі_жыл = 1974 }} '''«Jolene»''' ([[Ағылшын тілі|ағылшыннан]] — «Джолин») — авторы және орындаушысы [[Долли Партон]] болған 1973 жылғы [[кантри]] әні. Продюсері Боб Фергюсон болған бұл ән [[Нашвилл]], [[Теннесси]]дегі RCA Studio B студиясында 1973 жылғы 22 мамырда жазылған<ref>{{cite web|last=Edwards |first=Clayton |title=Dolly Parton Recorded Her Iconic No. 1 Hit "Jolene" on This Day in 1973 |publisher=American Songwriter |date=2024-05-22 |url=https://americansongwriter.com/dolly-parton-recorded-her-iconic-no-1-hit-jolene-this-day-1973/ |accessdate=2025-08-01 |language=en}}</ref> және 1974 жылғы қаңтарда жарық көрген. Музыка сыншылары бұл әнді [[кантри]] жанрының ең көрнекті шығармаларының бірі деп санайды. 2004 жылы [[Rolling Stone]] журналы әнді «Бүкіл тарихтың 500 ұлы әні» тізімінде 217-орынға орнатты, ал 2021 жылы жаңартылған нұсқасын 63-орынға көтерді.<ref>{{Cite web |last=Weisner |first=Molly |date=2021-09-17 |title=Dolly Parton, patron saint of Tennessee, gets her due in Rolling Stone's top 500 songs list |language=en |url=https://www.tennessean.com/story/entertainment/music/awards/2021/09/17/dolly-parton-tennessee-rolling-stones-top-500-songs-list/8379611002/ |accessdate=2023-11-22 |publisher=Tennessean}}</ref> Ән 1975 жылы және 1976 жылы оның жанды орындаудағы нұсқасы үшін «[[Грэмми]]» сыйлығының «Әйелдердің кантри жанрындағы үздік вокалдық орындауы» номинациясына екі рет ұсынылды.<ref>{{Cite web |title=Dolly Parton {{!}} Artist |language=en |url=https://grammy.com/artists/dolly-parton/17205 |accessdate=2024-04-08 |publisher=[[Grammy Awards]]}}</ref> Бұл әнді көптеген орындаушылар ағылшын және [[Испан тілі|испан]] тілдерінде кавер нұсқада орындаған. Олардың қатарында [[Оливия Ньютон-Джон]], [[The White Stripes]], [[Майли Сайрус]], [[Måneskin]] және [[Лейла Форухар]] (1977) бар. 2016 жылы [[Pentatonix]] орындаған нұсқа «[[Грэмми]]» сыйлығының «Кантри жанрындағы үздік дуэт/топтық орындау» номинациясында жеңіске жетті. 2024 жылы [[Бейонсе]] бұл әнді мәтіні мен музыкалық өңдеуіне елеулі өзгерістер енгізіп орындады. Оның нұсқасы АҚШ-тағы [[Billboard Hot 100]] хит-парадында және Ұлыбританияның Official Singles Chart чартына кіріп, үздік ондыққа жетті. 2026 жылғы әншінің қайтыс болуынан кейін бұл ән бірден тағы бір кеңінен танылып, музыкалық хит-парадтарды жаулап алды. Ең назар аударарлық жайт — ән бірнеше чартта [[Элла Лэнгли]]дің хиті «[[Choosin' Texas]]» әнін 1-орыннан ығыстырды. Сонымен қатар, бұл ән тағы 26 әнмен бірге АҚШ-тың [[iTunes]] платформасында бір мезетте үздік 30-дыққа енген ең көп ән саны бойынша бұрын [[Ники Минаж]] иеленген рекордты жаңартты. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша әндер]] [[Санат:1973 жылғы әндер]] [[Санат:Алфавит бойынша синглдер]] [[Санат:1973 жылғы синглдер]] [[Санат:Rolling Stone журналының 500 ең ұлы әндер тізіміне енген әндер]] [[Санат:Billboard Hot Country Songs бастаған әндер]] [[Санат:The White Stripes синглдері]] lko8az0yvl48uza87zk39htpczjtbvq MegaCharts 0 786044 3649216 2026-08-30T12:11:50Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Сурет:Logo Dutch Charts.gif|thumb|2015 жылдан бері қолданылатын логотип]] '''MegaCharts, Dutch Charts, GfK Dutch Charts''' — [[Нидерланд]]та бірқатар ресми хит-парадтарды шығаруға жауапты чарт компаниясы, олардың ішіндегі ең танымастары — [[Dutch Single Top 100|Single Top 100]] мен [[Dutch Album Top 100|Album Top 100]]. Оған [[NIQ]... 3649216 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Logo Dutch Charts.gif|thumb|2015 жылдан бері қолданылатын логотип]] '''MegaCharts, Dutch Charts, GfK Dutch Charts''' — [[Нидерланд]]та бірқатар ресми хит-парадтарды шығаруға жауапты чарт компаниясы, олардың ішіндегі ең танымастары — [[Dutch Single Top 100|Single Top 100]] мен [[Dutch Album Top 100|Album Top 100]]. Оған [[NIQ]] еншілес компаниясы болып табылатын немістің [[GfK]] [[нарықты зерттеу]] компаниясы иелік етеді.</ref><ref>Lukas Schneider & [[Claudius Gros]]. (21 August 2019). [https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsos.190944 'Five decades of US, UK, German and Dutch music charts show that cultural processes are accelerating']. ''Royal Society''.</ref> == The Mega Charts негізінде шығарылатын чарттар == === [[Сингл]]дер мен [[Ән|әндер]] === *'''Mega Top 50''' *'''Dutch Top 40''' *'''[[Mega Single Top 100|Single Top 100]]'''<ref>{{cite web |title=GfK Dutch Single Top 100 {{!}} 31/12/2011 |lang=nl |work=GfK Dutch Charts |date=2011-12-31 |url=http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=s |access-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105034904/http://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=s |archive-date=2012-01-05 |url-status=dead}}</ref> *'''Tipparade''' 1967 жылы Veronica радиосы құрған чарт. Жалпыұлттық [[Нидерланд]] чарты — Dutch Top 40 тізіміне ене алатын үлкен мүмкіндігі бар 30 композицияның сатылым қорытындысы бойынша жасалады. *'''Mega Dance Top 30''' Би композицияларының чарты. *'''Mega Airplay Top 50''' Композициялардың теледидар мен радиоэфирдегі ротациясы қорытындысы бойынша жасалатын чарт. === Альбомдар === *'''Mega Album Top 100''' Ең көп сатылатын альбомдардың ағымдағы чарты. *'''Mega Verzamelalbum Top 30''' Жинақ альбомдар чарты. *'''Backcatalogue Top 50''' *'''Scherpe Rand van Platenland''' [[Мейнстрим]]ге жатпайтын әндер чарты. === DVD === *'''Music DVD Top 30'''<ref>{{cite web |title=GfK Dutch DVD Music Top 30 {{!}} 31/12/2011 |lang=nl |work=GfK Dutch Charts |date=2011-12-31 |url=https://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d |access-date=2025-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120101222727/http://www.dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=d |archive-date=2012-01-01 |url-status=dead}}</ref> *'''Film DVD Top 30''' == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Нидерланд музыкалық чарттары]] 1q209f7v56i4518twtlipmnyvqwkae8 Санат:Музыкалық синглдер 14 786045 3649219 2026-08-30T12:13:01Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{catmain|Сингл}} {{Commonscat|Singles}} [[Санат:Әндер]] [[Санат:Музыкалық жазбалар]] 3649219 wikitext text/x-wiki {{catmain|Сингл}} {{Commonscat|Singles}} [[Санат:Әндер]] [[Санат:Музыкалық жазбалар]] dg3rbc67kl0cdzgjlpxnjuz31xn48m4 Dutch Charts 0 786046 3649220 2026-08-30T12:13:14Z Marksscheider 183882 «[[MegaCharts]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649220 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[MegaCharts]] nnrn390btudyve8d1zyksdilddtfvm7 Billboard Canadian Albums 0 786047 3649222 2026-08-30T12:23:39Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Billboard Canadian Albums''' — [[Канада]]дағы ең танымал 100 музыкалық альбом мен мини-альбомның (EP) рейтингін анықтайтын ресми хит-парад. Оны апта сайын (әр дүйсенбі сайын) АҚШ-та орналасқан [[Luminate]] музыкалық сатылымды қадағалайтын компания құрастырады және әр сейсенбі са... 3649222 wikitext text/x-wiki '''Billboard Canadian Albums''' — [[Канада]]дағы ең танымал 100 музыкалық альбом мен мини-альбомның (EP) рейтингін анықтайтын ресми хит-парад. Оны апта сайын (әр дүйсенбі сайын) АҚШ-та орналасқан [[Luminate]] музыкалық сатылымды қадағалайтын компания құрастырады және әр сейсенбі сайын американдық [[Billboard]] музыкалық және ойын-сауық журналы жариялайды. Альбомдар барлық жанрлар бойынша салыстырылып, альбом сатылымдары, стриминктік сервистердегі тыңдалымдар және альбомдардағы тректердің цифрлық сатылымдары негізінде сараланады.<ref>{{Cite magazine |date=2013-01-02 |title=Billboard Canadian Albums |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-albums/ |access-date=2023-11-24 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Канада музыкалық чарттары]] bs4g704uu28nn5q57qlgbr62j4qeuss 3649225 3649222 2026-08-30T12:46:46Z Marksscheider 183882 3649225 wikitext text/x-wiki '''Billboard Canadian Albums''' — [[Канада]]дағы ең танымал 100 музыкалық альбом мен мини-альбомның (EP) рейтингін анықтайтын ресми хит-парад. Оны апта сайын (әр дүйсенбі сайын) АҚШ-та орналасқан [[Luminate]] музыкалық сатылымды қадағалайтын компания құрастырады және әр сейсенбі сайын американдық [[Billboard]] музыкалық және ойын-сауық журналы жариялайды. Альбомдар барлық жанрлар бойынша салыстырылып, альбом сатылымдары, стриминктік сервистердегі тыңдалымдар және альбомдардағы тректердің цифрлық сатылымдары негізінде сараланады.<ref>{{Cite magazine |date=2013-01-02 |title=Billboard Canadian Albums |url=https://www.billboard.com/charts/canadian-albums/ |access-date=2023-11-24 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> == Тарихы == 2015 жылдың 27 қазанына дейін Канаданың альбомдар чарты тек [[Nielsen SoundScan]] жинаған және апта сайын жексенбі күні [[Jam!]] [[Canoe.com|Canoe]] басылымында жарияланған таза альбом сатылымдары негізінде анықталатын. Жаңа атаумен шыға бастаған және қазір [[Billboard]] журналы жариялайтын Canadian Albums (Канада альбомдары) чартына көшу барысында жаңа формула да қолданылды. Бұл жаңа чарт тарихта тұңғыш рет тек таза альбом сатылымдарымен қатар сұраныс бойынша стриминг белсенділігі мен цифрлық трек сатылымдарын да қамтыды. Сондай-ақ мұнда бір альбомнан он цифрлық трек сатылымын бір эквивалентті альбом сатылымына теңестіретін Трек эквивалентті альбомдар (TEA), сондай-ақ бір альбомнан 1500 ән тыңдалымдарын (стрим) бір эквивалентті альбом сатылымына теңестіретін Стрим эквивалентті альбомдар (SEA) енгізілді. == Чартағы жетістіктер == [[File:Adele 2016.jpg|thumb|upright|[[Адель]] атындағы ''[[21 (Адель альбомы)|21]]'' альбомы Billboard Canadian Albums чартында бірінші орында ең көп апта болды.]] [[File:Drake at The Carter Effect 2017 (36818935200) (cropped).jpg|thumb|upright|[[Drake]] Billboard Canadian Albums чартында 16 рет бірінші орынға шығып, бұл көрсеткіш бойынша басқа әртістерден көш бастады.]] === Бірінші орында ең көп апта болған альбомдар === '''35 апта''' * [[Адель]] – ''[[21 (Адель альбомы)|21]]'' (2011–12) '''25 апта''' * [[Морган Воллен]] – ''[[One Thing at a Time (Морган Воллен альбомы)|One Thing at a Time]]'' (2023–24) '''19 апта''' * [[Майкл Бубле]] – ''[[Christmas (Майкл Бубле альбомы)|Christmas]]'' (2011–2026) '''15 апта''' * [[SZA]] – ''[[SOS (SZA альбомы)|SOS]]'' (2022–25) '''13 апта''' * [[Эминем]] – ''[[The Marshall Mathers LP]]'' (2000) '''12 апта''' * [[Адель]] – ''[[25 (Адель альбомы)|25]]'' (2015–16) * [[Drake]] – ''[[Views (Дрейк альбомы)|Views]]'' (2016) * [[Тейлор Свифт]] – ''[[The Tortured Poets Department]]'' (2024) * [[Морган Воллен]] – ''[[I'm the Problem (Морган Воллен альбомы)|I'm the Problem]]'' (2025) * [[Тейлор Свифт]] – ''[[The Life of a Showgirl]]'' (2025–26) '''11 апта''' * [[Джеймс Хорнер]] – ''[[Titanic: Music from the Motion Picture]]'' (1997) * [[Шанайя Твейн]] – ''[[Up! (Шанайя Твейн альбомы)|Up!]]'' (2002–03) '''10 апта''' * [[Шэгги]] – ''[[Hot Shot (Шэгги альбомы)|Hot Shot]]'' (2001) * [[Аврил Лавин]] – ''[[Under My Skin (Аврил Лавин альбомы)|Under My Skin]]'' (2004) * [[Леди Гага]] және [[Брэдли Купер]] – ''[[A Star Is Born (2018 soundtrack)|A Star Is Born]]'' (2018–19) * [[Оливия Родриго]] – ''[[Sour (Оливия Родриго альбомы)|Sour]]'' (2021–22) === Бірінші орында ең көп апта өткізген әртістер === * [[Тейлор Свифт]] – 60<ref name="swift">{{Cite magazine |title=Taylor Swift {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/taylor-swift/chart-history/cna/ |access-date=2025-01-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Эминем]] – 55<ref name="eminem">{{Cite magazine |title=Eminem {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/eminem/chart-history/cna/ |access-date=2025-01-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Адель]] – 53<ref>{{Cite magazine |title=Adele {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/adele/chart-history/cna/ |access-date=2025-02-07 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Drake]] – 46<ref name="drake">{{Cite magazine |title=Drake {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/drake/chart-history/cna/ |access-date=2025-01-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Морган Воллен]] – 45<ref>{{Cite magazine |title=Morgan Wallen {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/morgan-wallen/chart-history/cna/ |access-date=2025-02-07 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> === Бірінші орынға шыққан альбомдары ең көп әртістер === * [[Drake]] – 16<ref name="drake"/> * [[Селин Дион]] – 15 (тең)<ref>{{Cite magazine |title=Celine Dion {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/celine-dion/chart-history/cna/ |access-date=2025-01-15 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Тейлор Свифт]] – 15 (тең)<ref name="swift"/> * [[Эминем]] – 11<ref name="eminem"/> * [[Канье Уэст]] – 10 (тең)<ref>{{Cite magazine |title=Kanye West {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/kanye-west/chart-history/cna/ |access-date=2025-01-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Джастин Бибер]] – 10 (тең)<ref>{{Cite magazine |title=Justin Bieber {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/justin-bieber/chart-history/cna/ |access-date=2025-07-24 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[Мадонна]] – 9<ref>{{Cite magazine |title=Madonna {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/madonna/chart-history/cna/ |access-date=2025-01-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[U2]] – 7 (тең)<ref>{{Cite magazine |title=U2 {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/u2/chart-history/cna/ |access-date=2025-10-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> * [[The Weeknd]] – 7 (тең)<ref>{{Cite magazine |title=The Weeknd {{!}} Biography, Music & News |url=https://www.billboard.com/artist/the-weeknd/chart-history/cna/ |access-date=2025-10-15 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Канада музыкалық чарттары]] 4j2c36st8lkkim53mbq2k4lsk93m0ma Canadian Albums Chart 0 786048 3649224 2026-08-30T12:34:29Z Marksscheider 183882 «[[Billboard Canadian Albums]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649224 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Billboard Canadian Albums]] ga77g2qesbacvqkbxrhquoplbylt7w7 Irish Albums Chart 0 786049 3649228 2026-08-30T13:07:38Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Irish Albums Chart''' — [[Ирландия]] музыка индустриясының стандартты альбомдардың танымалдылық чарты. Оны апта сайын Ирландия дыбыс жазу индустриясы қауымдастығы (IRMA) шығарады. Бұрын бұл чарттарды IRMA атынан Chart-Track компаниясы құрастырса, 2017 жылдан бері оны Official Charts|... 3649228 wikitext text/x-wiki '''Irish Albums Chart''' — [[Ирландия]] музыка индустриясының стандартты альбомдардың танымалдылық чарты. Оны апта сайын Ирландия дыбыс жазу индустриясы қауымдастығы (IRMA) шығарады. Бұрын бұл чарттарды IRMA атынан Chart-Track компаниясы құрастырса, 2017 жылдан бері оны [[Official Charts|Official Charts Company]] жасақтап келеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/official-charts-to-compile-ireland-s-national-music-charts__17564/|title=Official Charts to compile Ireland's national music charts|website=www.officialcharts.com|language=en|access-date=2020-01-20}}</ref> Чартағы орындар сатылым көрсеткіштері негізінде анықталады. Бұл мәліметтер бөлшек сауда орындарындағы кассалық жүйелерден (Point of sale) және белгілі бір цифрлық дүкендерден күн сайын электронды түрде жиналады. Chart-Track мәліметі бойынша, барлық ірі музыка дүкендері мен қырықтан астам тәуелсіз сатушылар деректер ұсынады, бұл нарықтың 80%-дан астамын қамтиды. Жаңа чартты Ирландия дыбыс жазу индустриясы қауымдастығы әр жұма күні сағат 12:00-де жасақтап, көпшілікке ұсынады. Әрбір чартқа алдыңғы бейсенбінің (яғни жарияланатын күннен бұрынғы күннің) «аптаның аяқталу» күні қойылады. Бұл чарт үздік 100 альбом тізімі ретінде шығарылады, алайда Official Charts Company веб-сайты тек үздік 50 альбомды ғана мұрағаттайды. 2026 жылғы 28 тамыздағы жағдай бойынша, чарттағы қазіргі бірінші орындағы альбом — [[The Weeknd]] әншісінің [[The Highlights]] жинағы.<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/irish-albums-chart/20260828/ie7502/|title=Top 100 Albums, Week Ending 3 September 2026|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=29 August 2026}}</ref> == Чартағы жетістіктер мен қызықты деректер == === Бірінші орында ең көп апта болған альбомдар === {| class="wikitable" |- ! Апта <br /> саны ! Орындаушы ! Альбом ! Жыл(дар) |- |{{center|35}} |[[Адель]] |''[[21 (Адель альбомы)|21]]'' |2011–2012 |- |rowspan="2" style="text-align:center;" | 28 |Әртүрлі орындаушылар |''[[A Woman's Heart (жинақ альбомы)|A Woman's Heart]]'' |1992–1993 |- |rowspan="2"|[[Эд Ширан]] |''[[÷ (Эд Ширан альбомы)|÷]]'' |2017–2018 |- |rowspan="2" style="text-align:center;" | 24 |''[[x (Эд Ширан альбомы)|x]]'' |2014–2017 |- |[[Дермот Кеннеди]] |''[[Without Fear (альбом)|Without Fear]]'' |2019–2021 |- |{{center|22}} |Әртүрлі орындаушылар |''[[The Greatest Showman: Original Motion Picture Soundtrack]]'' |2018–2019 |- |{{center|21}} |[[Оливия Родриго]] |''[[Sour (Оливия Родриго альбомы)|Sour]]'' |2021–2022 |- |{{center|20}} |[[Сабрина Карпентер]] |''[[Short n' Sweet]]'' |2024–2025 |- |{{center|17}} |[[Гарри Стайлз]] |''[[Harry's House]]'' |2022–2023 |- |rowspan="3" style="text-align:center;" | 15 |[[Адель]] |''[[25 (Адель альбомы)|25]]'' |2015–2016 |- |[[Льюис Капальди]] |''[[Divinely Uninspired to a Hellish Extent]]'' |2019–2020 |- |[[Оливия Дин]] |''[[The Art of Loving (альбом)|The Art of Loving]]'' |2025–2026 |} === Чартағы алғашқы екі орынды бір мезгілде иеленген әртістер === *[[Guns N' Roses]] – ''[[Use Your Illusion I]]'' және ''[[Use Your Illusion II]]'' (1991 жылдың қазан айында бір апта). *[[Брюс Спрингстин]] – ''[[Human Touch]]'' және ''[[Lucky Town]]'' (1992 жылдың сәуір айында бір апта). *[[Нора Джонс]] – ''[[Feels Like Home (Нора Джонс альбомы)|Feels Like Home]]'' және ''[[Come Away With Me]]'' (2004 жылдың ақпан айында екі апта). *[[Нора Джонс]] – ''Come Away With Me'' және ''Feels Like Home'' (2004 жылдың наурыз айында бір апта). *[[Майкл Джексон]] – ''[[The Essential Michael Jackson]]'' және ''[[Number Ones (Майкл Джексон альбомы)|Number Ones]]'' (2009 жылдың шілде айында екі апта). *[[Glee Cast]] – ''[[Glee: The Music, Journey to Regionals]]'' және ''[[Glee: The Music, Volume 3 Showstoppers]]'' (2010 жылдың маусым айында бір апта). *[[Адель]] – ''[[21 (Адель альбомы)|21]]'' және ''[[19 (Адель альбомы)|19]]'' (2011 жылдың наурызында бір апта, сәуірден бастап үш апта, 2011 жылдың мамырында бір апта, 2011 жылдың маусымында бір апта). *[[Брюс Спрингстин]] – ''[[Greatest Hits]]'' және ''[[Wrecking Ball (Брюс Спрингстин альбомы)|Wrecking Ball]]'' (2012 жылдың шілде айында бір апта). *[[Эд Ширан]] – ''[[÷ (Эд Ширан альбомы)|÷]]'' және ''[[x (Эд Ширан альбомы)|x]]'' (2017 жылдың наурызында екі апта және 2017 жылдың тамызында бір апта). *[[Мит Лоуф]] – ''[[Bat Out Of Hell]]'' және ''[[Hits Out of Hell]]'' (2022 жылдың қаңтарында бір апта). *[[Эд Ширан]] – ''[[= (альбом)|=]]'' және ''÷'' (2022 жылдың мамырында бір апта). *[[Гарри Стайлз]] – ''[[Harry's House]]'' және ''[[Fine Line (Harry Styles album)|Fine Line]]'' (2022 жылдың қыркүйегінде бір апта). *[[Тейлор Свифт]] – ''[[Speak Now (Taylor's Version)]]'' және ''[[Midnights]]'' (2023 жылдың шілдесінде бір апта). *[[Тейлор Свифт]] – ''[[The Tortured Poets Department]]'' және ''[[Lover (альбом)|Lover]]'' (2024 жылдың шілдесінде бір апта). *[[Зак Брайан]] – ''[[American Heartbreak]]'' және ''[[Zach Bryan (альбом)|Zach Bryan]]'' (2025 жылдың маусымында бір апта). *[[Oasis (band)|Oasis]] – ''[[Time Flies... 1994–2009]]'' және ''[[(What's the Story) Morning Glory?]]'' (2025 жылдың тамызында екі апта). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ирландия музыкалық чарттары]] amev8tapyjgzhx5mtmmb0xrgayy2x0p (1697) Коскенниеми 0 786050 3649229 2026-08-30T13:09:17Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1697) Коскенниеми | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Х. Аликоски | discovered = 8.09.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 RM, 1951 UC,<br>1953 GU, 1962 RM | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1697 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.... 3649229 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1697) Коскенниеми | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Х. Аликоски | discovered = 8.09.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 RM, 1951 UC,<br>1953 GU, 1962 RM | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1697 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,65334 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,09606 а. б. | semimajor = 2,37470 а. б. | eccentricity = 0,117338 | period = 3,66 жыл | avg_speed = 19,33 ш/с | inclination = 5,6628° | asc_node = 331,549° | mean_anomaly = 47,876° | arg_perihelion = 91,871° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 11 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,116 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,8}} '''(1697) Коскенниеми''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 8 қыркүйегінде [[Хейкки Аликоски]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. [[Турку]]дағы әуесқой астрономдар қоғамын құруға қатысқан атақты ақын [[Вейкко Антеро Коскенниеми]]нің (1885–1962) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1601—1700)]] [[Санат:Астероидтар]] crrtzztjh2f40bvkcvx6jx0yh5tx2e7 (1696) Нурмела 0 786051 3649230 2026-08-30T13:16:11Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1696) Нурмела | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 18.03.1939 | mp_name = | alt_names = 1939 FF, 1939 GL,<br>1949 DK, 1951 YK | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1696 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 23.03.2018 |... 3649230 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1696) Нурмела | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 18.03.1939 | mp_name = | alt_names = 1939 FF, 1939 GL,<br>1949 DK, 1951 YK | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1696 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 23.03.2018 | aphelion = 2,4842 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,0391 а. б. | semimajor = 2,2616 а. б. | eccentricity = 0,0984 | period = 3,40 жыл | avg_speed = | inclination = 6,0374° | asc_node = 21,035° | mean_anomaly = 76,752° | arg_perihelion = 164,84° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 7,69±2,07 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,18±0,13 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,90}} '''(1696) Нурмела''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан [[астероид]], [[(298) Баптистина]]ның жанұясына кіреді. Оны 1939 жылдың 18 наурызында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. [[Турку университеті]]н басқарған Тауно Калерво Нурмеланың (1907–1985) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1601—1700)]] [[Санат:Астероидтар]] l16bo8ipzxn8getwnead9w7sdwi5pw1 Official Charts 0 786052 3649233 2026-08-30T13:22:01Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = Official Charts Company |альтернативті = The Official UK Charts Company Limited |background_color = |атау түсі = |логотип = Official Charts 2023 logo.svg |логотип ені = 250px |анықтама = Музыкалық чарттарды құрастырушы ұйым |карта1 = |карта1 ені =... 3649233 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Official Charts Company |альтернативті = The Official UK Charts Company Limited |background_color = |атау түсі = |логотип = Official Charts 2023 logo.svg |логотип ені = 250px |анықтама = Музыкалық чарттарды құрастырушы ұйым |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Ұлыбритания}} [[Лондон]] |шыққан елі = [[Бристоль]], Ұлыбритания |тип = [[Жеке компания]] (акционерлік қоғам) |тілдер = |тіл = [[Ағылшын тілі]] |басшы мансабы1 = Бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі1 = Мартин Талбот |басшы мансабы2 = Құрылтайшылар / Иелері |басшы есімі2 = British Phonographic Industry (BPI) және Entertainment Retailers Association (ERA) |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Компанияның тіркелуі |құрылу мерзімі1 = 1998 жыл 4 ақпан |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = бұрынғы атауы: Music Industry Chart Services Limited (1998–2001) |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.officialcharts.com}} |ортаққор = }} '''The Official Charts Company (OCC)''' немесе '''Official Charts''' (бұрынғы атаулары — ''Music Industry Chart Services Limited'' және ''Chart Information Network''<ref name="CountdownToANewEra2">{{cite magazine |last=Scott |first=Ajax |date=8 May 1993 |title=Countdown to a New Era |url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-UK/Music/Archive-Music-Week-IDX/IDX/1993/Music-Week-1993-05-08-IDX-8.pdf |magazine=[[Music Week]] |publisher=Spotlight Publications |location=London |page=8}}</ref>)<ref>{{Cite web |date=1998-02-04 |title=The Official UK Charts Company Limited overview - Find and update company information - Gov.uk |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/03507334 |access-date=2024-12-31 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — [[Ұлыбритания]], [[Ирландия]] және [[Франция]]дағы әртүрлі ресми музыкалық чарттарды құрастыратын британдық кәсіподақ ұйымы.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/official-charts-company-appointed-as-the-new-provider-of-france-s-official-music-charts__31889/|title = Official Charts Company appointed as the new provider of France's official music charts|website = Official Charts}}</ref> Ұлыбританияда бұл ұйымның чарттарына синглдер, альбомдар және фильмдер кіреді. Деректер цифрлық жүктеулер, физикалық тасымалдағыштарды сатып алу және стриминг көрсеткіштерін біріктіру арқылы жиналады. OCC [[Kantar Group|Kantar]] [[нарықты зерттеу]] компаниясы арқылы бөлшек сауда орындарынан сатылым деректерін жинап, біріктіреді. Оның мәліметінше, бұл синглдер нарығының 99%-ын және альбомдар нарығының 95%-ын қамтиды, сондай-ақ аптасына 100-ден астам чарт өнімін сататын кез келген саудагерден дерек жинауды мақсат етіп қояды.<ref name=OCCIPack>{{cite web|title=OCC Information Pack|access-date=8 May 2008|publisher=Official Charts|url=http://www.theofficialcharts.com/docs/Information_Pack_June_2004.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413212134/http://www.theofficialcharts.com/docs/Information_Pack_June_2004.pdf|archive-date=13 April 2008}}</ref> OCC ұйымын [[British Phonographic Industry]] (BPI) және Entertainment Retailers Association (ERA) (бұрынғы British Association of Record Dealers (BARD)) бірлесіп басқарады. Ол BPI мен ERA-ға ортақ тиесілі, акциялармен шектелген жеке компания ретінде тіркелген.<ref>{{cite web|url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/03507334/persons-with-significant-control|title=THE OFFICIAL UK CHARTS COMPANY LIMITED persons with significant control – Find and update company information – GOV.UK|publisher=[[Companies House]]|access-date=6 July 2022}}</ref> Компания 1990 жылы BBC, BARD және [[Music Week]] басылымы тарапынан Chart Information Network болып құрылды. CIN 1990 жылы ресми британдық чарттарды құрастыру міндетін өзіне алды, ал 1994 жылдан бастап компания OCC ретінде жұмысын жалғастырып келеді.<ref name="CountdownToANewEra">{{cite magazine|first=Ajax|last=Scott|url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-UK/Music/Archive-Music-Week-IDX/IDX/1993/Music-Week-1993-05-08-IDX-8.pdf|title=Countdown to a New Era|magazine=[[Music Week]]|publisher=Spotlight Publications|location=London|date=8 May 1993|page=8}}</ref> Оған дейін чарттарды бірқатар нарықты зерттеу компаниялары шығарған: 1969 жылы British Market Research Bureau (BMRB) және 1983 жылы [[Gallup, Inc.]] басталған болатын. «Ресми» чарттар пайда болғанға дейін, мысалы, 1952 жылы чарт бастаған [[New Musical Express]] (NME) журналы сияқты әртүрлі толық емес чарттар шығарылып тұрды. Осы ескі чарттардың кейбірі (соның ішінде NME-дің ең алғашқы синглдер чарттары) қазіргі уақытта ресми OCC канонына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания музыкалық чарттары]] 8245x4w2df1owbrph8znxr3tlm88gcj Official Charts Company 0 786053 3649234 2026-08-30T13:22:59Z Marksscheider 183882 «[[Official Charts]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649234 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Official Charts]] rz4wvdubbxtb797q7b88nm5mxyl3far (1609) Бренда 0 786054 3649235 2026-08-30T13:24:57Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1609) Бренда | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 10.07.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 NL, 1925 EA,<br>1934 JB, 1947 WB,<br>1950 HD, 1954 EP,<br>1954 HE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1609 JPL Small-... 3649235 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1609) Бренда | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Эрнест Джонсон | discovered = 10.07.1951 | mp_name = | alt_names = 1951 NL, 1925 EA,<br>1934 JB, 1947 WB,<br>1950 HD, 1954 EP,<br>1954 HE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1609 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,2255 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,9432 | semimajor = 2,5844 | eccentricity = 0,2481 | period = 4,15 жыл | avg_speed = 18,54 ш/с | inclination = 18,628° | asc_node = 105,23° | mean_anomaly = 309,08° | arg_perihelion = 229,14° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 28 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,133 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = S | abs_magnitude = 10,6}} '''(1609) Бренда''' — [[Негізгі белдеу]]де айналып жатқан тасты [[астероид]]. Оны 1951 жылдың 10 шілдесінде [[Эрнест Джонсон]] [[Йоханнесбург обсерваториясы]]нда ашты. Өз немере өыздың есімімен атады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1601—1700)]] [[Санат:Астероидтар]] mat3rqflsuj7chq3frpmbuz5m1puczi (1700) Звездара 0 786055 3649236 2026-08-30T13:30:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1700) Звездара | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = П. Джуркович | discovered = 27.08.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 QC, 1929 PM,<br>1951 SB, 1951 SO,<br>1955 XP, 1962 WJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1700 JPL Small-Body Database]... 3649236 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1700) Звездара | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = П. Джуркович | discovered = 27.08.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 QC, 1929 PM,<br>1951 SB, 1951 SO,<br>1955 XP, 1962 WJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1700 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,8944 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,8266 а. б. | semimajor = 2,3605 а. б. | eccentricity = 0,2262 | period = 3,63 жыл | avg_speed = 19,38 ш/с | inclination = 4,5153° | asc_node = 356,96° | mean_anomaly = 60,598° | arg_perihelion = 15,308° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 21 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,045±0,006 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = X | abs_magnitude = 12,45}} '''(1700) Звездара''' — [[Негізгі белдеу]]дің бергі шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 27 тамызында [[Петар Джуркович]] [[Белград астрономиялық обсерваториясы]]нда ашты. Ол ашқан екі астероидтың екіншісі. Осы обсерватория орналасқан Звездара төбесінің атымен аталды. [[Серб тілі]]нен төбенің аты жұлдызды үй деп аударылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1601—1700)]] [[Санат:Астероидтар]] gpflyq6ao2hzc583bzabfq5lv1lzz7m I ғасыр 0 786056 3649246 2026-08-30T13:57:19Z Nurken 111493 «[[1 ғасыр]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649246 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[1 ғасыр]] gb6lu4yavzzco65ssdd4x8qdu1974oc Suomen virallinen lista 0 786057 3649247 2026-08-30T13:57:26Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Suomen virallinen lista''' — [[Musiikkituottajat – IFPI Finland]] компаниясы шығаратын [[Финляндия]] ұлттық хит-парады.<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/uutiset/arkisto/akt-n%20nimi%20muuttuu%20-%20aanitemyynti%20kaantyi%20nousuun|title=ÄKT:n nimi muuttuu – Äänitemyynti kääntyi nousuun|publisher=[[Musiikkituottajat &ndash; IFPI Finland]]|language=fi|access-date=2013-08-26|archive-date=2016-11-20|archive-url=h... 3649247 wikitext text/x-wiki '''Suomen virallinen lista''' — [[Musiikkituottajat – IFPI Finland]] компаниясы шығаратын [[Финляндия]] ұлттық хит-парады.<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/uutiset/arkisto/akt-n%20nimi%20muuttuu%20-%20aanitemyynti%20kaantyi%20nousuun|title=ÄKT:n nimi muuttuu – Äänitemyynti kääntyi nousuun|publisher=[[Musiikkituottajat &ndash; IFPI Finland]]|language=fi|access-date=2013-08-26|archive-date=2016-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120000407/http://ifpi.fi/uutiset/arkisto/akt-n%20nimi%20muuttuu%20-%20aanitemyynti%20kaantyi%20nousuun|url-status=dead}}</ref> [[Фин тілі|Фин]] және [[Швед тілі|швед]] тілдерінде де жекеше түрде қолданылатын Suomen virallinen lista / Finlands officiella lista (тура мағынасында — «Финляндияның ресми чарты») атауы альбомдар мен синглдер чарттарының екеуіне де ортақ қолданылады және қандай чарт туралы айтылып жатқаны мәтін мазмұнынан (альбомдар немесе әндер) белгілі болады. == Тарихы == Алғашқы хит-парадтар 1951 жылы жарияланды. 1991 жылдың қаңтарында Yle радиостанциясының Radiomafia арнасы Финляндиядағы алғашқы апталық хит-парад — Radiomafian lista тізімін жасақтай бастады, ол әр жексенбі сайын радиодан таратылды. Оған дейін Финляндиядағы барлық синглдер мен альбомдар чарттары ай сайын немесе екі аптада бір рет жарияланатын сатылым көрсеткіштері болатын. Radiomafian lista 1994 жылдың қаңтарында Финляндиядағы жазба продюсерлерінің қауымдастығы Suomen Ääni- ja kuvatallennetuottajat (ÄKT) (қазіргі Musiikkituottajat – IFPI Finland) ұйымымен серіктестік орнатқан кезде ресми фин чарттарына айналды. Сонымен қатар олар Финляндиядағы сатылымдарға негізделген алғашқы апталық синглдер чартын, сондай-ақ студиялық және жинақ альбомдар чартын жариялай бастады. Бұл қадам басқа чарт құрастырушылардың бәсекелестігін толығымен жойды және 1995 жылға қарай Ресми фин чарттары Финляндияда жарияланатын жалғыз сатылым чарттарына айналды. == Чарттар == Қазіргі уақытта Musiikkituottajat сатылым мен стриминг көрсеткіштері негізінде келесі апталық чарттарды жасақтап, жариялайды:<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/uutiset/arkisto/suomen-virallinen-singlelista-uudistuu---musiikin-tilauspalvelut-mukaan|title=Suomen Virallinen Singlelista uudistuu - musiikin tilauspalvelut mukaan|language=fi|date=2012-04-05|publisher=[[Musiikkituottajat – IFPI Finland]]|access-date=2013-06-24}}</ref><ref name="finnishcharts">{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/|title=Tilastot – Suomen virallinen lista|language=fi|access-date=2011-06-10}} Note: Click to open the PDF file "Suomen Virallisen Listan säännöt" on the right side of the page.</ref> * Альбомдар (Top 50) (Suomen virallinen albumilista, Финляндияның ресми альбомдар чарты)<ref name="finnishcharts"/> * Синглдер (Top 50) (Suomen virallinen singlelista, Финляндияның ресми синглдер чарты)<ref name="finnishcharts"/> * Орташа бағадағы альбомдар (Top 10)<ref name="finnishcharts"/> * Музыкалық DVD-лер (Top 10)<ref name="finnishcharts"/> Сонымен қатар, Musiikkituottajat әндердің цифрлық сатылымын қадағалайтын және Official Charts Company компаниясы құрастыратын цифрлық чартқа иелік етіп, оны жариялайды.<ref name="latauslista">{{cite web|url=http://www.latauslista.fi/inenglish/|title=In English|access-date=2011-06-10}}</ref> 2013 жылдың қараша айында Musiikkituottajat Финляндияның ресми радиоэфир чартын жариялай бастады: * Финляндияның ресми жүктеп алу чарты (Top 30) (Suomen virallinen latauslista) * Финляндияның ресми радиоэфир чарты (Top 100) (Suomen virallinen radiosoittolista) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Финляндия музыкалық чарттары]] cqer6sn56pzg4qqaiah1jwb15f7a7qp Official Finnish Charts 0 786058 3649248 2026-08-30T13:58:34Z Marksscheider 183882 «[[Suomen virallinen lista]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649248 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Suomen virallinen lista]] p4zscxpthg6l9argbxm0q5q445v47gy Finland's Official List 0 786059 3649251 2026-08-30T14:00:55Z Marksscheider 183882 «[[Suomen virallinen lista]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649251 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Suomen virallinen lista]] p4zscxpthg6l9argbxm0q5q445v47gy Санат:Аустрия банктері 14 786060 3649265 2026-08-30T14:33:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Аустрияның қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустриядағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] 3649265 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Аустрияның қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Аустриядағы банк ісі]] [[Санат:Еуропа елдері бойынша банктер]] oy0xinmn3l4930qr1ruaxq92sbpj3ov Санат:Аустрия брендтері 14 786061 3649267 2026-08-30T14:35:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Аустриядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Аустрия мәдениеті]] 3649267 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Аустриядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Аустрия мәдениеті]] 45h0v5n1vb131mlw56bjzw0b2lsfked China Guangfa Bank 0 786062 3649274 2026-08-30T14:50:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = China Guangfa Bank logo.svg |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] 1988... 3649274 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = China Guangfa Bank logo.svg |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{zh|s=广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{zh|s=广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{update inline|date=желтоқсан 2016}} [[Сурет:Guangdong Development Bank Logo.png|thumb|right|270px|Guangdong Development Bank кезеңіндегі логотипі]] CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{cn|date=маусым 2021}} o9jqzy1p4bxj1e6zf3hpwllk15efdvi 3649275 3649274 2026-08-30T14:50:30Z 1nter pares 146705 3649275 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = China Guangfa Bank logo.svg |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{zh|s=广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{zh|s=广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{update inline|date=желтоқсан 2016}} [[Сурет:Guangdong Development Bank Logo.png|thumb|right|270px|Guangdong Development Bank кезеңіндегі логотипі]] CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{cn|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 498qphlzvi51p0k4u7hd0w83fzlc3h4 3649276 3649275 2026-08-30T14:50:40Z 1nter pares 146705 /* */ 3649276 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{zh|s=广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{zh|s=广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{update inline|date=желтоқсан 2016}} [[Сурет:Guangdong Development Bank Logo.png|thumb|right|270px|Guangdong Development Bank кезеңіндегі логотипі]] CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{cn|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kzebowlnw7sk4gz2pm1hrzv3fjemg9r 3649277 3649276 2026-08-30T14:50:54Z 1nter pares 146705 /* */ 3649277 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{zh|s=广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{zh|s=广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{update inline|date=желтоқсан 2016}} [[Сурет:Guangdong Development Bank Logo.png|thumb|right|270px|Guangdong Development Bank кезеңіндегі логотипі]] CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a56zc3o9n1h3upr80p1algbqmkkcvai 3649278 3649277 2026-08-30T14:51:16Z 1nter pares 146705 /* */ 3649278 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{zh|s=广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{zh|s=广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{citation needed|date=желтоқсан 2016}} [[Сурет:Guangdong Development Bank Logo.png|thumb|right|270px|Guangdong Development Bank кезеңіндегі логотипі]] CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9dm2s9yr9m6ozxauwvay50y0rtl3u2n 3649279 3649278 2026-08-30T14:51:27Z 1nter pares 146705 /* */ 3649279 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{zh|s=广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{zh|s=广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{citation needed|date=желтоқсан 2016}} CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} da8jw5smppzbnougst7n3y70vffh0ri 3649280 3649279 2026-08-30T14:51:52Z 1nter pares 146705 /* */ 3649280 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{lang-zh|广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{lang-zh|广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|script-title=zh:广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 сәуір 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 сәуір 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{citation needed|date=желтоқсан 2016}} CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 40k3rpe50m231zolpfhqk8psxyhu45y 3649281 3649280 2026-08-30T14:53:09Z 1nter pares 146705 /* */ 3649281 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{lang-zh|广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{lang-zh|广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|title=广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 April 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 April 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{citation needed|date=желтоқсан 2016}} CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kwbgmv819v83avriy0bkhpe5cnql6s3 3649282 3649281 2026-08-30T14:53:56Z 1nter pares 146705 3649282 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{lang-zh|广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{lang-zh|广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|title=广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 April 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 April 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{citation needed|date=желтоқсан 2016}} CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қытайдың мемлекеттік банктері]] [[Санат:Гуанчжоуда орналасқан компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Гуанчжоудағы 1988 жыл]] bqw5iyvwp3yrav26fgfn6zirhkfqwxu 3649283 3649282 2026-08-30T14:54:07Z 1nter pares 146705 3649283 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = China Guangfa Bank |логотипі = |суреті = Guangfa Bank, Dalian, China.jpg |сурет атауы = [[Далянь]] қаласындағы бөлімшесі |түрі = [[Акционерлік қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[қыркүйек]] [[1988 жыл|1988]] |құрушы = |орналасуы = [[Гуанчжоу]], [[Гуандун]],<br/>[[Қытай Халық Республикасы]] |басты адамдары = Моррис Ли (президент және атқарушы директор) |саласы = [[Банк ісі]], [[Қаржы]] |өнімі = [[Қаржылық қызметтер]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = www.cgbchina.com.cn |Ортаққор = }} '''China Guangfa Bank''' ({{lang-zh|广发银行|t=廣發銀行|p=Guǎng Fā Yínháng}}, қысқаша: '''CGB''') — штаб-пәтері [[Гуанчжоу]] қаласында, [[Қытай Халық Республикасы]]нда орналасқан [[коммерциялық банк|коммерциялық банк корпорациясы]]. Банк 1988 жылғы қыркүйекте '''Guangdong Development Bank''' ({{lang-zh|广东发展银行|t=廣東發展銀行|p=Guǎngdōng Fāzhǎn Yínháng}}) деген атаумен құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.chinanews.com/fortune/2011/04-08/2960715.shtml|title=广发银行更名换标 发布"汇聚"红色新标识(图)|date=25 April 2011|publisher=chinanews.com|language=Chinese|accessdate=25 April 2011}}</ref> CGB-дің ең ірі акционері Citigroup компанияның 20% үлесіне, ал IBM 4,74% үлесіне иелік етеді. China Life пен State Grid әрқайсысы 20%, CITIC Trust 12,85% үлеске иелік етеді, ал сатылған акциялардың қалған 8%-ын Puhua иеленеді.<ref>[https://www.forbes.com/2006/11/16/citigroup-guangdong-china-markets-emerge-cx_jc_1116markets06.html Forbes], 2006 жылғы 1 желтоқсанда сағат 11:00-де алынған.</ref>{{citation needed|date=желтоқсан 2016}} CGB [[жеке банкинг|жеке]] және [[корпоративтік банкинг]], [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[брокер-дилер]] және [[инвестициялық кеңесші|консультациялық қызметтер]], [[эмиссиялық қызметтер]] мен [[қазынашылық қызметтер]]ді қоса алғанда, қаржылық қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Оның [[Құрлықтық Қытай]]да, [[Гонконг]]та және [[Макао]]да 500-ден астам филиалы бар. Гонконгпен шектесетін Гуандун провинциясында орналасқан GDB-дің 2014 жылдың соңындағы активтері 265,8 млрд АҚШ долларын (1,648 трлн [[Жэньминьби|RMB]]) құрады, ал оның желісі 16 провинциядағы (муниципалитеттер мен автономиялық аудандар) префектура деңгейіндегі немесе одан жоғары 71 қалада 34 филиалды, 661 қызмет көрсету бөлімшесін, 114 шағын кәсіпорындарға арналған банк орталығын және 13 смарт-банкті қамтыды. Банктің электрондық банкинг қызметтерін пайдаланатын 9 млннан астам клиенті бар, 27 млннан астам кредиттік карта шығарған және 128-ден астам ел мен аймақтағы 1687 банктің бас кеңселерімен және олардың филиалдарымен корреспонденттік банктік серіктестік орнатқан. Ол China UnionPay компаниясымен көпарналы және көпқолданбалы электрондық төлемдер саласында стратегиялық ынтымақтастық орнатқан алғашқы қаржы институты болып табылады.{{citation needed|date=маусым 2021}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қытай мемлекеттік банктері]] [[Санат:Гуанчжоуда орналасқан компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Гуанчжоудағы 1988 жыл]] p2uztuj9tcv9vs54i2v1441urwgzie5 Санат:1988 жылы құрылған банктер 14 786063 3649284 2026-08-30T14:55:29Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1988 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1980 жылдары құрылған банктер]] 3649284 wikitext text/x-wiki [[Санат:1988 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1980 жылдары құрылған банктер]] 34omevxys5g1nmclhl0xhgjijrj1fvr Шекер. Соңғы мүмкіндік 0 786064 3649288 2026-08-30T15:09:13Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур... 3649288 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 540idv4jsvliybz2trwvjpzjsxlxayj 3649289 3649288 2026-08-30T15:09:39Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақстан фильмдері|Қазақстан фильмдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3649289 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] hpawbfqn7hh2dg2uldqukore1aupkjh 3649290 3649289 2026-08-30T15:14:45Z Орел Карл 81620 /* Желісі */ 3649290 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Фильм есірткі таратқаны үшін тұтқындалып, қиын жағдайға тап болған Алдик есімді жас жігіт туралы баяндайды. Ол тергеу изоляторына қамалып, сотты және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупін күтеді. Алайда сот үдерісі басталар алдында Алдик құқық қорғау органдарымен мәмілеге келуге шешім қабылдайды. Бұл оның түрмеге түспей, өмірінің бұзылуынан құтылуға берілген соңғы мүмкіндігі болуы ықтимал. Алдик өз өмірін өзгертіп, жіберген қателіктерін түзетуі қажет екенін түсінеді. Ол есірткі таратудың үлкен қателік болғанын ұғынып, енді түрмеге түспеу үшін елеулі талаптарға баруға мәжбүр болады. Оның болашағы өзінің шынайылығын және өзгеруге дайын екенін дәлелдей алуына байланысты. Алдик қиын сынақтардан өтіп, бостандығын қайтарып, өмірін қайта бастауға мүмкіндік алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тиіс. == Рөлдерде == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] d4xdxx9ufqruyphjzhvh4803du5vxrh 3649291 3649290 2026-08-30T15:20:39Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649291 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Фильм есірткі таратқаны үшін тұтқындалып, қиын жағдайға тап болған Алдик есімді жас жігіт туралы баяндайды. Ол тергеу изоляторына қамалып, сотты және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупін күтеді. Алайда сот үдерісі басталар алдында Алдик құқық қорғау органдарымен мәмілеге келуге шешім қабылдайды. Бұл оның түрмеге түспей, өмірінің бұзылуынан құтылуға берілген соңғы мүмкіндігі болуы ықтимал. Алдик өз өмірін өзгертіп, жіберген қателіктерін түзетуі қажет екенін түсінеді. Ол есірткі таратудың үлкен қателік болғанын ұғынып, енді түрмеге түспеу үшін елеулі талаптарға баруға мәжбүр болады. Оның болашағы өзінің шынайылығын және өзгеруге дайын екенін дәлелдей алуына байланысты. Алдик қиын сынақтардан өтіп, бостандығын қайтарып, өмірін қайта бастауға мүмкіндік алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тиіс. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Аллдияр, Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Ержан Түсіпов — ''Дәурен'' * Шұғыла Ешенова — ''Диана'' * Берік Айтжанов — ''Берік'' * Ғани Құлжанов — ''Азат'' * Ерасыл Тұрарбек — ''жедел қызметкер'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] 5uhypfwnaf74ulm85wxeu3fn74fcenn 3649292 3649291 2026-08-30T15:21:38Z Орел Карл 81620 /* Рөлдерде */ 3649292 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Фильм есірткі таратқаны үшін тұтқындалып, қиын жағдайға тап болған Алдик есімді жас жігіт туралы баяндайды. Ол тергеу изоляторына қамалып, сотты және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупін күтеді. Алайда сот үдерісі басталар алдында Алдик құқық қорғау органдарымен мәмілеге келуге шешім қабылдайды. Бұл оның түрмеге түспей, өмірінің бұзылуынан құтылуға берілген соңғы мүмкіндігі болуы ықтимал. Алдик өз өмірін өзгертіп, жіберген қателіктерін түзетуі қажет екенін түсінеді. Ол есірткі таратудың үлкен қателік болғанын ұғынып, енді түрмеге түспеу үшін елеулі талаптарға баруға мәжбүр болады. Оның болашағы өзінің шынайылығын және өзгеруге дайын екенін дәлелдей алуына байланысты. Алдик қиын сынақтардан өтіп, бостандығын қайтарып, өмірін қайта бастауға мүмкіндік алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тиіс. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Аллдияр, Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Ержан Түсіпов — ''Дәурен'' * Шұғыла Ешенова — ''Диана'' * Берік Айтжанов — ''Берік'' * Ғани Құлжанов — ''Азат'' * Ерасыл Тұрарбек — ''жедел қызметкер'' == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] lmxqti5y6yp6krom67p9i68aqjlgksq 3649293 3649292 2026-08-30T15:26:35Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3649293 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Фильм есірткі таратқаны үшін тұтқындалып, қиын жағдайға тап болған Алдик есімді жас жігіт туралы баяндайды. Ол тергеу изоляторына қамалып, сотты және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупін күтеді. Алайда сот үдерісі басталар алдында Алдик құқық қорғау органдарымен мәмілеге келуге шешім қабылдайды. Бұл оның түрмеге түспей, өмірінің бұзылуынан құтылуға берілген соңғы мүмкіндігі болуы ықтимал. Алдик өз өмірін өзгертіп, жіберген қателіктерін түзетуі қажет екенін түсінеді. Ол есірткі таратудың үлкен қателік болғанын ұғынып, енді түрмеге түспеу үшін елеулі талаптарға баруға мәжбүр болады. Оның болашағы өзінің шынайылығын және өзгеруге дайын екенін дәлелдей алуына байланысты. Алдик қиын сынақтардан өтіп, бостандығын қайтарып, өмірін қайта бастауға мүмкіндік алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тиіс. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Аллдияр, Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Ержан Түсіпов — ''Дәурен'' * Шұғыла Ешенова — ''Диана'' * Берік Айтжанов — ''Берік'' * Ғани Құлжанов — ''Азат'' * Ерасыл Тұрарбек — ''жедел қызметкер'' == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == * {{Cite web |url=https://kz.kursiv.media/2024-11-10/print1059-glbj-sheker/|title=Антигеройское кино. Рецензия на драму «Sheker. Последний шанс»|publisher=Kursiv Media Қазақстан|date=2024-11-10|accessdate=2026-08-30}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] dum8lxm4nd2fhi8ahidaz8tpa0zi3d5 3649294 3649293 2026-08-30T15:26:46Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3649294 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Фильм есірткі таратқаны үшін тұтқындалып, қиын жағдайға тап болған Алдик есімді жас жігіт туралы баяндайды. Ол тергеу изоляторына қамалып, сотты және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупін күтеді. Алайда сот үдерісі басталар алдында Алдик құқық қорғау органдарымен мәмілеге келуге шешім қабылдайды. Бұл оның түрмеге түспей, өмірінің бұзылуынан құтылуға берілген соңғы мүмкіндігі болуы ықтимал. Алдик өз өмірін өзгертіп, жіберген қателіктерін түзетуі қажет екенін түсінеді. Ол есірткі таратудың үлкен қателік болғанын ұғынып, енді түрмеге түспеу үшін елеулі талаптарға баруға мәжбүр болады. Оның болашағы өзінің шынайылығын және өзгеруге дайын екенін дәлелдей алуына байланысты. Алдик қиын сынақтардан өтіп, бостандығын қайтарып, өмірін қайта бастауға мүмкіндік алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тиіс. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Аллдияр, Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Ержан Түсіпов — ''Дәурен'' * Шұғыла Ешенова — ''Диана'' * Берік Айтжанов — ''Берік'' * Ғани Құлжанов — ''Азат'' * Ерасыл Тұрарбек — ''жедел қызметкер'' == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == * {{Cite web |url=https://kz.kursiv.media/2024-11-10/print1059-glbj-sheker/|title=Антигеройское кино. Рецензия на драму «Sheker. Последний шанс»|publisher=Kursiv Media Қазақстан|date=2024-11-10|accessdate=2026-08-30}}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] eh1b1073bsethoec8bdjl1re6tsr0pi 3649297 3649294 2026-08-30T15:45:26Z ~2026-47136-20 185168 /* Рөлдерде */ 3649297 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = ШЕКЕР. Соңғы мүмкіндік |Шынайы атауы = SHEKER. Последний шанс |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = драма, криминал |Режиссёрі = Дархан Төлегенов |Продюсері = Қуат Садықов, Игорь Цай, Рүстем Омаров, Тимур Смағұлов, Әнел Сартаева, Эля Ысқақова, Әлия Қамалова, Сахит Дәулетбаев |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Алтынбек Қырықбаев, Ілияс Куканов, Рүстем Омаров |Актерлер = Азат Жұмаділ, Аңсар Ілиясов, Ержан Түсіпов, Шұғыла Ешенова, Берік Айтжанов |Операторы = Шерхан Таңсықбаев |Компания = Salem Social Media |Дистрибьютор = |Ұзақтығы = 1 сағ 30 мин |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 37660303 |Сайты = |Ортаққор = }} '''Шекер. Соңғы мүмкіндік''' — 2024 жылы шыққан Қазақстанның криминалдық драмалық фильмі. Фильм «Шекер» веб-хикаясының толықметражды жалғасы әрі қорытынды бөлімі болып табылады. Режиссері — Дархан Төлегенов. Басты рөлдерді Азат Жұмаділ мен Аңсар Ілиясов сомдаған. == Желісі == Фильм есірткі таратқаны үшін тұтқындалып, қиын жағдайға тап болған Алдик есімді жас жігіт туралы баяндайды. Ол тергеу изоляторына қамалып, сотты және ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупін күтеді. Алайда сот үдерісі басталар алдында Алдик құқық қорғау органдарымен мәмілеге келуге шешім қабылдайды. Бұл оның түрмеге түспей, өмірінің бұзылуынан құтылуға берілген соңғы мүмкіндігі болуы ықтимал. Алдик өз өмірін өзгертіп, жіберген қателіктерін түзетуі қажет екенін түсінеді. Ол есірткі таратудың үлкен қателік болғанын ұғынып, енді түрмеге түспеу үшін елеулі талаптарға баруға мәжбүр болады. Оның болашағы өзінің шынайылығын және өзгеруге дайын екенін дәлелдей алуына байланысты. Алдик қиын сынақтардан өтіп, бостандығын қайтарып, өмірін қайта бастауға мүмкіндік алу үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға тиіс. == Рөлдерде == * Азат Жұмаділ — ''Алдияр, Алдик'' * Аңсар Ілиясов — ''Кана'' * Ержан Түсіпов — ''Дәурен'' * Шұғыла Ешенова — ''Диана'' * Берік Айтжанов — ''Берік'' * Ғани Құлжанов — ''Азат'' * Ерасыл Тұрарбек — ''жедел қызметкер'' == Тағы қараңыз == * [[Шекер (хикая)]] == Дереккөздер == * {{Cite web |url=https://kz.kursiv.media/2024-11-10/print1059-glbj-sheker/|title=Антигеройское кино. Рецензия на драму «Sheker. Последний шанс»|publisher=Kursiv Media Қазақстан|date=2024-11-10|accessdate=2026-08-30}}{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстан фильмдері]] fc1ajoz98kiituht2ij3hxuvs0vy2jn Астероидтар тізімі (1801—1900) 0 786065 3649300 2026-08-30T16:22:49Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: <big>[[Астероидтар тізімі (1701—1800)|(1701—1800)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (1901—2000)|(1901—2000)]]</big> {| class="wikitable" |+ !Аты !Ашылған күні !Ашылған жері !Кім ашты |- |[[(1801) Титикака]] (Titicaca) || [[23 қыркүйек]] [[1952 жыл]] || [[Ла-Плата обсерваториясы]] || [[Мигель Ицигсон]]... 3649300 wikitext text/x-wiki <big>[[Астероидтар тізімі (1701—1800)|(1701—1800)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (1901—2000)|(1901—2000)]]</big> {| class="wikitable" |+ !Аты !Ашылған күні !Ашылған жері !Кім ашты |- |[[(1801) Титикака]] (Titicaca) || [[23 қыркүйек]] [[1952 жыл]] || [[Ла-Плата обсерваториясы]] || [[Мигель Ицигсон]] |- |[[(1802) Чжан Хэн]] (Zhang Heng) || [[9 қазан]] [[1964 жыл]] || [[Цзыцзиньшань обсерваториясы]] || — |- |[[(1803) Цвикки]] (Zwicky) || [[6 ақпан]] [[1967 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1804) Чеботарёв]] (Chebotarev) || [[6 сәуір]] [[1967 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1805) Дирикис]] (Dirikis) || [[1 сәуір]] [[1970 жыл]] || Қырым || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1806) Дерик]] (Derice) || [[13 маусым]] [[1971 жыл]] || [[Перт обсерваториясы]] || — |- |[[(1807) Словакия]] (Slovakia) || [[20 тамыз]] [[1971 жыл]] || [[Скалнате Плесо обсерваториясы]] || [[Милан Антал]] |- |[[(1808) Беллерофонт]] (Bellerophon) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1809) Прометей]] (Prometheus) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1810) Эпиметий]] (Epimetheus) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1811) Брюер]] (Bruwer) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1812) Гильгамеш]] (Gilgamesh) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1813) Имхотеп]] (Imhotep) || [[17 қазан]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1814) Бах]] (Bach) || [[9 қазан]] [[1931 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1815) Бетховен]] (Beethoven) || [[27 қаңтар]] [[1932 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1816) Либерия]] (Liberia) || [[29 қаңтар]] [[1936 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Сирил Джексон]] |- |[[(1817) Катанга]] (Katanga) || [[20 маусым]] [[1939 жыл]] || Йоханнесбург || Сирил Джексон |- |[[(1818) Брамс]] (Brahms) || [[15 тамыз]] [[1939 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1819) Лапута]] (Laputa) || [[9 тамыз]] [[1948 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Эрнест Джонсон]] |- |[[(1820) Ломан]] (Lohmann) || [[2 тамыз]] [[1949 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1821) Аконкагуа]] (Aconcagua) || [[24 маусым]] [[1950 жыл]] || [[Ла-Плата обсерваториясы]] || [[Мигель Ицигсон]] |- |[[(1822) Ватерман]] (Waterman) || [[25 шілде]] [[1950 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] (Бруклин) || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1823) Глизе]] (Gliese) || [[4 қыркүйек]] [[1951 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1824) Хауорт]] (Haworth) || [[30 наурыз]] [[1952 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1825) Кларе]] (Klare) || [[31 тамыз]] [[1954 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1826) Миллер]] (Miller) || [[14 қыркүйек]] [[1955 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1827) Аткинсон]] (Atkinson) || [[7 қыркүйек]] [[1962 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1828) Каширина]] (Kashirina) || [[14 тамыз]] [[1966 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1829) Доусон]] (Dawson) || [[6 мамыр]] [[1967 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Карлос Ульррико Сеско]],<br />[[Арнольд Ричард Клемола]] |- |[[(1830) Погсон]] (Pogson) || [[17 сәуір]] [[1968 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1831) Нихельсон]] (Nicholson) || [[17 сәуір]] [[1968 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1832) Мркос]] (Mrkos) || [[11 тамыз]] [[1969 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1833) Шмакова]] (Shmakova) || [[11 тамыз]] [[1969 жыл]] || Қырым || Черных Л. И. |- |[[(1834) Палах]] (Palach) || [[22 тамыз]] [[1969 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1835) Гайдария]] (Gajdariya) || [[30 шілде]] [[1970 жыл]] || Қырым || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1836) Комаров]] (Komarov) || [[26 шілде]] [[1971 жыл]] || Қырым || [[Николай Степанович Черных|Черных Н. С.]] |- |[[(1837) Осита]] (Osita) || [[16 тамыз]] [[1971 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Джеймс Гибсон (астроном)|Джеймс Гибсон]] |- |[[(1838) Урса]] (Ursa) || [[20 қазан]] [[1971 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1839) Рагацца]] (Ragazza) || [[20 қазан]] [[1971 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1840) Гус]] (Hus) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1841) Масарик]] (Masaryk) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1842) Гинек]] (Hynek) || [[14 қаңтар]] [[1972 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1843) Ярмила]] (Jarmila) || [[14 қаңтар]] [[1972 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1844) Сюзильва]] (Susilva) || [[30 қазан]] [[1972 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1845) Хелевальда]] (Helewalda) || [[30 қазан]] [[1972 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1846) Бенгт]] (Bengt) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1847) Штоббе]] (Stobbe) || [[1 ақпан]] [[1916 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Хольгер Тиле]] |- |[[(1848) Дельво]] (Delvaux) || [[18 тамыз]] [[1933 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1849) Кресак]] (Kresák) || [[14 қаңтар]] [[1942 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1850) Когоутек]] (Kohoutek) || [[23 наурыз]] [[1942 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1851) Лакрут]] (Lacroute) || [[9 қараша]] [[1950 жыл]] || [[Алжир обсерваториясы]] || [[Луи Буайе]] |- |[[(1852) Карпентер]] (Carpenter) || [[1 сәуір]] [[1955 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] (Бруклин) || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1853) Макэлрой]] (McElroy) || [[15 желтоқсан]] [[1957 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1854) Скворцов]] (Skvortsov) || [[22 қазан]] [[1968 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1855) Королёв]] (Korolev) || [[8 қазан]] [[1969 жыл]] || Қырым || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1856) Ружена]] (Růžena) || [[8 қазан]] [[1969 жыл]] || Қырым || Черных Л. И. |- |[[(1857) Пархоменко]] (Parchomenko) || [[30 тамыз]] [[1971 жыл]] || Қырым || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1858) Лобачевский]] (Lobachevskij) || [[18 тамыз]] [[1972 жыл]] || Қырым || [[Людмила Васильевна Журавлёва|Журавлёва Л. В.]] |- |[[(1859) Ковалевская]] (Kovalevskaya) || [[4 қыркүйек]] [[1972 жыл]] || Қырым || Журавлёва Л. В. |- |[[(1860) Барбаросса]] (Barbarossa) || [[28 қыркүйек]] [[1973 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1861) Коменский]] (Komenský) || [[24 қараша]] [[1970 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1862) Аполлон]] (Apollo) || [[24 сәуір]] [[1932 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1863) Антиной]] (Antinous) || [[7 наурыз]] [[1948 жыл]] || [[Лик обсерваториясы]] || [[Карл Виртанен]] |- |[[(1864) Дедал]] (Daedalus) || [[24 наурыз]] [[1971 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Том Герельс]] |- |[[(1865) Цербер]] (Cerberus) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1866) Сизиф]] (Sisyphus) || [[5 желтоқсан]] [[1972 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1867) Деифоб]] (Deiphobus) || [[3 наурыз]] [[1971 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Карлос Ульррико Сеско]], А. Сэмюэл |- |[[(1868) Терсит]] (Thersites) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1869) Филоктет]] (Philoctetes) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1870) Главк]] (Glaukos) || [[24 наурыз]] [[1971 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1871) Астианакт]] (Astyanax) || [[24 наурыз]] [[1971 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1872) Гелен]] (Helenos) || [[24 наурыз]] [[1971 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1873) Агенор]] (Agenor) || [[25 наурыз]] [[1971 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1874) Кацивелия]] (Kacivelia) || [[5 қыркүйек]] [[1924 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Сергей Иванович Белявский|Белявский С.И.]] |- |[[(1875) Неруда]] (Neruda) || [[22 тамыз]] [[1969 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1876) Наполитания]] (Napolitania) || [[31 қаңтар]] [[1970 жыл]] || Паломар || [[Чарльз Томас Коваль]] |- |[[(1877) Марсден]] (Marsden) || [[24 наурыз]] [[1971 жыл]] || Паломар || [[Том Герельс]] |- |[[(1878) Хьюз]] (Hughes) || [[18 тамыз]] [[1933 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1879) Бродерструм]] (Broederstroom) || [[16 қазан]] [[1935 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1880) МакКроски]] (McCrosky) || [[13 қаңтар]] [[1940 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1881) Шао]] (Shao) || [[3 тамыз]] [[1940 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1882) Раума]] (Rauma) || [[15 қазан]] [[1941 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Лийси Отерма]] |- |[[(1883) Римито]] (Rimito) || [[4 желтоқсан]] [[1942 жыл]] || Турку || [[Ирьё Вяйсяля]] |- |[[(1884) Скип]] (Skip) || [[2 наурыз]] [[1943 жыл]] || [[Ницца обсерваториясы]] || [[Маргарита Ложье]] |- |[[(1885) Гереро]] (Herero) || [[9 тамыз]] [[1948 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Эрнест Джонсон]] |- |[[(1886) Лоуэлл]] (Lowell) || [[21 маусым]] [[1949 жыл]] || [[Лоуэлл обсерваториясы]] || [[Генри Ли Джиклас]] |- |[[(1887) Виртон]] (Virton) || [[5 қазан]] [[1950 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Сильвен Арен]] |- |[[(1888) Цзучунчжи]] (Zu Chong-Zhi) || [[9 қараша]] [[1964 жыл]] || [[Цзыцзиньшань обсерваториясы]] || — |- |[[(1889) Пахмутова]] (Pakhmutova) || [[24 қаңтар]] [[1968 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1890) Коношенкова]] (Konoshenkova) || [[6 ақпан]] [[1968 жыл]] || Қырым || Черных Л. И. |- |[[(1891) Гондола]] (Gondola) || [[11 қыркүйек]] [[1969 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1892) Люсьен]] (Lucienne) || [[16 қыркүйек]] [[1971 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1893) Якоба]] (Jakoba) || [[20 қазан]] [[1971 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1894) Гаффнер]] (Haffner) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1895) Ларинк]] (Larink) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1896) Бер]] (Beer) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1897) Хайнд]] (Hind) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1898) Коуэлл]] (Cowell) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1899) Кроммелин]] (Crommelin) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1900) Катюша]] (Katyusha) || [[16 желтоқсан]] [[1971 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |} <big>[[Астероидтар тізімі (1701—1800)|(1701—1800)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (1901—2000)|(1901—2000)]]</big> [[Санат:Астероидтар тізімдері]] dcf14b605jf9w620k5wihdfpkp4qbdi Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты 0 786066 3649302 2026-08-30T17:20:55Z Casserium 68287 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = E... 3649302 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 тамыз]] [[2026 жыл|2026]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''белгісіз'' |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = Басшының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты 2026 жылғы 29 тамызда дербес мемлекеттік орган болып құрылды.<ref>[https://akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік кеңесінің аппараты Президент Әкімшілігінің құрамында болды. == Басшылары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президентіне тікелей бағынышты мемлекеттік органдар]] 3y3so6kgefet6krmkddpk6c84q9vo02 3649304 3649302 2026-08-30T17:27:40Z Casserium 68287 3649304 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 тамыз]] [[2026 жыл|2026]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}} |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''белгісіз'' |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = Басшының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты 2026 жылғы 29 тамызда дербес мемлекеттік орган болып құрылды.<ref>[https://akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Оған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты деп [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] құрамына кіретін Қауіпсіздік Кеңесінің құрылымдық бөлімшелері аталған. == Басшылары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президентіне тікелей бағынышты мемлекеттік органдар]] cq33o0z07n3c8dmma0jbb69i7b8vs2m 3649306 3649304 2026-08-30T17:36:45Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3649306 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 тамыз]] [[2026 жыл|2026]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}} |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''белгісіз'' |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = Басшының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты 2026 жылғы 29 тамызда дербес мемлекеттік орган болып құрылды.<ref>[https://akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Бұрын Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты деп [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] құрамына кіретін Қауіпсіздік Кеңесінің құрылымдық бөлімшелері аталған, оған жалпы басшылықты Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы жасаған.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U990000088_ Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Басшылары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президентіне тікелей бағынышты мемлекеттік органдар]] 7nlprhc27v7ma8blwrrba5hrufccqvp 3649308 3649306 2026-08-30T17:41:53Z Casserium 68287 /* */ 3649308 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[29 тамыз]] [[2026 жыл|2026]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}} |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''орны бос'' |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = Басшының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты 2026 жылғы 29 тамызда дербес мемлекеттік орган болып құрылды.<ref>[https://akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> Бұрын Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты деп [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] құрамына кіретін Қауіпсіздік Кеңесінің құрылымдық бөлімшелері аталған, оған жалпы басшылықты Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы жасаған.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U990000088_ Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Басшылары == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президентіне тікелей бағынышты мемлекеттік органдар]] 0a4pgrxogn2pkrsrdbmxzgmkeu25sdw Үлгі:Potd/2026-08-31 10 786067 3649312 2026-08-30T18:00:44Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-31|POTD 2026-08-31]]: filename only 3649312 wikitext text/x-wiki Devonshire Lodge (Low-Martin House), Windsor, Ontario, 2025-08-31 01.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> c82y73tervuage0le7g4gr0cu7ugi1a Астероидтар тізімі (1901—2000) 0 786068 3649316 2026-08-30T18:59:49Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: <big>[[Астероидтар тізімі (1801—1900)|(1801—1900)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (2001—2100)|(2001—2100)]]</big> {| class="wikitable" |+ !Аты !Ашылған күні !Ашылған жері !Кім ашты |- |[[(1901) Моравия]] (Moravia) || [[14 қаңтар]] [[1972 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |(1... 3649316 wikitext text/x-wiki <big>[[Астероидтар тізімі (1801—1900)|(1801—1900)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (2001—2100)|(2001—2100)]]</big> {| class="wikitable" |+ !Аты !Ашылған күні !Ашылған жері !Кім ашты |- |[[(1901) Моравия]] (Moravia) || [[14 қаңтар]] [[1972 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1902) Шапошников]] (Shaposhnikov) || [[18 сәуір]] [[1972 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1903) Аджимушкай]] (Adzhimushkaj) || [[9 мамыр]] [[1972 жыл]] || Қырым || Смирнова Т. М. |- |[[(1904) Масевич]] (Massevitch) || [[9 мамыр]] [[1972 жыл]] || Қырым || Смирнова Т. М. |- |[[(1905) Амбарцумян]] (Ambartsumian) || [[14 мамыр]] [[1972 жыл]] || Қырым || Смирнова Т. М. |- |[[(1906) Неф]] (Naef) || [[5 қыркүйек]] [[1972 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1907) Руднева]] (Rudneva) || [[11 қыркүйек]] [[1972 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Николай Степанович Черных|Черных Н. С.]] |- |[[(1908) Победа]] (Pobeda) || [[11 қыркүйек]] [[1972 жыл]] || Қырым || Черных Н. С. |- |[[(1909) Алехин]] (Alekhin) || [[4 қыркүйек]] [[1972 жыл]] || Қырым || [[Людмила Васильевна Журавлёва|Журавлёва Л. В.]] |- |[[(1910) Михайлов]] (Mikhailov) || [[8 қазан]] [[1972 жыл]] || Қырым || Журавлёва Л. В. |- |[[(1911) Шубарт]] (Schubart) || [[25 қазан]] [[1973 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1912) Анубис]] (Anubis) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1913) Секанина]] (Sekanina) || [[22 қыркүйек]] [[1928 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1914) Хартбиспуртдэм]] (Hartbeespoortdam) || [[28 қыркүйек]] [[1930 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1915) Кетцалькоатль]] (Quetzálcoatl) || [[9 наурыз]] [[1953 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Альберт Уилсон]] |- |[[(1916) Борей]] (Boreas) || [[1 қыркүйек]] [[1953 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Сильвен Арен]] |- |[[(1917) Куйо]] (Cuyo) || [[1 қаңтар]] [[1968 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Карлос Ульррико Сеско]], А. Сэмюэл |- |[[(1918) Эгийон]] (Aiguillon) || [[19 қазан]] [[1968 жыл]] || [[Бордо обсерваториясы]] || [[Ги Сулье]] |- |[[(1919) Клеменс]] (Clemence) || [[16 қыркүйек]] [[1971 жыл]] || Эль-Леонсито || [[Джеймс Гибсон (астроном)|Джеймс Гибсон]], Карлос Сеско |- |[[(1920) Сармьенто]] (Sarmiento) || [[11 қараша]] [[1971 жыл]] || Эль-Леонсито || Джеймс Гибсон, Карлос Сеско |- |[[(1921) Пала]] (Pala) || [[20 қыркүйек]] [[1973 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Том Герельс]] |- |[[(1922) Зулу]] (Zulu) || [[25 сәуір]] [[1949 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Эрнест Джонсон]] |- |[[(1923) Осирис]] (Osiris) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1924) Гор]] (Horus) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1925) Франклин-Адамс]] (Franklin-Adams) || [[9 қыркүйек]] [[1934 жыл]] || Йоханнесбург || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1926) Демидделер]] (Demiddelaer) || [[2 мамыр]] [[1935 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Эжен Жозеф Дельпорт]] |- |[[(1927) Суванто]] (Suvanto) || [[18 наурыз]] [[1936 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Рафаэль Суванто]] |- |[[(1928) Сумма]] (Summa) || [[21 қыркүйек]] [[1938 жыл]] || Турку || [[Ирьё Вяйсяля]] |- |[[(1929) Коллаа]] (Kollaa) || [[20 қаңтар]] [[1939 жыл]] || Турку || И. Вяйсяля |- | [[(1930) Люцифер]] (Lucifer) || [[29 қазан]] [[1964 жыл]] || USNO Флагстафф || [[Элизабет Рёмер]] |- | [[(1931) Чапек]] (Čapek) || [[22 тамыз]] [[1969 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1932) Янски]] (Jansky) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1933) Тинхен]] (Tinchen) || [[14 қаңтар]] [[1972 жыл]] || Гамбург || Любош Когоутек |- |[[(1934) Джефферс]] (Jeffers) || [[2 желтоқсан]] [[1972 жыл]] || [[Лик обсерваториясы]] || [[Арнольд Ричард Клемола]] |- |[[(1935) Люцерна]] (Lucerna) || [[2 қыркүйек]] [[1973 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1936) Лугано]] (Lugano) || [[24 қараша]] [[1973 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1937) Локарно]] (Locarno) || [[19 желтоқсан]] [[1973 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1938) Лозанна]] (Lausanna) || [[19 сәуір]] [[1974 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1939) Лоретта]] (Loretta) || [[17 қазан]] [[1974 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Чарлз Томас Коваль]] |- |[[(1940) Уайпл]] (Whipple) || [[2 ақпан]] [[1975 жыл]] || [[Гарвард обсерваториясы]] || — |- |[[(1941) Вильд]] (Wild) || [[6 қазан]] [[1931 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1942) Яблунка]] (Jablunka) || [[30 қыркүйек]] [[1972 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1943) Антерос]] (Anteros) || [[13 наурыз]] [[1973 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Джеймс Гибсон (астроном)|Джеймс Гибсон]] |- |[[(1944) Гюнтер]] (Günter) || [[14 қыркүйек]] [[1925 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1945) Весселинк]] (Wesselink) || [[22 шілде]] [[1930 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1946) Вальравен]] (Walraven) || [[8 тамыз]] [[1931 жыл]] || Йоханнесбург || Х. ван Гент |- |[[(1947) Исо-Хейккиля]] (Iso-Heikkilä) || [[4 наурыз]] [[1935 жыл]] || [[Турку обсерваториясы]] || [[Ирьё Вяйсяля]] |- |[[(1948) Кампала]] (Kampala) || [[3 сәуір]] [[1935 жыл]] || Йоханнесбург || [[Сирил Джексон]] |- |[[(1949) Мессина]] (Messina) || [[8 шілде]] [[1936 жыл]] || Йоханнесбург || Сирил Джексон |- |[[(1950) Вемпе]] (Wempe) || [[23 наурыз]] [[1942 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1951) Лик]] (Lick) || [[26 шілде]] [[1949 жыл]] || [[Лик обсерваториясы]] || [[Карл Виртанен]] |- |[[(1952) Хесберг]] (Hesburgh) || [[3 мамыр]] [[1951 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] (Бруклин) || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1953) Рупертвильдт]] (Rupertwildt) || [[29 қазан]] [[1951 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1954) Кукаркин]] (Kukarkin) || [[15 тамыз]] [[1952 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Пелагея Фёдоровна Шайн|Пелагея Шайн]] |- |[[(1955) МакМет]] (McMath) || [[22 қыркүйек]] [[1963 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1956) Артек]] (Artek) || [[8 қазан]] [[1969 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1957) Ангара]] (Angara) || [[1 сәуір]] [[1970 жыл]] || Қырым || Черных Л. И. |- |[[(1958) Чандра]] (Chandra) || [[24 қыркүйек]] [[1970 жыл]] || Эль-Леонсито || [[Карлос Ульррико Сеско]] |- |[[(1959) Карбышев]] (Karbyshev) || [[14 шілде]] [[1972 жыл]] || Қырым || [[Людмила Васильевна Журавлёва|Журавлёва Л. В.]] |- |[[(1960) Гизан]] (Guisan) || [[25 қазан]] [[1973 жыл]] || [[Циммервальд обсерваториясы]] || [[Пауль Вильд]] |- |[[(1961) Дюфур]] (Dufour) || [[19 қараша]] [[1973 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1962) Дюнан]] (Dunant) || [[24 қараша]] [[1973 жыл]] || Циммервальд || Пауль Вильд |- |[[(1963) Безовец]] (Bezovec) || [[9 ақпан]] [[1975 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1964) Лейтен]] (Luyten) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1965) ван де Камп]] (van de Kamp) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1966) Тристан]] (Tristan) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || Паломар || Ван Хаутендер, Том Герельс |- |[[(1967) Менцель]] (Menzel) || [[1 қараша]] [[1905 жыл]] || Гейдельберг || [[Макс Вольф]] |- |[[(1968) Мельтреттер]] (Mehltretter) || [[29 қаңтар]] [[1932 жыл]] || Гейдельберг || Карл Райнмут |- |[[(1969) Ален]] (Alain) || [[3 ақпан]] [[1935 жыл]] || [[Бельгиянің патшалық обсерваториясы]] || [[Сильвен Арен]] |- |[[(1970) Шумерия]] (Sumeria) || [[12 наурыз]] [[1954 жыл]] || [[Ла-Плата обсерваториясы]] || [[Мигель Ицигсон]] |- |[[(1971) Хагихара]] (Hagihara) || [[14 қыркүйек]] [[1955 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1972) Исин]] (Yi Xing) || [[9 қараша]] [[1964 жыл]] || [[Цзыцзиньшань обсерваториясы]] || — |- |[[(1973) Колоколо]] (Colocolo) || [[18 шілде]] [[1968 жыл]] || [[Серро-Эль-Робле астрономиялық станциясы]] || [[Карлос Торрес]], С. Кофре |- |[[(1974) Кауполикан]] (Caupolican) || [[18 шілде]] [[1968 жыл]] || Серро-Эль-Робле || К. Торрес, С. Кофре |- |[[(1975) Пикельнер]] (Pikelner) || [[11 тамыз]] [[1969 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Людмила Ивановна Черных|Черных Л. И.]] |- |[[(1976) Каверин]] (Kaverin) || [[1 сәуір]] [[1970 жыл]] || Қырым || Черных Л. И. |- |[[(1977) Шура]] (Shura) || [[30 тамыз]] [[1970 жыл]] || Қырым || [[Тамара Михайловна Смирнова|Смирнова Т. М.]] |- |[[(1978) Патрис]] (Patrice) || [[13 маусым]] [[1971 жыл]] || [[Перт обсерваториясы]] || — |- |[[(1979) Сахаров]] (Sakharov) || [[24 қыркүйек]] [[1960 жыл]] || [[Паломар обсерваториясы]] || [[Корнелис Йоханнес ван Хаутен|К. Й. ван Хаутен]], [[Ингрид ван Хаутен-Груневельд|И. ван Хаутен-Груневельд]], [[Том Герельс]] |- |[[(1980) Тескатлипока]] (Tezcatlipoca) || [[19 маусым]] [[1950 жыл]] || Паломар || [[Альберт Уилсон]], [[Оке Валленквист]] |- |[[(1981) Мидас]] (Midas) || [[6 наурыз]] [[1973 жыл]] || Паломар || [[Чарлз Томас Коваль]] |- |[[(1982) Клайн]] (Cline) || [[4 қараша]] [[1975 жыл]] || Паломар || [[Элеанор Хелин]] |- |[[(1983) Бок]] (Bok) || [[9 маусым]] [[1975 жыл]] || [[Тусон]] || [[Элизабет Рёмер]] |- |[[(1984) Федынский]] (Fedynskij) || [[10 қазан]] [[1926 жыл]] || [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] || [[Сергей Иванович Белявский|Белявский С. И.]] |- |[[(1985) Хопман]] (Hopmann) || [[13 қаңтар]] [[1929 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1986) Плаут]] (Plaut) || [[28 қыркүйек]] [[1935 жыл]] || [[Йоханнесбург обсерваториясы]] || [[Хендрик ван Гент]] |- |[[(1987) Каплан]] (Kaplan) || [[11 қыркүйек]] [[1952 жыл]] || [[Симеиз обсерваториясы]] || [[Пелагея Фёдоровна Шайн|Пелагея Шайн]] |- |[[(1988) Делорес]] (Delores) || [[28 қыркүйек]] [[1952 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1989) Татры]] (Tatry) || [[20 наурыз]] [[1955 жыл]] || [[Скалнате Плесо обсерваториясы]] || А. Парубек |- |[[(1990) Пильчер]] (Pilcher) || [[9 наурыз]] [[1956 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Карл Вильгельм Райнмут]] |- |[[(1991) Дарвин]] (Darwin) || [[6 мамыр]] [[1967 жыл]] || [[Эль-Леонсито астрономиялық кешені]] || [[Карлос Ульррико Сеско]],<br />[[Арнольд Ричард Клемола]] |- |[[(1992) Гальварино]] (Galvarino) || [[18 шілде]] [[1968 жыл]] || [[Серро-Эль-Робле астрономиялық станциясы]] || [[Карлос Торрес]], С. Кофре |- |[[(1993) Гуакольда]] (Guacolda) || [[25 шілде]] [[1968 жыл]] || Серро-Эль-Робле || Г. А. Плюгин, Ю. А. Беляев |- |[[(1994) Шейн]] (Shane) || [[4 қазан]] [[1961 жыл]] || [[Гёте Линк атындағы обсерватория]] (Бруклин) || [[Индиана астероидтық бағдарламасы|IAP]] |- |[[(1995) Гаек]] (Hajek) || [[26 қазан]] [[1971 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(1996) Адамс]] (Adams) || [[16 қазан]] [[1961 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1997) Леверье]] (Leverrier) || [[14 қыркүйек]] [[1963 жыл]] || Бруклин || IAP |- |[[(1998) Тициус]] (Titius) || [[24 ақпан]] [[1938 жыл]] || [[Гейдельберг обсерваториясы]] || [[Альфред Борман]] |- |[[(1999) Хираяма]] (Hirayama) || [[27 ақпан]] [[1973 жыл]] || [[Гамбург обсерваториясы]] || [[Любош Когоутек]] |- |[[(2000) Гершель]] (Herschel) || [[29 шілде]] [[1960 жыл]] || [[Зоннеберг обсерваториясы]] || [[Йоахим Шубарт]] |} <big>[[Астероидтар тізімі (1801—1900)|(1801—1900)]] • '''[[Астероидтар тізімі]]''' • [[Астероидтар тізімі (2001—2100)|(2001—2100)]]</big> [[Санат:Астероидтар тізімдері]] jmipp4vscntgmmb36www8hi6vvgttos Қатысушы талқылауы:Жігер Жаңатайұлы 3 786069 3649328 2026-08-31T03:20:00Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3649328 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жігер Жаңатайұлы}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 08:20, 2026 ж. тамыздың 31 (+05) ies8q63f5zumteoms4nqjn5wno5xvxm Қатысушы талқылауы:Қанат Зарлыханұлы Ғұмаров 3 786070 3649336 2026-08-31T06:14:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3649336 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қанат Зарлыханұлы Ғұмаров}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 11:14, 2026 ж. тамыздың 31 (+05) e3gx33zmamseuddallhi78ax8tceoxx Пилтене 0 786071 3649337 2026-08-31T06:18:53Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3649337 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] l1d9k54xpk4hyyjh89dl2wn8on8ouzb 3649338 3649337 2026-08-31T06:20:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3649338 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dkf12s98mq46ydgq77527s8nb2boow9 3649340 3649338 2026-08-31T06:23:54Z Мағыпар 100137 толықтыру 3649340 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] t8uc001aepk40n0k3epya83so5sqopy 3649341 3649340 2026-08-31T06:24:47Z Мағыпар 100137 дереккөз 3649341 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bz2q489j7yklvuzh2ddx8m1uwc4w9yf 3649342 3649341 2026-08-31T06:30:29Z Мағыпар 100137 толықтыру 3649342 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qswh9mq9s6z6ex56tlon1fnaeeea394 3649343 3649342 2026-08-31T06:32:26Z Мағыпар 100137 толықтыру 3649343 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] i19uimkhg74mogiirfh1kt02hak5sw4 3649345 3649343 2026-08-31T06:34:50Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3649345 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтенс туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7inwahvaxwenr0ti9nfkcl20hvkztwl 3649346 3649345 2026-08-31T06:37:21Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3649346 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] h4dgrf8xqfdqgunix51o3f1mcxdeu8p 3649351 3649346 2026-08-31T06:38:35Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3649351 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1750 жылға қарай қамал қирады. Қырық бес жылдан кейін Пилтене Курланд губернаторлығының құрамында Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bgjrbwsku0uvac2ul3xya499crni34i 3649353 3649351 2026-08-31T06:40:56Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3649353 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1750 жылға қарай қамал қирады. Қырық бес жылдан кейін Пилтене Курланд губернаторлығының құрамында Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] i8nirx5big7yjnuzyzilhentkvy4oyy 3649354 3649353 2026-08-31T06:44:40Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ нақтылау 3649354 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] br9fm0apc1ls3aamrowof4qm96i77ci 3649356 3649354 2026-08-31T06:46:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3649356 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tezbk7hhpmcikgrnaxl0r9mw62dk77s 3649359 3649356 2026-08-31T06:49:14Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3649359 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ilp2pdudut5h91vitpfh0g5e9m0ulyc 3649400 3649359 2026-08-31T08:11:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3649400 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ny2c4fmcjqa2m5c4dqle7wzg8u7tq4v 3649403 3649400 2026-08-31T08:13:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3649403 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 63om4rtphnn0krnctabahs1qtg2jlb7 3649405 3649403 2026-08-31T08:16:12Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3649405 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7qic9ozp8fpg0vsnpujikrapkvg8zgz 3649406 3649405 2026-08-31T08:17:27Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3649406 wikitext text/x-wiki '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ht6prmc810jisy5wq61jjpja6mlwmmn 3649409 3649406 2026-08-31T08:18:25Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3649409 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] es86e2ibenlsigtbtobupfibq0a2ayl 3649410 3649409 2026-08-31T08:19:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3649410 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] gqxghv1daon7kgdwd88w7gzzec8bru1 3649411 3649410 2026-08-31T08:19:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3649411 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9dnqdenbx0b369xzl48x85q6pqmlqn7 3649412 3649411 2026-08-31T08:20:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3649412 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tocpgzr9vtn88izlh2b1hqab6j2dtwi 3649414 3649412 2026-08-31T08:20:49Z Мағыпар 100137 үлгі 3649414 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kctlz6knw9g08y76xkbn4j1pynynckm 3649416 3649414 2026-08-31T08:21:53Z Мағыпар 100137 үлгі 3649416 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] k50faixg4cfh79md29nxnqlqd7kg7py 3649417 3649416 2026-08-31T08:22:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3649417 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағ]]ының құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fdj0mehka8ufzg3td7teuffslprqk36 3649419 3649417 2026-08-31T08:25:03Z Мағыпар 100137 үлгі 3649419 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] i15jjx3gs2n5sxbcucmpd5qtcks7219 3649421 3649419 2026-08-31T08:26:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3649421 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pw042udzxq8tvin36la10zzpnhwxh31 3649422 3649421 2026-08-31T08:27:55Z Мағыпар 100137 үлгі 3649422 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jtq98s8l2ozi2vq1bxycdv74kb4i7qr 3649424 3649422 2026-08-31T08:28:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3649424 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 979 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mkis64dcuv7yebe35mwt5r3zg91v2ky 3649426 3649424 2026-08-31T08:29:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3649426 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1557 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пильтен |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 979 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] m9u7cnj2vvfs4yy7hj1ikuulbf7dtbf 3649428 3649426 2026-08-31T08:30:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3649428 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1557 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пильтен |статус алуы = 1557 |жер аумағы = 14,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 979 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8hluanwvwwnogi91xtgchisnccqewga 3649430 3649428 2026-08-31T08:30:49Z Мағыпар 100137 үлгі 3649430 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1557 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пильтен |статус алуы = 1557 |жер аумағы = 14,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 979 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 74,2 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі.<br /> Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 70t7df0hbll77tmsg461wdgjuga5mq8 3649447 3649430 2026-08-31T09:15:44Z Мағыпар 100137 сурет қою 3649447 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1557 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пильтен |статус алуы = 1557 |жер аумағы = 14,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 979 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 74,2 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Piltene castle ruins 1830.jpg|нобай|солға|200px|Пилтененің жалпы көрінісі (1750 жылдан кейін)]] XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі. Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] q9qdntkgeivknxjo3pwqh3bdmk7dok9 3649450 3649447 2026-08-31T09:18:56Z Мағыпар 100137 сурет қою 3649450 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Пилтене |шынайы атауы = {{lang-lv|Piltene}} |сурет = Piltenes pilsdrupas un baznīca.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Piltene COA.svg |ту = LVA Piltene flag.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =57 |lat_min =13 |lat_sec =32 |lon_dir =E |lon_deg =21 |lon_min =40 |lon_sec =34 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Вентспилс аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1557 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пильтен |статус алуы = 1557 |жер аумағы = 14,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 5 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 979 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 74,2 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LV-4215 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Piltene |сайты = |сайт тілі = }} '''Пилтене''' ({{lang-lv|Piltene}}) — [[Латвия]]ның батысындағы қала, Курземе мәдени-тарихи аймағында орналасқан. [[Вентспилс аймағы]]ның құрамына кіреді. Пилтене халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 979 адамды құрады. Пилтене - Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 70-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-piltene-11504.html|title=Население Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала Вента өзенінің жағасында [[Вентспилс]]тен 25 шақырым жерде [[Рига]]дан 149 шақырым қашықтықта орналасқан. == Тарихы == [[Сурет:Piltene castle ruins 1830.jpg|нобай|солға|200px|Пилтененің жалпы көрінісі (1750 жылдан кейін)]] XIII ғасырда қаланың орналасқан жері стратегиялық тұрғыдан маңызды болды, себебі ол викингтердің жиі шабуылына ұшыраған Балтық жағалауынан алыс орналасқан. Дания королі Вальдемар II қазіргі қаланың орнына бекініс салған деп есептеледі. Пилтене туралы алғашқы деректер 1309 жылға жатады. Сол кезде ол епископ Бурхардтың резиденциясы болған. 1330 жылдары бекініске литва әскерлері шабуыл жасады, бірақ олар оны ала алмады. 1560 жылы Пилтене епархиясын Дания королі II Фридрих сатып алып, оны ағасы Магнусқа берді. Он тоғыз жылдан кейін Ливон соғысынан кейін Пилтене Польшаның құрамына кірді. 1583 жылы мүліктің иесі Магнус қамалда қайтыс болды 1585 жылы Пилтене епископтығы Польшаға берілді. Отыз жылдан кейін қала әкімшілік орталық мәртебесінен айырылды. Ол Айзпутеге көшірілді. 1656 жылдан 1717 жылға дейін қала Яков герцогіне тиесілі болды, ал 1795 жылы Курземе Ресейге қосылған кезде Пилтене де Ресей империясының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданып, кейін қайта салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16496-Piltene.html|title=Европа. Латвия. историческая область Курземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінгі таңда Пилтене трикотаж бұйымдары мен консервіленген өнімдер шығарады. Жер қойнауынан минералды судың үлкен қоры табылды. Пилтенеге аймақтық жол P122 Вентспилс-Пилтене қызмет көрсетеді. Жергілікті жолдарға — V1309 Пилтене — Злекас и V1310 Пилтене — Силакрогс жатады. Қала аралық автобус қатынасы: негізгі бағыт — Пилтене-Вентспилс. == Көрікті орындары == [[Сурет:Piltene Castle Ruins.jpg|нобай|солға|200px|Пилтене қамалының қирандылары]] Қаланың басты көрікті жері — Пилтене қамалы. XIV ғасырда ол солтүстік Курземедегі ең қуатты бекініс ретінде танылды. Қамалдың бай тарихы бар: 1329-1330 жылдары оны Литва әскерлері қоршауға алды, бірақ қоршауға абыроймен төтеп берді. Кейіннен ол Курземенің орталығы және епископтың басты резиденциясына айналды. Қазіргі уақытта бұрынғы құрылымнан тек іргетас, қабырғаның шамамен 8 метрлік бөлігі және екі мұнараның қалдықтары ғана қалған. Қала Вента өзеніне жақын орналасқандықтан, табиғи сұлулығымен де танымал. Қала шегінде өзен жағасында бірнеше қонақ үйлер орналасқан, олар барлық маусымда келушілерді қарсы алады. Кейбіреулері жаяу серуендеу, балық аулау және велосипед жолдары сияқты туристік қызметтерді ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/piltene_lc4390|title=Европа > Латвия > Пилтене|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-31|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1eusipch0fq1bmbrc6xq0cy7vi0jygy Үлгі:Бірінші бағыт (Тарлан-Астана) 10 786072 3649357 2026-08-31T06:46:21Z Onarakusai 32554 Жаңа бетте: {{Navbox |name = Бірінші бағыт (Тарлан-Астана) |state = |title = [[Тарлан-Астана]] [[Бірінші бағыт (Тарлан-Астана)|Бірінші бағыт]] |titlestyle = background:transparent; border-left:3em solid #00afcc; border-right:3em solid #00afcc; |group1 = |list1 = [[Әуежай (метро бекеті)|Әуежай]] - [[Атамекен (метро бекеті)|Атамекен]] - Есіл (м... 3649357 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Бірінші бағыт (Тарлан-Астана) |state = |title = [[Тарлан-Астана]] [[Бірінші бағыт (Тарлан-Астана)|Бірінші бағыт]] |titlestyle = background:transparent; border-left:3em solid #00afcc; border-right:3em solid #00afcc; |group1 = |list1 = [[Әуежай (метро бекеті)|Әуежай]] - [[Атамекен (метро бекеті)|Атамекен]] - [[Есіл (метро бекеті)|Есіл]] - [[Мәңгілік Ел (метро бекеті)|Мәңгілік Ел]] - [[Астана жұлдызы (метро бекеті)|Астана жұлдызы]] - [[Нұра (метро бекеті)|Нұра]] - [[Университет (метро бекеті)|Университет]] - [[Ұлы Дала (метро бекеті)|Ұлы Дала]] - [[Астана Арена (метро бекеті)|Астана Арена]] - [[Жекпе-жек сарайы (метро бекеті)|Жекпе-жек сарайы]] - [[Сығанақ (метро бекеті)|Сығанақ]] - [[Бәйтерек (метро бекеті)|Бәйтерек]] - [[Министрліктер үйі (метро бекеті)|Министрліктер үйі]] - [[Ұлттық мұражай (метро бекеті)|Ұлттық мұражай]] - [[Театр (метро бекеті)|Театр]] - [[Мыңжылдық аллеясы (метро бекеті)|Мыңжылдық аллеясы]] - [[Жібек жолы (метро бекеті, Астана)|Жібек жолы]] - [[Астана Нұрлы жол|Нұрлы жол]] }}<noinclude> [[Санат:Үлгі:Қазақстан темір жолы]] </noinclude> jze81lv0mbu40lfo8q231nhsm2r02zx Қатысушы:Айткүл 2 786073 3649364 2026-08-31T07:01:16Z Айткүл 184554 Ересектерге қазақ тілін оқыту 3649364 wikitext text/x-wiki '''Ересектерге қазақ тілін оқыту''' — қазақ тілін жеткілікті деңгейде меңгермеген ересек адамдарға тілді жүйелі түрде үйретуге бағытталған білім беру және тілдік даярлық саласы. Ол [[Қазақ тілі|қазақ тілін]] екінші тіл ретінде оқыту, [[екінші тілді меңгеру]], [[қолданбалы лингвистика]] және ересектерге білім беру салаларымен байланысты. Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқыту мемлекеттік және өңірлік тілдерді оқыту орталықтарында, білім беру ұйымдарында, сондай-ақ цифрлық білім беру ресурстары арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында мемлекеттік тіл оқыту орталықтарында ересек тұрғындарға қазақ тілін оқыту курстарын ұйымдастыру және қазақ тілін А1, А2, В1, В2 және С1 деңгейлері бойынша меңгеруге арналған оқу-әдістемелік жүйені жетілдіру қарастырылған.[https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-sayasat/documents/details/856271 Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы]. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 16 қазандағы № 914 қаулысымен бекітілген. == Ересек тіл үйренушілердің ерекшеліктері == Ересек адамның жаңа тілді меңгеруі балалық шақтағы тіл меңгеруден бірқатар ерекшеліктерімен ажыратылады. Ересек тіл үйренушінің бұрыннан қалыптасқан бірінші тілі, білім қоры, кәсіби және әлеуметтік тәжірибесі болады. Екінші тілді меңгеру нәтижесіне адамның жасымен қатар тілдік орта, танымдық ерекшеліктер, мотивация, әлеуметтік қолдау және жаңа тілді іс жүзінде қолдану мүмкіндігі әсер етуі мүмкін.Caldwell-Harris, Catherine L.; MacWhinney, Brian. [[doi:10.1016/j.bandl.2023.105269|Age effects in second language acquisition: Expanding the emergentist account]] // ''Brain and Language''. — 2023. — Vol. 241. — 105269. Екінші тілді меңгерудегі жас факторы ғылыми әдебиетте жеке зерттеу нысаны болып табылады. Бұл саладағы зерттеулер тіл меңгерудегі жас ерекшеліктерін тек биологиялық фактормен түсіндіру жеткіліксіз екенін және когнитивтік, әлеуметтік, тілдік тәжірибе мен мотивациялық факторларды да ескеру қажеттігін көрсетеді.DeKeyser, Robert M. [[doi:10.1111/j.1467-9922.2012.00737.x|Age Effects in Second Language Learning: Stepping Stones Toward Better Understanding]] // ''Language Learning''. — 2013. — Vol. 63, Supplement 1. — P. 52–67. Ересектердің қазақ тілін үйренудегі мақсаттары да әртүрлі болуы мүмкін. Оларға күнделікті қарым-қатынас, кәсіби қызмет, мемлекеттік қызмет, білім алу және қоғамдық ортада тілді пайдалану қажеттілігі жатады. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту жөніндегі қазақстандық зерттеулерде мемлекеттік қызметшілер, кәсіпкерлер, шетелдіктер, студенттер және басқа әлеуметтік топтар арасында қазақ тілін үйренуге сұраныс бар екені көрсетілген.Қадашева Қ., Асанова Ұ. О., Мырзаханова А. Қ. [[doi:10.47526.2020/2664-0686.008|Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың заманауи әдістері]] // ''Ясауи университетінің хабаршысы''. — 2020. — № 3 (117). — Б. 80–90. == Оқытудың ғылыми-әдістемелік негіздері == Ересектерге қазақ тілін оқыту екінші тілді меңгеру жөніндегі жалпы ғылыми қағидалармен байланысты. Екінші тілді меңгеру саласында тіл үйренушінің жаңа тілдегі ақпаратты қабылдауы, сөздік қор мен грамматикалық білімді қалыптастыруы, сөйлеу дағдыларын дамытуы және оларды қарым-қатынаста қолдануы зерттеледі. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту жөніндегі еңбектерде қатысымдық бағытқа, ауызша және жазбаша қарым-қатынасқа, тілдік материалды тәжірибеде қолдануға және оқыту технологияларын пайдалануға назар аударылады. Қ. Қадашева, Ұ. О. Асанова және А. Қ. Мырзаханова қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда тура, саналы-практикалық, аудиолингвалды, аудиовизуалды және басқа әдістердің қолданылуын қарастырған. 2025 жылы Қ. Дүсіпбаева мен А. Мыңбаева екінші тілді үйретудегі халықаралық тәжірибені қазақ тілін оқыту әдістемесіне бейімдеу мәселесін зерттеген. Зерттеуде коммуникативтік тіл оқыту (''Communicative Language Teaching'', CLT), тапсырмаға негізделген тіл оқыту (''Task-Based Language Teaching'', TBLT), пән мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL) және цифрлық құралдарды пайдалану тәрізді халықаралық тәсілдер қарастырылған.Дүсіпбаева Қ., Мыңбаева А. [[doi:10.26577/EJPh2025198219|Екінші тіл үйретудегі халықаралық тәжірибе және оны қазақ тілін оқыту әдістемесіне бейімдеу]] // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 198, № 2. — Б. 206–214. Бұл тәсілдер тек ересектерге арналған әдістер болып саналмайды, бірақ ересек аудиторияға қазақ тілін үйретуде де пайдаланылуы мүмкін. == Қатысымдық дағдыларды дамыту == Ересектерге қазақ тілін оқытудың маңызды бағыттарының бірі — тілді нақты қарым-қатынас барысында қолдану қабілетін қалыптастыру. Тілді меңгеру барысында тыңдалым, айтылым, оқылым және жазылым дағдылары өзара байланысты түрде дамытылады. Екінші тілді меңгеру жөніндегі халықаралық зерттеулер тіл үйренушілер арасындағы өзара әрекеттесудің тіл меңгеру үдерісіндегі маңызды факторлардың бірі екенін көрсетеді. Өзара әрекет барысында тіл үйренуші тілдік материалды қабылдайды, түсінбеген мағыналарды нақтылайды, өзі тілдік өнім құрастырады және кері байланыс алады.Loewen, Shawn; Sato, Masatoshi. [[doi:10.1017/S0261444818000125|Interaction and instructed second language acquisition]] // ''Language Teaching''. — 2018. — Vol. 51, № 3. — P. 285–329. Ересектерге арналған қазақ тілі сабақтарында осы қағидаға сәйкес күнделікті және кәсіби жағдаяттарға негізделген диалог, пікір алмасу, ақпарат сұрау, өзін таныстыру, белгілі бір мәселені талқылау және басқа коммуникативтік тапсырмалар қолданылуы мүмкін. Тіл үйренушінің қатесіне берілетін кері байланыс та екінші тілді оқытуда зерттелген факторлардың қатарына жатады. Шаофэн Ли жүргізген 33 зерттеуді қамтыған метаталдауда түзетуші кері байланыстың екінші тілді меңгеруге жалпы оң әсері анықталған. Зерттеу нәтижелері әсердің кері байланыс түріне және оқыту жағдайына байланысты өзгеретінін де көрсеткен.Li, Shaofeng. [[doi:10.1111/j.1467-9922.2010.00561.x|The Effectiveness of Corrective Feedback in SLA: A Meta-Analysis]] // ''Language Learning''. — 2010. — Vol. 60, № 2. — P. 309–365. == Есте сақтау және танымдық ерекшеліктер == Ересектерге қазақ тілін оқытуда есте сақтау, жаңа ақпаратты өңдеу және бұрыннан бар біліммен байланыстыру мәселелері де зерттеледі. Гүлшат Сәрсеке мен Айгерім Хопур 2024 жылы жариялаған зерттеуінде нейроғылымдағы ми қызметі мен есте сақтауға қатысты бірқатар тұжырымдарды ересектерге қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту тәжірибесінде қолданған.Сәрсеке Г. Ә., Хопур А. Е. [[doi:10.48371/PHILS.2024.3.74.025|Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылымды қолдану тәжірибесі]] // ''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2024. — № 3 (74). — Б. 417–428. Зерттеу аясында ересектерге қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту курсы өткізіліп, курс соңында білім алушылардың нәтижелері ҚАЗТЕСТ жүйесі бойынша бағаланған. Авторлар экспериментте қолданылған нейроғылыми тұжырымдамалар мен стратегиялардың оң нәтижесін хабарлаған. Аталған зерттеу ересектерге қазақ тілін оқытуды тікелей қарастырған эмпирикалық жұмыстардың бірі болып табылады. Дегенмен жекелеген эксперимент нәтижелері ересек тіл үйренушілердің барлық топтарына бірдей таратыла алмайды. == Деңгейлік оқыту == Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқытуда тіл меңгеру деңгейлеріне негізделген бағдарламалар пайдаланылады. Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында қазақ тілін меңгерудің А1 — қарапайым, А2 — базалық, В1 — орта, В2 — ортадан жоғары және С1 — жоғары деңгейлері бойынша коммуникациялық және грамматикалық құзыреттіліктің мазмұнын жүйелеу қарастырылған. Өңірлік тілдерді оқыту орталықтарында да деңгейлік оқыту қолданылады. Мысалы, Ақтөбе облысының «Тілдерді оқыту орталығы» ересек тұрғындарға мемлекеттік тілді А1-ден С1-ге дейінгі бес деңгей бойынша оқыту курстарын ұйымдастыратынын көрсетеді.[https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe-til/press/news/details/237931 «Тілдерді оқыту орталығы» КММ ересек тұрғындарына тілдерді оқытуды жүзеге асырады]. Ақтөбе облысының тілдерді дамыту басқармасы. Қазақ тілін меңгеру деңгейін бағалауда [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі қолданылады. ҚАЗТЕСТ жүйесінің қолданыстағы қағидалары Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қыркүйектегі № 458 бұйрығымен бекітілген.[https://www.adilet.zan.kz/kaz/docs/V2400035109 «ҚАЗТЕСТ» қазақ тілін меңгеру деңгейін бағалау жүйесі бойынша қағидаларды бекіту туралы]. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2024 жылғы 23 қыркүйектегі № 458 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2024 жылғы 25 қыркүйекте № 35109 болып тіркелген. == Цифрлық технологияларды қолдану == Ересектерге қазақ тілін оқытуда дәстүрлі аудиториялық сабақтармен қатар цифрлық және қашықтан оқыту құралдары да қолданылады. Қазақстанда ересектердің қазақ тілін өздігінен меңгеруіне арналған ресурстардың бірі — ''Tilqural.kz''. Ресми мәлімет бойынша, веб-сервис ересектерге қазақ тілін А1, А2, В1, В2 және С1 деңгейлері бойынша үйренуге мүмкіндік береді. Пайдаланушы тіркелгеннен кейін тіл меңгеру деңгейін анықтауға арналған тестілеуден өтеді, содан кейін жүйе нәтижесіне сәйкес оқу курсын ұсынады.[https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-cultura-arhiv/press/news/details/508355 «Tilqural.kz»]. Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстарының бірыңғай платформасы. Цифрлық білім беру ресурстарын ересектерге қазақ тілін оқытуда пайдалану әдістемелік іс-шаралардың да тақырыбы болып келеді. Мысалы, 2022 жылғы 12 сәуірде Алтай ауданындағы Тілдерді оқыту орталығы «Ересектерге қазақ тілін оқытуда цифрлық білім беру ресурстарын пайдалану» атты республикалық онлайн-семинар өткізген. Семинарда қазақ тілін оқыту үдерісінде бейнедәрістер мен цифрлық білім беру ресурстарын қолдану мәселелері қарастырылған.[https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-altai/press/news/details/356302 «Ересектерге қазақ тілін оқытуда цифрлық білім беру ресурстарын пайдалану» республикалық онлайн-семинары]. Алтай ауданы әкімдігінің «Тілдерді оқыту орталығы» КММ. — 12 сәуір 2022. == Қазақстандағы ұйымдастырылуы == Қазақстанда ересектерге мемлекеттік тілді оқытуға арналған арнайы орталықтар XX ғасырдың соңында құрыла бастады. Шымкент қаласының ресми дерегіне сәйкес, Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы 1997 жылғы 31 қаңтарда «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» ретінде қызметін бастаған.[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555 Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған]. Шымкент қаласы әкімдігінің ресми интернет-ресурсы. Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде ересек тұрғындарға арналған тілдерді оқыту орталықтары жұмыс істейді. Мұндай орталықтардың қызметіне мемлекеттік тілді үйрету, оқу үдерісін әдістемелік қамтамасыз ету, оқу материалдарын әзірлеу және тіл меңгеру нәтижелерін бағалау кіреді. Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында мемлекеттік тіл оқыту орталықтарында ересек тұрғындарға қазақ тілін оқыту курстарын жалғастыру көзделген. Құжатта өңірлік тіл оқыту орталықтарының оқу-әдістемелік және материалдық-техникалық базасының әркелкілігі тіл үйрету сапасына әсер ететін мәселелердің бірі ретінде көрсетілген. == Зерттелуі == Ересектерге қазақ тілін оқыту мәселесі қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту жөніндегі кеңірек ғылыми бағыттың құрамында зерттеледі. Қазақстандық ғылыми әдебиетте ересектерге қазақ тілін оқытудың нейрокогнитивтік ерекшеліктері, қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың заманауи әдістері және халықаралық тіл оқыту тәжірибесін қазақ тіліне бейімдеу мәселелері қарастырылған. Бұл бағыттағы зерттеулер қазақ тілін ересектерге оқытудың әдістемелік, психолингвистикалық және технологиялық мәселелерін қамтиды. == Қараңыз == • [[Қазақ тілі]] • [[Екінші тілді меңгеру]] • [[ҚАЗТЕСТ]] • [[Қолданбалы лингвистика]] • [[Ересектерге білім беру]] == Дереккөздер == sk81a3q7scny4twmao270032ltbt8gt 3649365 3649364 2026-08-31T07:05:14Z 1nter pares 146705 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3649365 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3649435 3649365 2026-08-31T08:49:49Z Айткүл 184554 Алдыңғы нұсқа энциклопедиялық емес деп жойылған еді, толық қайта жазылды 3649435 wikitext text/x-wiki '''Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту''' — қазақ тілін ана тілінен кейін меңгеретін адамдарға оқыту мәселелерін зерттейтін қазақ тілін оқыту әдістемесінің және қолданбалы тіл білімінің бағыты. Бұл бағыт қазақ тілінің фонетикалық, лексикалық және грамматикалық жүйесін өзге тілде бастапқы тілдік тәжірибесі қалыптасқан үйренушілерге меңгертудің ерекшеліктерін, тілдік құзыреттілікті қалыптастыру мен бағалауды зерттейді.<ref name="Qadasheva2005">Қадашева Қ. ''Қазақ тілін оқыту әдістемесі''. — Алматы: Мұрагер, 2005. — 173 б. — ISBN 9965-9253-2-1.</ref> Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту мәселесіне арналған арнайы ғылыми әдебиетке монографиялар, диссертациялық зерттеулер және рецензияланған ғылыми мақалалар жатады. Зерттеулерде қатысымдық оқыту, кәсіби мақсаттағы қазақ тілі, екінші тілді меңгеру теориялары, тіл үйренушілердің қателері, нейрокогнитивтік факторлар және халықаралық тіл оқыту тәсілдерін қазақ тіліне бейімдеу мәселелері қарастырылған.<ref name="Omarbekova2018">Omarbekova, Gulnara. Kazakh Language for Specific Purposes: Challenges and Practices // ''Applied Languages and Linguistics''. — 2018. — Vol. 2, № 1. — P. 66–79. — ISSN 2585-2426.</ref><ref name="Qadasheva2020">Қадашева Қ., Асанова Ұ. О., Мырзаханова А. Қ. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың заманауи әдістері // ''Ясауи университетінің хабаршысы''. — 2020. — № 3 (117). — 80–90 б. — doi:10.47526.2020/2664-0686.008.</ref> == Терминнің қолданылуы == Екінші тілді меңгеру (ағылш. ''second language acquisition'', SLA) ұғымы адамның бірінші тілінен кейін басқа тілді меңгеру үдерісін зерттейтін қолданбалы тіл білімі саласында қолданылады. Қазақстандық ғылыми әдебиетте қазақ тілін ана тілі емес аудиторияға оқытуға қатысты «қазақ тілін өзге тіл ретінде оқыту», «қазақ тілін шет тілі ретінде оқыту» және «қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту» тәрізді атаулар қолданылып келген. Айгерім Хопур мен Гүлшат Сәрсеке 2023 жылғы еңбегінде бұл атаулардың аражігін ажырату мәселесін қарастырған. Авторлар қазақ тілі Қазақстанның қоғамдық және институционалдық кеңістігінде қолданылатындықтан, елдегі орыс тілді ересек азаматтарға қазақ тілін оқыту жағдайына «екінші тіл» ұғымын қолдануды ұсынады. Ал қазақ тілінің табиғи әлеуметтік ортасынан тыс жерде үйренілуі «шет тілі» ұғымымен байланыстырылады.<ref name="Khopur2023">Хопур А. Е., Сәрсеке Г. Ә. Қазақ тілін орыс тілді аудиторияға үйретудегі екінші тілді меңгерту теориялары // ''Мырзатай Серғалиев және филология мәселелері: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары''. — Астана: Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2023. — 118–122 б.</ref> Бұл жіктеу қазақ тілін оқыту жөніндегі барлық еңбектерде бірдей қолданылмайды; ғылыми әдебиетте «екінші тіл» және «шет тілі» атаулары зерттеу жағдайына байланысты қатар кездеседі.<ref name="Yermekova2022">Ермекова Т. Н., Рысқұлбек Д. Ж., Молдағали Б. Қазақ тілін екінші тіл немесе шет тілі ретінде оқытудың оңтайлы жолдары // ''Торайғыров университетінің Хабаршысы. Филологиялық серия''. — 2022. — № 4. — 76–87 б. — doi:10.48081/MHAL8884.</ref> == Ғылыми-әдістемелік бағыт ретінде қалыптасуы == Қазақ тілін ана тілі емес аудиторияға оқыту мәселесі Қазақстандағы тіл оқыту әдістемесінде бұрыннан қарастырылып келгенімен, оны арнайы екінші тіл ретінде сипаттайтын еңбектер XXI ғасырдың басынан жүйелене түсті. 2005 жылы Қарлығаш Қадашеваның ''Қазақ тілін оқыту әдістемесі'' атты еңбегі жарық көрді. Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасының библиографиялық сипаттамасында бұл кітап қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың теориясы, әдістемесі, әдістері мен тәсілдерін баяндайтын еңбек ретінде көрсетілген.<ref name="Qadasheva2005" /> Қазақ тілін өзге тілде сөйлейтін аудиторияға жеделдете меңгертудің теориялық және әдістемелік мәселелері Ш. Қ. Құрманбаеваның 2012 жылғы монографиясында зерттелді.<ref name="Kurmanbayeva2012">Құрманбаева Ш. Қ. ''Қазақ тілін жеделдете оқыту: теориясы мен әдістемесі''. — Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ, 2012. — 278 б. — ISBN 978-601-7383-22-0.</ref> 2018 жылы Гүлнара Омарбекова қазақ тілін екінші тіл ретінде кәсіби мақсатта оқытудың қалыптасуы мен мәселелерін зерттеді. Оның ''Kazakh Language for Specific Purposes: Challenges and Practices'' мақаласында кәсіби мақсаттағы қазақ тілі (''Kazakh for Specific Purposes'', KSP) қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың арнайы бағыты ретінде қарастырылды.<ref name="Omarbekova2018" /> 2020 жылы Қ. Қадашева, Ұ. О. Асанова және А. Қ. Мырзаханова қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың заманауи әдістеріне арналған зерттеу жариялады. Авторлар мемлекеттік қызметшілер, кәсіпкерлер, саясаткерлер, шетелдіктер мен студенттер тәрізді әртүрлі әлеуметтік топтардың қазақ тілін меңгеруге деген сұранысын тіл оқыту әдістемесінің дамуымен байланыстырады.<ref name="Qadasheva2020" /> == Екінші тіл және шет тілі ретіндегі қазақ тілі == Қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқыту арасындағы айырмашылық зерттеулерде тілдің үйренуші өмір сүретін ортадағы қызметімен байланысты қарастырылады.<ref name="Khopur2023" /> Т. Н. Ермекова, Д. Ж. Рысқұлбек және Б. Молдағали 2022 жылғы зерттеуінде қазақ тілін екінші тіл немесе шет тілі ретінде оқыту мәселесін бірге қарастырып, бұл бағыттағы әдістемені қазақ тілінің құрылымдық ерекшеліктерімен байланысты зерттеген.<ref name="Yermekova2022" /> Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында да «қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқыту» атауы ресми түрде қолданылады. Құжатта бұл бағыттағы әдіснаманы жетілдіру және қазақ тілін А1–С1 деңгейлері бойынша оқытудың бірыңғай талаптарын жүйелеу қарастырылған.<ref name="Concept2023">''Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы''. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 16 қазандағы № 914 қаулысымен бекітілген.</ref> == Қатысымдық бағыт == Қатысымдық немесе коммуникативтік бағыт қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту жөніндегі еңбектерде кең қарастырылатын әдістемелік бағыттардың бірі. Қ. Қадашева, Ұ. О. Асанова және А. Қ. Мырзаханова қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда тілдік материалды қарым-қатынас барысында пайдалануға негізделген әдістерді талдаған.<ref name="Qadasheva2020" /> Т. Н. Ермекова, Д. Ж. Рысқұлбек және Б. Молдағали да қатысымдық әдісті қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқытудағы бағыттардың бірі ретінде қарастырған.<ref name="Yermekova2022" /> Бұл еңбектерде қатысымдық бағыт қазақ тілінің грамматикасын жеке ережелер жиынтығы ретінде меңгертуден гөрі, тілдік бірліктерді қарым-қатынас жағдайында қолданумен байланысты зерттеледі. == Кәсіби мақсаттағы қазақ тілі == Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың жеке зерттеу бағыттарының бірі — кәсіби немесе арнайы мақсаттағы қазақ тілі. Гүлнара Омарбекованың 2018 жылғы зерттеуінде бұл бағыт ''Kazakh for Specific Purposes'' (KSP) деп аталады. Автор кәсіби саладағы қазақ тілін оқытудың даму тарихын, негізгі мәселелерін және білім алушылардың тілдік қажеттіліктерін зерттеген.<ref name="Omarbekova2018" /> Зерттеу кәсіби мақсаттағы қазақ тілін тіл үйренушінің мамандығына және кәсіби коммуникациялық қажеттіліктеріне байланысты оқытылатын екінші тілдің арнайы саласы ретінде қарастырады.<ref name="Omarbekova2018" /> == Екінші тілді меңгеру теориялары == 2020-жылдары қазақ тілін оқыту әдістемесінде халықаралық [[екінші тілді меңгеру]] теорияларын қазақ тілінің материалы негізінде қолдануға арналған зерттеулер пайда болды. Айгерім Хопур мен Гүлшат Сәрсеке 2023 жылы қазақ тілін орыс тілді аудиторияға оқыту үдерісін екінші тілді меңгеру теориялары арқылы сипаттады. Еңбекте екінші тілді меңгеру лингвистика, психология, білім беру, әлеуметтану және антропологиямен байланысты пәнаралық зерттеу саласы ретінде қарастырылған.<ref name="Khopur2023" /> 2024 жылы осы авторлар ересектерге қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылым тұжырымдарын қолдануға арналған эксперименттік зерттеу жариялады. Зерттеу соңында қатысушылардың тілдік нәтижелері [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі арқылы бағаланған.<ref name="Sarseke2024">Сәрсеке Г. Ә., Хопур А. Е. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылымды қолдану тәжірибесі // ''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2024. — № 3 (74). — 417–428 б. — doi:10.48371/PHILS.2024.3.74.025.</ref> == Халықаралық әдістерді бейімдеу == Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту зерттеулерінің тағы бір бағыты халықаралық тіл оқыту әдістерін қазақ тіліне бейімдеуге арналған. 2025 жылы Қарлығаш Дүсіпбаева мен Ақбілек Мыңбаева Калифорния университетінің тіл оқыту тәжірибесі мен Қазақстанның әр өңіріндегі қазақ тілі оқытушыларының тәжірибесін салыстырған зерттеу жариялады. Мақалада коммуникативтік тіл оқыту (CLT), тапсырмаға негізделген тіл оқыту (TBLT), пән мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL) және цифрлық технологияларды қазақ тілін оқытуға бейімдеу қарастырылған.<ref name="Dyussupbayeva2025">Дүсіпбаева Қ., Мыңбаева А. Екінші тіл үйретудегі халықаралық тәжірибе және оны қазақ тілін оқыту әдістемесіне бейімдеу // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 198, № 2. — 206–214 б. — doi:10.26577/EJPh2025198219.</ref> Бұл зерттеу халықаралық екінші тіл оқыту әдістемелерінің қазақ тіліндегі қолданылуын қазақстандық оқытушылардың тәжірибесімен салыстырған жұмыстардың бірі болып табылады.<ref name="Dyussupbayeva2025" /> == Тіл үйренушілердің қателерін зерттеу == Екінші тілді меңгеру саласындағы зерттеу бағыттарының бірі — тіл үйренушінің сөйлеуі мен жазуындағы жүйелі қателерді талдау. 2025 жылы Т. Қоңырбекова, А. Қайбұлдаева және А. Қартабаева қазақ тілін екінші тіл ретінде үйреніп жүрген түркімен студенттерінің септік жүйесін меңгерудегі қателерін зерттеген. Жұмыста екінші тілді меңгеру, аралық тіл және қателерді талдау теориялары қазақ тілінің материалына қолданылған.<ref name="Konyrbekova2025">Қоңырбекова Т., Қайбұлдаева А., Қартабаева А. Екінші тілді меңгеру: ересек тіл үйренушілердің қазақ тілі септік жүйесін меңгерудегі қателерін талдау (түркімен студенттердің материалдары бойынша) // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 199, № 3. — 241–252 б. — doi:10.26577/EJPh2025199323.</ref> Авторлар екінші тілді меңгеру мен қателерді талдау мәселесінің қазақ тіл біліміндегі зерттелуі халықаралық екінші тілді меңгеру ғылымымен салыстырғанда әлі қалыптасу кезеңінде екенін атап көрсетеді.<ref name="Konyrbekova2025" /> == Деңгейлік оқыту және бағалау == Қазақстандағы қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқыту жүйесі тіл меңгерудің деңгейлік моделін пайдаланады. Қазақстан Республикасының тіл саясаты жөніндегі құжаттарында қазақ тілін меңгерудің А1 — қарапайым, А2 — базалық, В1 — орта, В2 — ортадан жоғары және С1 — жоғары деңгейлері қолданылады.<ref name="Concept2023" /> 2023 жылы осы деңгейлерге арналған қазақ тілін меңгерудің коммуникативтік тілдік құзыреттіліктерінің ұлттық стандарттары жаңартылды. Деңгейлердің мазмұны, лексикалық минимумдар және [[ҚАЗТЕСТ]] арқылы бағалау тәртібі [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] мақаласында жеке қарастырылады. == Қазіргі зерттелуі == XXI ғасырдың алғашқы ширегінде қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуға арналған зерттеулер әдістемелік мәселелерден бөлек кәсіби тіл,<ref name="Omarbekova2018" /> қатысымдық оқыту,<ref name="Qadasheva2020" /> екінші тілді меңгеру теориялары,<ref name="Khopur2023" /> нейрокогнитивтік факторлар,<ref name="Sarseke2024" /> халықаралық әдістерді бейімдеу<ref name="Dyussupbayeva2025" /> және тіл үйренушілердің қателерін талдау<ref name="Konyrbekova2025" /> бағыттарын қамтыды. Осы еңбектер қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуды қазақ тілін оқыту әдістемесі мен қолданбалы тіл білімінің дербес зерттеу нысандарының бірі ретінде қалыптастырып келеді. == Қараңыз == * [[Қазақ тілі]] * [[Қазақ тілін оқыту әдістемесі]] * [[Екінші тілді меңгеру]] * [[Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқыту]] * [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] * [[ҚАЗТЕСТ]] <nowiki>== Дереккөздер ==</nowiki> <references /> i6x7vm5oa6iyrp5zctzvkxvtflouwww 3649436 3649435 2026-08-31T08:51:41Z Айткүл 184554 Алдыңғы нұсқа энциклопедиялық емес деп жойылған еді, толық қайта жазылды 3649436 wikitext text/x-wiki '''Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту''' — қазақ тілін ана тілінен кейін меңгеретін адамдарға оқыту мәселелерін зерттейтін қазақ тілін оқыту әдістемесінің және қолданбалы тіл білімінің бағыты. Бұл бағыт қазақ тілінің фонетикалық, лексикалық және грамматикалық жүйесін өзге тілде бастапқы тілдік тәжірибесі қалыптасқан үйренушілерге меңгертудің ерекшеліктерін, тілдік құзыреттілікті қалыптастыру мен бағалауды зерттейді.<ref name="Qadasheva2005">Қадашева Қ. ''Қазақ тілін оқыту әдістемесі''. — Алматы: Мұрагер, 2005. — 173 б. — ISBN 9965-9253-2-1.</ref> Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту мәселесіне арналған арнайы ғылыми әдебиетке монографиялар, диссертациялық зерттеулер және рецензияланған ғылыми мақалалар жатады. Зерттеулерде қатысымдық оқыту, кәсіби мақсаттағы қазақ тілі, екінші тілді меңгеру теориялары, тіл үйренушілердің қателері, нейрокогнитивтік факторлар және халықаралық тіл оқыту тәсілдерін қазақ тіліне бейімдеу мәселелері қарастырылған.<ref name="Omarbekova2018">Omarbekova, Gulnara. Kazakh Language for Specific Purposes: Challenges and Practices // ''Applied Languages and Linguistics''. — 2018. — Vol. 2, № 1. — P. 66–79. — ISSN 2585-2426.</ref><ref name="Qadasheva2020">Қадашева Қ., Асанова Ұ. О., Мырзаханова А. Қ. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың заманауи әдістері // ''Ясауи университетінің хабаршысы''. — 2020. — № 3 (117). — 80–90 б. — doi:10.47526.2020/2664-0686.008.</ref> == Терминнің қолданылуы == Екінші тілді меңгеру (ағылш. ''second language acquisition'', SLA) ұғымы адамның бірінші тілінен кейін басқа тілді меңгеру үдерісін зерттейтін қолданбалы тіл білімі саласында қолданылады. Қазақстандық ғылыми әдебиетте қазақ тілін ана тілі емес аудиторияға оқытуға қатысты «қазақ тілін өзге тіл ретінде оқыту», «қазақ тілін шет тілі ретінде оқыту» және «қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту» тәрізді атаулар қолданылып келген. Айгерім Хопур мен Гүлшат Сәрсеке 2023 жылғы еңбегінде бұл атаулардың аражігін ажырату мәселесін қарастырған. Авторлар қазақ тілі Қазақстанның қоғамдық және институционалдық кеңістігінде қолданылатындықтан, елдегі орыс тілді ересек азаматтарға қазақ тілін оқыту жағдайына «екінші тіл» ұғымын қолдануды ұсынады. Ал қазақ тілінің табиғи әлеуметтік ортасынан тыс жерде үйренілуі «шет тілі» ұғымымен байланыстырылады.<ref name="Khopur2023">Хопур А. Е., Сәрсеке Г. Ә. Қазақ тілін орыс тілді аудиторияға үйретудегі екінші тілді меңгерту теориялары // ''Мырзатай Серғалиев және филология мәселелері: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары''. — Астана: Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2023. — 118–122 б.</ref> Бұл жіктеу қазақ тілін оқыту жөніндегі барлық еңбектерде бірдей қолданылмайды; ғылыми әдебиетте «екінші тіл» және «шет тілі» атаулары зерттеу жағдайына байланысты қатар кездеседі.<ref name="Yermekova2022">Ермекова Т. Н., Рысқұлбек Д. Ж., Молдағали Б. Қазақ тілін екінші тіл немесе шет тілі ретінде оқытудың оңтайлы жолдары // ''Торайғыров университетінің Хабаршысы. Филологиялық серия''. — 2022. — № 4. — 76–87 б. — doi:10.48081/MHAL8884.</ref> == Ғылыми-әдістемелік бағыт ретінде қалыптасуы == Қазақ тілін ана тілі емес аудиторияға оқыту мәселесі Қазақстандағы тіл оқыту әдістемесінде бұрыннан қарастырылып келгенімен, оны арнайы екінші тіл ретінде сипаттайтын еңбектер XXI ғасырдың басынан жүйелене түсті. 2005 жылы Қарлығаш Қадашеваның ''Қазақ тілін оқыту әдістемесі'' атты еңбегі жарық көрді. Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасының библиографиялық сипаттамасында бұл кітап қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың теориясы, әдістемесі, әдістері мен тәсілдерін баяндайтын еңбек ретінде көрсетілген.<ref name="Qadasheva2005" /> Қазақ тілін өзге тілде сөйлейтін аудиторияға жеделдете меңгертудің теориялық және әдістемелік мәселелері Ш. Қ. Құрманбаеваның 2012 жылғы монографиясында зерттелді.<ref name="Kurmanbayeva2012">Құрманбаева Ш. Қ. ''Қазақ тілін жеделдете оқыту: теориясы мен әдістемесі''. — Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ, 2012. — 278 б. — ISBN 978-601-7383-22-0.</ref> 2018 жылы Гүлнара Омарбекова қазақ тілін екінші тіл ретінде кәсіби мақсатта оқытудың қалыптасуы мен мәселелерін зерттеді. Оның ''Kazakh Language for Specific Purposes: Challenges and Practices'' мақаласында кәсіби мақсаттағы қазақ тілі (''Kazakh for Specific Purposes'', KSP) қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың арнайы бағыты ретінде қарастырылды.<ref name="Omarbekova2018" /> 2020 жылы Қ. Қадашева, Ұ. О. Асанова және А. Қ. Мырзаханова қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың заманауи әдістеріне арналған зерттеу жариялады. Авторлар мемлекеттік қызметшілер, кәсіпкерлер, саясаткерлер, шетелдіктер мен студенттер тәрізді әртүрлі әлеуметтік топтардың қазақ тілін меңгеруге деген сұранысын тіл оқыту әдістемесінің дамуымен байланыстырады.<ref name="Qadasheva2020" /> == Екінші тіл және шет тілі ретіндегі қазақ тілі == Қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқыту арасындағы айырмашылық зерттеулерде тілдің үйренуші өмір сүретін ортадағы қызметімен байланысты қарастырылады.<ref name="Khopur2023" /> Т. Н. Ермекова, Д. Ж. Рысқұлбек және Б. Молдағали 2022 жылғы зерттеуінде қазақ тілін екінші тіл немесе шет тілі ретінде оқыту мәселесін бірге қарастырып, бұл бағыттағы әдістемені қазақ тілінің құрылымдық ерекшеліктерімен байланысты зерттеген.<ref name="Yermekova2022" /> Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында да «қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқыту» атауы ресми түрде қолданылады. Құжатта бұл бағыттағы әдіснаманы жетілдіру және қазақ тілін А1–С1 деңгейлері бойынша оқытудың бірыңғай талаптарын жүйелеу қарастырылған.<ref name="Concept2023">''Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы''. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 16 қазандағы № 914 қаулысымен бекітілген.</ref> == Қатысымдық бағыт == Қатысымдық немесе коммуникативтік бағыт қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту жөніндегі еңбектерде кең қарастырылатын әдістемелік бағыттардың бірі. Қ. Қадашева, Ұ. О. Асанова және А. Қ. Мырзаханова қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда тілдік материалды қарым-қатынас барысында пайдалануға негізделген әдістерді талдаған.<ref name="Qadasheva2020" /> Т. Н. Ермекова, Д. Ж. Рысқұлбек және Б. Молдағали да қатысымдық әдісті қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқытудағы бағыттардың бірі ретінде қарастырған.<ref name="Yermekova2022" /> Бұл еңбектерде қатысымдық бағыт қазақ тілінің грамматикасын жеке ережелер жиынтығы ретінде меңгертуден гөрі, тілдік бірліктерді қарым-қатынас жағдайында қолданумен байланысты зерттеледі. == Кәсіби мақсаттағы қазақ тілі == Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытудың жеке зерттеу бағыттарының бірі — кәсіби немесе арнайы мақсаттағы қазақ тілі. Гүлнара Омарбекованың 2018 жылғы зерттеуінде бұл бағыт ''Kazakh for Specific Purposes'' (KSP) деп аталады. Автор кәсіби саладағы қазақ тілін оқытудың даму тарихын, негізгі мәселелерін және білім алушылардың тілдік қажеттіліктерін зерттеген.<ref name="Omarbekova2018" /> Зерттеу кәсіби мақсаттағы қазақ тілін тіл үйренушінің мамандығына және кәсіби коммуникациялық қажеттіліктеріне байланысты оқытылатын екінші тілдің арнайы саласы ретінде қарастырады.<ref name="Omarbekova2018" /> == Екінші тілді меңгеру теориялары == 2020-жылдары қазақ тілін оқыту әдістемесінде халықаралық [[екінші тілді меңгеру]] теорияларын қазақ тілінің материалы негізінде қолдануға арналған зерттеулер пайда болды. Айгерім Хопур мен Гүлшат Сәрсеке 2023 жылы қазақ тілін орыс тілді аудиторияға оқыту үдерісін екінші тілді меңгеру теориялары арқылы сипаттады. Еңбекте екінші тілді меңгеру лингвистика, психология, білім беру, әлеуметтану және антропологиямен байланысты пәнаралық зерттеу саласы ретінде қарастырылған.<ref name="Khopur2023" /> 2024 жылы осы авторлар ересектерге қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылым тұжырымдарын қолдануға арналған эксперименттік зерттеу жариялады. Зерттеу соңында қатысушылардың тілдік нәтижелері [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі арқылы бағаланған.<ref name="Sarseke2024">Сәрсеке Г. Ә., Хопур А. Е. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылымды қолдану тәжірибесі // ''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2024. — № 3 (74). — 417–428 б. — doi:10.48371/PHILS.2024.3.74.025.</ref> == Халықаралық әдістерді бейімдеу == Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту зерттеулерінің тағы бір бағыты халықаралық тіл оқыту әдістерін қазақ тіліне бейімдеуге арналған. 2025 жылы Қарлығаш Дүсіпбаева мен Ақбілек Мыңбаева Калифорния университетінің тіл оқыту тәжірибесі мен Қазақстанның әр өңіріндегі қазақ тілі оқытушыларының тәжірибесін салыстырған зерттеу жариялады. Мақалада коммуникативтік тіл оқыту (CLT), тапсырмаға негізделген тіл оқыту (TBLT), пән мен тілді кіріктіріп оқыту (CLIL) және цифрлық технологияларды қазақ тілін оқытуға бейімдеу қарастырылған.<ref name="Dyussupbayeva2025">Дүсіпбаева Қ., Мыңбаева А. Екінші тіл үйретудегі халықаралық тәжірибе және оны қазақ тілін оқыту әдістемесіне бейімдеу // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 198, № 2. — 206–214 б. — doi:10.26577/EJPh2025198219.</ref> Бұл зерттеу халықаралық екінші тіл оқыту әдістемелерінің қазақ тіліндегі қолданылуын қазақстандық оқытушылардың тәжірибесімен салыстырған жұмыстардың бірі болып табылады.<ref name="Dyussupbayeva2025" /> == Тіл үйренушілердің қателерін зерттеу == Екінші тілді меңгеру саласындағы зерттеу бағыттарының бірі — тіл үйренушінің сөйлеуі мен жазуындағы жүйелі қателерді талдау. 2025 жылы Т. Қоңырбекова, А. Қайбұлдаева және А. Қартабаева қазақ тілін екінші тіл ретінде үйреніп жүрген түркімен студенттерінің септік жүйесін меңгерудегі қателерін зерттеген. Жұмыста екінші тілді меңгеру, аралық тіл және қателерді талдау теориялары қазақ тілінің материалына қолданылған.<ref name="Konyrbekova2025">Қоңырбекова Т., Қайбұлдаева А., Қартабаева А. Екінші тілді меңгеру: ересек тіл үйренушілердің қазақ тілі септік жүйесін меңгерудегі қателерін талдау (түркімен студенттердің материалдары бойынша) // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 199, № 3. — 241–252 б. — doi:10.26577/EJPh2025199323.</ref> Авторлар екінші тілді меңгеру мен қателерді талдау мәселесінің қазақ тіл біліміндегі зерттелуі халықаралық екінші тілді меңгеру ғылымымен салыстырғанда әлі қалыптасу кезеңінде екенін атап көрсетеді.<ref name="Konyrbekova2025" /> == Деңгейлік оқыту және бағалау == Қазақстандағы қазақ тілін екінші немесе шет тілі ретінде оқыту жүйесі тіл меңгерудің деңгейлік моделін пайдаланады. Қазақстан Республикасының тіл саясаты жөніндегі құжаттарында қазақ тілін меңгерудің А1 — қарапайым, А2 — базалық, В1 — орта, В2 — ортадан жоғары және С1 — жоғары деңгейлері қолданылады.<ref name="Concept2023" /> 2023 жылы осы деңгейлерге арналған қазақ тілін меңгерудің коммуникативтік тілдік құзыреттіліктерінің ұлттық стандарттары жаңартылды. Деңгейлердің мазмұны, лексикалық минимумдар және [[ҚАЗТЕСТ]] арқылы бағалау тәртібі [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] мақаласында жеке қарастырылады. == Қазіргі зерттелуі == XXI ғасырдың алғашқы ширегінде қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуға арналған зерттеулер әдістемелік мәселелерден бөлек кәсіби тіл,<ref name="Omarbekova2018" /> қатысымдық оқыту,<ref name="Qadasheva2020" /> екінші тілді меңгеру теориялары,<ref name="Khopur2023" /> нейрокогнитивтік факторлар,<ref name="Sarseke2024" /> халықаралық әдістерді бейімдеу<ref name="Dyussupbayeva2025" /> және тіл үйренушілердің қателерін талдау<ref name="Konyrbekova2025" /> бағыттарын қамтыды. Осы еңбектер қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуды қазақ тілін оқыту әдістемесі мен қолданбалы тіл білімінің дербес зерттеу нысандарының бірі ретінде қалыптастырып келеді. == Қараңыз == * [[Қазақ тілі]] * [[Қазақ тілін оқыту әдістемесі]] * [[Екінші тілді меңгеру]] * [[Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқыту]] * [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] * [[ҚАЗТЕСТ]] <nowiki>== Дереккөздер ==</nowiki> <references />'''Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқыту''' — Қазақстандағы ересек тұрғындарға қазақ тілін ана тілінен кейінгі тіл ретінде меңгертуге бағытталған білім беру және тілдік даярлық саласы. Ол мемлекеттік тіл саясаты, ересектерге білім беру, [[қазақ тілін оқыту әдістемесі]] және [[екінші тілді меңгеру]] салаларымен байланысты. Ересектерге қазақ тілін оқыту мәселесі Қазақстанда жеке оқу құралдары, ғылыми-әдістемелік еңбектер мен зерттеулердің тақырыбына айналған. Бұл бағытта ересектердің тіл үйренуге деген уәждемесі, жеделдете оқыту, қатысымдық құзыреттілік, тіл меңгерудің нейрокогнитивтік ерекшеліктері және екінші тіл үйренушілердің қателері зерттелген.<ref name="Kurmanbayeva20122">Құрманбаева Ш. Қ. ''Қазақ тілін жеделдете оқыту: теориясы мен әдістемесі''. — Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ, 2012. — 278 б. — ISBN 978-601-7383-22-0.</ref><ref name="Ernazarova2013">Ерназарова З. Ш. Ересектерге қазақ тілін оқытуда уәждеме туғызу жолдары // ''Қазақ тілі: әдістеме''. — 2013. — № 2. — 2–4 б.</ref><ref name="Sarseke20242">Сәрсеке Г. Ә., Хопур А. Е. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылымды қолдану тәжірибесі // ''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2024. — № 3 (74). — 417–428 б. — doi:10.48371/PHILS.2024.3.74.025.</ref> == Қалыптасуы == Қазақстанда ересектерге қазақ тілін арнайы курстар арқылы меңгерту тәжірибесі тәуелсіздік кезеңінде мемлекеттік тілді оқыту жүйесінің бір бағыты ретінде дамыды. Ересектерге арналған оқу әдебиеттерінің қатарында 2003 жылы екінші басылымы шыққан ''Қазақ тілі. Ересектерге арналған жеделдетіп оқыту құралы'' және кейінгі ғылыми-әдістемелік еңбектер болды.<ref>Мұрзалина Б., Нұркеева С., Нұрғазина Г., Сағындықова М., Байтасова С. ''Қазақ тілі. Ересектерге арналған жеделдетіп оқыту құралы''. — 2-бас. — Алматы: Ана тілі, 2003. — 264 б. — ISBN 9965-530-69-6.</ref> Ш. Қ. Құрманбаеваның 2012 жылғы ''Қазақ тілін жеделдете оқыту: теориясы мен әдістемесі'' монографиясында қазақ тілін өзге ұлт өкілдеріне тіл үйрету курстарында жеделдете оқыту мәселелері жүйелі түрде қарастырылды. Еңбек мемлекеттік тілді ересектерге оқытуға арналған ғылыми-әдістемелік зерттеулердің бірі болды.<ref name="Kurmanbayeva20122" /> М. Қ. Жазықова мен А. Қ. Ербулатованың 2019 жылғы зерттеуінде Қазақстанда XX ғасырдың 1990-жылдарынан бастап ересектерге қазақ тілін қысқа мерзімді курстарда меңгертуде интенсивті оқыту тәсілдерінің қолданылғаны баяндалады. Авторлар бұл бағыттың қалыптасуын қоғамдағы мемлекеттік тілді меңгеруге деген әлеуметтік сұраныспен байланыстырады.<ref name="Zhazykova2019">Жазықова М. Қ., Ербулатова А. Қ. Қазақ тілін интенсив әдісімен оқыту: мәні мен маңызы // ''Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2019. — № 2 (68). — 294–299 б.</ref> == Ғылыми зерттелуі == Ересектерге қазақ тілін оқыту мәселесі қазақстандық тіл үйрету әдістемесінде бірнеше бағыт бойынша зерттелген. 2013 жылы З. Ш. Ерназарова ересектерге қазақ тілін оқытудағы уәждеме мәселесін арнайы қарастырды. Оның еңбегі ересек тіл үйренушінің оқу үдерісіндегі мотивациясына арналған.<ref name="Ernazarova2013" /> Ересектерге арналған жеделдете оқыту бағыты Ш. Қ. Құрманбаеваның монографиясында және М. Қ. Жазықова мен А. Қ. Ербулатованың зерттеуінде қарастырылған.<ref name="Kurmanbayeva20122" /><ref name="Zhazykova2019" /> 2024 жылы Гүлшат Сәрсеке мен Айгерім Хопур ересектерге қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылым тұжырымдарын қолдануға арналған эксперименттік зерттеу жариялады. Зерттеу шеңберінде ересектерге арналған қазақ тілі курсы өткізіліп, курс соңындағы тілдік нәтиже [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі арқылы бағаланған.<ref name="Sarseke20242" /> 2025 жылы Т. Қоңырбекова, А. Қайбұлдаева және А. Қартабаева екінші тілді меңгеруші ересектердің қазақ тіліндегі септік жүйесін қолдану кезіндегі қателерін түркімен студенттерінің материалдары негізінде зерттеді. Авторлар бұл жұмысты екінші тілді меңгеру мен қателерді талдау бағыттарының қазақ тіл біліміндегі зерттелуімен байланыстырады.<ref name="Konyrbekova20252">Қоңырбекова Т., Қайбұлдаева А., Қартабаева А. Екінші тілді меңгеру: ересек тіл үйренушілердің қазақ тілі септік жүйесін меңгерудегі қателерін талдау (түркімен студенттердің материалдары бойынша) // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 199, № 3. — 241–252 б. — doi:10.26577/EJPh2025199323.</ref> Осы зерттеулер ересектерге қазақ тілін оқыту тақырыбының педагогикалық әдістемемен ғана шектелмей, екінші тілді меңгеру, психолингвистика және қолданбалы тіл білімімен де байланыста зерттеліп келе жатқанын көрсетеді.<ref name="Sarseke20242" /><ref name="Konyrbekova20252" /> == Тіл оқыту орталықтары == Ересектерге қазақ тілін оқытудың институционалдық нысандарының бірі — мемлекеттік тіл оқыту орталықтары. Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында құжат әзірленген кезеңде елде 111 мемлекеттік тіл оқыту орталығы жұмыс істегені көрсетілген. Тұжырымдамада бұл орталықтарда ересек тұрғындарға қазақ, орыс және ағылшын тілдері бойынша курстар ұйымдастыру көзделген.<ref name="Concept20232">''Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы''. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 16 қазандағы № 914 қаулысымен бекітілген.</ref> Тұжырымдамада өңірлік тіл оқыту орталықтарының оқу-әдістемелік және материалдық-техникалық жағдайының әркелкі екені де көрсетілген.<ref name="Concept20232" /> Мемлекеттік тіл курстарынан бөлек, ересектерге қазақ тілін оқыту жоғары оқу орындарының қосымша білім беру бағдарламаларында, жеке тіл курстарында және қашықтан оқыту форматтарында да жүзеге асырылады. == Деңгейлік оқыту == Қазақстандағы ересектерге қазақ тілін оқыту тіл меңгерудің деңгейлік жүйесімен байланысты. 2023–2029 жылдарға арналған тіл саясаты тұжырымдамасында мектеп оқушыларынан бастап ересек тұрғындарға дейін қазақ тілін меңгерудің А1, А2, В1, В2 және С1 деңгейлері бойынша лексикалық және грамматикалық минимумдар мен оқу-әдістемелік құралдарды біріздендіру көзделген.<ref name="Concept20232" /> Ересек тіл үйренушілердің қазақ тілін меңгеру деңгейін анықтау мен сертификаттық бағалауда [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі қолданылады. Қазақ тілінің А1–С1 деңгейлерінің сипаттамасы [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] мақаласында жеке қарастырылады. == Екінші тілді меңгерумен байланысы == Ересектерге қазақ тілін оқытудың бір бөлігі қазақ тілін ана тілінен кейін меңгеретін адамдарға бағытталған. Сондықтан бұл бағыт [[екінші тілді меңгеру]] (ағылш. ''second language acquisition'') саласындағы зерттеулермен байланысты. Айгерім Хопур мен Гүлшат Сәрсеке қазақ тілін орыс тілді ересек аудиторияға оқыту мәселесін екінші тілді меңгеру теориялары тұрғысынан қарастырған. Авторлар Қазақстандағы орыс тілді аудитория жағдайында қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту ұғымын қолданады.<ref name="Khopur20232">Хопур А. Е., Сәрсеке Г. Ә. Қазақ тілін орыс тілді аудиторияға үйретудегі екінші тілді меңгерту теориялары // ''Мырзатай Серғалиев және филология мәселелері: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары''. — Астана: Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2023. — 118–122 б.</ref> Ересектерге қазақ тілін оқытудағы екінші тілді меңгеру мәселелері нейрокогнитивтік зерттеулерде<ref name="Sarseke20242" /> және тіл үйренушілердің қателерін талдауға арналған жұмыстарда да қарастырылған.<ref name="Konyrbekova20252" /> == Қараңыз == * [[Қазақ тілі]] * [[Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту]] * [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] * [[ҚАЗТЕСТ]] * [[Екінші тілді меңгеру]] * [[Қазақ тілін оқыту әдістемесі]] <nowiki>== Дереккөздер ==</nowiki> <references /> ntxmm52gpsl4e6inky0slbvd7pyd7ys HDFC Bank 0 786074 3649367 2026-08-31T07:14:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |... 3649367 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> lcb6vwj5uug2rghpv74kludrcvhd3qp 3649369 3649367 2026-08-31T07:15:00Z 1nter pares 146705 3649369 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mguxim0lbvknc4u4rmus61hztzrdzqh 3649370 3649369 2026-08-31T07:15:12Z 1nter pares 146705 3649370 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dtfdt7nmglcvlfdslujj0nwpdyi3cm0 3649371 3649370 2026-08-31T07:15:49Z 1nter pares 146705 3649371 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Құлау үшін тым үлкен|құлау үшін тым үлкен]]» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[File:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ddacefoeafb5wn1ghq3jvx8zuruvx3a 3649372 3649371 2026-08-31T07:16:29Z 1nter pares 146705 3649372 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[File:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 52y7o96oexbgxi89z96lm9pcemem6iq 3649373 3649372 2026-08-31T07:17:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3649373 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kjpagcpk5qg7tx3ubr45wkv724ygz8k 3649376 3649373 2026-08-31T07:27:18Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3649376 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы H. T. Parekh-тің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін {{INRconvert|9510|c|mode=historical|lk=c|year=2008}} сомасына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 83gvqtn59p3tceqn2tsz3hc0gr1v4pw 3649377 3649376 2026-08-31T07:27:32Z 1nter pares 146705 3649377 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін {{INRconvert|9510|c|mode=historical|lk=c|year=2008}} сомасына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tcga2zv36niyczgosxbn51p7lgcdjj1 3649378 3649377 2026-08-31T07:28:18Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3649378 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 20idygelj8hxk0fwu2qxkh7xzrjxxc6 3649379 3649378 2026-08-31T07:31:30Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3649379 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7k9fo2oez4h05pcg08y1dex3piyq8w5 3649380 3649379 2026-08-31T07:34:43Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3649380 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd–HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mlw14tqpksbd7skrgysjh9nld7ju5ta 3649381 3649380 2026-08-31T07:34:55Z 1nter pares 146705 3649381 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6wds7m7lk1ifvqtb1knxciso4b3p7ba 3649382 3649381 2026-08-31T07:36:21Z 1nter pares 146705 /* HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі */ 3649382 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a7ljdxiqgestfwhh7awc5wj06xr8w04 3649387 3649382 2026-08-31T07:39:35Z 1nter pares 146705 /* HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі */ 3649387 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sz1rad6cmm80i01o6ie0pzk3su3nm55 3649443 3649387 2026-08-31T09:15:00Z 1nter pares 146705 /* HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі */ 3649443 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ең ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[File:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rm7173p8zpdl49floqbagmofzmqeyzy 3649444 3649443 2026-08-31T09:15:17Z 1nter pares 146705 /* HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі */ 3649444 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[File:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0q6gmixfa1ycsprpve615p6l3i1fdp8 3649445 3649444 2026-08-31T09:15:27Z 1nter pares 146705 3649445 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ez32u6euxvkbo9npz7qjslrmdsey236 3649449 3649445 2026-08-31T09:18:03Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3649449 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4j8examib35rvlhk34tpjmfyyjuat42 3649451 3649449 2026-08-31T09:19:54Z 1nter pares 146705 /* Қызметкерлері */ 3649451 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Еншілес және қауымдастырылған компаниялары == HDFC Bank-тің елеулі еншілес және қауымдастырылған компанияларына мыналар жатады: {| class="wikitable" |- !Атауы !Түрі !Иелік ету үлесі !{{Reference column heading}} |- | [[HDFC Life]] | [[Өмірді сақтандыру]] | 50,37% |<ref>{{cite web |title=HDFC Life Insurance Company Limited |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport/?Id=126945 |website=ICRA |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | [[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]] | [[Жалпы сақтандыру]] | 50,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC ERGO General Insurance Company Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202311121118_HDFC_ERGO_General_Insurance_Company_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Asset Management Company | [[Инвестициялық қорлар]] | 52,55% |<ref>{{cite web |title=HDFC Asset Management Company Limited |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/HDFC-ASSET-MANAGEMENT-COM-45228895/company/ |website=MarketScreener |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Securities | [[Биржалық брокерлік қызмет]] | 95,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC Securities Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202312131236_HDFC_Securities_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDB Financial Services | [[Тұтынушылық қарыз|Тұтынушылық қаржыландыру]] | 94,84% |<ref>{{cite web |title=HDB Financial Services Limited |url=https://www.crisil.com/mnt/winshare/Ratings/RatingList/RatingDocs/HDBFinancialServicesLimited_December%2007,%202023_RR_332383.html |website=CRISIL |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Capital Advisors | [[Жылжымайтын мүлікке жеке капитал инвестициялары]] | 90% |<ref>{{cite news |title=HDFC divests 10% stake in HDFC Capital Advisors to ADIA for Rs 184 cr |url=https://www.business-standard.com/article/companies/hdfc-divests-10-stake-in-hdfc-capital-advisors-to-adia-for-rs-184-cr-122052600885_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |- | HDFC Credila | [[Студенттік несие|Білім беруді қаржыландыру]] | 9,99% |<ref>{{cite news |title=HDFC Bank completes Rs 9,553 cr stake sale in education unit HDFC Credila |url=https://www.business-standard.com/companies/news/hdfc-bank-completes-rs-9-553-cr-stake-sale-in-education-unit-hdfc-credila-124032100231_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |} [[File:HDFC Bank, Hathibarkala Branch.jpg|thumb|[[Дехрадун]]да орналасқан HDFC Bank филиалы]] == Листингі және акционерлік құрылымы == HDFC Bank-тің [[үлестік акция]]лары [[Бомбей қор биржасы]] мен [[Үндістан ұлттық қор биржасы]]нда листингке енгізілген. Оның [[Америкалық депозитарлық қолхат]]тары [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]] биржасында листингке енгізілген.<ref>{{Cite web|title=HDFC bank: Information about American Depository Receipt|url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr|url-status=live|website=hdfc bank|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022112314/https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr}}</ref> Оның [[ғаламдық депозитарлық қолхат]]тары (GDR) [[Люксембург қор биржасы]]нда листингке енгізілген еді, алайда сауда [[Сауда көлемі (қаржы)|көлемінің]] төмен болуына байланысты директорлар кеңесі олардың айналымын тоқтатты.<ref>{{cite web |title=HDFC Bank's Global Expansion |url=https://www.brutimes.com/news/business/hdfc-banks-global-expansion |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=HDFC Bank terminates, de-lists GDRs from Luxembourg Stock Exchange|work=The hindu Business line|location=New Delhi|publication-place=New delhi|publication-date=16 шілде 2019|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022110810/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Ірі акционерлері (2026 жылғы шілде)<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank shareholdings: Find HDFC Bank Shareholding Pattern and Ownership |url=https://www.livemint.com/hdfc-bank/share-holdings/companyid-s0003020 |access-date=14 шілде 2026 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> !Орын !Иесінің атауы !Иелік ету үлесі |- |1 |I санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |39,61 |- |2 |Инвестициялық қорлар |30,62 |- |3 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупияға дейінгі Үндістан резиденттері |10,32 |- |4 |Сақтандыру компаниялары |7,37 |- |5 |Жинақтаушы/зейнетақы қорлары |3,02 |- |6 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупиядан асатын Үндістан резиденттері |2,72 |- |7 |II санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |2,21 |- |8 |Басқалары |4,13 |- | |'''Барлығы''' |'''100,00''' |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 686etf37v4q79ka0c7805no4prmje6l 3649452 3649451 2026-08-31T09:20:13Z 1nter pares 146705 3649452 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Еншілес және қауымдастырылған компаниялары == HDFC Bank-тің елеулі еншілес және қауымдастырылған компанияларына мыналар жатады: {| class="wikitable" |- !Атауы !Түрі !Иелік ету үлесі !{{Reference column heading}} |- | [[HDFC Life]] | [[Өмірді сақтандыру]] | 50,37% |<ref>{{cite web |title=HDFC Life Insurance Company Limited |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport/?Id=126945 |website=ICRA |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | [[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]] | [[Жалпы сақтандыру]] | 50,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC ERGO General Insurance Company Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202311121118_HDFC_ERGO_General_Insurance_Company_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Asset Management Company | [[Инвестициялық қорлар]] | 52,55% |<ref>{{cite web |title=HDFC Asset Management Company Limited |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/HDFC-ASSET-MANAGEMENT-COM-45228895/company/ |website=MarketScreener |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Securities | [[Биржалық брокерлік қызмет]] | 95,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC Securities Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202312131236_HDFC_Securities_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDB Financial Services | [[Тұтынушылық қарыз|Тұтынушылық қаржыландыру]] | 94,84% |<ref>{{cite web |title=HDB Financial Services Limited |url=https://www.crisil.com/mnt/winshare/Ratings/RatingList/RatingDocs/HDBFinancialServicesLimited_December%2007,%202023_RR_332383.html |website=CRISIL |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Capital Advisors | [[Жылжымайтын мүлікке жеке капитал инвестициялары]] | 90% |<ref>{{cite news |title=HDFC divests 10% stake in HDFC Capital Advisors to ADIA for Rs 184 cr |url=https://www.business-standard.com/article/companies/hdfc-divests-10-stake-in-hdfc-capital-advisors-to-adia-for-rs-184-cr-122052600885_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |- | HDFC Credila | [[Студенттік несие|Білім беруді қаржыландыру]] | 9,99% |<ref>{{cite news |title=HDFC Bank completes Rs 9,553 cr stake sale in education unit HDFC Credila |url=https://www.business-standard.com/companies/news/hdfc-bank-completes-rs-9-553-cr-stake-sale-in-education-unit-hdfc-credila-124032100231_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |} [[Сурет:HDFC Bank, Hathibarkala Branch.jpg|thumb|[[Дехрадун]]да орналасқан HDFC Bank филиалы]] == Листингі және акционерлік құрылымы == HDFC Bank-тің [[үлестік акция]]лары [[Бомбей қор биржасы]] мен [[Үндістан ұлттық қор биржасы]]нда листингке енгізілген. Оның [[Америкалық депозитарлық қолхат]]тары [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]] биржасында листингке енгізілген.<ref>{{Cite web|title=HDFC bank: Information about American Depository Receipt|url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr|url-status=live|website=hdfc bank|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022112314/https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr}}</ref> Оның [[ғаламдық депозитарлық қолхат]]тары (GDR) [[Люксембург қор биржасы]]нда листингке енгізілген еді, алайда сауда [[Сауда көлемі (қаржы)|көлемінің]] төмен болуына байланысты директорлар кеңесі олардың айналымын тоқтатты.<ref>{{cite web |title=HDFC Bank's Global Expansion |url=https://www.brutimes.com/news/business/hdfc-banks-global-expansion |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=HDFC Bank terminates, de-lists GDRs from Luxembourg Stock Exchange|work=The hindu Business line|location=New Delhi|publication-place=New delhi|publication-date=16 шілде 2019|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022110810/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Ірі акционерлері (2026 жылғы шілде)<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank shareholdings: Find HDFC Bank Shareholding Pattern and Ownership |url=https://www.livemint.com/hdfc-bank/share-holdings/companyid-s0003020 |access-date=14 шілде 2026 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> !Орын !Иесінің атауы !Иелік ету үлесі |- |1 |I санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |39,61 |- |2 |Инвестициялық қорлар |30,62 |- |3 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупияға дейінгі Үндістан резиденттері |10,32 |- |4 |Сақтандыру компаниялары |7,37 |- |5 |Жинақтаушы/зейнетақы қорлары |3,02 |- |6 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупиядан асатын Үндістан резиденттері |2,72 |- |7 |II санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |2,21 |- |8 |Басқалары |4,13 |- | |'''Барлығы''' |'''100,00''' |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pqm8ngatbhm9afwn5ph69bokfx1x4iu 3649453 3649452 2026-08-31T09:21:05Z 1nter pares 146705 /* Еншілес және қауымдастырылған компаниялары */ 3649453 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Еншілес және қауымдастырылған компаниялары == HDFC Bank-тің елеулі еншілес және қауымдастырылған компанияларына мыналар жатады: {| class="wikitable" |- !Атауы !Түрі !Иелік ету үлесі !Дереккөз |- | [[HDFC Life]] | [[Өмірді сақтандыру]] | 50,37% |<ref>{{cite web |title=HDFC Life Insurance Company Limited |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport/?Id=126945 |website=ICRA |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | [[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]] | [[Жалпы сақтандыру]] | 50,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC ERGO General Insurance Company Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202311121118_HDFC_ERGO_General_Insurance_Company_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Asset Management Company | [[Инвестициялық қорлар]] | 52,55% |<ref>{{cite web |title=HDFC Asset Management Company Limited |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/HDFC-ASSET-MANAGEMENT-COM-45228895/company/ |website=MarketScreener |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Securities | [[Биржалық брокерлік қызмет]] | 95,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC Securities Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202312131236_HDFC_Securities_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDB Financial Services | [[Тұтынушылық қарыз|Тұтынушылық қаржыландыру]] | 94,84% |<ref>{{cite web |title=HDB Financial Services Limited |url=https://www.crisil.com/mnt/winshare/Ratings/RatingList/RatingDocs/HDBFinancialServicesLimited_December%2007,%202023_RR_332383.html |website=CRISIL |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Capital Advisors | [[Жылжымайтын мүлікке жеке капитал инвестициялары]] | 90% |<ref>{{cite news |title=HDFC divests 10% stake in HDFC Capital Advisors to ADIA for Rs 184 cr |url=https://www.business-standard.com/article/companies/hdfc-divests-10-stake-in-hdfc-capital-advisors-to-adia-for-rs-184-cr-122052600885_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |- | HDFC Credila | [[Студенттік несие|Білім беруді қаржыландыру]] | 9,99% |<ref>{{cite news |title=HDFC Bank completes Rs 9,553 cr stake sale in education unit HDFC Credila |url=https://www.business-standard.com/companies/news/hdfc-bank-completes-rs-9-553-cr-stake-sale-in-education-unit-hdfc-credila-124032100231_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |} [[Сурет:HDFC Bank, Hathibarkala Branch.jpg|thumb|[[Дехрадун]]да орналасқан HDFC Bank филиалы]] == Листингі және акционерлік құрылымы == HDFC Bank-тің [[үлестік акция]]лары [[Бомбей қор биржасы]] мен [[Үндістан ұлттық қор биржасы]]нда листингке енгізілген. Оның [[Америкалық депозитарлық қолхат]]тары [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]] биржасында листингке енгізілген.<ref>{{Cite web|title=HDFC bank: Information about American Depository Receipt|url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr|url-status=live|website=hdfc bank|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022112314/https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr}}</ref> Оның [[ғаламдық депозитарлық қолхат]]тары (GDR) [[Люксембург қор биржасы]]нда листингке енгізілген еді, алайда сауда [[Сауда көлемі (қаржы)|көлемінің]] төмен болуына байланысты директорлар кеңесі олардың айналымын тоқтатты.<ref>{{cite web |title=HDFC Bank's Global Expansion |url=https://www.brutimes.com/news/business/hdfc-banks-global-expansion |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=HDFC Bank terminates, de-lists GDRs from Luxembourg Stock Exchange|work=The hindu Business line|location=New Delhi|publication-place=New delhi|publication-date=16 шілде 2019|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022110810/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Ірі акционерлері (2026 жылғы шілде)<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank shareholdings: Find HDFC Bank Shareholding Pattern and Ownership |url=https://www.livemint.com/hdfc-bank/share-holdings/companyid-s0003020 |access-date=14 шілде 2026 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> !Орын !Иесінің атауы !Иелік ету үлесі |- |1 |I санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |39,61 |- |2 |Инвестициялық қорлар |30,62 |- |3 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупияға дейінгі Үндістан резиденттері |10,32 |- |4 |Сақтандыру компаниялары |7,37 |- |5 |Жинақтаушы/зейнетақы қорлары |3,02 |- |6 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупиядан асатын Үндістан резиденттері |2,72 |- |7 |II санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |2,21 |- |8 |Басқалары |4,13 |- | |'''Барлығы''' |'''100,00''' |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9n57u4f6dqthyfkwciglybgl87dv5rd 3649456 3649453 2026-08-31T09:23:55Z 1nter pares 146705 /* Листингі және акционерлік құрылымы */ 3649456 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Еншілес және қауымдастырылған компаниялары == HDFC Bank-тің елеулі еншілес және қауымдастырылған компанияларына мыналар жатады: {| class="wikitable" |- !Атауы !Түрі !Иелік ету үлесі !Дереккөз |- | [[HDFC Life]] | [[Өмірді сақтандыру]] | 50,37% |<ref>{{cite web |title=HDFC Life Insurance Company Limited |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport/?Id=126945 |website=ICRA |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | [[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]] | [[Жалпы сақтандыру]] | 50,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC ERGO General Insurance Company Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202311121118_HDFC_ERGO_General_Insurance_Company_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Asset Management Company | [[Инвестициялық қорлар]] | 52,55% |<ref>{{cite web |title=HDFC Asset Management Company Limited |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/HDFC-ASSET-MANAGEMENT-COM-45228895/company/ |website=MarketScreener |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Securities | [[Биржалық брокерлік қызмет]] | 95,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC Securities Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202312131236_HDFC_Securities_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDB Financial Services | [[Тұтынушылық қарыз|Тұтынушылық қаржыландыру]] | 94,84% |<ref>{{cite web |title=HDB Financial Services Limited |url=https://www.crisil.com/mnt/winshare/Ratings/RatingList/RatingDocs/HDBFinancialServicesLimited_December%2007,%202023_RR_332383.html |website=CRISIL |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Capital Advisors | [[Жылжымайтын мүлікке жеке капитал инвестициялары]] | 90% |<ref>{{cite news |title=HDFC divests 10% stake in HDFC Capital Advisors to ADIA for Rs 184 cr |url=https://www.business-standard.com/article/companies/hdfc-divests-10-stake-in-hdfc-capital-advisors-to-adia-for-rs-184-cr-122052600885_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |- | HDFC Credila | [[Студенттік несие|Білім беруді қаржыландыру]] | 9,99% |<ref>{{cite news |title=HDFC Bank completes Rs 9,553 cr stake sale in education unit HDFC Credila |url=https://www.business-standard.com/companies/news/hdfc-bank-completes-rs-9-553-cr-stake-sale-in-education-unit-hdfc-credila-124032100231_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |} [[Сурет:HDFC Bank, Hathibarkala Branch.jpg|thumb|[[Дехрадун]]да орналасқан HDFC Bank филиалы]] == Листингі және акционерлік құрылымы == HDFC Bank-тің [[үлестік акция]]лары [[Бомбей қор биржасы]] мен [[Үндістан ұлттық қор биржасы]]нда листингке енгізілген. Оның [[Америкалық депозитарлық қолхат]]тары [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]] биржасында листингке енгізілген.<ref>{{Cite web|title=HDFC bank: Information about American Depository Receipt|url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr|url-status=live|website=hdfc bank|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022112314/https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr}}</ref> Оның [[ғаламдық депозитарлық қолхат]]тары (GDR) [[Люксембург қор биржасы]]нда листингке енгізілген еді, алайда сауда [[Сауда көлемі (қаржы)|көлемінің]] төмен болуына байланысты директорлар кеңесі олардың айналымын тоқтатты.<ref>{{cite web |title=HDFC Bank's Global Expansion |url=https://www.brutimes.com/news/business/hdfc-banks-global-expansion |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=HDFC Bank terminates, de-lists GDRs from Luxembourg Stock Exchange|work=The hindu Business line|location=New Delhi|publication-place=New delhi|publication-date=16 шілде 2019|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022110810/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Ірі акционерлері (2026 жылғы шілде)<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank shareholdings: Find HDFC Bank Shareholding Pattern and Ownership |url=https://www.livemint.com/hdfc-bank/share-holdings/companyid-s0003020 |access-date=14 шілде 2026 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> !Орын !Иесінің атауы !Иелік ету үлесі |- |1 |I санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |39,61 |- |2 |Инвестициялық қорлар |30,62 |- |3 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупияға дейінгі Үндістан резиденттері |10,32 |- |4 |Сақтандыру компаниялары |7,37 |- |5 |Жинақтаушы/зейнетақы қорлары |3,02 |- |6 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупиядан асатын Үндістан резиденттері |2,72 |- |7 |II санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |2,21 |- |8 |Басқалары |4,13 |- | |'''Барлығы''' |'''100,00''' |} == Даулар == 2020 жылғы 2 желтоқсанда [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank-ке жаңа кредиттік карталар шығаруды және банктің Digital 2.0 бағдарламасы аясында жоспарланған барлық қызметті уақытша тоқтатуды бұйырды. Бұған банктің интернет-банкинг, мобильді банкинг және төлем сервистерінің жұмысында болған іркілістер себеп болды.<ref>{{Cite web|title=RBI asks HDFC Bank to halt issue of new credit cards, planned activities under Digital 2.0|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-halts-hdfc-bank-digital-activities-asks-bank-to-stop-sourcing-new-credit-card-customers-after-multiple-digital-failures-6183521.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207105648/https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-halts-hdfc-bank-digital-activities-asks-bank-to-stop-sourcing-new-credit-card-customers-after-multiple-digital-failures-6183521.html|archive-date=7 желтоқсан 2020|access-date=11 ақпан 2022|website=Moneycontrol|date=3 желтоқсан 2020 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 желтоқсан 2020|title=Explained: Why RBI has asked HDFC Bank to stop digital launches, new credit card sourcing|url=https://indianexpress.com/article/explained/hdfc-bank-rbi-action-explained-7083629/|access-date=8 желтоқсан 2020|website=The Indian Express|language=en|archive-date=8 желтоқсан 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208100906/https://indianexpress.com/article/explained/hdfc-bank-rbi-action-explained-7083629/|url-status=live}}</ref> 2020 жылғы 29 қаңтарда RBI [[Алғашқы жария орналастыру|алғашқы жария орналастыруға]] өтінім беру үшін ашылған 39 ағымдағы шотқа қатысты тұрақты тиісті тексеру жүргізбегені үшін HDFC Bank-ке ақшалай айыппұл салды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=49273|title=RBI imposes penalty on HDFC bank|website=rbi.org.in|access-date=29 қаңтар 2020|archive-date=30 қаңтар 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130070954/https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx%3Fprid%3D49273|url-status=live}}</ref> HDFC Bank менеджері [[Одиша]]да ₹59,41,000 сомасына қатысты алаяқтық жасады деген айыппен қамауға алынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/sep/16/former-hdfc-bank-manager-arrested-for-rs-5941-lakh-fraud-in-odisha-2034332.html|title=A HDFC bank manager arrested for Rs 59.41 lakh fraud in Odisha|website=The New Indian Express|access-date=16 тамыз 2019|archive-date=5 қазан 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005153615/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/sep/16/former-hdfc-bank-manager-arrested-for-rs-5941-lakh-fraud-in-odisha-2034332.html|url-status=live}}</ref> Altico Capital мен [[Дубай]]дағы [[Mashreq (bank)|Mashreq Bank]] RBI-ге жүгініп, HDFC Bank-ті компания сыртқы коммерциялық қарыз алу (ECB) арқылы тартқан және банкте орналастырған қаражаттың бір бөлігін есептен шығару арқылы реттеуші талаптарды бұзды деп айыптады. Олардың мәлімдеуінше, HDFC Bank-тің шоттан ақша аудару туралы шешімі RBI-дің қаражатты түпкілікті пайдалану ережесін бұзуы мүмкін.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/altico-and-mashreq-approach-rbi-against-hdfc-bank/articleshow/71546523.cms|title=Altico and Mashreq approach RBI against HDFC Bank|website=The Economic Times|access-date=13 қазан 2019|last1=Дас|first1=Сайкат|archive-date=12 қазан 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012181759/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/altico-and-mashreq-approach-rbi-against-hdfc-bank/articleshow/71546523.cms|url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 27 мамырда RBI HDFC Bank-ке автонесие портфеліне қатысты реттеуші талаптарды сақтаудағы кемшіліктері үшін 10 крор үнді рупиясы көлемінде айыппұл салды. Аталған айыппұл [[1949 жылғы Банктік реттеу туралы заң]]ның кейбір ережелерін бұзуға байланысты салынды.<ref>{{Cite news|title=Reserve Bank of India imposes Rs 10 crore penalty on HDFC Bank|work=The indian express|url=https://indianexpress.com/article/business/reserve-bank-imposes-rs-10-crore-penalty-on-hdfc-bank-7335173/|access-date=23 қазан 2021|archive-date=23 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023031340/https://indianexpress.com/article/business/reserve-bank-imposes-rs-10-crore-penalty-on-hdfc-bank-7335173/|url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда HDB Financial Services компаниясында деректердің таралуы орын алып, 7 крордан (70 млн) астам клиенттің электрондық пошта мекенжайлары, аты-жөндері, туған күндері, телефон нөмірлері, жынысы, [[Пошта индексі|пошта индекстері]] және несие туралы мәліметтері жария болып кетті.<ref>{{Cite news |date=7 наурыз 2023 |title=HDB Financial Services flags data breach at service provider |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdb-financial-services-flags-data-breach-at-service-provider/articleshow/98483482.cms |access-date=27 маусым 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2025 жылғы маусымда HDFC Bank-тің [[Басқарушы директор|басқарушы директоры]] және [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директоры]] [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] [[Мумбай]]дағы [[Lilavati Hospital|Lilavati Hospital]] ауруханасын басқаратын Lilavati Kirtilal Mehta Medical Trust берген [[First Information Report|алғашқы ақпараттық есепте]] (FIR) аталды. Шағымда оның аурухана қамқоршыларының біріне қысым көрсетуге бағытталғаны хабарланған ₹2,05 крор көлеміндегі қаржылық мәмілеге қатысы бар деген айып тағылды. Бұл жағдай Splendour Gems Limited компаниясына қатысты, 2004 жылы берілген өндіріп алу туралы куәліктен бастау алған ұзаққа созылған несие берешегін өндіріп алу дауына байланысты болды.<ref>{{Cite news |last=Мишра |first=Лалатенду |date=7 маусым 2025 |title=HDFC Bank denies allegations against MD & CEO Jagdishan, says recalcitrant defaulters at work to thwart recovery |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-denies-allegations-against-md-ceo-jagdishan-says-recalcitrant-defaulters-at-work-to-thwart-recovery/article69669694.ece |access-date=9 маусым 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 маусым 2025 |title=HDFC Bank rubbishes Lilavati Trust's allegations against MD & CEO Sashidhar Jagdishan - know charges here |url=https://www.etnownews.com/companies/hdfc-bank-rubbishes-lilavati-trusts-allegations-against-md-ceo-sashidhar-jagdishan-know-charges-here-article-151816513 |access-date=9 маусым 2025 |website=ET Now |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 маусым 2025 |title=Who is Sasidhar Jagdishan, MD and CEO of HDFC Bank named in Lilavti Trust FIR? |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-shares-who-is-sasidhar-jagdishan-md-and-ceo-of-hdfc-bank-accused-in-lilavti-trust-fir/articleshow/121720349.cms?from=mdr |access-date=9 маусым 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2025–2026 жылдары HDFC Bank-тің Дубай және Бахрейндегі филиалдары [[Credit Suisse]] шығарған тәуекелі жоғары қосымша бірінші деңгейдегі капитал (AT1) облигацияларын резидент емес үндістандық (NRI) клиенттерге тәуекелдері тиісті түрде ашылмай, қауіпсіз әрі тұрақты кіріс әкелетін өнімдер ретінде [[HDFC Bank AT1 bond misselling case|дұрыс емес сатқан]] деген айыптауларға тап болды.<ref>{{Cite web |date=12 шілде 2025 |title=NRIs accuse HDFC Bank officials of fraud, allege misuse of Rs 25-30 crore funds to pay for AT-1 bonds: Report |url=https://www.financialexpress.com/business/banking-finance-nris-accuse-hdfc-bank-officials-of-fraud-allege-misuse-of-rs-25-30-crore-funds-to-pay-for-at-1-bonds-report-3912163/ |access-date=18 сәуір 2026 |website=The Financial Express |language=en}}</ref> 2023 жылғы наурызда Credit Suisse–UBS сатып алу мәмілесі кезінде бұл облигациялар толық есептен шығарылды, ал оларға салынған қаражат көлемі 100–120 млн АҚШ доллары деп бағаланды. [[Dubai Financial Services Authority]] Дубайдағы филиалдың қызметін тексеріп, оған жаңа клиенттерді қабылдауға тыйым салды.<ref>{{Cite news |last= |date=27 қыркүйек 2025 |title=HDFC Bank barred from onboarding new clients in Dubai branch by local regulator |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-barred-from-onboarding-new-clients-in-dubai-branch-by-local-regulator/article70101501.ece |access-date=18 сәуір 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Осыдан кейін ішкі тексеру жүргізіліп, бірқатар қызметкер жұмыстан шығарылды, ал 2026 жылғы наурызда төраға [[Atanu Chakraborty|Атану Чакраборти]] «құндылықтар мен этикаға» байланысты отставкаға кетті.<ref>{{Cite news |last=Рагхаван |first=Ранджани |date=20 наурыз 2026 |title=HDFC Bank: What exactly was it? Atanu Chakrabarty's shock exit baffles global investors |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-atanu-chakrabarty-resignation-what-exactly-was-it-shock-exit-baffles-global-investors-hdfc-bank-shares-fall/articleshow/129691533.cms?from=mdr |access-date=18 сәуір 2026 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a7yut31k413evskyq8oe7d04hznurik 3649457 3649456 2026-08-31T09:24:13Z 1nter pares 146705 3649457 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Еншілес және қауымдастырылған компаниялары == HDFC Bank-тің елеулі еншілес және қауымдастырылған компанияларына мыналар жатады: {| class="wikitable" |- !Атауы !Түрі !Иелік ету үлесі !Дереккөз |- | [[HDFC Life]] | [[Өмірді сақтандыру]] | 50,37% |<ref>{{cite web |title=HDFC Life Insurance Company Limited |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport/?Id=126945 |website=ICRA |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | [[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]] | [[Жалпы сақтандыру]] | 50,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC ERGO General Insurance Company Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202311121118_HDFC_ERGO_General_Insurance_Company_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Asset Management Company | [[Инвестициялық қорлар]] | 52,55% |<ref>{{cite web |title=HDFC Asset Management Company Limited |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/HDFC-ASSET-MANAGEMENT-COM-45228895/company/ |website=MarketScreener |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Securities | [[Биржалық брокерлік қызмет]] | 95,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC Securities Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202312131236_HDFC_Securities_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDB Financial Services | [[Тұтынушылық қарыз|Тұтынушылық қаржыландыру]] | 94,84% |<ref>{{cite web |title=HDB Financial Services Limited |url=https://www.crisil.com/mnt/winshare/Ratings/RatingList/RatingDocs/HDBFinancialServicesLimited_December%2007,%202023_RR_332383.html |website=CRISIL |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Capital Advisors | [[Жылжымайтын мүлікке жеке капитал инвестициялары]] | 90% |<ref>{{cite news |title=HDFC divests 10% stake in HDFC Capital Advisors to ADIA for Rs 184 cr |url=https://www.business-standard.com/article/companies/hdfc-divests-10-stake-in-hdfc-capital-advisors-to-adia-for-rs-184-cr-122052600885_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |- | HDFC Credila | [[Студенттік несие|Білім беруді қаржыландыру]] | 9,99% |<ref>{{cite news |title=HDFC Bank completes Rs 9,553 cr stake sale in education unit HDFC Credila |url=https://www.business-standard.com/companies/news/hdfc-bank-completes-rs-9-553-cr-stake-sale-in-education-unit-hdfc-credila-124032100231_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |} [[Сурет:HDFC Bank, Hathibarkala Branch.jpg|thumb|[[Дехрадун]]да орналасқан HDFC Bank филиалы]] == Листингі және акционерлік құрылымы == HDFC Bank-тің [[үлестік акция]]лары [[Бомбей қор биржасы]] мен [[Үндістан ұлттық қор биржасы]]нда листингке енгізілген. Оның [[Америкалық депозитарлық қолхат]]тары [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]] биржасында листингке енгізілген.<ref>{{Cite web|title=HDFC bank: Information about American Depository Receipt|url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr|url-status=live|website=hdfc bank|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022112314/https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr}}</ref> Оның [[ғаламдық депозитарлық қолхат]]тары (GDR) [[Люксембург қор биржасы]]нда листингке енгізілген еді, алайда сауда [[Сауда көлемі (қаржы)|көлемінің]] төмен болуына байланысты директорлар кеңесі олардың айналымын тоқтатты.<ref>{{cite web |title=HDFC Bank's Global Expansion |url=https://www.brutimes.com/news/business/hdfc-banks-global-expansion |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=HDFC Bank terminates, de-lists GDRs from Luxembourg Stock Exchange|work=The hindu Business line|location=New Delhi|publication-place=New delhi|publication-date=16 шілде 2019|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022110810/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Ірі акционерлері (2026 жылғы шілде)<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank shareholdings: Find HDFC Bank Shareholding Pattern and Ownership |url=https://www.livemint.com/hdfc-bank/share-holdings/companyid-s0003020 |access-date=14 шілде 2026 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> !Орын !Иесінің атауы !Иелік ету үлесі |- |1 |I санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |39,61 |- |2 |Инвестициялық қорлар |30,62 |- |3 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупияға дейінгі Үндістан резиденттері |10,32 |- |4 |Сақтандыру компаниялары |7,37 |- |5 |Жинақтаушы/зейнетақы қорлары |3,02 |- |6 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупиядан асатын Үндістан резиденттері |2,72 |- |7 |II санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |2,21 |- |8 |Басқалары |4,13 |- | |'''Барлығы''' |'''100,00''' |} == Даулар == 2020 жылғы 2 желтоқсанда [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank-ке жаңа кредиттік карталар шығаруды және банктің Digital 2.0 бағдарламасы аясында жоспарланған барлық қызметті уақытша тоқтатуды бұйырды. Бұған банктің интернет-банкинг, мобильді банкинг және төлем сервистерінің жұмысында болған іркілістер себеп болды.<ref>{{Cite web|title=RBI asks HDFC Bank to halt issue of new credit cards, planned activities under Digital 2.0|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-halts-hdfc-bank-digital-activities-asks-bank-to-stop-sourcing-new-credit-card-customers-after-multiple-digital-failures-6183521.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207105648/https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-halts-hdfc-bank-digital-activities-asks-bank-to-stop-sourcing-new-credit-card-customers-after-multiple-digital-failures-6183521.html|archive-date=7 желтоқсан 2020|access-date=11 ақпан 2022|website=Moneycontrol|date=3 желтоқсан 2020 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 желтоқсан 2020|title=Explained: Why RBI has asked HDFC Bank to stop digital launches, new credit card sourcing|url=https://indianexpress.com/article/explained/hdfc-bank-rbi-action-explained-7083629/|access-date=8 желтоқсан 2020|website=The Indian Express|language=en|archive-date=8 желтоқсан 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208100906/https://indianexpress.com/article/explained/hdfc-bank-rbi-action-explained-7083629/|url-status=live}}</ref> 2020 жылғы 29 қаңтарда RBI [[IPO|алғашқы жария орналастыруға]] өтінім беру үшін ашылған 39 ағымдағы шотқа қатысты тұрақты тиісті тексеру жүргізбегені үшін HDFC Bank-ке ақшалай айыппұл салды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=49273|title=RBI imposes penalty on HDFC bank|website=rbi.org.in|access-date=29 қаңтар 2020|archive-date=30 қаңтар 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130070954/https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx%3Fprid%3D49273|url-status=live}}</ref> HDFC Bank менеджері [[Одиша]]да ₹59,41,000 сомасына қатысты алаяқтық жасады деген айыппен қамауға алынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/sep/16/former-hdfc-bank-manager-arrested-for-rs-5941-lakh-fraud-in-odisha-2034332.html|title=A HDFC bank manager arrested for Rs 59.41 lakh fraud in Odisha|website=The New Indian Express|access-date=16 тамыз 2019|archive-date=5 қазан 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005153615/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/sep/16/former-hdfc-bank-manager-arrested-for-rs-5941-lakh-fraud-in-odisha-2034332.html|url-status=live}}</ref> Altico Capital мен [[Дубай]]дағы [[Mashreq (bank)|Mashreq Bank]] RBI-ге жүгініп, HDFC Bank-ті компания сыртқы коммерциялық қарыз алу (ECB) арқылы тартқан және банкте орналастырған қаражаттың бір бөлігін есептен шығару арқылы реттеуші талаптарды бұзды деп айыптады. Олардың мәлімдеуінше, HDFC Bank-тің шоттан ақша аудару туралы шешімі RBI-дің қаражатты түпкілікті пайдалану ережесін бұзуы мүмкін.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/altico-and-mashreq-approach-rbi-against-hdfc-bank/articleshow/71546523.cms|title=Altico and Mashreq approach RBI against HDFC Bank|website=The Economic Times|access-date=13 қазан 2019|last1=Дас|first1=Сайкат|archive-date=12 қазан 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012181759/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/altico-and-mashreq-approach-rbi-against-hdfc-bank/articleshow/71546523.cms|url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 27 мамырда RBI HDFC Bank-ке автонесие портфеліне қатысты реттеуші талаптарды сақтаудағы кемшіліктері үшін 10 крор үнді рупиясы көлемінде айыппұл салды. Аталған айыппұл [[1949 жылғы Банктік реттеу туралы заң]]ның кейбір ережелерін бұзуға байланысты салынды.<ref>{{Cite news|title=Reserve Bank of India imposes Rs 10 crore penalty on HDFC Bank|work=The indian express|url=https://indianexpress.com/article/business/reserve-bank-imposes-rs-10-crore-penalty-on-hdfc-bank-7335173/|access-date=23 қазан 2021|archive-date=23 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023031340/https://indianexpress.com/article/business/reserve-bank-imposes-rs-10-crore-penalty-on-hdfc-bank-7335173/|url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда HDB Financial Services компаниясында деректердің таралуы орын алып, 7 крордан (70 млн) астам клиенттің электрондық пошта мекенжайлары, аты-жөндері, туған күндері, телефон нөмірлері, жынысы, [[Пошта индексі|пошта индекстері]] және несие туралы мәліметтері жария болып кетті.<ref>{{Cite news |date=7 наурыз 2023 |title=HDB Financial Services flags data breach at service provider |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdb-financial-services-flags-data-breach-at-service-provider/articleshow/98483482.cms |access-date=27 маусым 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2025 жылғы маусымда HDFC Bank-тің [[Басқарушы директор|басқарушы директоры]] және [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директоры]] [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] [[Мумбай]]дағы [[Lilavati Hospital|Lilavati Hospital]] ауруханасын басқаратын Lilavati Kirtilal Mehta Medical Trust берген [[First Information Report|алғашқы ақпараттық есепте]] (FIR) аталды. Шағымда оның аурухана қамқоршыларының біріне қысым көрсетуге бағытталғаны хабарланған ₹2,05 крор көлеміндегі қаржылық мәмілеге қатысы бар деген айып тағылды. Бұл жағдай Splendour Gems Limited компаниясына қатысты, 2004 жылы берілген өндіріп алу туралы куәліктен бастау алған ұзаққа созылған несие берешегін өндіріп алу дауына байланысты болды.<ref>{{Cite news |last=Мишра |first=Лалатенду |date=7 маусым 2025 |title=HDFC Bank denies allegations against MD & CEO Jagdishan, says recalcitrant defaulters at work to thwart recovery |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-denies-allegations-against-md-ceo-jagdishan-says-recalcitrant-defaulters-at-work-to-thwart-recovery/article69669694.ece |access-date=9 маусым 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 маусым 2025 |title=HDFC Bank rubbishes Lilavati Trust's allegations against MD & CEO Sashidhar Jagdishan - know charges here |url=https://www.etnownews.com/companies/hdfc-bank-rubbishes-lilavati-trusts-allegations-against-md-ceo-sashidhar-jagdishan-know-charges-here-article-151816513 |access-date=9 маусым 2025 |website=ET Now |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 маусым 2025 |title=Who is Sasidhar Jagdishan, MD and CEO of HDFC Bank named in Lilavti Trust FIR? |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-shares-who-is-sasidhar-jagdishan-md-and-ceo-of-hdfc-bank-accused-in-lilavti-trust-fir/articleshow/121720349.cms?from=mdr |access-date=9 маусым 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2025–2026 жылдары HDFC Bank-тің Дубай және Бахрейндегі филиалдары [[Credit Suisse]] шығарған тәуекелі жоғары қосымша бірінші деңгейдегі капитал (AT1) облигацияларын резидент емес үндістандық (NRI) клиенттерге тәуекелдері тиісті түрде ашылмай, қауіпсіз әрі тұрақты кіріс әкелетін өнімдер ретінде [[HDFC Bank AT1 bond misselling case|дұрыс емес сатқан]] деген айыптауларға тап болды.<ref>{{Cite web |date=12 шілде 2025 |title=NRIs accuse HDFC Bank officials of fraud, allege misuse of Rs 25-30 crore funds to pay for AT-1 bonds: Report |url=https://www.financialexpress.com/business/banking-finance-nris-accuse-hdfc-bank-officials-of-fraud-allege-misuse-of-rs-25-30-crore-funds-to-pay-for-at-1-bonds-report-3912163/ |access-date=18 сәуір 2026 |website=The Financial Express |language=en}}</ref> 2023 жылғы наурызда Credit Suisse–UBS сатып алу мәмілесі кезінде бұл облигациялар толық есептен шығарылды, ал оларға салынған қаражат көлемі 100–120 млн АҚШ доллары деп бағаланды. [[Dubai Financial Services Authority]] Дубайдағы филиалдың қызметін тексеріп, оған жаңа клиенттерді қабылдауға тыйым салды.<ref>{{Cite news |last= |date=27 қыркүйек 2025 |title=HDFC Bank barred from onboarding new clients in Dubai branch by local regulator |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-barred-from-onboarding-new-clients-in-dubai-branch-by-local-regulator/article70101501.ece |access-date=18 сәуір 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Осыдан кейін ішкі тексеру жүргізіліп, бірқатар қызметкер жұмыстан шығарылды, ал 2026 жылғы наурызда төраға [[Atanu Chakraborty|Атану Чакраборти]] «құндылықтар мен этикаға» байланысты отставкаға кетті.<ref>{{Cite news |last=Рагхаван |first=Ранджани |date=20 наурыз 2026 |title=HDFC Bank: What exactly was it? Atanu Chakrabarty's shock exit baffles global investors |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-atanu-chakrabarty-resignation-what-exactly-was-it-shock-exit-baffles-global-investors-hdfc-bank-shares-fall/articleshow/129691533.cms?from=mdr |access-date=18 сәуір 2026 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3zew4aarz6hjf18c07v6642ys1nrxei 3649459 3649457 2026-08-31T09:25:18Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3649459 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = HDFC Bank Limited |логотипі = HDFC Bank Logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = NSE: HDFCBANK<br />BSE: 500180<br />NYSE: HDB (ADS)<br />[[BSE SENSEX]] құрамдасы<br />[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] құрамдасы |қызметі = Үндістан |құрылды = [[16 қаңтар]] [[1995 жыл|1995]] |құрушы = [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]]<br /><small>([[Deepak Parekh]] басшылығымен)</small> |орналасуы = [[Мумбай]], [[Махараштра]], Үндістан |басты адамдары = [[Rajiv Kumar (IAS)|Раджив Кумар]] <small>(толық емес жұмыс уақытымен төраға)</small><br />[[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] <small>(басқарушы директор және бас атқарушы директор)</small> |саласы = [[Банк ісі]]<br />[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Бөлшек банк ісі|Тұтынушылық банк ісі]]; [[Коммерциялық банк ісі]]; [[Сақтандыру]]; [[Несие картасы|несие карталары]]; [[Инвестициялық банк]]; [[Ипотекалық несие]]лер; [[Жеке банк ісі]]; [[Жеке капитал]]; [[Инвестицияларды басқару]]; [[Активтерді басқару]]; [[Әл-ауқатты басқару]]; [[Биржалық брокерлік қызмет]]<ref name="AR201213">{{cite web|url = http://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|title = Balance Sheet of HDFC Bank|publisher = moneycontrol|access-date = [[7 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]|archive-date = [[4 сәуір]] [[2020 жыл|2020]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20200404003111/https://www.moneycontrol.com/financials/hdfcbank/balance-sheet/HDF01|url-status = live | last1=Com | first1=Moneycontrol }}</ref> |меншікті капиталы = {{өсім}} 5,79 трлн үнді рупиясы (2026) |айналым = {{өсім}} 4,95 трлн үнді рупиясы (2026)<ref>{{cite web |title=Financial Results Q4FY25 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/pdf/financial-results/2024-2025/quarter-4/financial-results-for-the-quarter-and-year-ended-March-31-2025.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Q4FY25 Earnings Presentation |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/About%20Investor%20Relations/pdf/2024/march/Q4FY25-Earnings-Presentation.pdf |publisher=HDFC Bank |access-date=[[11 желтоқсан]] [[2025 жыл|2025]] |date=[[19 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} 1,02141 трлн үнді рупиясы (2026) |таза табысы = {{өсім}} 760,26 млрд үнді рупиясы (2026) |активтер = {{өсім}} 49,08 трлн үнді рупиясы (2026) |капитализация = |қызметкерлер саны = 211 178 (2025 қаржы жылы)<ref name=arep>{{Cite web|publisher=Business Standard|title=HDFC Bank headcount declines|url=https://www.business-standard.com/industry/banking/hdfc-bank-adds-1k-employees-in-fy25-icici-s-headcount-drops-by-6-723-125042201115_1.html|access-date=[[23 сәуір]] [[2025 жыл|2025]]}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = [[HDFC Life]]<br />[[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]]<br />HDFC Securities<ref>{{cite web |last1=Securities |first1=HDFC |title=About Us |url=https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |website=hdfcsec.com |access-date=[[9 желтоқсан]] [[2020 жыл|2020]] |archive-date=[[11 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111041928/https://www.hdfcsec.com/article/about-us-1647 |url-status=live }}</ref><br />HDFC AMC (HDFC Mutual Fund)<br />HDB Financial Services<ref>{{cite news |title=How HDB Financial Services Can Add To HDFC Bank's Long Rally |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |access-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |work=Moneycontrol |archive-date=[[26 сәуір]] [[2021 жыл|2021]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426121321/https://www.moneycontrol.com/news/business/moneycontrol-research/how-hdb-financial-services-can-add-to-hdfc-banks-long-rally-3707561.html |url-status=live }}</ref><br />HDFC Capital Advisors |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''HDFC Bank Limited''' — штаб-пәтері [[Мумбай]]да орналасқан үндістандық [[банк ісі]] және [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. 1994 жылғы тамызда тіркелген компания [[Үндістанның резервтік банкі]]нен банк лицензиясын алғаннан кейін 1995 жылғы қаңтарда ресми түрде жұмысын бастады.<ref name=":0">{{cite web |title=HDFC Bank Milestones 1995–2023 |url=https://www.hdfc.bank.in/content/dam/hdfcbankpws/in/en/personal-banking/discover-products/about-us/who-we-are/pdfs/milestones.pdf |access-date=15 тамыз 2026}}</ref> Ол активтері мен нарықтық капиталдандыруы бойынша Үндістандағы ең ірі жеке сектор банкі болып табылады.<ref>{{cite web |title=Top companies in India by total assets |url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/totassets/bse/bank-private.html |publisher=Moneycontrol |access-date=10 қаңтар 2025}}</ref> 2025 жылы HDFC нарықтық капиталдандыруы бойынша әлемдегі оныншы ірі банкке айналды.<ref>{{Cite web |date=2 мамыр 2025 |title=Top 10 largest banks in the world by market cap (2025): Indian bank in the global 10 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-largest-banks-in-the-world-by-market-cap-2025-9978985/ |access-date=23 қазан 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша HDFC Үндістандағы ең құнды 10 банктің ішінде бірінші орында тұр.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank, [[State Bank of India]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|ішкі жүйелік маңызы бар банктер]] (D-SIB) ретінде белгіледі; мұндай банктерді көбіне «[[Too big to fail|құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» банктер деп атайды.<ref>{{cite web |url=https://rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=54979 |title=RBI releases 2022 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |date=2 қаңтар 2023 |website=rbi.org.in |publisher=RBI |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs), under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite news |last= |first= |date=2 қаңтар 2023 |title=RBI releases Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) of 2022 |url=https://www.livemint.com/news/india/rbi-releases-domestic-systemically-important-banks-d-sibs-of-2021-list-here-11672660568619.html |work=Livemint |location=New Delhi |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref> [[Сурет:EXCON 2025, Bangalore International Exhibition Centre (396).jpg|thumb|right|[[EXCON]] 2025 көрмесіндегі HDFC Bank, [[Bangalore International Exhibition Centre|BIEC]]]] 2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 137,15 млрд АҚШ долларын құрайды.<ref>{{Cite web |date=11 сәуір 2026 |title=Top 10 most valuable banks in India in 2026: SBI overtakes ICICI Bank in market cap to become #2, check who is #1 |url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/top-10-most-valuable-banks-in-india-in-2026-10631398/ |access-date=14 шілде 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> Ал 2024 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша HDFC Bank-тің нарықтық капиталдандыруы 145 млрд АҚШ долларын құрап, оны [[Үндістан қор биржасы|Үндістан қор биржаларындағы]] үшінші ірі компания етті.<ref>{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|title=Largest bank by Market capitalization|website=MoneyControl|access-date=1 қазан 2014|archive-date=6 маусым 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606043759/https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/marketcap/bse/banks-private-sector.html|url-status=live}}</ref> 2023 жылы бас компаниясы [[Housing Development Finance Corporation]]-ды [[жұтып алу]]дан кейін 173 000-нан астам қызметкері бар HDFC Bank [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы он алтыншы ірі жұмыс беруші]] болды.<ref>{{Cite web |title= Financial Results (Indian GAAP) for the Quarter and Year Ended March 31, 2023 |url=https://www.hdfcbank.com/content/bbp/repositories/723fb80a-2dde-42a3-9793-7ae1be57c87f/?path=/Footer/About%20Us/Investor%20Relation/Detail%20PAges/financial%20results/PDFs/2023/Press-Release-March-2023.pdf|date= 31 наурыз 2023 |website= hdfcbank.com |publisher= HDFC Bank |access-date= 16 қараша 2023 |page= 4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|title=HDFC Bank: Number of Employees 2006–2021 &#124; HDB|website=macrotrends.net|access-date=22 мамыр 2021|archive-date=22 мамыр 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522071805/https://www.macrotrends.net/stocks/charts/HDB/hdfc-bank/number-of-employees|url-status=live}}</ref> == Тарихы == HDFC Bank 1994 жылы HDFC Ltd негізін қалаушы Х.Т. Парехтің жиені [[Deepak Parekh]]тің басшылығымен [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Бас компания Үндістанның банк саласын [[Үндістандағы экономикалық ырықтандыру|ырықтандыру]] аясында жеке секторда банк құру үшін RBI-ден алдын ала мақұлдау алды.<ref>{{cite web |url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/overview/who-we-are |title=About HDFC Bank |website=hdfcbank.com |publisher=HDFC Bank |access-date=6 желтоқсан 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202305140546_HDFC_Bank_Ltd.pdf |title=HDFC Bank Ltd |date=2 мамыр 2023 |website=careratings.com |publisher=CARE Ratings |access-date=6 желтоқсан 2023 |quote=The Housing Development Finance Corporation Limited (HDFC) was among the first institutions to receive an 'in principle' approval from RBI to set up a bank in the private sector, as part of the RBI's liberalization of the Indian banking industry in 1994. The bank was incorporated in August 1994 in the name of 'HDFC Bank Limited' (HBL), with its registered office in Mumbai, India.}}</ref> Жаңадан құрылған мекемені басқару үшін [[Aditya Puri]] оның алғашқы басқарушы директоры болып тағайындалды.<ref>{{cite news |last=Bhattacharya |first=Tamal |title=The Making of HDFC Bank: Aditya Puri and the Legacy |url=https://www.business-standard.com |publisher=Business Standard |date=26 қазан 2020 |access-date=2 шілде 2026}}</ref> Банк 1995 жылғы қаңтарда жұмысын бастады, оның тіркелген кеңсесі [[Мумбай]]да орналасты.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|title=HDFC Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of HDFC Bank|website=profit.ndtv.com|access-date=16 шілде 2016|archive-date=9 шілде 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709001214/http://profit.ndtv.com/stock/hdfc-bank-ltd_hdfcbank/reports|url-status=live}}</ref> Оның [[Ворли]]дегі Sandoz House ғимаратындағы алғашқы корпоративтік кеңсесі мен толық қызмет көрсететін филиалын сол кездегі [[Үндістанның Қаржы министрлігі|Одақтың қаржы министрі]] [[Manmohan Singh]] ашты.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank to shift HQ from where it had started its operations 25 years ago |url=https://www.business-standard.com/article/finance/hdfc-bank-to-shift-hq-from-where-it-had-started-its-operations-25-years-ago-119110601671_1.html |access-date=20 сәуір 2026 |work=Business Standard}}</ref> 2001 жылғы шілдеде HDFC Bank-тің [[Америкалық депозитарлық қолхат|ADS]] бағалы қағаздары [[Алғашқы жария орналастыру|IPO]]-дан кейін [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда листингке енгізілді.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank prices ADS at $13.83: Reuters |url=https://www.rediff.com/money/2001/jul/20hdfc1.htm |access-date=8 мамыр 2024 |work=Rediff.com}}</ref> 2008 жылы HDFC Bank [[Centurion Bank of Punjab]] (CBoP) банкін 95,1 млрд үнді рупиясына [[Акцияларды айырбастау|акциялар айырбасы]] мәмілесі арқылы сатып алды; сол кезде бұл Үндістанның қаржы секторындағы ең ірі сатып алу болғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=HDFC Bank buys Centurion in India's biggest financial sector buyout |url=https://www.nytimes.com/2008/02/24/business/worldbusiness/24iht-indiabank24.10327786.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=The New York Times |date=4 желтоқсан 2008}}</ref> 2021 жылы банк [[Tata Group]] бастамасымен құрылған Ferbine компаниясының 9,99% үлесін сатып алды; компания [[Үндістанның ұлттық төлем корпорациясы]]на ұқсас, бөлшек төлем жүйелеріне арналған бүкіл Үндістанды қамтитын бірыңғай ұйымды басқару үшін құрылған.<ref>{{Cite web|title=Kotak Mahindra Bank, HDFC Bank To Acquire 9.99% Each In Ferbine|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|access-date=4 наурыз 2021|website=Moneycontrol|date=26 ақпан 2021 |archive-date=14 сәуір 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103152/https://www.moneycontrol.com/news/business/markets/kotak-mahindra-bank-hdfc-bank-to-acquire-9-99-each-in-ferbine-private-ltd-6578201.html|url-status=live}}</ref> === HDFC Ltd-HDFC Bank бірігуі === 2022 жылғы 4 сәуірде [[Housing Development Finance Corporation|HDFC Ltd]] HDFC Bank-пен бірігетінін мәлімдеді; бұл Үндістан тарихындағы ең ірі [[Mergers and acquisitions|бірігу және сатып алу мәмілесі]] болды.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hdfc-to-merge-with-hdfc-bank-in-indias-biggest-ever-ma/articleshow/90651390.cms|title = HDFC HDFC Bank Merger: HDFC to merge with HDFC Bank in India's biggest-ever M&A &#124; |website = [[The Times of India]]| date=5 сәуір 2022 }}</ref><ref name="bloomberg_0623">{{cite news |last1=Singh |first1=Preeti |last2=Patil |first2=Divya |title=Bank Giant Bigger Than Morgan Stanley Arises From India Merger |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-06-30/india-s-hdfc-vaults-into-ranks-of-world-s-most-valuable-banks?fromMostRead=true&sref=CIpmV6x8 |work=Bloomberg.com |date=30 маусым 2023 |language=en}}</ref> Бірігу аясында HDFC Ltd өзінің [[ипотека|тұрғын үй несиелері]] портфелін HDFC Bank-ке беруге тиіс болды, ал банк HDFC Ltd салымшыларына ақшаларын қайтарып алу немесе салымдарын банктің сол кезде ұсынған [[пайыздық мөлшерлеме]]сі бойынша жаңарту мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=3 шілде 2023 |title=What is the HDFC Bank-HDFC merger date |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/what-is-the-hdfc-bank-hdfc-merger-date/articleshow/101414476.cms |access-date=4 шілде 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2023 жылғы 1 шілдеде HDFC Ltd-дің HDFC Bank-пен бірігуі аяқталды.<ref name="hd4">{{cite news |title=HDFC Bank completes merger with HDFC after final board approval |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-completes-merger-with-hdfc-after-final-board-approval/articleshow/101402111.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=1 шілде 2023}}</ref><ref name="hd3">{{cite news |last1=Mishra |first1=Lalatendu |title=HDFC Bank completes merger formalities, rebrands HDFC Ltd. offices, branches |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-completes-merger-formalities-rebrands-hdfc-ltd-offices-branches/article67030718.ece |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Hindu |date=1 шілде 2023 |language=en-IN}}</ref> Нәтижесінде HDFC Bank-тің [[Нарықтық капиталдандыру|нарықтық капиталдандыруы]] 154 млрд АҚШ долларына жетіп, ол әлемдегі ең құнды жетінші банкке айналды. HDFC Bank сондай-ақ жиынтық активтері бойынша [[Ірі банктер тізімі|әлемдегі ең ірі 100 банк компаниясының]] қатарына кірді.<ref name="hd1">{{cite news |title=HDFC Ltd-HDFC Bank merger: Behind Sashi Jagdishan's big plans for HDFC Bank |url=https://www.businesstoday.in/magazine/the-buzz/story/hdfc-ltd-hdfc-bank-merger-behind-sashi-jagdishans-big-plans-for-hdfc-bank-390643-2023-07-20 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=20 шілде 2023 |language=en}}</ref><ref name="hd2">{{cite news |last1=Mascarenhas |first1=Rajesh |title=HDFC Bank becomes world's 7th largest lender post merger |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/hdfc-bank-becomes-worlds-7th-largest-lender-post-merger/articleshow/101840225.cms |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=The Economic Times |date=18 шілде 2023}}</ref> Біріктірілген ұйымның клиенттер базасы 12 крорды (120 млн) құрап, саны жағынан Германия халқының санынан асып түсті.<ref name="hd5">{{cite news |date=30 маусым 2023 |title=Bank giant bigger than Morgan Stanley arises from HDFC Bank, HDFC Ltd merger |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/bank-giant-bigger-than-morgan-stanley-arises-from-hdfc-bank-hdfc-ltd-merger/articleshow/101380691.cms?from=mdr |access-date=27 желтоқсан 2023 |work=The Times of India}}</ref> Бірігу нәтижесінде банк қызметкерлерінің саны айтарлықтай артып, жалпы саны 1,77 лакхқа (177 мың) жетті. Біріктірілген ұйым активтері бойынша [[State Bank of India]] банкінен кейінгі Үндістандағы екінші ірі банкке айналды.<ref name="hd8">{{cite news |date=3 шілде 2023 |title=Spotlight on HDFC Ltd and HDFC Bank Merger ! |url=https://www.cnbctv18.com/business/companies/hdfc-ltd-and-hdfc-bank-merger-record-date-ftse-nifty-sensex-msci-mutual-funds-17103621.htm |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=CNBCTV18 |language=en}}</ref> Филиалдарының саны 8300-ге дейін артты.<ref name="hd6">{{cite news |date=1 шілде 2023 |title=HDFC Ltd and HDFC Bank complete their merger today: Take a look at what's happened so far |url=https://www.zeebiz.com/personal-finance/banking/news-hdfc-ltd-completes-its-merger-with-and-hdfc-bank-today-sashidhar-jagdishan-home-loans-nse-bse-242387 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Zee Business}}</ref> HDFC Ltd акциялары листингтен шығарылып, акционерлерге өздеріне тиесілі әрбір 25 HDFC Ltd акциясына 42 HDFC Bank акциясынан берілді,<ref name="hd9">{{cite news |title=HDFC-HDFC Bank merger likely to be effective July 1, HDFC to be delisted on July 13: Deepak Parekh |url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/hdfc-hdfc-bank-merger-to-be-effective-july-1-hdfc-to-be-delisted-july-13-deepak-parekh-387245-2023-06-27 |access-date=27 желтоқсан 2023 |publisher=Business Today |date=27 маусым 2023 |language=en}}</ref> соның нәтижесінде HDFC Bank-тің акционерлік капиталы ұлғайды.<ref name="hd7">{{cite news |last1=Jacob |first1=Charmaine |last2=Tan |first2=Joanna |title=India's HDFC Bank completes $40 billion takeover of the country's largest mortgage lender. Here’s what it means |url=https://www.cnbc.com/2023/07/03/indias-hdfc-bank-completes-40-billion-merger-with-mortgage-lender-hdfc.html |access-date=15 тамыз 2026 |work=CNBC |date=3 шілде 2023 |language=en}}</ref> 2025 жылғы наурызға қарай банктің несиелері жылдық есеппен (YoY) 5,4%-ға өсіп, ₹28,2 лакх крорға жетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Осы кезеңде (2025 қаржы жылы) банк 2023 жылғы 1 шілдедегі бірігуден кейінгі алғашқы толық жұмыс жылының нәтижелерін көрсетті.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> Бірігуден кейін банк активтерінің сапасын сақтай отырып, тұрақты өсімін жалғастыра алды.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> 2025 қаржы жылының наурыз тоқсанында таза пайда ₹67 347,4 құрап, жылдық есеппен 10,7%-ға өсті, ал таза пайыздық кіріс 13%-ға артты.<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank confident of growing advances on par with industry in 2025-26 fiscal year |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/hdfc-bank-confident-of-growing-advances-on-par-with-industry-in-2025-26-fiscal-year/article-178051/ |access-date=14 шілде 2026 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:HDFC Bank.jpg|thumb|[[Хайдарабад]]тағы HDFC Bank филиалы]] 2026 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша HDFC Bank-тің тарату желісі 4 175 қала мен ауылда орналасқан 9 694 филиал мен 20 958 банкоматты (қолма-қол ақшаны қабылдау және беру функциясы бар банкоматтар) қамтыды.<ref name=":1">{{cite web |title=Who We Are – Overview of Our Mission & Values |url=https://www.hdfc.bank.in/about-us/who-we-are |website=HDFC Bank |access-date=15 тамыз 2026 |language=en-IN}}</ref> HDFC Bank [[Лакшадвип]] одақтық аумағындағы [[Каваратти]] аралында филиал ашқаннан кейін онда жұмыс істейтін жалғыз жеке банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=10 сәуір 2024 |title=Sole Private Bank Operator in UT Lakshdweep |url=https://indianexpress.com/article/business/hdfc-bank-first-private-bank-brach-office-in-lakshadweep-kavaratti-9261984/ |access-date=12 сәуір 2024 |website=The Indian Express}}</ref> Банктің халықаралық қызметі [[Бахрейн]], [[Дубай]], [[Гонконг]] және [[Сингапур]]да орналасқан бес филиалдан және Gujarat International Finance Tec-City-дегі IFSC банк бөлімшесінен тұрады. Сонымен қатар оның тиісінше Абу-Даби, Дубай, Лондон және Найробиде төрт өкілдігі бар.<ref name=":1" /> == Қызметкерлері == 2026 қаржы жылында банк қызметкерлер санын 3343 адамға қысқартты. 2026 жылғы наурызға қарай банктің жалпы қызметкерлер саны 214 521-ден 211 178-ге дейін азайды. Қысқарту негізінен басқарушылық емес лауазымдарды қамтыды: жұмысшылардың, кеңсе және төменгі буын қызметкерлерінің саны 2025 қаржы жылындағы 170 950-ден 2026 қаржы жылында 162 797-ге дейін төмендеді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Банк басшылығы өкілдерінің пікірінше, бұл технология көмегімен операцияларды автоматтандырып, адам тәжірибесін технологиялық инновациялармен ұштастыру арқылы банктік қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жасанды интеллектіні адам ресурстарын басқаруға арналған цифрлық шешімдермен ықпалдастыру арқылы үдерістер жеңілдетіліп, өзіне-өзі қызмет көрсету мүмкіндіктері кеңейтіліп, қызметкерлер үшін үздіксіз әрі қолайлы жұмыс тәжірибесі қамтамасыз етілмек. Технологияға негізделген бұл трансформацияны банктің басқарушы директоры және бас атқарушы директоры [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] қолдап, қызметкерлер ұйыммен бірге дамуы керек деген пікір білдірді.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> Қызметкерлерге технологиялық біліктілігін арттыруға қолдау көрсетілді; банктің GenAI Academy және басқа да жасанды интеллект бағдарламалары арқылы шамамен 50 631 қызметкер оқытылды. Сондай-ақ шамамен 20 мың қызметкер [[Microsoft Copilot]] бойынша оқудан өтті.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> Жалпы қызметкерлер саны азайғанымен, басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны артты. Бірқатар қызметкер жоғары, орта және төменгі буын басқарушылық лауазымдарға тағайындалды: орта буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны шамамен 1000 адамға, ал төменгі буын басқарушылық лауазымдардағы қызметкерлер саны 3000 адамға артты.<ref>{{Cite web |last=Гоэл |first=Шитал |date=13 шілде 2026 |title=HDFC Bank trims workforce by over 3,300 in FY26, says tech will elevate, not replace people {{!}} Company Business News |url=https://www.livemint.com/companies/people/hdfc-bank-trims-workforce-by-over-3-300-in-fy26-says-tech-will-elevate-not-replace-people-11783920020535.html |access-date=14 шілде 2026 |website=mint |language=en}}</ref> 2026 қаржы жылында әртүрлілік көрсеткіштерінде де елеулі өзгерістер болды. Қызметкерлердің 27%-ын әйелдер құрады; STEM салаларындағы қызметкерлердің 27%-ы әйелдер болса, басқарушылық лауазымдардың 16%-ын әйелдер атқарды.<ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=HDFC Bank cuts non supervisory workforce by over 8,000 in FY26, ramps up management hiring |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/hdfc-bank-streamlines-workforce-by-reducing-8000-non-supervisory-jobs-while-increasing-management-roles/132329042 |access-date=14 шілде 2026 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == Еншілес және қауымдастырылған компаниялары == HDFC Bank-тің елеулі еншілес және қауымдастырылған компанияларына мыналар жатады: {| class="wikitable" |- !Атауы !Түрі !Иелік ету үлесі !Дереккөз |- | [[HDFC Life]] | [[Өмірді сақтандыру]] | 50,37% |<ref>{{cite web |title=HDFC Life Insurance Company Limited |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport/?Id=126945 |website=ICRA |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | [[HDFC ERGO General Insurance Company|HDFC ERGO]] | [[Жалпы сақтандыру]] | 50,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC ERGO General Insurance Company Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202311121118_HDFC_ERGO_General_Insurance_Company_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Asset Management Company | [[Инвестициялық қорлар]] | 52,55% |<ref>{{cite web |title=HDFC Asset Management Company Limited |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/HDFC-ASSET-MANAGEMENT-COM-45228895/company/ |website=MarketScreener |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Securities | [[Биржалық брокерлік қызмет]] | 95,48% |<ref>{{cite web |title=HDFC Securities Limited |url=https://www.careratings.com/upload/CompanyFiles/PR/202312131236_HDFC_Securities_Limited.pdf |website=CARE Ratings |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDB Financial Services | [[Тұтынушылық қарыз|Тұтынушылық қаржыландыру]] | 94,84% |<ref>{{cite web |title=HDB Financial Services Limited |url=https://www.crisil.com/mnt/winshare/Ratings/RatingList/RatingDocs/HDBFinancialServicesLimited_December%2007,%202023_RR_332383.html |website=CRISIL |access-date=8 мамыр 2024}}</ref> |- | HDFC Capital Advisors | [[Жылжымайтын мүлікке жеке капитал инвестициялары]] | 90% |<ref>{{cite news |title=HDFC divests 10% stake in HDFC Capital Advisors to ADIA for Rs 184 cr |url=https://www.business-standard.com/article/companies/hdfc-divests-10-stake-in-hdfc-capital-advisors-to-adia-for-rs-184-cr-122052600885_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |- | HDFC Credila | [[Студенттік несие|Білім беруді қаржыландыру]] | 9,99% |<ref>{{cite news |title=HDFC Bank completes Rs 9,553 cr stake sale in education unit HDFC Credila |url=https://www.business-standard.com/companies/news/hdfc-bank-completes-rs-9-553-cr-stake-sale-in-education-unit-hdfc-credila-124032100231_1.html |access-date=8 мамыр 2024 |work=Business Standard}}</ref> |} [[Сурет:HDFC Bank, Hathibarkala Branch.jpg|thumb|[[Дехрадун]]да орналасқан HDFC Bank филиалы]] == Листингі және акционерлік құрылымы == HDFC Bank-тің [[үлестік акция]]лары [[Бомбей қор биржасы]] мен [[Үндістан ұлттық қор биржасы]]нда листингке енгізілген. Оның [[Америкалық депозитарлық қолхат]]тары [[Нью-Йорк қор биржасы|NYSE]] биржасында листингке енгізілген.<ref>{{Cite web|title=HDFC bank: Information about American Depository Receipt|url=https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr|url-status=live|website=hdfc bank|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022112314/https://www.hdfcbank.com/personal/about-us/investor-relations/adr}}</ref> Оның [[ғаламдық депозитарлық қолхат]]тары (GDR) [[Люксембург қор биржасы]]нда листингке енгізілген еді, алайда сауда [[Сауда көлемі (қаржы)|көлемінің]] төмен болуына байланысты директорлар кеңесі олардың айналымын тоқтатты.<ref>{{cite web |title=HDFC Bank's Global Expansion |url=https://www.brutimes.com/news/business/hdfc-banks-global-expansion |website=Bru Times News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=HDFC Bank terminates, de-lists GDRs from Luxembourg Stock Exchange|work=The hindu Business line|location=New Delhi|publication-place=New delhi|publication-date=16 шілде 2019|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|access-date=22 қазан 2021|archive-date=22 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022110810/https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/hdfc-bank-terminates-de-lists-its-gdrs-from-luxembourg-stock-exchange/article28468674.ece|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+Ірі акционерлері (2026 жылғы шілде)<ref>{{Cite web |title=HDFC Bank shareholdings: Find HDFC Bank Shareholding Pattern and Ownership |url=https://www.livemint.com/hdfc-bank/share-holdings/companyid-s0003020 |access-date=14 шілде 2026 |website=www.livemint.com |language=en}}</ref> !Орын !Иесінің атауы !Иелік ету үлесі |- |1 |I санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |39,61 |- |2 |Инвестициялық қорлар |30,62 |- |3 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупияға дейінгі Үндістан резиденттері |10,32 |- |4 |Сақтандыру компаниялары |7,37 |- |5 |Жинақтаушы/зейнетақы қорлары |3,02 |- |6 |Номиналды акционерлік капиталы 2 лакх рупиядан асатын Үндістан резиденттері |2,72 |- |7 |II санаттағы шетелдік портфельдік инвесторлар |2,21 |- |8 |Басқалары |4,13 |- | |'''Барлығы''' |'''100,00''' |} == Даулар == 2020 жылғы 2 желтоқсанда [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) HDFC Bank-ке жаңа кредиттік карталар шығаруды және банктің Digital 2.0 бағдарламасы аясында жоспарланған барлық қызметті уақытша тоқтатуды бұйырды. Бұған банктің интернет-банкинг, мобильді банкинг және төлем сервистерінің жұмысында болған іркілістер себеп болды.<ref>{{Cite web|title=RBI asks HDFC Bank to halt issue of new credit cards, planned activities under Digital 2.0|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-halts-hdfc-bank-digital-activities-asks-bank-to-stop-sourcing-new-credit-card-customers-after-multiple-digital-failures-6183521.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207105648/https://www.moneycontrol.com/news/business/rbi-halts-hdfc-bank-digital-activities-asks-bank-to-stop-sourcing-new-credit-card-customers-after-multiple-digital-failures-6183521.html|archive-date=7 желтоқсан 2020|access-date=11 ақпан 2022|website=Moneycontrol|date=3 желтоқсан 2020 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 желтоқсан 2020|title=Explained: Why RBI has asked HDFC Bank to stop digital launches, new credit card sourcing|url=https://indianexpress.com/article/explained/hdfc-bank-rbi-action-explained-7083629/|access-date=8 желтоқсан 2020|website=The Indian Express|language=en|archive-date=8 желтоқсан 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208100906/https://indianexpress.com/article/explained/hdfc-bank-rbi-action-explained-7083629/|url-status=live}}</ref> 2020 жылғы 29 қаңтарда RBI [[IPO|алғашқы жария орналастыруға]] өтінім беру үшін ашылған 39 ағымдағы шотқа қатысты тұрақты тиісті тексеру жүргізбегені үшін HDFC Bank-ке ақшалай айыппұл салды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=49273|title=RBI imposes penalty on HDFC bank|website=rbi.org.in|access-date=29 қаңтар 2020|archive-date=30 қаңтар 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130070954/https://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx%3Fprid%3D49273|url-status=live}}</ref> HDFC Bank менеджері [[Одиша]]да ₹59,41,000 сомасына қатысты алаяқтық жасады деген айыппен қамауға алынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/sep/16/former-hdfc-bank-manager-arrested-for-rs-5941-lakh-fraud-in-odisha-2034332.html|title=A HDFC bank manager arrested for Rs 59.41 lakh fraud in Odisha|website=The New Indian Express|access-date=16 тамыз 2019|archive-date=5 қазан 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005153615/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/sep/16/former-hdfc-bank-manager-arrested-for-rs-5941-lakh-fraud-in-odisha-2034332.html|url-status=live}}</ref> Altico Capital мен [[Дубай]]дағы [[Mashreq (bank)|Mashreq Bank]] RBI-ге жүгініп, HDFC Bank-ті компания сыртқы коммерциялық қарыз алу (ECB) арқылы тартқан және банкте орналастырған қаражаттың бір бөлігін есептен шығару арқылы реттеуші талаптарды бұзды деп айыптады. Олардың мәлімдеуінше, HDFC Bank-тің шоттан ақша аудару туралы шешімі RBI-дің қаражатты түпкілікті пайдалану ережесін бұзуы мүмкін.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/altico-and-mashreq-approach-rbi-against-hdfc-bank/articleshow/71546523.cms|title=Altico and Mashreq approach RBI against HDFC Bank|website=The Economic Times|access-date=13 қазан 2019|last1=Дас|first1=Сайкат|archive-date=12 қазан 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012181759/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/altico-and-mashreq-approach-rbi-against-hdfc-bank/articleshow/71546523.cms|url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 27 мамырда RBI HDFC Bank-ке автонесие портфеліне қатысты реттеуші талаптарды сақтаудағы кемшіліктері үшін 10 крор үнді рупиясы көлемінде айыппұл салды. Аталған айыппұл [[1949 жылғы Банктік реттеу туралы заң]]ның кейбір ережелерін бұзуға байланысты салынды.<ref>{{Cite news|title=Reserve Bank of India imposes Rs 10 crore penalty on HDFC Bank|work=The indian express|url=https://indianexpress.com/article/business/reserve-bank-imposes-rs-10-crore-penalty-on-hdfc-bank-7335173/|access-date=23 қазан 2021|archive-date=23 қазан 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023031340/https://indianexpress.com/article/business/reserve-bank-imposes-rs-10-crore-penalty-on-hdfc-bank-7335173/|url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда HDB Financial Services компаниясында деректердің таралуы орын алып, 7 крордан (70 млн) астам клиенттің электрондық пошта мекенжайлары, аты-жөндері, туған күндері, телефон нөмірлері, жынысы, [[Пошта индексі|пошта индекстері]] және несие туралы мәліметтері жария болып кетті.<ref>{{Cite news |date=7 наурыз 2023 |title=HDB Financial Services flags data breach at service provider |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdb-financial-services-flags-data-breach-at-service-provider/articleshow/98483482.cms |access-date=27 маусым 2023 |issn=0013-0389}}</ref> 2025 жылғы маусымда HDFC Bank-тің [[Басқарушы директор|басқарушы директоры]] және [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директоры]] [[Sashidhar Jagdishan|Сашидхар Джагдишан]] [[Мумбай]]дағы [[Lilavati Hospital|Lilavati Hospital]] ауруханасын басқаратын Lilavati Kirtilal Mehta Medical Trust берген [[First Information Report|алғашқы ақпараттық есепте]] (FIR) аталды. Шағымда оның аурухана қамқоршыларының біріне қысым көрсетуге бағытталғаны хабарланған ₹2,05 крор көлеміндегі қаржылық мәмілеге қатысы бар деген айып тағылды. Бұл жағдай Splendour Gems Limited компаниясына қатысты, 2004 жылы берілген өндіріп алу туралы куәліктен бастау алған ұзаққа созылған несие берешегін өндіріп алу дауына байланысты болды.<ref>{{Cite news |last=Мишра |first=Лалатенду |date=7 маусым 2025 |title=HDFC Bank denies allegations against MD & CEO Jagdishan, says recalcitrant defaulters at work to thwart recovery |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-denies-allegations-against-md-ceo-jagdishan-says-recalcitrant-defaulters-at-work-to-thwart-recovery/article69669694.ece |access-date=9 маусым 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 маусым 2025 |title=HDFC Bank rubbishes Lilavati Trust's allegations against MD & CEO Sashidhar Jagdishan - know charges here |url=https://www.etnownews.com/companies/hdfc-bank-rubbishes-lilavati-trusts-allegations-against-md-ceo-sashidhar-jagdishan-know-charges-here-article-151816513 |access-date=9 маусым 2025 |website=ET Now |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 маусым 2025 |title=Who is Sasidhar Jagdishan, MD and CEO of HDFC Bank named in Lilavti Trust FIR? |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-shares-who-is-sasidhar-jagdishan-md-and-ceo-of-hdfc-bank-accused-in-lilavti-trust-fir/articleshow/121720349.cms?from=mdr |access-date=9 маусым 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2025–2026 жылдары HDFC Bank-тің Дубай және Бахрейндегі филиалдары [[Credit Suisse]] шығарған тәуекелі жоғары қосымша бірінші деңгейдегі капитал (AT1) облигацияларын резидент емес үндістандық (NRI) клиенттерге тәуекелдері тиісті түрде ашылмай, қауіпсіз әрі тұрақты кіріс әкелетін өнімдер ретінде [[HDFC Bank AT1 bond misselling case|дұрыс емес сатқан]] деген айыптауларға тап болды.<ref>{{Cite web |date=12 шілде 2025 |title=NRIs accuse HDFC Bank officials of fraud, allege misuse of Rs 25-30 crore funds to pay for AT-1 bonds: Report |url=https://www.financialexpress.com/business/banking-finance-nris-accuse-hdfc-bank-officials-of-fraud-allege-misuse-of-rs-25-30-crore-funds-to-pay-for-at-1-bonds-report-3912163/ |access-date=18 сәуір 2026 |website=The Financial Express |language=en}}</ref> 2023 жылғы наурызда Credit Suisse–UBS сатып алу мәмілесі кезінде бұл облигациялар толық есептен шығарылды, ал оларға салынған қаражат көлемі 100–120 млн АҚШ доллары деп бағаланды. [[Dubai Financial Services Authority]] Дубайдағы филиалдың қызметін тексеріп, оған жаңа клиенттерді қабылдауға тыйым салды.<ref>{{Cite news |last= |date=27 қыркүйек 2025 |title=HDFC Bank barred from onboarding new clients in Dubai branch by local regulator |url=https://www.thehindu.com/business/Industry/hdfc-bank-barred-from-onboarding-new-clients-in-dubai-branch-by-local-regulator/article70101501.ece |access-date=18 сәуір 2026 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Осыдан кейін ішкі тексеру жүргізіліп, бірқатар қызметкер жұмыстан шығарылды, ал 2026 жылғы наурызда төраға [[Atanu Chakraborty|Атану Чакраборти]] «құндылықтар мен этикаға» байланысты отставкаға кетті.<ref>{{Cite news |last=Рагхаван |first=Ранджани |date=20 наурыз 2026 |title=HDFC Bank: What exactly was it? Atanu Chakrabarty's shock exit baffles global investors |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/hdfc-bank-atanu-chakrabarty-resignation-what-exactly-was-it-shock-exit-baffles-global-investors-hdfc-bank-shares-fall/articleshow/129691533.cms?from=mdr |access-date=18 сәуір 2026 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Мумбайда орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1994 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Үндістан брендтері]] [[Санат:HDFC Group]] [[Санат:Үндістандағы жеке сектор банктері]] [[Санат:1994 жылы Махараштрада құрылғандар]] [[Санат:Мумбайда орналасқан банктер]] [[Санат:Үндістан ұлттық қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Бомбей қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:BSE SENSEX]] [[Санат:NIFTY 50]] m17c23bz4w6mgup0wo7izabn7vofkua Қатысушы:Амина Жанаковна/зертхана 2 786075 3649396 2026-08-31T07:52:42Z Амина Жанаковна 182087 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар организмін ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ор... 3649396 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар организмін ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ортадағы [[осмостық қысым]] деңгейінің қалыпты жағдайын реттеп отыратын физиологиялық процесс. Осмостық реттелу тұщы су мен құрлықта тіршілік ететін жануарларға тән қасиет. Бұл жануарлар осы ерекшеліктеріне қарай 2 топқа бөлінеді: # [[пойкилоосмостық]] жануарлар - денесіндегі ішкі сұйықтықтарының осмостық концентрациясы сыртқы ортаның осмостық жағдайына тәуелді болады; # [[гомойоосмостық]] жануарлар - денесіндегі осмостық сұйықтықтың қысымы сыртқы ортаның осмостық жағдайы өзгергенмен тұрақты қалпын сақтайды. Осмостық реттелу ішкі ортадағы осмостық қысым деңгейінің өзгеруі салдарынан арнаулы осморецепторлардың тітіркенуінен басталатын [[рефлекс]] болып саналады. Бұл сезімтал құрылымдарда пайда болған тітіркеніс (импульс) жүйке орталықтарына бағытталып, су мен тұздарды қабылдау және оларды организмнен бөліп шығаратын арнаулы органдардың (нефридиялар, [[бүйрек]], тұз бездері) қызметімен реттеледі. Осмостық реттелу гиперосмостық және гипоосмостық жолдар арқылы жүзеге асады. Біріншісінде судың артық мөлшері организмнен бүйрек (өсімдіктерде - лептесік) арқылы шығарылады. Бұл құбылыс тұщы су жәндіктері мен теңіздің шеміршекті балықтарына тән. Екіншісінде - организм жоғалтқан су мөлшерін толтыру үшін тұзды суды қабылдап, артық тұзды түз бездері арқылы бөліп отырады. Мұндай реттелу негізінен теңіздің сүйекті балықтарында, бауырымен жорғалаушыларда (жыландар, тасбақалар) байқалады. Олар суды дене жабындысы не зор зәр арқылы шығарады да, оның орнына арнаулы түз бездерінің клеткасында тұшытылған теңіз суымен толықтырып отырады. Сүтқоректілерде негізгі осмостық реттелу органы болып бүйрек саналады. Тұз жетіспеген жағдайда - гипотониялы, ал тұз көп болса - гипертониялы зәр шығарады. Албырттар мен шаянтәрізділерде осы аталған екі жағдай да байқалады. Пойколоосмосты жануарларда (моллюскілер, тікентерілілер) қанның осмостық қысымы оның сыртқы ортадағы деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Бұларда клеткалық осмостық реттелу байқалады, яғни, қанның осмостық қысымы жоғарыласа, сол мөлшерде клеткадағы мембрана арқылы нашар өтетін органик заттардың ([[Аминқышқылдар|аминқышқылдары]]) концентрациясы жоғарылайды. Соның нәтижесінде клеткадағы тұздар мен судың концентрациясы өзгермейді, осмосты белсенді заттардың жинақталуынан осмостық қысым теңеседі <ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1178883&simple=true# Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. – 7-том. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 215-б.]</ref>. == Дереккөздер == nt81ekdko3ov76xe357kghewriqetpd 3649474 3649396 2026-08-31T09:53:29Z Амина Жанаковна 182087 «[[Санат:Биология|Биология]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3649474 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар организмін ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ортадағы [[осмостық қысым]] деңгейінің қалыпты жағдайын реттеп отыратын физиологиялық процесс. Осмостық реттелу тұщы су мен құрлықта тіршілік ететін жануарларға тән қасиет. Бұл жануарлар осы ерекшеліктеріне қарай 2 топқа бөлінеді: # [[пойкилоосмостық]] жануарлар - денесіндегі ішкі сұйықтықтарының осмостық концентрациясы сыртқы ортаның осмостық жағдайына тәуелді болады; # [[гомойоосмостық]] жануарлар - денесіндегі осмостық сұйықтықтың қысымы сыртқы ортаның осмостық жағдайы өзгергенмен тұрақты қалпын сақтайды. Осмостық реттелу ішкі ортадағы осмостық қысым деңгейінің өзгеруі салдарынан арнаулы осморецепторлардың тітіркенуінен басталатын [[рефлекс]] болып саналады. Бұл сезімтал құрылымдарда пайда болған тітіркеніс (импульс) жүйке орталықтарына бағытталып, су мен тұздарды қабылдау және оларды организмнен бөліп шығаратын арнаулы органдардың (нефридиялар, [[бүйрек]], тұз бездері) қызметімен реттеледі. Осмостық реттелу гиперосмостық және гипоосмостық жолдар арқылы жүзеге асады. Біріншісінде судың артық мөлшері организмнен бүйрек (өсімдіктерде - лептесік) арқылы шығарылады. Бұл құбылыс тұщы су жәндіктері мен теңіздің шеміршекті балықтарына тән. Екіншісінде - организм жоғалтқан су мөлшерін толтыру үшін тұзды суды қабылдап, артық тұзды түз бездері арқылы бөліп отырады. Мұндай реттелу негізінен теңіздің сүйекті балықтарында, бауырымен жорғалаушыларда (жыландар, тасбақалар) байқалады. Олар суды дене жабындысы не зор зәр арқылы шығарады да, оның орнына арнаулы түз бездерінің клеткасында тұшытылған теңіз суымен толықтырып отырады. Сүтқоректілерде негізгі осмостық реттелу органы болып бүйрек саналады. Тұз жетіспеген жағдайда - гипотониялы, ал тұз көп болса - гипертониялы зәр шығарады. Албырттар мен шаянтәрізділерде осы аталған екі жағдай да байқалады. Пойколоосмосты жануарларда (моллюскілер, тікентерілілер) қанның осмостық қысымы оның сыртқы ортадағы деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Бұларда клеткалық осмостық реттелу байқалады, яғни, қанның осмостық қысымы жоғарыласа, сол мөлшерде клеткадағы мембрана арқылы нашар өтетін органик заттардың ([[Аминқышқылдар|аминқышқылдары]]) концентрациясы жоғарылайды. Соның нәтижесінде клеткадағы тұздар мен судың концентрациясы өзгермейді, осмосты белсенді заттардың жинақталуынан осмостық қысым теңеседі <ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1178883&simple=true# Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. – 7-том. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 215-б.]</ref>. == Дереккөздер == [[Санат:Биология]] fi8h79i7fmmw0xwc1m4u7hrcteq2c1p 3649483 3649474 2026-08-31T10:06:42Z Амина Жанаковна 182087 3649483 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар ағзасын ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ортадағы [[осмостық қысым]] деңгейінің қалыпты жағдайын реттеп отыратын физиологиялық процесс. Осмостық реттелу тұщы су мен құрлықта тіршілік ететін жануарларға тән қасиет. Бұл жануарлар осы ерекшеліктеріне қарай 2 топқа бөлінеді: # [[Пойкилоосмостық]] жануарлар - денесіндегі ішкі сұйықтықтарының осмостық концентрациясы сыртқы ортаның осмостық жағдайына тәуелді болады; # [[Гомойоосмостық]] жануарлар - денесіндегі осмостық сұйықтықтың қысымы сыртқы ортаның осмостық жағдайы өзгергенмен тұрақты қалпын сақтайды. Осмостық реттелу ішкі ортадағы осмостық қысым деңгейінің өзгеруі салдарынан арнаулы осморецепторлардың тітіркенуінен басталатын [[рефлекс]] болып саналады. Бұл сезімтал құрылымдарда пайда болған тітіркеніс (импульс) [[жүйке]] орталықтарына бағытталып, су мен тұздарды қабылдау және оларды ағзадан бөліп шығаратын арнаулы органдардың (нефридиялар, [[бүйрек]], тұз бездері) қызметімен реттеледі. Осмостық реттелу ''гиперосмостық'' және ''гипоосмостық'' жолдар арқылы жүзеге асады. Біріншісінде судың артық мөлшері организмнен бүйрек (өсімдіктерде - лептесік) арқылы шығарылады. Бұл құбылыс [[тұщы су]] жәндіктері мен теңіздің шеміршекті балықтарына тән. Екіншісінде - ағза жоғалтқан су мөлшерін толтыру үшін тұзды суды қабылдап, артық тұзды түз бездері арқылы бөліп отырады. Мұндай реттелу негізінен теңіздің сүйекті балықтарында, [[Бауырымен жорғалаушылар|бауырымен жорғалаушыларда]] (жыландар, тасбақалар) байқалады. Олар суды дене жабындысы не зор зәр арқылы шығарады да, оның орнына арнаулы түз бездерінің клеткасында тұшытылған теңіз суымен толықтырып отырады. [[Сүтқоректілер|Сүтқоректілерде]] негізгі осмостық реттелу органы болып бүйрек саналады. Тұз жетіспеген жағдайда - ''гипотониялы'', ал тұз көп болса - ''гипертониялы'' зәр шығарады. [[Албырттар]] мен [[Шаянтәрізділер|шаянтәрізділерде]] осы аталған екі жағдай да байқалады. Пойколоосмосты жануарларда ([[Жұмсақденелілер|моллюскілер]], [[тікентерілілер]]) қанның осмостық қысымы оның сыртқы ортадағы деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Бұларда клеткалық осмостық реттелу байқалады, яғни, қанның осмостық қысымы жоғарыласа, сол мөлшерде жасушадағы [[мембрана]] арқылы нашар өтетін органик заттардың ([[Аминқышқылдар|аминқышқылдары]]) концентрациясы жоғарылайды. Соның нәтижесінде жасушадағы тұздар мен судың концентрациясы өзгермейді, осмосты белсенді заттардың жинақталуынан осмостық қысым теңеседі <ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1178883&simple=true Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. – 7-том. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 215-б.]</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Биология]] 3n08w4teyq1w0048u172q5yr7ldlqhd 3649484 3649483 2026-08-31T10:07:42Z Амина Жанаковна 182087 «[[Санат:Гомеостаз|Гомеостаз]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3649484 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар ағзасын ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ортадағы [[осмостық қысым]] деңгейінің қалыпты жағдайын реттеп отыратын физиологиялық процесс. Осмостық реттелу тұщы су мен құрлықта тіршілік ететін жануарларға тән қасиет. Бұл жануарлар осы ерекшеліктеріне қарай 2 топқа бөлінеді: # [[Пойкилоосмостық]] жануарлар - денесіндегі ішкі сұйықтықтарының осмостық концентрациясы сыртқы ортаның осмостық жағдайына тәуелді болады; # [[Гомойоосмостық]] жануарлар - денесіндегі осмостық сұйықтықтың қысымы сыртқы ортаның осмостық жағдайы өзгергенмен тұрақты қалпын сақтайды. Осмостық реттелу ішкі ортадағы осмостық қысым деңгейінің өзгеруі салдарынан арнаулы осморецепторлардың тітіркенуінен басталатын [[рефлекс]] болып саналады. Бұл сезімтал құрылымдарда пайда болған тітіркеніс (импульс) [[жүйке]] орталықтарына бағытталып, су мен тұздарды қабылдау және оларды ағзадан бөліп шығаратын арнаулы органдардың (нефридиялар, [[бүйрек]], тұз бездері) қызметімен реттеледі. Осмостық реттелу ''гиперосмостық'' және ''гипоосмостық'' жолдар арқылы жүзеге асады. Біріншісінде судың артық мөлшері организмнен бүйрек (өсімдіктерде - лептесік) арқылы шығарылады. Бұл құбылыс [[тұщы су]] жәндіктері мен теңіздің шеміршекті балықтарына тән. Екіншісінде - ағза жоғалтқан су мөлшерін толтыру үшін тұзды суды қабылдап, артық тұзды түз бездері арқылы бөліп отырады. Мұндай реттелу негізінен теңіздің сүйекті балықтарында, [[Бауырымен жорғалаушылар|бауырымен жорғалаушыларда]] (жыландар, тасбақалар) байқалады. Олар суды дене жабындысы не зор зәр арқылы шығарады да, оның орнына арнаулы түз бездерінің клеткасында тұшытылған теңіз суымен толықтырып отырады. [[Сүтқоректілер|Сүтқоректілерде]] негізгі осмостық реттелу органы болып бүйрек саналады. Тұз жетіспеген жағдайда - ''гипотониялы'', ал тұз көп болса - ''гипертониялы'' зәр шығарады. [[Албырттар]] мен [[Шаянтәрізділер|шаянтәрізділерде]] осы аталған екі жағдай да байқалады. Пойколоосмосты жануарларда ([[Жұмсақденелілер|моллюскілер]], [[тікентерілілер]]) қанның осмостық қысымы оның сыртқы ортадағы деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Бұларда клеткалық осмостық реттелу байқалады, яғни, қанның осмостық қысымы жоғарыласа, сол мөлшерде жасушадағы [[мембрана]] арқылы нашар өтетін органик заттардың ([[Аминқышқылдар|аминқышқылдары]]) концентрациясы жоғарылайды. Соның нәтижесінде жасушадағы тұздар мен судың концентрациясы өзгермейді, осмосты белсенді заттардың жинақталуынан осмостық қысым теңеседі <ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1178883&simple=true Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. – 7-том. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 215-б.]</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Биология]] [[Санат:Гомеостаз]] l5g0qh79pyp49lj1ggeauygdr4l0kxj Екінші Олжас Бектенов үкіметі 0 786076 3649434 2026-08-31T08:46:09Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = Қазақстан Республ... 3649434 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Olzhas Bektenov (cropped).jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектеновтің ресми портреті, 2024 | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] ({{м.а.}}) | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} == Құрылымы == {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] 1p2a2zu8sjit5wnu95gly46vstcgu3o GfK Entertainment charts 0 786077 3649439 2026-08-31T09:10:47Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым | атауы = GfK Entertainment | альтернативті = | background_color = | атау түсі = | логотип = | логотип ені = | анықтама = Нарықты зерттеу және медиа мониторинг қызметі | карта1 = | карта1 ені = | аңыз1 = | карта2 = | карта2 ені = |... 3649439 wikitext text/x-wiki {{Ұйым | атауы = GfK Entertainment | альтернативті = | background_color = | атау түсі = | логотип = | логотип ені = | анықтама = Нарықты зерттеу және медиа мониторинг қызметі | карта1 = | карта1 ені = | аңыз1 = | карта2 = | карта2 ені = | аңыз2 = | мүшелік = | орталық типі = | орталық = | орналасқан жері = {{байрақ|Германия}} [[Баден-Баден]] | шыққан елі = Германия | тип = [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] (GmbH) | тілдер = | тіл = [[Неміс тілі]] | басшы мансабы1 = Басшылар | басшы есімі1 = Матиaс Гилөт, Вольфганг Вандерс<ref name="GfK Entertainment">{{cite web |url=http://www.gfk-entertainment.com/impressum-mainmenu-39.html |title=Impressum |publisher=GfK Entertainment GmbH |language=de |access-date=3 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707143651/http://www.gfk-entertainment.com/impressum-mainmenu-39.html |archive-date=7 July 2014 |df=dmy-all }}</ref> | басшы мансабы2 = | басшы есімі2 = | негізін салушы1 = | құрылу оқиғалары1 = Компанияның құрылуы | құрылу мерзімі1 = 1991 жыл 24 қаңтар | негізін салушы2 = | құрылу оқиғалары2 = | құрылу мерзімі2 = | ыдырау оқиғалары = | ыдырау уақыты = | түсініктемелер1 = Германия ресми музыкалық чарттарын (Offizielle Deutsche Charts) құрастырушы | түсініктемелер2 = | мекен-жай = | сайт = {{URL|https://www.gfk.com}} | ортаққор = }} '''GfK Entertainment чарттары''' — [[Германия]] аумағындағы музыкалық өнімдер, үй видеолары және бейнеойындар индустриясының ресми көрсеткіштері болып табылады. Аталмыш рейтингтерді Bundesverband Musikindustrie (Германия музыкалық индустриясының федералды ассоциациясы) тапсырысы бойынша GfK компаниясының еншілес құрылымы — GfK Entertainment (бұрынғы атаулары Media Control және Media Control GfK International) жинақтайды және жария етеді. Бұл ұйым апта сайынғы Top 100 синглдер мен альбомдар тізімін, сондай-ақ жинақтар, джаз, академиялық музыка, хип-хоп, би музыкасы, комедиялық жанрлар және бейнеклиптер сынды сан алуан бағыттар бойынша арнайы чарт форматтарын тұрақты түрде ұсынып отырады.<ref name="Musikindustrie_Systembeschreibung">{{cite web|url=http://www.musikindustrie.de/fileadmin/bvmi/upload/02_Markt-Bestseller/Offizielle_Charts/Dokumente-zum-Download/bvmi-offizielle-deutsche-charts-systembeschreibung-4.4..pdf |title=Systembeschreibung der offiziellen Charts |trans-title=System Description of the Official Charts |publisher={{Lang|de|[[Bundesverband Musikindustrie]]|italic=no}} |language=de |date=11 January 2017 |df=dmy }}</ref> 2014 жылдың наурызында Media Control AG ұйымының сотқа шағымдануынан кейін Media Control GfK International атауын өзгертуге мәжбүр болды.<ref>{{cite web|url=http://www.media-control.de/media-control-gfk-darf-namen-nicht-mehr-benutzen.html |title=GfK Entertainment: GfK darf Namen nicht mehr benutzen |trans-title=GfK Entertainment: GfK must no longer use name |language=de |publisher=Media Control GmbH |access-date= 3 July 2014}}</ref> Чарт мәліметтерін көпшілікке тарату ісімен әртүрлі медиаресурстар, атап айтқанда [[MTV]] музыкалық телеарнасы және ресми Швейцария чарттарының веб-платформасы белсенді түрде айналысады.<ref>{{cite web|url=http://www.viva.tv/charts|title=VIVA: Charts|publisher=[[Viva (TV station)|VIVA]]|language=de|access-date=11 January 2017|archive-date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501133126/http://www.viva.tv/charts|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.germancharts.de/|title=germancharts.com|publisher=hitparade.ch|language=de|access-date=11 January 2017}}</ref> Сондай-ақ бұл көрсеткіштерді жұртшылыққа ұсынатын субъектілердің қатарына MusicLoad пен Mix 1 кіреді — бұлар GfK Entertainment тарапынан шығарылатын чарттардың басым бөлігін апта сайын жариялап тұратын интернет-қауымдастықтар болып табылады. Бұдан бөлек, GfK Entertainment чарттарға қатысты өзекті жаңалықтарды жариялайтын және негізгі рейтингтерге тікелей қолжетімділікті қамтамасыз ететін арнайы веб-сайтының жұмысын қамтамасыз етеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicload.de/web/charts|title=Musicload|publisher=musicload.de|language=de|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110231251/https://www.musicload.de/web/charts|archive-date=10 November 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mix1.de/charts/singlecharts.htm|title=Mix 1|publisher=mix1.de|language=de|access-date=11 January 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Германия музыкалық чарттары]] 51oi7ei9efxdb8c45f3qegakeq5i0p7 Media Control Charts 0 786078 3649440 2026-08-31T09:14:00Z Marksscheider 183882 «[[GfK Entertainment charts]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649440 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[GfK Entertainment charts]] l4iudgqzm2bgur4isyplzl7gh3aihv2 3649441 3649440 2026-08-31T09:14:30Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Media Control charts]] бетін [[Media Control Charts]] бетіне жылжытты 3649440 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[GfK Entertainment charts]] l4iudgqzm2bgur4isyplzl7gh3aihv2 Offizielle Top 100 0 786080 3649448 2026-08-31T09:16:50Z Marksscheider 183882 «[[GfK Entertainment charts]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649448 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[GfK Entertainment charts ]] 4j4p3doxyr2ee8supkl02j7ereb0lq8 Санат:Үндістан брендтері 14 786081 3649460 2026-08-31T09:26:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Үндістандағы бөлшек сауда]] [[Санат:Үндістан мәдениеті]] 3649460 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Үндістандағы бөлшек сауда]] [[Санат:Үндістан мәдениеті]] kq4hx61relnmy8jwvz7eqhq9jqksxxh Санат:HDFC Group 14 786082 3649462 2026-08-31T09:27:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Үндістандағы жеке сектор банктері]] 3649462 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үндістандағы жеке сектор банктері]] km6ov55nwuccarusonsfonoljdaq3e8 Санат:Үндістандағы жеке сектор банктері 14 786083 3649463 2026-08-31T09:28:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Үндістан банктері]] 3649463 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үндістан банктері]] ns8ss3m3o273yu4u3ndvne6ote1kjlc Санат:Бомбей қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар 14 786084 3649465 2026-08-31T09:30:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бомбей қор биржасы]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Үндістан компаниялары]] 3649465 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бомбей қор биржасы]] [[Санат:Биржалар бойынша листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Үндістан компаниялары]] r2oc3u790gpb2pu9zvas655qiyi3wm1 Қатысушы талқылауы:Қанат Ғұмаров 3 786086 3649486 2026-08-31T10:11:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3649486 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Қанат Ғұмаров}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 15:11, 2026 ж. тамыздың 31 (+05) py9zi9bjpwpijh66fkq6untbaeu1azf Federazione Industria Musicale Italiana 0 786087 3649487 2026-08-31T10:14:00Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = Federazione Industria Musicale Italiana |альтернативті = Federation of the Italian Music Industry (FIMI) |background_color = |атау түсі = |логотип = Logo FIMI.svg |логотип ені = 200px |анықтама = Италия музыка индустриясының федерациясы |карта1 = |карта1 ені = |... 3649487 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Federazione Industria Musicale Italiana |альтернативті = Federation of the Italian Music Industry (FIMI) |background_color = |атау түсі = |логотип = Logo FIMI.svg |логотип ені = 200px |анықтама = Италия музыка индустриясының федерациясы |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = |орталық типі = |орталық = |орналасқан жері = {{байрақ|Италия}} [[Милан]] |шыққан елі = Италия |тип = [[Коммерциялық емес ұйым|Салалық қауымдастық]] |тілдер = |тіл = [[Итальян тілі]] |басшы мансабы1 = Төраға |басшы есімі1 = Энцо Мацца |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Құрылуы |құрылу мерзімі1 = 1992 жыл |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = {{URL|https://www.fimi.it/}} |ортаққор = }} '''Federazione Industria Musicale Italiana (FIMI)''' немесе '''Италия музыка индустриясының федерациясы''' — [[Италия]]дағы дыбыс жазу индустриясының барлық дерлік аспектілерін қадағалайтын шатырлы ұйым. Бұл ұйым 1992 жылы, ірі корпоративті лейблдер бұрыннан бар '''Associazione dei Fonografici Italiani''' (AFI) қатарынан шыққан кезде құрылған.<ref>{{Cite web | url = http://archiviostorico.corriere.it/1992/ottobre/25/Sanremo_gia_una_stonatura_co_0_9210257836.shtml | work= [[Corriere della Sera]] | language = it | author = Mario Luzzatto Fegiz | date = 25 October 1992 | title = Sanremo '93, già una stonatura}}</ref><ref name="Rockol2002">{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-49125/Inchiesta-classifiche-Rockol--la-parola-a-Enzo-Mazza-%28FIMI%29 | publisher = rockol.it | access-date =17 August 2011 | title = Inchiesta classifiche Rockol: la parola a Enzo Mazza (FIMI) | language = it | date = 26 November 2002}}</ref> Кейінгі жылдары қалған итальяндық дыбыс жазу студияларының көбісі де AFI-ді тастап, жаңа ұйымға қосылды.<ref name="Rockol2002"/> 2011 жылғы деректер бойынша, FIMI музыкалық бизнес саласында жұмыс істейтін 2500 компанияның мүддесін қорғайды.<ref name="FIMI"/> FIMI [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) және итальяндық жұмыс берушілер федерациясы — Confindustria-ның мүшесі болып табылады.<ref name="FIMI">{{Cite web | url = http://www.fimi.it/profilo.php | publisher = Federation of the Italian Music Industry | access-date = 17 August 2011 | title = FIMI – Profilo | language = it | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110810170223/http://www.fimi.it/profilo.php | archive-date = 10 August 2011}}</ref> Оның басты мақсаты — итальяндық дыбыс жазу индустриясының мүдделерін қорғау.<ref name="FIMI"/> 1995 жылдың наурыз айынан бастап Италия музыка индустриясының федерациясы Италияның ресми альбомдар чартын ұсына бастады. 1997 жылдың қаңтарында FIMI сонымен қатар итальяндық ресми синглдер чартының да таратушысына айналды. Италиядағы [[CD-ROM|CD]]-синглдер сатылымының төмендеуіне байланысты, 2008 жылдың 1 қаңтарында FIMI физикалық синглдер чартын заңды интернет және мобильді жүктеулерге негізделген цифрлық жүктеулер чартымен алмастырды.<ref name=Billboard>{{cite magazine |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1003696014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521192500/http://www.billboard.biz/bbbiz/search/article_display.jsp?vnu_content_id=1003696014 |url-status=dead |archive-date=21 May 2011 |title=Italy's Singles Chart Goes Digital |access-date=11 February 2008 |last=Worden |first=Mark |date=14 January 2008 |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> 2011 жылдың шілдесінде Энцо Мацца ресми түрде FIMI төрағасы болып бекітілді.<ref>{{Cite web | url = http://www.rockol.it/news-273865/FIMI-nella-continuit%C3%A0,-Enzo-Mazza-riconfermato-presidente- | publisher = Rockol.it | access-date =17 August 2011 | title = FIMI nella continuità, Enzo Mazza riconfermato presidente | date = 29 July 2011 | language = it}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Италия музыкалық чарттары]] 7732862d77x800nk9haiw1wbbii7qcl Италия музыка индустриясының федерациясы 0 786088 3649489 2026-08-31T10:16:00Z Marksscheider 183882 «[[Federazione Industria Musicale Italiana]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649489 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Federazione Industria Musicale Italiana]] 2vxxhnygg7b5zyqt8fmcz9uc7kcjltn FIMI 0 786089 3649490 2026-08-31T10:16:32Z Marksscheider 183882 «[[Federazione Industria Musicale Italiana]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649490 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Federazione Industria Musicale Italiana]] 2vxxhnygg7b5zyqt8fmcz9uc7kcjltn Осмостық реттелу 0 786090 3649491 2026-08-31T10:17:34Z Амина Жанаковна 182087 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар ағзасын ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-хи... 3649491 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар ағзасын ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ортадағы [[осмостық қысым]] деңгейінің қалыпты жағдайын реттеп отыратын физиологиялық процесс. Осмостық реттелу тұщы су мен құрлықта тіршілік ететін жануарларға тән қасиет. Бұл жануарлар осы ерекшеліктеріне қарай 2 топқа бөлінеді: # [[Пойкилоосмостық]] жануарлар - денесіндегі ішкі сұйықтықтарының осмостық концентрациясы сыртқы ортаның осмостық жағдайына тәуелді болады; # [[Гомойоосмостық]] жануарлар - денесіндегі осмостық сұйықтықтың қысымы сыртқы ортаның осмостық жағдайы өзгергенмен тұрақты қалпын сақтайды. Осмостық реттелу ішкі ортадағы осмостық қысым деңгейінің өзгеруі салдарынан арнаулы осморецепторлардың тітіркенуінен басталатын [[рефлекс]] болып саналады. Бұл сезімтал құрылымдарда пайда болған тітіркеніс (импульс) [[жүйке]] орталықтарына бағытталып, су мен тұздарды қабылдау және оларды ағзадан бөліп шығаратын арнаулы органдардың (нефридиялар, [[бүйрек]], тұз бездері) қызметімен реттеледі. Осмостық реттелу ''гиперосмостық'' және ''гипоосмостық'' жолдар арқылы жүзеге асады. Біріншісінде судың артық мөлшері организмнен бүйрек (өсімдіктерде - лептесік) арқылы шығарылады. Бұл құбылыс [[тұщы су]] жәндіктері мен теңіздің шеміршекті балықтарына тән. Екіншісінде - ағза жоғалтқан су мөлшерін толтыру үшін тұзды суды қабылдап, артық тұзды түз бездері арқылы бөліп отырады. Мұндай реттелу негізінен теңіздің сүйекті балықтарында, [[Бауырымен жорғалаушылар|бауырымен жорғалаушыларда]] (жыландар, тасбақалар) байқалады. Олар суды дене жабындысы не зор зәр арқылы шығарады да, оның орнына арнаулы түз бездерінің клеткасында тұшытылған теңіз суымен толықтырып отырады. [[Сүтқоректілер|Сүтқоректілерде]] негізгі осмостық реттелу органы болып бүйрек саналады. Тұз жетіспеген жағдайда - ''гипотониялы'', ал тұз көп болса - ''гипертониялы'' зәр шығарады. [[Албырттар]] мен [[Шаянтәрізділер|шаянтәрізділерде]] осы аталған екі жағдай да байқалады. Пойколоосмосты жануарларда ([[Жұмсақденелілер|моллюскілер]], [[тікентерілілер]]) қанның осмостық қысымы оның сыртқы ортадағы деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Бұларда клеткалық осмостық реттелу байқалады, яғни, қанның осмостық қысымы жоғарыласа, сол мөлшерде жасушадағы [[мембрана]] арқылы нашар өтетін органик заттардың ([[Аминқышқылдар|аминқышқылдары]]) концентрациясы жоғарылайды. Соның нәтижесінде жасушадағы тұздар мен судың концентрациясы өзгермейді, осмосты белсенді заттардың жинақталуынан осмостық қысым теңеседі <ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1178883&simple=true Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. – 7-том. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 215-б.]</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Биология]] [[Санат:Гомеостаз]] rwidkg6whbncbxept7j8n94w7sh7t8e 3649498 3649491 2026-08-31T10:24:44Z Амина Жанаковна 182087 3649498 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Осмостық реттелу''' (грек. ''osmos'' - [[қысым]] және лат. ''regulo'' - бағыттаймын) - жануарлар ағзасын ішкі ортасының салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз ететін физикалық-химиялық процесстер жиынтығы; ішкі ортадағы [[осмостық қысым]] деңгейінің қалыпты жағдайын реттеп отыратын физиологиялық процесс. Осмостық реттелу тұщы су мен құрлықта тіршілік ететін жануарларға тән қасиет. Бұл жануарлар осы ерекшеліктеріне қарай 2 топқа бөлінеді: # [[Пойкилоосмостық]] жануарлар - денесіндегі ішкі сұйықтықтарының осмостық концентрациясы сыртқы ортаның осмостық жағдайына тәуелді болады; # [[Гомойоосмостық]] жануарлар - денесіндегі осмостық сұйықтықтың қысымы сыртқы ортаның осмостық жағдайы өзгергенмен тұрақты қалпын сақтайды. Осмостық реттелу ішкі ортадағы осмостық қысым деңгейінің өзгеруі салдарынан арнаулы осморецепторлардың тітіркенуінен басталатын [[рефлекс]] болып саналады. Бұл сезімтал құрылымдарда пайда болған тітіркеніс (импульс) [[жүйке]] орталықтарына бағытталып, су мен тұздарды қабылдау және оларды ағзадан бөліп шығаратын арнаулы органдардың (нефридиялар, [[бүйрек]], тұз бездері) қызметімен реттеледі. Осмостық реттелу ''гиперосмостық'' және ''гипоосмостық'' жолдар арқылы жүзеге асады. Біріншісінде судың артық мөлшері организмнен бүйрек (өсімдіктерде - лептесік) арқылы шығарылады. Бұл құбылыс [[тұщы су]] жәндіктері мен теңіздің шеміршекті балықтарына тән. Екіншісінде - ағза жоғалтқан су мөлшерін толтыру үшін тұзды суды қабылдап, артық тұзды түз бездері арқылы бөліп отырады. Мұндай реттелу негізінен теңіздің сүйекті балықтарында, [[Бауырымен жорғалаушылар|бауырымен жорғалаушыларда]] (жыландар, тасбақалар) байқалады. Олар суды дене жабындысы не зор зәр арқылы шығарады да, оның орнына арнаулы түз бездерінің клеткасында тұшытылған теңіз суымен толықтырып отырады. [[Сүтқоректілер|Сүтқоректілерде]] негізгі осмостық реттелу органы болып бүйрек саналады. Тұз жетіспеген жағдайда - ''гипотониялы'', ал тұз көп болса - ''гипертониялы'' зәр шығарады. [[Албырттар]] мен [[Шаянтәрізділер|шаянтәрізділерде]] осы аталған екі жағдай да байқалады. Пойколоосмосты жануарларда ([[Жұмсақденелілер|моллюскілер]], [[тікентерілілер]]) қанның осмостық қысымы оның сыртқы ортадағы деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Бұларда клеткалық осмостық реттелу байқалады, яғни, қанның осмостық қысымы жоғарыласа, сол мөлшерде жасушадағы [[мембрана]] арқылы нашар өтетін органик заттардың ([[Аминқышқылдар|аминқышқылдары]]) концентрациясы жоғарылайды. Соның нәтижесінде жасушадағы тұздар мен судың концентрациясы өзгермейді, осмосты белсенді заттардың жинақталуынан осмостық қысым теңеседі <ref>[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=1178883&simple=true Қазақстан. Ұлттық энциклопедия. – 7-том. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2005. – 215-б.]</ref>. == Дереккөздер == [[Санат:Биология]] [[Санат:Гомеостаз]] 3zyj0h5owe515fjymso551l5t6cg1py Billboard (magazine) 0 786091 3649493 2026-08-31T10:18:19Z Marksscheider 183882 «[[Billboard]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649493 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Billboard]] 8n2ytyxk0r4vq26hz0y4unssy8nrirh Қатысушы талқылауы:Gioppolognomo 3 786092 3649496 2026-08-31T10:20:05Z Deepfriedokra 74131 Deepfriedokra [[Қатысушы талқылауы:Gioppolognomo]] бетін [[Қатысушы талқылауы:ThrowawayITA]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Gioppolognomo|Gioppolognomo]]" to "[[Special:CentralAuth/ThrowawayITA|ThrowawayITA]]" 3649496 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:ThrowawayITA]] div597ucndrftjcjk8haiukmsrmda1a Оразкүл Асанғазиева 0 786093 3649497 2026-08-31T10:24:05Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Оразкүл Асанғазы туралы мақала қосылды 3649497 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Оразкүл Асанғазы''' (22 ақпан 1952, [[Жамбыл облысы]], [[Шу ауданы]]) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, педагог. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің V шақырылымының депутаты болған.<ref>{{Cite web|title=Белгілі түлектер|url=https://qyzpu.edu.kz/kz/izvestnie-vipuskniki|website=Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|access-date=2026-08-31}}</ref> == Өмірбаяны == Оразкүл Асанғазы 1952 жылы Шу ауданында дүниеге келген. 1973 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының физика-математика факультетін бітірген.<ref>{{Cite web|title=Белгілі түлектер|url=https://qyzpu.edu.kz/kz/izvestnie-vipuskniki|website=Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|access-date=2026-08-31}}</ref> Еңбек жолын 1973 жылы Сарыағаш ауданындағы Жамбыл атындағы орта мектепте мұғалім болып бастаған. Кейін мектеп директоры, аудандық және облыстық мемлекеттік органдарда басшылық қызметтер атқарды. 1992–1993 жылдары Сарыағаш ауданының әкімі, 1993–1995 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болды. 2006–2012 жылдары Астана қаласының Тілдерді дамыту басқармасының басшысы қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Белгілі түлектер|url=https://qyzpu.edu.kz/kz/izvestnie-vipuskniki|website=Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|access-date=2026-08-31}}</ref> 1995 жылы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды. 2012–2016 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің V шақырылымының депутаты қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Оразкүл Асанғазы|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/2578|website=Әдебиет порталы|access-date=2026-08-31}}</ref> == Қоғамдық қызметі == Оразкүл Асанғазы мемлекеттік тіл, ұлттық тәрбие және отбасы құндылықтары тақырыптарында қоғамдық кездесулерге қатысып келеді. 2025 жылы оның «Отбасы берекесі» атты кітабы жарық көрді. Кітапта отбасы құндылықтары, ұлттық тәрбие және ұрпақ тәрбиесі мәселелері қарастырылған.<ref>{{Cite web|title=«Отбасы берекесі» кітабы жарық көрді|url=https://qazaqstan.tv/news/207457/|website=Qazaqstan ұлттық телеарнасы|date=2025-02-27|access-date=2026-08-31}}</ref> == Марапаттары == «Құрмет» ордені; «Еңбектегі ерлігі үшін» медалі; «Белсенді қызметі үшін» медалі; «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» және «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медальдары; «Қазақ КСР оқу ісінің үздігі» белгісі.<ref>{{Cite web|title=Оразкүл Асанғазы|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/2578|website=Әдебиет порталы|access-date=2026-08-31}}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} tv6o8nydpy7opffcjcutofe1dpok2pa Productores de Música de España 0 786094 3649500 2026-08-31T10:34:21Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[File:Promusicae.svg|thumb|178x178px|Promusicae логотипі]] '''Productores de Música de España''' (қаз. Испан музыка продюсерлері, қысқартылған атауы — '''PROMUSICAE'''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/quienes-somos/|title=Quiénes somos|publisher=[[Productores de Música de España]]|accessdate=4 May 2026|language=es}}</ref>) — [[Испания]]ның музыкалық чарттарына жауа... 3649500 wikitext text/x-wiki [[File:Promusicae.svg|thumb|178x178px|Promusicae логотипі]] '''Productores de Música de España''' (қаз. Испан музыка продюсерлері, қысқартылған атауы — '''PROMUSICAE'''<ref>{{cite web|url=https://www.promusicae.es/quienes-somos/|title=Quiénes somos|publisher=[[Productores de Música de España]]|accessdate=4 May 2026|language=es}}</ref>) — [[Испания]]ның музыкалық чарттарына жауапты ұлттық ұйым. Бұл — испан дыбыс жазу индустриясының 90 пайыздан астамын қамтитын салалық қауымдастық. Сондай-ақ бұл ұйым [[Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы]]ның (IFPI) Испаниядағы тобы болып табылады. PROMUSICAE бас кеңсесі Испанияның [[Мадрид]] қаласында (María de Molina көшесі, 39 үй) орналасқан.<ref>{{Cite web|url=https://www.promusicae.es/en/contact/|title = Contact us – Promusicae}}</ref> == Чарттар == Чарттар аптасына бір рет жексенбі күндері есептеледі. Олар есептеуге дейінгі жұмадан бастап өткен сенбіні қоса алғандағы апта ішінде Испания аумағындағы музыкалық өнімдердің бөлшек саудадағы сатылымына негізделеді. Жаңа чарттар әдетте Испанияның материктік уақыты бойынша жексенбі күні кешке PROMUSICAE веб-сайтына жүктеледі. 2015 жылдың қаңтар айынан бастап үздік 100 әннің рейтингі стримингке, сондай-ақ жүктеулер мен физикалық сатылымдарға негізделеді. PROMUSICAE келесі чарттарды ұсынады: * Top 100 Canciones (Үздік 100 ән) * Top 100 Álbumes (Үздік 100 альбом) * Top 100 Vinilos (Үздік 100 винил) * Top 50 Radio (Үздік 50 радиотуынды) * Top 20 compilations chart (Үздік 20 жинақ чарты) * Top 20 DVD Chart (Үздік 20 DVD чарты) * Airplay Chart (Эфирлік чарт) * Top 20 TV and Radio Chart (Annual) (Үздік 20 теледидар және радио чарты — жылдық) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Испания музыкалық чарттары]] tncigunacqlx1dlfetumtweofcbwod7 Oricon Albums Chart 0 786095 3649502 2026-08-31T10:48:01Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Oricon Albums Chart''' — бұл [[Oricon]] компаниясы күн сайын, апта сайын, ай сайын және жыл сайын шығаратын [[Жапония|жапон]] музыка индустриясының стандартты альбомдардың танымалдылық чарты. Oricon 1987 жылғы 5 қазанда Oricon Albums Chart ресми түрде құрылғанға дейін LP (винил пластинка... 3649502 wikitext text/x-wiki '''Oricon Albums Chart''' — бұл [[Oricon]] компаниясы күн сайын, апта сайын, ай сайын және жыл сайын шығаратын [[Жапония|жапон]] музыка индустриясының стандартты альбомдардың танымалдылық чарты. Oricon 1987 жылғы 5 қазанда Oricon Albums Chart ресми түрде құрылғанға дейін LP (винил пластинкалар), CT (компакт-кассеталар), картридждер және CD чарттарын жариялаған болатын. Oricon Albums Chart рейтингтері физикалық альбомдардың сатылымына негізделеді. Жүктеу сатылымдарына негізделген Цифрлық альбомдар чарты (Digital Albums Chart) 2016 жылғы 19 қарашада іске қосылды.<ref>{{cite web|title=ja:オリコン 新ランキング発表 アルバムDL数を集計…初回首位は宇多田ヒカル|url=https://www.oricon.co.jp/news/2081196/full/|website=Oricon Style|publisher=[[Oricon]]|access-date=November 16, 2016|language=ja|date=November 16, 2016}}</ref> 2018 жылғы 24 желтоқсанда Oricon альтернатты түрде альбом эквиваленті бірліктеріне негізделген Біріктірілген альбомдар чартын (Combined Albums Chart) ұсынды. Бұл чарт физикалық сатылымдарды, цифрлық сатылымдарды және стримингті есепке алады.<ref>{{Cite web|title=オリコン、12月19日より合算ランキング開始集計詳細を発表|url=https://www.oricon.co.jp/news/2125667/full/|access-date=2021-04-02|website=ORICON NEWS}}</ref> Чарттар әр сейсенбі сайын Oricon Style журналында және Oricon ресми веб-сайтында жарияланады. Әр дүйсенбі сайын Oricon сауда нүктелерінен деректерді қабылдайды, бірақ белгілі бір арналар арқылы сатылған тауарлардың деректері чартқа енмейді. Мысалы, NEWS поп-тобының дебюттік синглі тек Oricon қамтымайтын 7-Eleven дүкендері арқылы ғана сатылды, сондықтан оның сатылым көрсеткіштері Oricon чарттарында көрініс таппады. Осыған байланысты Oricon жазба сатылымдарының рейтингтері толықтай дәл болып саналмайды. == Барлық уақыттағы ең көп сатылған альбомдар == {| class="wikitable sortable" !Реті !! Жыл !! Атауы !! Әртіс !! Сатылым саны |- |align="center"| 1 || [[1999 жыл|1999]] || ''[[First Love (Хикару Утада альбомы)|First Love]]'' || [[Хикару Утада]] || 7,650,215<ref>[http://www7a.biglobe.ne.jp/~yamag/album/rekidai_a.html 歴代アルバムチャート] </ref> |- |align="center"| 2 || [[1998 жыл|1998]] || ''[[B'z The Best "Pleasure"]]'' || [[B'z]] || 5,135,922 |- |align="center"| 3 || [[1997 жыл|1997]]|| ''[[Review (Glay альбомы)|Review]]'' || [[Glay]] || 4,875,980 |- |align="center"| 4 || [[2001 жыл|2001]]|| ''[[Distance (Хикару Утада альбомы)|Distance]]'' || Хикару Утада || 4,469,135 |- |align="center"| 5 || [[1998 жыл|1998]]|| ''[[B'z The Best "Treasure"]]'' || B'z || 4,438,742 |- |align="center"| 6 || [[2001 жыл|2001]] || ''[[A Best]]'' || [[Аюми Хамасаки]] || 4,301,353 |- |align="center"| 7 || [[1996 жыл|1996]] || ''[[Globe (альбом)|Globe]]'' || [[Globe (band)|Globe]] || 4,136,460 |- |align="center"| 8 || [[2002 жыл|2002]] || ''[[Deep River (Хикару Утада альбомы)|Deep River]]'' || Хикару Утада || 3,604,588 |- |align="center"| 9 || [[2000 жыл|2000]]|| ''[[Delicious Way]]'' || [[Маи Кураки]] || 3,530,000 |- |align="center"|10 || [[1998 жыл|1998]]|| ''[[Time to Destination]]'' || [[Every Little Thing (band)|Every Little Thing]] || 3,520,330 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жапония музыкалық чарттары]] ato9wpdourbkxnvpw2eaog6pub8w4xp VG-lista 0 786096 3649513 2026-08-31T10:58:50Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''VG-lista''' — апта сайын [[Verdens Gang|VG]] газетінде жарияланып, [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] норвег телерадиокомпаниясының Topp 20 бағдарламасында көрсетілетін [[Норвегия]]ның негізгі музыкалық чарты. Бұл елдегі жетекші хит-парадта отандық және шетелдік әртістердің альбомд... 3649513 wikitext text/x-wiki '''VG-lista''' — апта сайын [[Verdens Gang|VG]] газетінде жарияланып, [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] норвег телерадиокомпаниясының Topp 20 бағдарламасында көрсетілетін [[Норвегия]]ның негізгі музыкалық чарты. Бұл елдегі жетекші хит-парадта отандық және шетелдік әртістердің альбомдары мен синглдері қамтылады. Сатылым деректерін [[Nielsen SoundScan International]] компаниясы Норвегия аумағындағы жүзге жуық сауда дүкенінің көрсеткіштері негізінде жинақтайды. Айта кетсек, синглдер чарты 1958 жылдың 42-аптасында ең үздік 10 туындыдан бастау алып, 1995 жылдың 5-аптасында 20 позицияға дейін ұлғайтылды. Ал альбомдар чарты 1967 жылдың 1-аптасында үздік 20 болып іске қосылып, кейіннен 40 позициялық тізімге дейін кеңейтілген болатын. == Сыртқы сілтемелер == * {{Official website|http://www.vglista.no|VG-lista ресми сайты}} * [http://www.norwegiancharts.com Norwegiancharts.com Archives] [[Санат:Норвегия музыкалық чарттары]] 3etxtw3om43g7cnsrfghgdt532ubmei Schweizer Hitparade 0 786097 3649516 2026-08-31T11:10:01Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Schweizer Hitparade''' — [[Швейцария]]ның ең басты музыкалық сатылым чарттары. Бұл чарттар ел аумағындағы әртүрлі жанрдағы ең көп сатылатын синглдер мен альбомдарды тіркейді. Швейцария чарттарына мыналар кіреді: * Синглдердің үздік 75-тігі (1968 жылдан бері шығарылады) *... 3649516 wikitext text/x-wiki '''Schweizer Hitparade''' — [[Швейцария]]ның ең басты музыкалық сатылым чарттары. Бұл чарттар ел аумағындағы әртүрлі жанрдағы ең көп сатылатын синглдер мен альбомдарды тіркейді. Швейцария чарттарына мыналар кіреді: * Синглдердің үздік 75-тігі (1968 жылдан бері шығарылады) * Синглдердің үздік 100-дігі * Альбомдардың үздік 100-дігі (1983 жылдың аяғынан бері шығарылады) * Жинақтардың үздік 20-лығы * Эфирлік үздік 30-дық (Airplay Top 30) * Стримингтің үздік 100-дігі * Швейцариялық әртістердің синглдері (үздік 10) * Швейцариялық әртістердің альбомдары (үздік 10) * Винил альбомдарының үздік 10-дығы * Рок альбомдарының үздік 5-тігі * Поп альбомдарының үздік 5-тігі * Хип-хоп альбомдарының үздік 5-тігі 2010 жылдан бері Hitparade чарттарын құрастырушы [[GfK Entertainment charts|Media Control]] компаниясы сондай-ақ Швейцарияның француз тілді аймағы — Романдиядағы ең көп сатылатын синглдер мен альбомдарды қамтитын ''Les Charts'' тізімін де іске қосты: * Романдия синглдерінің үздік 20-лығы (қолданыстан шығарылған)<ref>{{cite web |url=https://lescharts.ch/ |title=Les Charts |publisher=Media Control |language=fr}}</ref> * Романдия альбомдарының үздік 50-дігі Чарттар апта сайын жексенбі күндері жаңартылып, алдыңғы аптаның сәрсенбі күні таңертең көпшілікке жарияланады. == Сыртқы сілтемелер == *[http://hitparade.ch/index.asp Schweizer Hitparade] *[http://lescharts.ch/index.asp Les Charts (Romandie)] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Швейцария музыкалық чарттары]] gunhxk5brnev7zm3b6gpngatoxe2e2g Swiss Music Charts 0 786098 3649517 2026-08-31T11:11:45Z Marksscheider 183882 «[[Schweizer Hitparade]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3649517 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Schweizer Hitparade]] qgvyumumzaxugqx1vqch4znkxgu08zm Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы 0 786099 3649518 2026-08-31T11:16:10Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Шымкент қалалық Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы туралы мақала жасалды 3649518 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} '''Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы»''' — Шымкент қаласында тілдерді оқыту және оқу-әдістемелік жұмыстармен айналысатын коммуналдық мемлекеттік мекеме.<ref>{{Cite web|title=Астана, Алматы, Шымкент қалалары және ҚР облыстық тілдерді оқыту орталықтарының байланыстары|url=https://www.gov.kz/article/149795?lang=kk|website=Қазақстан Республикасы Үкіметінің ресми сайты|access-date=2026-08-31}}</ref> == Тарихы == Орталық 1997 жылғы 31 қаңтарда Шымкент қаласы әкімінің №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» ретінде құрылды.<ref>{{Cite web|title=Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/press/news/details/193555|website=Шымкент қаласының әкімдігі|access-date=2026-08-31}}</ref> 2017 жылы «Қазақ әдебиеті» газетінде орталықтың құрылу тарихы мен қызметі туралы мақала жарияланды. Материалда орталықтың атауы кейін бірнеше рет өзгергені туралы мәлімет берілген.<ref>{{Cite web|title=Тіл – халықтың мәңгілік мәселесі|url=https://qazaqadebieti.kz/11561/til-haly-ty-m-gilik-m-selesi|website=Қазақ әдебиеті|date=2017-08-18|access-date=2026-08-31}}</ref> == Қызметі == Орталық тілдерді оқыту курстарын ұйымдастырып, оқу-әдістемелік жұмыстар жүргізеді.<ref>{{Cite web|title=Тіл тағдыры – ел тағдыры|url=https://ontustiktv.kz/kz/news/42280|website=«Оңтүстік» телеарнасы|date=2022-11-01|access-date=2026-08-31}}</ref> Орталықтың қазіргі ресми атауы — Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі.<ref>{{Cite web|title=Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы|url=https://www.goszakup.gov.kz/kz/registry/show_supplier/46008|website=Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы|access-date=2026-08-31}}</ref> == Дереккөздер == {{reflist}} tb0e6jr40h8jm1sciw0h8hjyukmv48i Sverigetopplistan 0 786100 3649519 2026-08-31T11:19:31Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''Sverigetopplistan''' тура мағынасы — «Швецияның үздіктер тізімі») — [[IFPI Sverige]] ұйымының сатылым деректеріне негізделген [[Швеция]]ның ұлттық музыкалық чарты.<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/regler/|title=Sverigetopplistan – regelverk och definitioner|language=sv|date=4 March 2024|publisher=Sverigetopplistan|access-date=20 December 2024}}... 3649519 wikitext text/x-wiki '''Sverigetopplistan''' тура мағынасы — «Швецияның үздіктер тізімі») — [[IFPI Sverige]] ұйымының сатылым деректеріне негізделген [[Швеция]]ның ұлттық музыкалық чарты.<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/regler/|title=Sverigetopplistan – regelverk och definitioner|language=sv|date=4 March 2024|publisher=Sverigetopplistan|access-date=20 December 2024}}</ref> Бұл хит-парад бұрын Topplistan (1975–1997) және Hitlistan (1998–2007) деген атпен белгілі болып, 2007 жылдың қазан айынан бастап қазіргі атауына ие болды. Topplistan пайда болғанға дейін Швециядағы музыка сатылымын альбомдар мен синглдерді біріктірген апталық чарт — Kvällstoppen тіркеген болатын.<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=mSkEAAAAMBAJ&q=Swedish+Kvallstoppen+chart&pg=RA1-PA48|title=Intl Jukebox Survey|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=19 December 1970|page=48|access-date=13 February 2013}}</ref> == Тарихы == 1976–2006 жылдар аралығында ресми швед музыкалық чарттарын [[Sveriges Radio]] компаниясына тиесілі Sveriges Radio P3 радиостанциясы жариялап тұрды. 2006 жылдың соңында бұл станция жалпы чарттарды шығаруды тоқтатып, 2007 жылдың басында бұл міндет Швецияның дыбыс жазу индустриясы қауымдастығына (IFPI Sverige) тапсырылды. Алайда Sveriges Radio P3 [[Nielsen SoundScan]] жинаған статистикаға сүйеніп, ең көп жүктелген музыка чарттарын жариялауды жалғастырды. Бұл тек цифрлық жүктеулерге негізделген жаңа чарт DigiListan деп аталды. 2006 жылдан бастап чартқа заңды түрде жүктелген музыкалар енгізіле бастады.<ref>{{cite web|url=http://www.musikindustrin.se/2015/11/14/grattis-sverigetopplistan-40/|title=Grattis SverigeTopplistan, 40!|language=sv|date=14 November 2015|last=Nylin|first=Lars|access-date=19 April 2019|publisher=Musikindustrin}}</ref> Бұл хит-парад әлемде бірінші болып музыкалық стримингті синглдер үшін (2010 жылдың 29 қазанында), ал кейін альбомдар үшін (2013 жылы) чартқа қосқан алғашқы чарттардың бірі болды.ref name="snabba">{{Cite web|url=http://www.musikindustrin.se/2015/01/09/4-snabba-ludvig-wernerifpi-om-nya-sverigetopplistan/|title=4 SNABBA Ludvig Werner/Ifpi om nya Sverigetopplistan|date=9 January 2015|first=Lars|last=Nylin|language=sv|publisher=Musikindustrin|access-date=19 April 2021}}</ref> 1975 жылдың 14 қарашасынан 1993 жылдың 8 қыркүйегіне дейін чарт тек 2 аптада бір рет қана жарияланып тұрды. Чарт әр жұма сайын жарияланып, алдыңғы жұма мен бейсенбі аралығындағы апталық сатылымдарды қамтиды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Швеция музыкалық чарттары]] 1ukjv465pc8daesisvf82y3w0yvlbia 3649521 3649519 2026-08-31T11:20:37Z Marksscheider 183882 3649521 wikitext text/x-wiki '''Sverigetopplistan''' (тура мағынасы — «Швецияның үздіктер тізімі») — [[IFPI Sverige]] ұйымының сатылым деректеріне негізделген [[Швеция]]ның ұлттық музыкалық чарты.<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/regler/|title=Sverigetopplistan – regelverk och definitioner|language=sv|date=4 March 2024|publisher=Sverigetopplistan|access-date=20 December 2024}}</ref> Бұл хит-парад бұрын Topplistan (1975–1997) және Hitlistan (1998–2007) деген атпен белгілі болып, 2007 жылдың қазан айынан бастап қазіргі атауына ие болды. Topplistan пайда болғанға дейін Швециядағы музыка сатылымын альбомдар мен синглдерді біріктірген апталық чарт — Kvällstoppen тіркеген болатын.<ref>{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=mSkEAAAAMBAJ&q=Swedish+Kvallstoppen+chart&pg=RA1-PA48|title=Intl Jukebox Survey|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=19 December 1970|page=48|access-date=13 February 2013}}</ref> == Тарихы == 1976–2006 жылдар аралығында ресми швед музыкалық чарттарын [[Sveriges Radio]] компаниясына тиесілі Sveriges Radio P3 радиостанциясы жариялап тұрды. 2006 жылдың соңында бұл станция жалпы чарттарды шығаруды тоқтатып, 2007 жылдың басында бұл міндет Швецияның дыбыс жазу индустриясы қауымдастығына (IFPI Sverige) тапсырылды. Алайда Sveriges Radio P3 [[Nielsen SoundScan]] жинаған статистикаға сүйеніп, ең көп жүктелген музыка чарттарын жариялауды жалғастырды. Бұл тек цифрлық жүктеулерге негізделген жаңа чарт DigiListan деп аталды. 2006 жылдан бастап чартқа заңды түрде жүктелген музыкалар енгізіле бастады.<ref>{{cite web|url=http://www.musikindustrin.se/2015/11/14/grattis-sverigetopplistan-40/|title=Grattis SverigeTopplistan, 40!|language=sv|date=14 November 2015|last=Nylin|first=Lars|access-date=19 April 2019|publisher=Musikindustrin}}</ref> Бұл хит-парад әлемде бірінші болып музыкалық стримингті синглдер үшін (2010 жылдың 29 қазанында), ал кейін альбомдар үшін (2013 жылы) чартқа қосқан алғашқы чарттардың бірі болды.<ref name="snabba">{{Cite web|url=http://www.musikindustrin.se/2015/01/09/4-snabba-ludvig-wernerifpi-om-nya-sverigetopplistan/|title=4 SNABBA Ludvig Werner/Ifpi om nya Sverigetopplistan|date=9 January 2015|first=Lars|last=Nylin|language=sv|publisher=Musikindustrin|access-date=19 April 2021}}</ref> 1975 жылдың 14 қарашасынан 1993 жылдың 8 қыркүйегіне дейін чарт тек 2 аптада бір рет қана жарияланып тұрды. Чарт әр жұма сайын жарияланып, алдыңғы жұма мен бейсенбі аралығындағы апталық сатылымдарды қамтиды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Швеция музыкалық чарттары]] doznrcn7g3txlcga6zai3277c2qekzq Талқылау:Мария Мун 1 786101 3649520 2026-08-31T11:19:56Z HaNsadu 166390 /* Жедел жоюға қарсылық */ жаңа бөлім 3649520 wikitext text/x-wiki == Жедел жоюға қарсылық == Жедел жою ұсынысына қарсылық білдіремін. Себебі ретінде «жарнама, маңыздылығы төмен тұлға» делінген. Екі тармақ бойынша да түсініктеме беремін. Маңыздылығы. Тұлға туралы тәуелсіз, редакциялық бақылауы бар басылымдарда жарияланымдар бар [[Қатысушы:HaNsadu|HaNsadu]] ([[Қатысушы талқылауы:HaNsadu|талқылау]]) 16:19, 2026 ж. тамыздың 31 (+05) bo2z8m3hsxgvxv0uzdw66hdiwg69ep7 3649522 3649520 2026-08-31T11:21:35Z HaNsadu 166390 /* Жедел жоюға қарсылық */ 3649522 wikitext text/x-wiki == Жедел жоюға қарсылық == Жедел жою ұсынысына қарсылық білдіремін. Себебі ретінде «жарнама, маңыздылығы төмен тұлға» делінген. Екі тармақ бойынша да түсініктеме беремін. Маңыздылығы. Тұлға туралы тәуелсіз, редакциялық бақылауы бар басылымдарда жарияланымдар бар * Forbes Kazakhstan Мария Мунды «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізген (17.12.2025). Бұл — тәуелсіз басылымның тікелей тұлғаға арналған материалы. * Campaign Asia (24.04.2025) — халықаралық салалық басылым: Spikes Asia 2025 фестивалінде Қазақстан тарихта алғаш рет Гран-при алды (Old Spice «Aidakhar» кейсі, продюсері — М. Мун). * Spikes Asia ресми нәтижелері (2025) — марапатты растайтын бірінші дереккөз. * WARC — халықаралық салалық кейстер дерекқорында аталған жоба тіркелген. * WEproject (25.02.2022) — Мунның кәсіби жолы туралы егжей-тегжейлі биографиялық материал. 16:19, 2026 ж. тамыздың 31 (+05) bpqpxvrg963s6zmyynkjcz3xo4y0ckt 3649524 3649522 2026-08-31T11:22:05Z HaNsadu 166390 /* Жедел жоюға қарсылық */ 3649524 wikitext text/x-wiki == Жедел жоюға қарсылық == Жедел жою ұсынысына қарсылық білдіремін. Себебі ретінде «жарнама, маңыздылығы төмен тұлға» делінген. Екі тармақ бойынша да түсініктеме беремін. Маңыздылығы. Тұлға туралы тәуелсіз, редакциялық бақылауы бар басылымдарда жарияланымдар бар * Forbes Kazakhstan Мария Мунды «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізген (17.12.2025). Бұл — тәуелсіз басылымның тікелей тұлғаға арналған материалы. * Campaign Asia (24.04.2025) — халықаралық салалық басылым: Spikes Asia 2025 фестивалінде Қазақстан тарихта алғаш рет Гран-при алды (Old Spice «Aidakhar» кейсі, продюсері — М. Мун). * Spikes Asia ресми нәтижелері (2025) — марапатты растайтын бірінші дереккөз. * WARC — халықаралық салалық кейстер дерекқорында аталған жоба тіркелген. * WEproject (25.02.2022) — Мунның кәсіби жолы туралы егжей-тегжейлі биографиялық материал. Қосымша: Kapital.kz (E+ Awards 2024 жеңімпаздары), Tatler Asia Kazakhstan (Moldanazar, AIR Studios), The Steppe (STEPPE Awards кураторы), adobo Magazine. Аталған басылымдар — тұлғаға немесе оның компаниясына тәуелді емес, баспасөз релиздері де емес. '''2. Жарнамалық сипат.''' Сынның негізі бар екенін мойындаймын. Агенттікті дәріптейтін тұстарды («АТҮ үздік 10 агенттігі», «ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік») алып тастадым/дереккөзге тікелей сілтемемен бердім, NOTO Agency бөлімін қысқартып, басымдықты тұлғаның өзіне аудардым. 1zh0lx6fv6p7thsxk5xk6ydonpqtdt3 3649525 3649524 2026-08-31T11:22:34Z HaNsadu 166390 /* Жедел жоюға қарсылық */ 3649525 wikitext text/x-wiki == Жедел жоюға қарсылық == Жедел жою ұсынысына қарсылық білдіремін. Себебі ретінде «жарнама, маңыздылығы төмен тұлға» делінген. Екі тармақ бойынша да түсініктеме беремін. Маңыздылығы. Тұлға туралы тәуелсіз, редакциялық бақылауы бар басылымдарда жарияланымдар бар * Forbes Kazakhstan Мария Мунды «Қазақстандағы маркетинг саласындағы үздік 8 әйел» тізіміне енгізген (17.12.2025). Бұл — тәуелсіз басылымның тікелей тұлғаға арналған материалы. * Campaign Asia (24.04.2025) — халықаралық салалық басылым: Spikes Asia 2025 фестивалінде Қазақстан тарихта алғаш рет Гран-при алды (Old Spice «Aidakhar» кейсі, продюсері — М. Мун). * Spikes Asia ресми нәтижелері (2025) — марапатты растайтын бірінші дереккөз. * WARC — халықаралық салалық кейстер дерекқорында аталған жоба тіркелген. * WEproject (25.02.2022) — Мунның кәсіби жолы туралы егжей-тегжейлі биографиялық материал. Қосымша: Kapital.kz (E+ Awards 2024 жеңімпаздары), Tatler Asia Kazakhstan (Moldanazar, AIR Studios), The Steppe (STEPPE Awards кураторы), adobo Magazine. Аталған басылымдар — тұлғаға немесе оның компаниясына тәуелді емес, баспасөз релиздері де емес. '''2. Жарнамалық сипат.''' Сынның негізі бар екенін мойындаймын. Агенттікті дәріптейтін тұстарды («АТҮ үздік 10 агенттігі», «ең көп марапатталған тәуелсіз агенттік») алып тастадым/дереккөзге тікелей сілтемемен бердім, NOTO Agency бөлімін қысқартып, басымдықты тұлғаның өзіне аудардым. Мақаланы одан әрі түзетуге дайынмын. Жедел жоюдың орнына жалпы талқылауға қоюды сұраймын. [[Қатысушы:HaNsadu|HaNsadu]] ([[Қатысушы талқылауы:HaNsadu|талқылау]]) 16:22, 2026 ж. тамыздың 31 (+05) p2asivvxsi0ekndzonjmill6d5s4b3a Виктор Степанович Аксенов 0 786102 3649528 2026-08-31T11:44:11Z PushkinVko 184261 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аксенов Виктор Степанович (1935-2014) – ақын, ғалым-геохимик, өнертапқыш, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты.''' == Өмірбаяны == 1935 жылы 22 қаңтарда Шығыс Қазақ... 3649528 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аксенов Виктор Степанович (1935-2014) – ақын, ғалым-геохимик, өнертапқыш, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты.''' == Өмірбаяны == 1935 жылы 22 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]] Шемонайха ауданы Шемонайха ауылында дүниеге келген. 1953 ж. [[Семей]] геология-барлау техникумын бітірген (қазір Семей геология-барлау колледжі). 1954-1957 жж. Қиыр Шығыста әскер міндетін өтеді. 1964 ж. Томск политехникалық институтын аяқтайды. Мектепте мұғалім, Қаз ССР Ғылым академиясының Ғылыми Зерттеу Институтында зертханашы және ғылыми қызметкер, жоғарғы оқу орнының оқытушысы қызметтерін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/1727-.html|title=Аксенов В. С.|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> ҚазССР Ғылым академиясының бағыт-бағдары бойынша Мәскеу қаласындағы СССР Ғылым Академиясының В.И.Вернадский атындағы Геохимия және аналитикалық химия институты аспирантурасына түседі. 1972-1973 жж. ҚазССР ҒА Геология институтының Алтай бөлімшесінде, 1995-1996 жж. Үлбі Металлургия зауытының Үлбі жобалық-конструкторлық институтында ғылыми топ жетекшісі болды, 1974-1995 жж. Серікбаев атындағы ШҚМТУ доценті. 1989-1993 жж. Облыстық Кеңес депутаты болып сайланып, Үлбі ауданын таза сумен қамтамасыз ету мәселелерін шешумен айналысты. Д. Серікбаев атындағы ШҚМТУ-да ұзақ жылдар бойы «За знания» газетінде әдеби редактор болып қызмет етті. 2002 ж. «Восток» әдеби журналының жауапты редакторы қызметін атқарды. == Шығармашылығы == Мақалалары «Молодая гвардия», «Простор», «Иртыш», «Восток» т. б. көптеген газет-журналдарда жарияланды. Индия премьер-министрі Раджив Гандиден «Индира» өлеңі үшін алғыс хат алған. Авторлық өнертабыстары және минералогиядан жаңалықтары тіркелген. Геология бойынша 132 ғылыми еңбек және көптеген поэзия жинақтарының авторы: «Дым Отечества» (1995), «Искушение» (1995), «В пути», «Свет Иисуса», «Баллады и поэмы» (2004), «Стихи и рассказы» (2004), «Песни и романсы», «Долг», «Зеница ока» (2005), «Война» (2005), «Мой дедушка - памятник» (2007), «Дни и ночи» (2010), «Женщины». 2014 жылы 3 қазанда Өскемен қаласында дүниеден озды. sg5kh3ndypnpht8r43pi5nwrs3akjm3 Қатысушы талқылауы:Doumsdu19 3 786103 3649530 2026-08-31T11:48:10Z Manchiu 69832 Manchiu [[Қатысушы талқылауы:Doumsdu19]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Doums 19]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Doumsdu19|Doumsdu19]]" to "[[Special:CentralAuth/Doums 19|Doums 19]]" 3649530 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Doums 19]] fvxjkmvmy95a27hnb1fxm9kkt0qhumc Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқыту 0 786104 3649532 2026-08-31T11:55:40Z Айткүл 184554 ▻ 3649532 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қазақстанда ересектерге қазақ тілін оқыту''' — Қазақстандағы ересек тұрғындарға қазақ тілін ана тілінен кейінгі тіл ретінде меңгертуге бағытталған білім беру және тілдік даярлық саласы. Ол мемлекеттік тіл саясаты, ересектерге білім беру, [[қазақ тілін оқыту әдістемесі]] және [[екінші тілді меңгеру]] салаларымен байланысты. Ересектерге қазақ тілін оқыту мәселесі Қазақстанда жеке оқу құралдары, ғылыми-әдістемелік еңбектер мен зерттеулердің тақырыбына айналған. Бұл бағытта ересектердің тіл үйренуге деген уәждемесі, жеделдете оқыту, қатысымдық құзыреттілік, тіл меңгерудің нейрокогнитивтік ерекшеліктері және екінші тіл үйренушілердің қателері зерттелген.<ref name="Kurmanbayeva2012">Құрманбаева Ш. Қ. ''Қазақ тілін жеделдете оқыту: теориясы мен әдістемесі''. — Өскемен: С. Аманжолов атындағы ШҚМУ, 2012. — 278 б. — ISBN 978-601-7383-22-0.</ref><ref name="Ernazarova2013">Ерназарова З. Ш. Ересектерге қазақ тілін оқытуда уәждеме туғызу жолдары // ''Қазақ тілі: әдістеме''. — 2013. — № 2. — 2–4 б.</ref><ref name="Sarseke2024">Сәрсеке Г. Ә., Хопур А. Е. Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылымды қолдану тәжірибесі // ''Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2024. — № 3 (74). — 417–428 б. — doi:10.48371/PHILS.2024.3.74.025.</ref> == Қалыптасуы == Қазақстанда ересектерге қазақ тілін арнайы курстар арқылы меңгерту тәжірибесі тәуелсіздік кезеңінде мемлекеттік тілді оқыту жүйесінің бір бағыты ретінде дамыды. Ересектерге арналған оқу әдебиеттерінің қатарында 2003 жылы екінші басылымы шыққан ''Қазақ тілі. Ересектерге арналған жеделдетіп оқыту құралы'' және кейінгі ғылыми-әдістемелік еңбектер болды.<ref>Мұрзалина Б., Нұркеева С., Нұрғазина Г., Сағындықова М., Байтасова С. ''Қазақ тілі. Ересектерге арналған жеделдетіп оқыту құралы''. — 2-бас. — Алматы: Ана тілі, 2003. — 264 б. — ISBN 9965-530-69-6.</ref> Ш. Қ. Құрманбаеваның 2012 жылғы ''Қазақ тілін жеделдете оқыту: теориясы мен әдістемесі'' монографиясында қазақ тілін өзге ұлт өкілдеріне тіл үйрету курстарында жеделдете оқыту мәселелері жүйелі түрде қарастырылды. Еңбек мемлекеттік тілді ересектерге оқытуға арналған ғылыми-әдістемелік зерттеулердің бірі болды.<ref name="Kurmanbayeva2012"/> М. Қ. Жазықова мен А. Қ. Ербулатованың 2019 жылғы зерттеуінде Қазақстанда XX ғасырдың 1990-жылдарынан бастап ересектерге қазақ тілін қысқа мерзімді курстарда меңгертуде интенсивті оқыту тәсілдерінің қолданылғаны баяндалады. Авторлар бұл бағыттың қалыптасуын қоғамдағы мемлекеттік тілді меңгеруге деген әлеуметтік сұраныспен байланыстырады.<ref name="Zhazykova2019">Жазықова М. Қ., Ербулатова А. Қ. Қазақ тілін интенсив әдісімен оқыту: мәні мен маңызы // ''Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы''. — 2019. — № 2 (68). — 294–299 б.</ref> == Ғылыми зерттелуі == Ересектерге қазақ тілін оқыту мәселесі қазақстандық тіл үйрету әдістемесінде бірнеше бағыт бойынша зерттелген. 2013 жылы З. Ш. Ерназарова ересектерге қазақ тілін оқытудағы уәждеме мәселесін арнайы қарастырды. Оның еңбегі ересек тіл үйренушінің оқу үдерісіндегі мотивациясына арналған.<ref name="Ernazarova2013"/> Ересектерге арналған жеделдете оқыту бағыты Ш. Қ. Құрманбаеваның монографиясында және М. Қ. Жазықова мен А. Қ. Ербулатованың зерттеуінде қарастырылған.<ref name="Kurmanbayeva2012"/><ref name="Zhazykova2019"/> 2024 жылы Гүлшат Сәрсеке мен Айгерім Хопур ересектерге қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуда нейроғылым тұжырымдарын қолдануға арналған эксперименттік зерттеу жариялады. Зерттеу шеңберінде ересектерге арналған қазақ тілі курсы өткізіліп, курс соңындағы тілдік нәтиже [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі арқылы бағаланған.<ref name="Sarseke2024"/> 2025 жылы Т. Қоңырбекова, А. Қайбұлдаева және А. Қартабаева екінші тілді меңгеруші ересектердің қазақ тіліндегі септік жүйесін қолдану кезіндегі қателерін түркімен студенттерінің материалдары негізінде зерттеді. Авторлар бұл жұмысты екінші тілді меңгеру мен қателерді талдау бағыттарының қазақ тіл біліміндегі зерттелуімен байланыстырады.<ref name="Konyrbekova2025">Қоңырбекова Т., Қайбұлдаева А., Қартабаева А. Екінші тілді меңгеру: ересек тіл үйренушілердің қазақ тілі септік жүйесін меңгерудегі қателерін талдау (түркімен студенттердің материалдары бойынша) // ''Eurasian Journal of Philology: Science and Education''. — 2025. — Т. 199, № 3. — 241–252 б. — doi:10.26577/EJPh2025199323.</ref> Осы зерттеулер ересектерге қазақ тілін оқыту тақырыбының педагогикалық әдістемемен ғана шектелмей, екінші тілді меңгеру, психолингвистика және қолданбалы тіл білімімен де байланыста зерттеліп келе жатқанын көрсетеді.<ref name="Sarseke2024"/><ref name="Konyrbekova2025"/> == Тіл оқыту орталықтары == Ересектерге қазақ тілін оқытудың институционалдық нысандарының бірі — мемлекеттік тіл оқыту орталықтары. Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында құжат әзірленген кезеңде елде 111 мемлекеттік тіл оқыту орталығы жұмыс істегені көрсетілген. Тұжырымдамада бұл орталықтарда ересек тұрғындарға қазақ, орыс және ағылшын тілдері бойынша курстар ұйымдастыру көзделген.<ref name="Concept2023">''Қазақстан Республикасында тіл саясатын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы''. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 16 қазандағы № 914 қаулысымен бекітілген.</ref> Тұжырымдамада өңірлік тіл оқыту орталықтарының оқу-әдістемелік және материалдық-техникалық жағдайының әркелкі екені де көрсетілген.<ref name="Concept2023"/> Мемлекеттік тіл курстарынан бөлек, ересектерге қазақ тілін оқыту жоғары оқу орындарының қосымша білім беру бағдарламаларында, жеке тіл курстарында және қашықтан оқыту форматтарында да жүзеге асырылады. == Деңгейлік оқыту == Қазақстандағы ересектерге қазақ тілін оқыту тіл меңгерудің деңгейлік жүйесімен байланысты. 2023–2029 жылдарға арналған тіл саясаты тұжырымдамасында мектеп оқушыларынан бастап ересек тұрғындарға дейін қазақ тілін меңгерудің А1, А2, В1, В2 және С1 деңгейлері бойынша лексикалық және грамматикалық минимумдар мен оқу-әдістемелік құралдарды біріздендіру көзделген.<ref name="Concept2023"/> Ересек тіл үйренушілердің қазақ тілін меңгеру деңгейін анықтау мен сертификаттық бағалауда [[ҚАЗТЕСТ]] жүйесі қолданылады. Қазақ тілінің А1–С1 деңгейлерінің сипаттамасы [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] мақаласында жеке қарастырылады. == Екінші тілді меңгерумен байланысы == Ересектерге қазақ тілін оқытудың бір бөлігі қазақ тілін ана тілінен кейін меңгеретін адамдарға бағытталған. Сондықтан бұл бағыт [[екінші тілді меңгеру]] (ағылш. ''second language acquisition'') саласындағы зерттеулермен байланысты. Айгерім Хопур мен Гүлшат Сәрсеке қазақ тілін орыс тілді ересек аудиторияға оқыту мәселесін екінші тілді меңгеру теориялары тұрғысынан қарастырған. Авторлар Қазақстандағы орыс тілді аудитория жағдайында қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту ұғымын қолданады.<ref name="Khopur2023">Хопур А. Е., Сәрсеке Г. Ә. Қазақ тілін орыс тілді аудиторияға үйретудегі екінші тілді меңгерту теориялары // ''Мырзатай Серғалиев және филология мәселелері: халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары''. — Астана: Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, 2023. — 118–122 б.</ref> Ересектерге қазақ тілін оқытудағы екінші тілді меңгеру мәселелері нейрокогнитивтік зерттеулерде<ref name="Sarseke2024"/> және тіл үйренушілердің қателерін талдауға арналған жұмыстарда да қарастырылған.<ref name="Konyrbekova2025"/> == Қараңыз == * [[Қазақ тілі]] * [[Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқыту]] * [[Қазақ тілін меңгерудің деңгейлік жүйесі]] * [[ҚАЗТЕСТ]] * [[Екінші тілді меңгеру]] * [[Қазақ тілін оқыту әдістемесі]] == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Қазақ тілі]] tcggqa1vcp0d600690eixzkkgzrx6kv